Thái Bình quảng ký (bộ sách gom các truyện kể, biên soạn đời Tống trong niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc), quyển hai trăm mười
Hội hoạ, phần một
Liệt Duệ — Kính Quân — Mao Diên Thọ
Triệu Kỳ — Lưu Bao — Trương Hành
Từ Mạc — (Tào) Bất Hưng — Vệ Hiệp
Vương Hiến Chi — Cố Khải Chi — Cố Quang Bảo
Vương Dị — Vương Mông — Đái Quỳ
Tông Bính — Vách chùa Hoàng Hoa
Liệt Duệ
Đời Tần có người tên Liệt Duệ, người nước Khiên Tiêu. Thời Tần Thuỷ Hoàng, nước ấy đem ông dâng sang. Ông ngậm mực son trong miệng, phun lên vách mà thành hình rồng, hình thú. Ông lấy ngón tay vạch đất thành những đường thẳng như căng dây. Ông trở tay vẽ hình vuông, hình tròn, đều chuẩn như dùng thước và compa. Trong một khoảng vuông chừng một tấc, ông vẽ đủ cả Ngũ Nhạc (năm ngọn núi lớn được tôn kính của Trung Hoa), Tứ Độc (bốn con sông lớn chảy thẳng ra biển: Trường Giang, Hoàng Hà, sông Hoài, sông Tế) và các nước. Ông vẽ rồng phượng rất giỏi, dáng như đang vươn bay, chỉ sợ chúng bay mất. (Trích Thập di ký của Vương Tử Niên)
Kính Quân
Kính Quân nước Tề vẽ giỏi. Vua Tề dựng đài chín tầng, gọi Kính Quân đến vẽ. Kính Quân ở lâu không được về, nhớ vợ, bèn vẽ chân dung vợ để ngày ngày ngắm. Vua Tề nhân đó thấy vợ ông đẹp, ban cho ông trăm vạn vàng rồi lấy luôn vợ ông. (Trích Thuyết uyển của Lưu Hướng)
Mao Diên Thọ
Đời Tiền Hán, hậu cung của vua Nguyên Đế có quá nhiều cung nữ, vua không thể thường gặp hết. Vua bèn sai thợ vẽ vẽ hình từng người, rồi theo tranh mà gọi người vào hầu. Các cung nữ đều đút lót cho thợ vẽ, người đưa nhiều tới mười vạn, người đưa ít cũng không dưới năm vạn. Riêng Vương Tường không chịu đút lót, nên mãi không được gọi.
Sau đó Hung Nô xin một mỹ nhân về làm Át thị (vợ chính của Thiền Vu, tức vua Hung Nô). Vua xem tranh, chọn Chiêu Quân (tức Vương Tường) đi. Đến lúc sắp lên đường, vua gọi vào gặp mới thấy nàng đẹp nhất đời, đối đáp ung dung, cử chỉ nhã nhặn. Vua hối hận, nhưng việc đã định rồi. Vua trọng chữ tín với nước ngoài nên không đổi người nữa. Vua bèn tra xét đến tận cùng việc này. Các thợ vẽ đều bị khí thị (xử chém giữa chợ, phơi xác cho dân thấy) và bị tịch biên gia sản. Nhà ai cũng giàu đến hàng vạn vạn.
Thợ vẽ Mao Diên Thọ người Đỗ Lăng vẽ người xấu hay đẹp, già hay trẻ, đều đúng như thật. Trần Sưởng người An Lăng vẽ đủ thứ: núi sông, cây cối, trâu ngựa chạy nhảy cùng muôn dáng thế; vẽ người xấu đẹp cũng không thua Diên Thọ. Dương Vọng người đất Đỗ (?) cũng vẽ giỏi, nhất là khéo tô màu. Mấy người ấy bị chém cùng một ngày. Từ đó thợ vẽ ở kinh đô trở nên hiếm hoi. (Trích Tây Kinh tạp ký)
Triệu Kỳ
Đời Hậu Hán có Triệu Kỳ, tự là Bân Khanh, người Đỗ Lăng thuộc Kinh Triệu (vùng kinh đô Trường An), nhiều tài nghệ, vẽ giỏi. Ông tự xây thọ tàng (ngôi mộ làm sẵn từ khi còn sống) cho mình trong thành Dĩnh. Trong mộ, ông vẽ bốn người Quý Trát, Tử Sản, Án Anh, Thúc Hướng (bốn bậc hiền nhân đời Xuân Thu) ngồi ở chỗ khách, còn mình ngồi ở chỗ chủ. Mỗi người ông đều làm một bài tán (bài văn ngắn ca ngợi). Năm Kiến An thứ sáu đời Hiến Đế, ông làm quan đến Thái thường khanh (quan đứng đầu coi việc lễ nghi, tế tự của triều đình). (Trích Đông Hán thư của Phạm Diệp)
Lưu Bao
Đời Hậu Hán có Lưu Bao, người thời vua Hoàn Đế. Ông từng vẽ tranh "Vân Hán" (theo bài thơ cùng tên trong Kinh Thi, tả cảnh hạn hán), người xem thấy nóng bức (?). Ông lại vẽ tranh "Bắc Phong" (theo bài thơ cùng tên trong Kinh Thi, tả gió bấc lạnh lẽo), người xem thấy mát lạnh. Ông làm quan đến Thái thú (quan đứng đầu một quận) quận Thục. (Trích Bác vật chí của Trương Hoa)
Trương Hành
Đời Hậu Hán có Trương Hành, tự là Bình Tử, người Tây Ngạc thuộc Nam Dương. Ông tài cao hơn người, tính thông minh, hiểu rõ thiên tượng (các hiện tượng trên bầu trời, tức thiên văn), viết vẽ đều giỏi (?). Ông nhiều lần được phong làm Thị trung (quan hầu cận bên vua), rồi ra làm Tướng (quan thay vua cai quản việc nước của một vương chư hầu) cho Hà Gian vương. Ông thọ sáu mươi hai tuổi.
Xưa trên núi ở huyện Mãn Thành, Kiến Châu, có một con thú tên là Hãi Thần, mình heo đầu người, hình dạng xấu xí dữ tợn, muôn loài đều ghét nó. Nó hay ra ngồi trên tảng đá bên bờ nước. Bình Tử đến vẽ nó thì nó lặn xuống nước, không chịu ra. Có người nói con thú này sợ bị vẽ nên mới không ra. Ông bèn cất giấy bút đi, quả nhiên con thú trồi lên. Bình Tử khoanh tay đứng yên, lén dùng ngón chân vẽ nó. Nay chỗ ấy gọi là đầm Ba Thú. (Trích Dị vật chí của họ Quách)
Từ Mạc
Đời Nguỵ có Từ Mạc, tự là Cảnh Sơn, tính mê rượu, vẽ giỏi. Nguỵ Minh Đế đi chơi sông Lạc, thấy một con rái cá trắng, rất thích mà không bắt được. Mạc tâu: "Rái cá mê cá đối, đến chết cũng không tránh." Ông bèn vẽ con cá đối lên một tấm ván, treo bên bờ. Bầy rái cá tranh nhau kéo đến, nhất loạt bị bắt cả. Vua khen ngợi, than rằng: "Tranh của khanh sao mà thần diệu thế!" Ông đáp: "Thần chưa từng chuyên tâm cầm bút, những gì vẽ ra chỉ tạm gọi là gần giống mà thôi." (Trích Tề hài ký)
Tào Bất Hưng
Tạ Hách nói: trong các hoạ sĩ vùng Giang Tả (vùng phía đông hạ lưu sông Trường Giang, tức Giang Nam), có Tào Bất Hưng nước Ngô dùng tấm lụa dài năm mươi thước vẽ một bức tượng người. Lòng ông nhạy, tay ông nhanh, chỉ trong chốc lát (?) là xong. Đầu, mặt, tay, chân, ngực, vai, lưng đều không sai tỷ lệ. Đó là việc khó, chỉ có Bất Hưng làm được. Tạ Hách đời Trần vẽ giỏi, từng xem tranh trong Bí các (kho cất giữ sách vở, tranh quý của triều đình), thán phục cái đầu rồng do Tào Bất Hưng vẽ, cho là như thấy rồng thật. (Trích Thượng thư cố thực)
Vệ Hiệp
Vệ Hiệp đời Tấn. Sách Bão Phác Tử nói Vệ Hiệp và Trương Mặc đều là bậc thánh trong nghề vẽ. Tôn Hồng Chi (?) nói tranh "Vườn Thượng Lâm" (vườn săn bắn của nhà vua) là nét bút đẹp nhất của Hiệp. Lại có tranh "Bảy vị Phật", người xem không dám điểm thêm con ngươi cho các tượng (?). Cố Khải Chi bàn về tranh, nói: tranh "Bảy vị Phật" và tranh "Liệt nữ" đều là bút tích của Hiệp, nét mạnh mẽ mà có tình ý. Tranh "Bắc Phong" theo Mao Thi (Kinh Thi bản do họ Mao truyền) cũng do tay Hiệp vẽ, khéo léo tỉ mỉ trong việc diễn tả tình ý.
Bức tranh này là cuộn ngắn, bồi dài, có lời đề bằng chữ bát phân (một lối chữ lệ, nét có hình chữ bát lan sang hai bên) của Lục Ngạn Viễn, rằng: "Năm Nguyên Hoà, người cùng họ là Duy Tố đem tranh đến, ông nội tôi trả bằng ngựa quý và hai trăm tấm lụa tốt. Về sau Duy Tố lại đòi về (?), rồi đem bán cho Hàn Dũ. Con Hàn Dũ là Sưởng cho tướng quốc (tể tướng) Đoạn Văn Xương mượn, Văn Xương lại lấy bản sao trả cho Sưởng. Năm Hội Xương (?) thứ nhất, tôi thấy bản của nhà họ Đoạn; về sau ở Tương Châu, tại nhà một viên tòng sự (quan thuộc lại giúp việc cho quan trên), tôi thấy bản của nhà họ Hàn."
Tạ Hách nói: tranh đời xưa đều sơ sài, đến Hiệp mới thật tinh tế. Ông nắm khá đủ lục pháp (sáu phép vẽ do Tạ Hách đặt ra, đứng đầu là "khí vận sinh động"). Tuy chưa hoàn toàn giống hình thật nhưng có khí vận (thần thái, sức sống toát ra từ bức tranh), vượt hẳn các tay giỏi đương thời, là ngòi bút tuyệt vời hiếm có qua nhiều đời. Ông được xếp vào hạng nhất, đứng sau Tào Bất Hưng, trên Trương Mặc và Tuân Úc. (Trích Danh hoạ ký)
Vương Hiến Chi
Đời Tấn có Vương Hiến Chi, tự là Tử Kính, từ nhỏ đã nổi tiếng, phong thái tao nhã, cao siêu. Chữ thảo, chữ lệ của ông nối được cái hay của cha (Vương Hi Chi), lại vẽ rất khéo. Hoàn Ôn từng nhờ ông vẽ quạt, ông lỡ tay làm rơi bút, nhân chỗ mực rơi mà vẽ thành một con bò cái lông khoang, cực kỳ tuyệt diệu. Ông lại viết bài phú "Bò khoang" lên quạt. Chiếc quạt này đến năm Nghĩa Hi vẫn còn. (Trích Danh hoạ ký)
Cố Khải Chi
Đời Tấn có Cố Khải Chi, tự là Trường Khang, tên lúc nhỏ là Hổ Đầu, người Tấn Lăng, nhiều tài khí, đặc biệt chuyên về đan thanh (nghề vẽ tranh; vốn là tên hai màu son đỏ và xanh). Ông vẽ hình dáng, thần thế đều tuyệt diệu. Tạ An nói với Trường Khang: "Tranh của ông, từ khi có loài người đến nay chưa từng có." Lại nói: "Tranh của ông xưa nay chưa ai sánh kịp."
Ông từng đem một tủ tranh gửi tạm nhà họ Hoàn, đều là những bút tích tuyệt diệu ông quý và cất giấu, có niêm phong, đề chữ cẩn thận. Về sau họ Hoàn lén mở ra lấy tranh, rồi dối là chưa hề mở. Khải Chi không nghi bị trộm, lại nói: "Tranh hay thì thông với thần linh, biến hoá bay đi, cũng như người tu đắc đạo lên tiên vậy."
Khải Chi có ba cái tuyệt: tài tuyệt, vẽ tuyệt, ngây tuyệt. Ông lại từng mê một cô gái hàng xóm, bèn vẽ hình cô lên vách, đóng đinh vào ngay chỗ tim. Cô gái bị đau tim, kể với Trường Khang. Ông bèn nhổ đinh ra (?), cô liền khỏi.
Ông lại từng muốn vẽ chân dung Ân Trọng Kham. Trọng Kham vốn có tật ở mắt nên một mực từ chối. Trường Khang nói: "Minh phủ (tiếng gọi tôn kính quan trưởng) chẳng có bệnh gì cả. Chỉ cần điểm rõ con ngươi, rồi dùng nét phi bạch (lối đưa bút khô cho lộ những vệt trắng như sợi tơ) quét nhẹ lên trên, thì sẽ như làn mây mỏng che mặt trời."
Ông vẽ người, có khi mấy năm không điểm con ngươi. Có người hỏi vì sao, ông đáp: "Tay chân thân thể đẹp hay xấu vốn chẳng liên quan đến chỗ tinh diệu. Truyền được thần thái, vẽ ra được dung mạo, chính là nằm ở a đổ (tiếng nói thời ấy, nghĩa là "cái này", ở đây chỉ con mắt)."
Ông lại vẽ chân dung Bùi Khải, thêm ba sợi lông trên má, nói rằng: "Khải tuấn tú sáng sủa, có con mắt nhìn người; ba sợi lông này chính là để thể hiện điều đó." Người xem quả thấy bức tranh hơn hẳn. Ông vẽ bài thơ bốn chữ Kê Khang tặng anh thành tranh, thường nói: "Vẽ cảnh tay gảy đàn năm dây thì dễ, vẽ cảnh mắt dõi theo cánh chim hồng bay về thì khó." Ông lại vẽ Tạ Ấu Dư ngồi giữa vách núi. Có người hỏi vì sao, ông đáp: "Ông ấy từng nói mình hơn người ở chỗ sống giữa một gò một khe, nên người này phải đặt giữa núi khe."
Trường Khang lại từng vẽ Duy Ma cư sĩ (tức Duy Ma Cật, vị cư sĩ — người tu Phật tại gia — nổi tiếng trong kinh Phật) trong điện phía bắc chùa Ngoã Quan. Vẽ xong, bức tranh rực sáng hơn một tháng. Sách Kinh sư tự ký chép: năm Hưng Ninh, chùa Ngoã Quan mới lập tăng chúng (đoàn thể các nhà sư), mở hội (?), mời các bậc hiền trong triều và dân thường, đọc sớ kêu gọi quyên góp cúng dường. Bấy giờ trong hàng sĩ đại phu (tầng lớp quan lại, người có học) không ai ghi quá mười vạn tiền, riêng Trường Khang ghi một trăm vạn. Trường Khang vốn nghèo, mọi người cho là nói khoác. Sau đó sư chùa đến xin đối sổ quyên góp. Trường Khang nói: "Hãy dọn sẵn cho tôi một bức vách." Ông đóng cửa ra vào hơn một tháng, vẽ xong một hình Duy Ma. Lúc sắp điểm con ngươi, ông bảo các sư: "Ngày thứ nhất, người đến xem xin cúng mười vạn; ngày thứ hai xin cúng năm vạn; ngày thứ ba thì tuỳ ý." Đến khi mở cửa, ánh sáng chiếu khắp chùa, người đến cúng chen chúc nghẹt lối, chẳng mấy chốc đã đủ trăm vạn.
Sách Thế thuyết của Lưu Nghĩa Khánh chép: Hoàn Đại tư mã (tức Hoàn Ôn; đại tư mã là chức quan võ cao nhất) thường mời Trường Khang cùng Dương Hân bàn luận về tranh và chữ, suốt đêm quên cả mệt. (Trích Danh hoạ ký)
Lại có chuyện
Bức tranh "Đêm thanh dạo vườn Tây" do Cố Trường Khang vẽ. Cuối tranh có lời đề (?) của các vương đời Lương, rằng: "Những người trên tranh đều được ăn cơm bếp nhà vua." Chỗ đề chữ của Chử Hà Nam (tức Chử Toại Lương) và các bậc hiền năm Trinh Quán vẫn còn đủ cả.
Tranh vốn do nhà Trương Duy Tố thu được. Đến đời tướng quốc Trương Tĩnh (?), năm Nguyên Hoà, triều đình đòi Duy Tố đem tranh này cùng bản Đạo Đức kinh do Chung Nguyên Thường (Chung Do, nhà thư pháp đời Nguỵ) viết dâng vào cung. Sau đó trung quý nhân (hoạn quan được vua tin dùng) Thôi Đàm Tuấn từ trong cung đem ra, tranh lại lưu truyền ngoài dân gian.
Con Duy Tố là Chu Phong, trước làm tòng sự ở Kính Châu, đang ở kinh đô. Một hôm có người mang tranh này đến bán. Chu Phong kinh ngạc, vội lấy mấy tấm lụa đổi lấy. Hơn một năm sau, bỗng nghe tiếng gõ cửa rất gấp. Ông ra hỏi, thấy mấy người cùng xưng: "Cừu trung uý (chức chỉ huy cấm quân, do hoạn quan nắm) muốn lấy ba trăm tấm lụa trắng đổi bức tranh 'Đêm thanh' của ngài." Chu Phong sợ bị ép, vội đưa tranh. Hôm sau họ quả mang lụa đến. Về sau mới biết là giả mạo: đó là một kẻ giàu có đang muốn xin chức Đại giám viện Giang Hoài (chức quan coi việc muối ở vùng Giang Hoài) (?). Bấy giờ Vương Nhai (?) đang coi việc muối sắt (nắm quyền quản lý việc nhà nước độc quyền buôn bán muối và sắt), rất mê tranh chữ, bảo người ấy: "Tìm cho ta bức tranh này thì ta sẽ chiều theo điều ngươi xin." Vì thế kẻ kia mới dùng mưu lấy tranh.
Đến khi nhà họ Vương gặp biến, tranh lại lưu lạc vào một nhà bán phấn. Người gác cổng của Thị lang (chức quan phó trong các bộ) Quách Thừa Hỗ mua được với giá ba trăm tiền. Quách công mất, tranh lại truyền đến nhà họ Lệnh Hồ. Vua Tuyên Tông từng hỏi tướng quốc có danh hoạ gì, tướng quốc tâu đủ về bức tranh này, sau đó dâng vào cung. (Trích Thượng thư cố thực)
Cố Quang Bảo
Cố Quang Bảo vẽ giỏi. Ở Kiến Khang có Lục Khái mắc bệnh sốt rét đã một năm, thầy thuốc chữa đều không khỏi. Quang Bảo thường đến thăm Khái. Khái mời vào tận giường bệnh, bảo Quang Bảo: "Tôi mắc bệnh này lâu rồi mà chữa không được, ông có biết không?" Quang Bảo vốn không biết Khái bệnh, bèn nói: "Ông bệnh nặng thế này mà tôi thật chẳng hay. Nếu biết sớm, đâu đến nỗi để ông phải nằm liệt trong phòng (?)."
Ông liền cầm bút, dùng mực vẽ một con sư tử, bảo đem dán ở cửa ngoài, rồi nói với Khái: "Bức này vừa vẽ ra đã khác thường. Ông có thể thành tâm (?) mở lòng mà khấn vái hết sức, sáng mai ắt có hiệu nghiệm." Khái sai dán tranh ngoài cửa, bảo người nhà đốt hương lạy. Đến nửa đêm hôm ấy, ngoài cửa có tiếng sột soạt, hồi lâu mới im. Sáng hôm sau, thấy trong miệng và trước ngực con sư tử vẽ có máu đầm đìa, ra đến ngoài cửa đều có vết máu (?). Bệnh của Khái bèn khỏi. Người thời ấy lấy làm lạ. (Trích Bát triều hoạ lục)
Vương Dị
Đời Tấn có Vương Dị, tự là Thế Tướng, người Lâm Xuyên (?) thuộc Lang Gia, giỏi làm văn, chuyên về chữ và tranh. Sau khi nhà Tấn dời sang phía nam sông Trường Giang, ông là người viết chữ, vẽ tranh bậc nhất triều Tấn; âm nhạc và các nghề hay khác ông đều tinh thông. Thời Nguyên Đế, ông làm Tả vệ tướng quân, được phong Vũ Khang hầu. Bấy giờ Trấn quân (tướng quân trấn giữ) Tạ Thượng dựng tháp phía đông ở chùa Xương Lạc tại Vũ Xương (?), Đái Nhược Tư dựng tháp phía tây (?), đều mời Dị đến vẽ. (Trích Danh hoạ ký)
Vương Mông
Đời Tấn có Vương Mông, tự là Trọng Tổ, người Tấn Dương, phóng túng không chịu gò bó. Chữ viết của ông sánh với Vương Dị và Dữu Dực (?). Tranh ông vẽ rất đẹp, khá chuộng ý cao xa. Ông từng đến nhà bán lừa vẽ xe tang, tự nói: "Ta mê rượu, thích thịt, vẽ giỏi; chỉ cần ai có đồ ăn, rượu ngon, lụa tốt thì ta có gì mà không vẽ!" Ông đặc biệt giỏi thanh đàm (lối bàn luận triết lý huyền diệu, chuộng lời hay ý sâu, thịnh thời Nguỵ Tấn), được người đương thời trọng vọng. (Trích Danh hoạ ký)
Đái Quỳ
Đời Tấn có Đái Quỳ, tự là An Đạo, người huyện Chất, quận Tiếu. Từ nhỏ đã thông minh, ham học, giỏi đàn, chuyên vẽ. Lúc còn bé, ông lấy vụn ngói trắng trộn nước trứng gà nặn thành tấm bia Trịnh (?), người thời ấy khen là tuyệt diệu. Dữu Đạo Quý xem rồi nói với Quỳ: "Thần thái còn quá tục, ấy là vì lòng trần tục của cậu chưa hết." Quỳ đáp: "Chỉ có Vụ Quang (ẩn sĩ đời xưa, được vua nhường ngôi mà không nhận, ôm đá gieo mình xuống nước, tiêu biểu cho người thanh cao tuyệt đối) mới khỏi bị ông chê như thế." (Trích Danh hoạ ký)
Lại có chuyện
Đái An Đạo lúc nhỏ vẽ tranh trong chùa Ngoã Quan. Vương Trường sử (tức Vương Mông; trường sử là chức quan đứng đầu các thuộc quan) thấy vậy nói: "Cậu bé này không chỉ vẽ giỏi, mà rốt cuộc còn sẽ nổi danh. Chỉ tiếc ta già rồi, không được thấy lúc cậu thành đạt." (Trích Thế thuyết và các sách khác)
Tông Bính
Đời Tống (Nam triều) có Tông Bính, tự là Thiếu Văn, viết chữ và vẽ tranh đều giỏi, ưa núi sông. Ông đi về phía tây đến vùng Kinh, Vu; về phía nam lên núi Hành Nhạc, nhân đó dựng nhà ở núi Hành. Sau vì bệnh, ông về Giang Lăng, than rằng: "Già và bệnh cùng đến, các núi nổi tiếng e khó đi cho khắp. Ta nên lắng lòng mà ngắm đạo, nằm mà dạo chơi." Bao nhiêu nơi ông từng đi qua, ông đều vẽ lên vách, ngồi hay nằm đều hướng về đó mà ngắm. (Trích Danh hoạ ký)
Vách chùa Hoàng Hoa
Lúc Hiếu Văn Đế nhà Hậu Nguỵ (tức Bắc Nguỵ) mới lên ngôi, có người thành Nguỵ là Nguyên Triệu, dùng được phép Cửu thiên (phép thuật mượn sức thần linh chín tầng trời) để trấn áp, diệt trừ yêu quái. Trước đó, ở đất Nghiệp có con gái một người lính, mười bốn tuổi, mắc bệnh yêu (bệnh do ma quái gây ra) đã nhiều năm. Mấy chục người đến chữa đều không có hiệu quả.
Một hôm, nhà ấy đưa cô gái đến nơi Nguyên Triệu ở để xin gặp. Triệu nói: "Bệnh này không phải do hồ ly ma quái, mà do tranh vẽ thành yêu. Sao ta biết được? Nay trong thiên hạ, có yêu cực kỳ thần thông, có quái cực kỳ linh dị (?), có tinh trên cạn, có mị dưới nước, ta đều biết cả. Ngươi chỉ cần kể bệnh trạng ra. Đây là loài mị trong đám thuộc hạ của Tứ thiên thần (bốn vị Thiên vương hộ trì Phật pháp, mỗi vị trấn giữ một phương) vẽ trên vách chùa Phật. Lời ta nói có đúng không?"
Cha cô gái thưa: "Trước đây tôi đến chùa Hoàng Hoa ở Vân Môn, đứng dưới bức vẽ thần phương Đông trên vách phía đông để cầu ơn, thường dắt con bé theo đến dưới tranh. Con bé lại thường sợ vị thần trong tranh ấy. Rồi một đêm nó bị bóng đè giật mình, mộng thấy vị thần dữ ấy đến nắm lấy nó mà cười, từ đó sinh bệnh."
Triệu cười lớn: "Quả không sai." Rồi bỗng nói chuyện với ai đó trên không trung; người hai bên cũng nghe trên không có tiếng đáp lại. Hồi lâu, Triệu quay ra sân giận dữ quát: "Sao không mau lôi nó, bắt gấp đem đến đây?" Người hai bên nghe trên không nói: "Đại thần phương Xuân (vị thần lớn cai quản phương Đông, ứng với mùa xuân) nhắn lời với Nguyên Đại hành (?) rằng: ác thần ấy ta sẽ tự trị tội, giết đi, cần gì phải đến gặp Đại hành."
Triệu giận, nói lên không trung: "Ngươi hãy đem lòng thành của ta báo với thần phương Xuân, nhất định xin đưa nó đến. Ta chỉ tạm trách mắng nó thôi, xin mau xích nó đem đến." Nói xong, ông lại nói lên không: "Gọi hai Song Nha (thần hai nanh), tám Xích Mi (thần mày đỏ) đi bắt, không để nó thoát (?)." Bỗng nghe phía đông, người hai bên đều nghe có tiếng mưa gió ào tới.
Triệu cười lớn: "Ngươi không có hình tướng, chỉ là nét đẹp của tranh vẽ mà thôi, cậy vào đâu mà dám làm hại người sống?" Triệu bảo cô gái: "Con tự nhận xem hình dạng nó." Triệu khiến nó hiện hình. Người hai bên thấy ba vị thần đều cao hơn một trượng, mỗi vị có hai chiếc nanh dài ba thước chìa ra ngoài môi, mặc áo xanh đỏ. Lại thấy tám vị thần đều mặc áo đỏ, mắt và mày đều đỏ sẫm, cùng nhau ghì vị thần kia ép xuống dưới hiên. Vị thần ấy đầu tóc rối bù, mắt đỏ, mũi to, miệng vuông, răng nanh chìa cả ra ngoài, móng tay như móng chim, hai chân đều có lông dài, mặc thứ áo như da báo. Người nhà cô gái nói với Triệu: "Đây đúng là cái mà con bé thường thấy."
Triệu bảo nó tiến lên, nói: "Ngươi vốn là hư không, chỉ do người vẽ ra mà thành, sao lại có hình yêu quái này?" Vị thần đáp: "Hình vốn là tranh. Tranh là để giống cái thật; cái thật đã hiện ra thì có thần. Huống hồ trên bức tranh lại có tinh khí nương vào, có thể thông với linh khí. Vì vậy kẻ hạ thần này mới có cảm ứng, cảm ứng rồi biến hoá. Hạ thần quả thật có tội."
Triệu nổi giận, sai thị đồng lấy bình chứa nước, dội hết lên người nó, mà màu sắc của ác thần vẫn không phai. Triệu càng giận, sai nấu nước sôi dội vào. Chỉ trong chốc lát (?), vị thần biến thành như cái túi rỗng. Triệu bèn sai đem ném ra đồng hoang. Cô gái ngay tại chỗ khỏi bệnh.
Người cha chở con về Nghiệp, rồi lại đến chùa Hoàng Hoa tìm chỗ bức vẽ, thấy hình thần như bị nước rửa trôi mất, bèn kinh hãi than là lạ. Một vị sư tên Vân Kính (?) thấy thế, hỏi: "Ông đến đây xem tranh mà than lạ, ắt có chuyện gì khác thường chăng? Xin cứ nói." Người ấy kể: "Con gái tôi mắc bệnh vì bị thần quấy nhiễu. Nay Nguyên tiên sinh bảo chính tranh ở chùa này thành yêu." Rồi chỉ vào chỗ vị thần bị rửa mất.
Vị sư cả kinh, nói: "Ông cũng là người lạ đấy. Tháng trước, có một ngày giữa ban ngày trời bỗng tối sầm, gió dữ mây đen nổi lên, tiếng như sấm động, vây quanh chùa rất lâu. Nghe ở chỗ bức vẽ có tiếng như vật lộn bắt trói, có một người nói: 'Sức mình không địch nổi Nguyên Đại hành, chi bằng mau đi thôi.' Nói xong, gió bụi tan hết, trong chùa sáng sủa trở lại. Đến chiều thì thấy vị thần ở chỗ này như bị rửa sạch. Xét lời ông kể, đúng khớp với việc ấy."
Nguyên Triệu chính là thầy của Khấu Khiêm Chi (đạo sĩ nổi tiếng thời Bắc Nguỵ, người chấn chỉnh lại Đạo giáo). (Trích Bác vật chí của Lâm Đăng)
Thái Bình quảng ký, quyển hai trăm mười
<Bộ Tử, loại Tiểu thuyết gia, nhóm Dị văn (chuyện lạ), sách Thái Bình quảng ký> (cách xếp loại sách trong Tứ khố toàn thư)
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn và duyệt định)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video