Thiên 212 — Quyển 212

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống gom các truyện ghi chép lạ), quyển hai trăm mười hai

 Hội họa, phần ba

 Ngô Đạo Huyền (?) · Phùng Thiệu Chính · Trương Tảo

 Trần Hoành · Vi Vô Thiểm · Lô Lăng Già

 Tất Hoành · Chùa Tịnh Vực · Chùa Tư Thánh

 Miếu Lão Quân · Tranh Cầu Vàng · Vách nhà Thôi Viên

 Ngô Đạo Huyền

 Đời Đường, Ngô Đạo Huyền (?), tên chữ là Đạo Tử, người đất Dương Địch. Thuở nhỏ ông mồ côi, nhà nghèo, nhưng có tài trời phú. Chưa đến tuổi nhược quán (tuổi hai mươi, tuổi làm lễ đội mũ trưởng thành), ông đã thấu hết chỗ kỳ diệu của nghề vẽ. Ông phiêu bạt đến Đông Lạc (tức Lạc Dương, kinh đô phía đông). Vua Huyền Tông nghe tiếng, vời vào cung làm cung phụng (người hầu cận nhà vua bằng tài nghệ riêng). Đại thể ông học theo Trương Tăng Do (danh họa đời Lương), nhưng nét vẽ biến hóa muôn hình nghìn vẻ, tung hoành còn vượt cả thầy.

 Ông đã vẽ trên tường hơn bốn mươi gian ở các chùa và đạo quán của hai kinh đô. Trong các tranh biến tướng (tranh vẽ lại cảnh và tích truyện trong kinh Phật), hình người và dáng vẻ kỳ lạ, không có hai hình nào giống nhau. Những bức còn lại mà người ta được thấy, hay nhất có: ở viện Chú kinh Kim Cương của vị thị ngự sử (chức quan giám sát, can gián) tại phường Hưng Đường ở Thượng Đô (kinh đô Trường An), có cả chữ kinh do chính ông tự đề. Ở chùa Từ Ân, mặt trước tháp (?) vẽ Văn Thù và Phổ Hiền (hai vị Bồ Tát: Văn Thù tượng trưng cho trí tuệ, Phổ Hiền tượng trưng cho hạnh nguyện), mặt tây vẽ cảnh Hàng ma (Phật hàng phục ma quân), cảnh Bàn long (rồng cuộn)… Lại có tranh Bồ Tát ở cửa trước điện nhỏ. Ở chùa Cảnh Công có tranh Địa ngục, Đế Thích (vị vua cõi trời Đao Lợi, thần hộ pháp trong đạo Phật) và Long thần (các thần rồng hộ pháp). Ở chùa Vĩnh Thọ có tranh hai vị thần ở tam môn (cổng chính của chùa, gồm ba lối vào) giữa. Tất cả đều tuyệt diệu bậc nhất thời bấy giờ.

 Chu Cảnh Huyền (?) có một người gia nhân cũ là ông lão họ Doãn, hơn tám mươi tuổi, từng kể rằng đã thấy Ngô sinh vẽ vị thần ở phía trong cổng giữa. Vòng hào quang tròn ông để vẽ sau cùng, chỉ một nét là xong. Khi ấy người già trẻ trong phố chợ mỗi ngày có mấy trăm người tranh nhau đến chờ xem. Người đứng vây quanh hàng rào (?) đem tiền và lụa ra cúng, chất cao ngang tầm (?). Đến lúc ông hạ bút, người xem đông như bức tường; nét bút nhanh như gió cuốn chớp giật, vòng tròn vẽ xong tròn như mặt trăng. Tiếng reo hò làm kinh động cả phường, có người bảo ông là thần.

 Lại có vị sư già ở chùa Cảnh Công tên là Tung (?) kể rằng: sau khi Ngô sinh vẽ xong bức biến tướng Địa ngục này, người trong kinh thành kéo nhau đến xem, ai cũng sợ tội lỗi mà tu tập làm lành. Hàng thịt hàng cá ở hai chợ không bán được hàng.

 Lại trong niên hiệu Khai Nguyên, vua ngự đến Đông Lạc. Ngô sinh gặp Bùi Mân và Trương Húc, mỗi người bày tài của mình: Bùi Mân múa kiếm một khúc, Trương Húc viết chữ kín một bức tường, Ngô sinh vẽ một bức tường. Người trong kinh thành chỉ trong một ngày được xem ba cái tuyệt.

 Ông lại vẽ ở miếu Huyền Nguyên (miếu thờ Lão Tử, được nhà Đường tôn là Huyền Nguyên Hoàng Đế) tranh năm vị thánh (năm vị vua đời trước của nhà Đường), nghìn quan, cung điện, mũ miện; khí thế lấn át cả mây rồng, tài tình như tạo hóa. Vì vậy viên ngoại Đỗ Phủ (nhà thơ Đỗ Phủ, từng làm chức viên ngoại lang) có câu thơ: "Tuyệt diệu làm rung động cả tường cung".

 Lại trong niên hiệu Thiên Bảo, vua Huyền Tông bỗng nhớ cảnh sông núi Gia Lăng ở đất Thục, bèn cấp cho Ngô sinh ngựa trạm, sai đi vẽ lại cảnh ấy. Đến ngày về, vua hỏi cảnh thế nào, ông tâu: "Thần không có bản vẽ nháp, tất cả đều ghi nhớ trong lòng." Vua sai ông vẽ ở điện Đại Đồng. Ba trăm dặm sông núi Gia Lăng, ông vẽ một ngày là xong. Bấy giờ có Lý tướng quân nổi danh vẽ sơn thủy (tranh núi sông), cũng vẽ vách điện Đại Đồng, mấy tháng mới xong. Vua Huyền Tông nói: "Công mấy tháng của Lý Tư Huấn và nét vẽ một ngày của Ngô Đạo Huyền đều đạt đến chỗ tuyệt diệu." Ông lại vẽ năm con rồng trong điện, vảy như bay động; mỗi khi trời sắp mưa lớn thì tranh bốc khói mù.

 Ngô sinh thường trì tụng (đọc tụng giữ gìn hằng ngày) kinh Kim Cương, nhờ đó biết được tiền thân của mình (?). Thời Thiên Bảo có Dương Đình Quang nổi danh ngang ông, lén vẽ chân dung Ngô sinh giữa đám đông trong một buổi giảng kinh, rồi dẫn Ngô đến xem. Ngô vừa thấy đã giật mình, nói với Đình Quang: "Lão phu già yếu xấu xí, vẽ làm gì?" Từ đó ông thán phục Đình Quang. Tranh của Ngô sinh, từ nhân vật, tượng Phật, quỷ thần, chim thú, núi sông, lầu điện đến cây cỏ, đều thần diệu, đứng bậc nhất của triều ta. Trương Hoài Quán nói: "Ngô sinh là hậu thân (người đầu thai ở kiếp sau) của Trương Tăng Do." Lời ấy thật đúng. (Trích từ sách Đường họa đoạn.)

 Lại trong niên hiệu Khai Nguyên, tướng quân Bùi Mân đang chịu tang mẹ, đến gặp Đạo Tử, xin ông vẽ mấy vách tranh quỷ thần ở chùa Thiên Cung tại Đông Đô để cầu phúc cho người đã khuất (?). Đạo Tử đáp: "Tôi bỏ vẽ đã lâu. Nếu tướng quân có lòng, xin thắt gọn áo múa cho tôi xem một khúc kiếm, may ra nhờ khí thế mạnh mẽ ấy mà tôi thông được với cõi âm (?)." Bùi Mân liền cởi áo tang, ăn mặc như ngày thường, phi ngựa như bay, xoay trái rút phải, rồi ném kiếm vút lên mây cao mấy chục trượng. Kiếm rơi xuống như tia chớp, Mân giơ tay cầm vỏ kiếm đón lấy, kiếm cắm trúng vào trong vỏ. Mấy nghìn người đứng xem, không ai không kinh hãi. Đạo Tử liền cầm bút vẽ lên vách, gió bỗng nổi vù vù (?), thành một cảnh tráng lệ nhất thiên hạ. Trong đời Đạo Tử, không bức nào ông đắc ý hơn bức này. (Trích từ sách Độc dị chí.)

 Lại có lần Đạo Tử đến thăm một nhà sư, xin trà uống, nhà sư không tiếp đãi lễ độ. Ông bèn xin bút nghiên, vẽ lên vách một con lừa rồi đi. Đến đêm, đồ đạc trong phòng nhà sư đều bị giẫm nát, quấy phá không sao chịu nổi. Nhà sư biết là do Đạo Tử, bèn khẩn khoản mời ông về chùa cầu xin, ông mới xóa bức vẽ đi. (Trích từ sách Lô thị tạp thuyết.)

 Lại nữa, chùa Tây Minh và chùa Từ Ân có nhiều tranh nổi tiếng. Trên vách trước tháp (?) chùa Từ Ân có tranh sư tử tai ướt (?) và hoa ở giữa đế tượng (?), được người đương thời rất quý. Chùa Thánh Thiện và chùa Kính Ái cũng có tranh cổ. Viện tháp gỗ (?) chùa Thánh Thiện có nhiều tranh và chữ của Trịnh Quảng Văn (Trịnh Kiền, từng làm bác sĩ ở Quảng Văn quán). Viện Sơn Đình chùa Kính Ái có tranh đuôi chim trĩ vẽ bằng chu sa thật (?). Phía trên có chỗ tiến sĩ (người thi đỗ khoa tiến sĩ) Phòng Lỗ đề tên, về sau có người đề thơ:

 "Rể mới nhà họ Diêu là chàng Phòng,
Chưa hiểu dung nhan người đẹp mà lòng đã muốn cuồng.
Nghe nói chàng đang tập bắn tên lông,
Chớ có bắn thủng tường nhà chùa."

 Ở góc tây bắc chùa có viện Bệnh Long (Rồng ốm), tranh trong đó đều do Ngô sinh vẽ. (Trích từ sách Lô thị tạp thuyết.)

 Phùng Thiệu Chính

 Đời Đường, niên hiệu Khai Nguyên, vùng Quan Phụ (vùng đất quanh kinh đô Trường An) bị đại hạn, riêng kinh thành thiếu mưa càng nặng. Vua gấp sai các đại thần đi cầu đảo khắp núi sông đầm hồ mà không có ứng nghiệm. Vua mới dựng một tòa điện bên ao Long Trì, bèn vời Thiếu phủ giám (quan đứng đầu Thiếu phủ giám, cơ quan lo chế tác đồ dùng cho cung đình) Phùng Thiệu Chính, sai vẽ trên mỗi bức vách một con rồng.

 Thiệu Chính vẽ trước ở vách tây một con rồng trắng, dáng kỳ lạ, uốn lượn như muốn vùng lên. Vẽ chưa được một nửa thì gió mây theo nét bút mà nổi lên. Vua cùng các quan theo hầu đứng dưới vách xem, thấy vảy rồng đều ướt. Tô màu chưa xong, có một luồng khí trắng từ mái hiên hành lang bay ra, sà vào trong ao; sóng nước cuồn cuộn, sấm chớp theo đó nổi lên. Mấy trăm người hầu cận đều thấy một con rồng trắng từ mép sóng cưỡi mây bay lên. Chốc lát mây đen kéo khắp bốn phía, gió mưa nổi lên; chưa hết ngày mà mưa lành đã thấm khắp vùng kinh kỳ. (Trích từ sách Minh Hoàng tạp lục.)

 Trương Tảo

 Đời Đường, Trương Tảo xuất thân dòng dõi quan lại có học, là người nổi tiếng đương thời. Tranh tùng đá và tranh sơn thủy của ông nổi danh một thời, riêng cây tùng thì vượt hẳn người xưa nay. Ông dùng bút rất giỏi, thường tay cầm hai cây bút, hạ xuống cùng một lúc: một cây vẽ cành tươi, một cây vẽ cành khô. Khí thế ngạo nghễ hơn khói mù, mạnh hơn gió mưa. Những gốc cụt, chồi đâm, vỏ cây xù xì như vảy, ông vẽ tùy ý tung hoành. Cành tươi thì mượt mà như thấm mưa xuân, cành khô thì nứt nẻ như gặp gió thu.

 Tranh sơn thủy của ông thì cao thấp đẹp tuyệt; trong khoảng gang tấc mà sâu thẳm trùng điệp; đá nhô ra như sắp rơi, suối phun như tiếng gầm. Nhìn gần thì như áp sát vào người, khiến thấy lạnh; nhìn xa thì trong trẻo đến tận chân trời. Tranh bình phong của ông còn lưu lại ở nhân gian nhiều nhất. Nay ở viện phía tây chùa Bảo Ứng có tranh sơn thủy tùng đá của ông, có cả lời đề, là dấu tích tinh xảo. Tranh tùng đá và sơn thủy của ông đều được xếp vào thần phẩm (bậc cao nhất trong cách xếp hạng tranh thời ấy: thần phẩm, diệu phẩm, năng phẩm). (Trích từ sách Họa đoạn.)

 Về sau, nhà một người học trò có tấm bình phong tranh tùng đá của Trương Tảo. Người ấy kể: viên ngoại lang bộ Binh là Lý Ước mê tranh thành tật, biết chuyện liền đến mua, nhưng người vợ yếu đuối của nhà ấy đã đem lụa tranh giặt nấu làm lớp lót áo mất rồi, chỉ còn lại hai bức có đôi cây bách và một hòn đá. Ông than tiếc hồi lâu. (Trích từ sách Danh họa ký.)

 Trần Hoành

 Đời Đường, Trần Hoành, người Cối Kê, vì giỏi vẽ chân dung, nhân vật và phụ nữ (?) nên được đạo (đơn vị hành chính lớn) quê ông tiến cử. Trong niên hiệu Khai Nguyên, vua Huyền Tông vời vào làm cung phụng; mỗi lần vua sai vẽ dung nhan vua, ông đều vẽ tuyệt diệu bậc nhất thời bấy giờ. Những tranh vua Huyền Tông bắn lợn, hươu, thỏ, luyện chim ưng, cùng tranh các điệu múa và chân dung vua, đều do ông vâng chiếu vẽ.

 Lại bức chân dung vua Túc Tông ở cung Thái Thanh, không chỉ vẽ được tướng đầu rồng dáng phượng, trán nổi như mặt trời, mày cong như trăng (những tướng mạo được cho là của bậc đế vương), mà bút lực còn cứng cáp tươi nhuận, phong thái anh tuấn thanh thoát, hợp với điềm lành, như được trời ban cho tài ấy. Từ sau Diêm lệnh công (Diêm Lập Bản, danh họa từng làm Trung thư lệnh) của triều ta, chỉ có một mình ông mà thôi.

 Nay trong điện Thiên Tôn ở đạo quán Hàm Nghi có tranh Thượng tiên (các vị tiên bậc cao) và chân dung các đạo sĩ làm cung phụng đương thời, đều là nét vẽ của ông. Ông lại từng vẽ cho cố Lại bộ thị lang (phó quan bộ Lại, bộ lo việc quan lại) họ Từ (?) hai lá phướn kinh (cờ dài treo trong chùa, vẽ hoặc viết kinh) về kinh Bản hạnh; có một cô gái giỏi dệt dệt theo thành tấm, tuyệt diệu không gì sánh. Riêng tranh chân dung, thần nhân, nhân vật, phụ nữ của ông được xếp vào bậc diệu phẩm thượng thượng. (Trích từ sách Họa đoạn.)

 Vi Vô Thiểm

 Đời Đường, Vi Vô Thiểm, người Kinh Triệu (vùng kinh đô Trường An). Đời vua Huyền Tông, ông nổi danh vẽ ngựa và thú lạ; người đương thời khen rằng tranh họ Vi vẽ loài bốn chân không con nào không tuyệt. Ông từng vẽ con sư tử do nước ngoài dâng, giống hệt như thật. Sau sư tử được thả về nước nó, chỉ còn lại tranh vẽ; lúc ấy đem tranh cho các loài thú xem, con nào thấy cũng sợ. Lại có lần vua Huyền Tông đi săn, một mũi tên bắn trúng hai con lợn rừng, xuống chiếu sai ông vẽ ở cửa bắc Huyền Vũ (?); bức tranh truyền ở nhân gian, đẹp đến tột bậc.

 Tính nết các loài thú: có con tuấn mã hùng dũng vượt bầy, có con hiền lành dễ dạy; móng vuốt cựa đã khác, lông bờm cũng khác. Người đời trước vẽ thì khi tả con thú giận dữ chỉ biết vẽ há miệng, khi tả con hiền lành chỉ biết vẽ cúi đầu. Còn chỉ một nét bút mà phân biệt được tính tình, chỉ một sợi lông mà biết được tên con vật, thì người xưa chưa làm được, ông Vi làm được. Bộ tranh thú lạ của ông bị chia tách, các nhà thường có giữ vài bức. Chùa và đạo quán ở kinh đô không có chỗ nào ông vẽ. Tranh thú của ông được xếp vào bậc diệu phẩm thượng thượng. (Trích từ sách Họa đoạn.)

 Lô Lăng Già

 Đời Đường, Lô Lăng Già là học trò của Ngô Đạo Huyền. Nét vẽ giống Ngô nhưng tài sức có hạn; ông khá giỏi vẽ tỉ mỉ, trong khoảng gang tấc mà núi sông bao la, cảnh vật tinh tế đầy đủ. Tranh kinh biến (tranh diễn cảnh trong kinh Phật) và các việc nhà Phật là sở trường của ông. Ngô sinh từng vẽ tam môn chùa Tổng Trì ở kinh thành, được rất nhiều tiền của. Lăng Già bèn lén vẽ tam môn chùa Trang Nghiêm, dồn hết tâm sức, bố cục phóng khoáng, khá đạt đến chỗ tuyệt diệu. Một hôm Ngô sinh chợt thấy, kinh ngạc than: "Bút lực đứa này ngày thường không bằng ta, nay lại ngang với ta (?). Tinh lực của nó đã dốc cạn vào đây rồi." Được một tháng, Lăng Già quả nhiên chết. (Trích từ sách Danh họa ký.)

 Tất Hoành

 Đời Đường, Tất Hoành, năm Đại Lịch thứ hai làm Cấp sự trung (chức quan ở Môn hạ tỉnh, xét duyệt chiếu lệnh và tấu chương), vẽ tranh tùng đá trên vách sảnh (?) của Tả tỉnh (tức Môn hạ tỉnh); những người ham chuộng đều làm thơ vịnh. Ông được đổi từ chức Kinh Triệu thiếu doãn (phó quan cai quản phủ Kinh Triệu) sang làm Hữu thứ tử (quan trong phủ Thái tử). Tranh cây đá của ông nổi danh một đời; lối vẽ cây đổi mới, khác hẳn người xưa, bắt đầu từ Tất Hoành. (Trích từ sách Danh họa ký.)

 Chùa Tịnh Vực

 Đời Đường, chùa này vốn là nhà của Thái Mục hoàng hậu (vợ vua Đường Cao Tổ). Sư trong chùa nói: ngoài cửa viện Tam Giai là chỗ Thần Nghiêu hoàng đế (tức Đường Cao Tổ Lý Uyên) bắn chim công. Về trong ngoài cửa viện Thiền, bài Du mục ký (?) tự ghi rằng: mặt trong phía tây cửa có tranh Hòa Tu Cát long vương (một trong tám vị vua rồng hộ pháp) do Vương Chiêu vẽ, rất linh thiêng. Phía tây bên trong cửa có Hỏa Mục dược xoa (tức dạ xoa, loài quỷ thần hộ pháp) và Bắc phương thiên vương (vị thần trời giữ phương bắc), rất kỳ lạ dữ dằn. Mặt trong phía đông cửa là Hiền Môn (?) với bộ lạc dạ xoa (?), trên đầu quỷ có rắn cuộn, mồ hôi bốc như khói, trông đáng sợ. Tranh cây đá ở hành lang đông hiểm hóc kỳ quái, tranh cao tăng cũng kỳ quái. Trên vách nam phía trong cửa viện Vạn Thọ Bồ Tát ở hành lang tây có tranh quỷ thần và chim điêu do Hoàng Phủ Chẩn vẽ, hình thế như sắp thoát ra khỏi vách. (Trích từ sách Dậu Dương tạp trở.)

 Chùa Tư Thánh

 Ở cổng giữa chùa Tư Thánh có tranh cao tăng do Ngô Đạo Tử vẽ, Vi Thuật làm lời tán (bài văn ngắn ca ngợi), Lý Nghiêm viết chữ. Hai mặt tầng trên phía ngoài tam môn giữa có tranh không rõ ai vẽ, nhân vật khá giống lối của họ Diêm (?). Nay ở góc bắc hành lang tây có bức "Thiên nữ gần tháp (?) mắt sáng sắp múa" do Dương Thản vẽ. Nhà phía bắc viện tháp (?) có tượng Quan Âm bằng sắt cao hơn ba trượng. Hai hành lang viện Quan Âm có tranh bốn mươi hai vị hiền thánh do Hàn Cán vẽ, Nguyên Tải làm lời tán. Tranh ngựa thả rong ở phía bắc hành lang đông, người bất chợt nhìn thấy cứ ngỡ ngựa sắp hí vang, giậm chân. Trong các tranh thánh tăng, bức Long Thụ (vị tổ sư lớn của Phật giáo Ấn Độ) và Thương Na Hòa Tu (vị tổ thứ ba của Thiền tông Ấn Độ) (?) là tuyệt diệu nhất. Tranh Bồ Tát trên tháp tròn (?) do Lý Trinh vẽ; tranh hoa chim bốn mặt do Biên Loan vẽ; khóm hoa thục quỳ trên đỉnh đầu Bồ Tát Dược Thượng (?) đặc biệt đẹp. Trong tháp (?) có cất nghìn bộ kinh Pháp Hoa. Các thi nhân làm thơ liên cú (mỗi người làm nối một câu) theo thể Bách Lương (thể thơ bảy chữ, câu nào cũng gieo vần) vịnh các bức tranh:

 "Ngô sinh vẽ giáo mác dũng mãnh chen chúc,
Phóng bút kỳ lạ, thế biến hóa muôn vàn.
Quỷ quái xanh xám trên vách tầng rộng lớn,
Nhìn vào bỗng thấy rợn lông tóc lạnh người.
Lăng Già bắt chước, đã dốc cạn sức mình;
Lý Chân (?) và Chu Phưởng, hơn kém khó phân.
Chim sống hoa tươi phải kể đến Biên Loan,
Đài hoa vừa non, màu còn như chưa khô.
Hàn Cán biến hóa như dòng nước xiết.
Tiếc thay thế tranh vách chưa vẽ cho trọn,
Người sau vẽ mới sao mà luộm thuộm!"
(Trích từ sách Dậu Dương tạp trở.)

 Miếu Lão Quân

 Trên núi Bắc Mang ở Đông quận có đạo quán Huyền Nguyên (?); phía nam đạo quán có miếu Lão Quân (miếu thờ Lão Tử), đài điện cao rộng, nhìn xuống sông Y và sông Lạc. Các tượng thần tiên nặn bằng đất đều do Dương Huệ Chi làm trong niên hiệu Khai Nguyên, khéo léo tinh xảo, trang nghiêm, người xem càng thêm kính. Trên vách có tranh chân dung năm vị thánh do Ngô Đạo Huyền vẽ, cùng các tích trong Lão Tử hóa Hồ kinh (sách kể chuyện Lão Tử sang phía tây giáo hóa người Hồ); màu sắc nét vẽ tuyệt diệu, xưa nay không gì sánh. Đỗ Công bộ (Đỗ Phủ, từng làm viên ngoại lang bộ Công) có thơ rằng:

 "Sánh ngôi sao Bắc Cực, cung tiên Huyền Đô thâm nghiêm;
Dựa thế cao, vườn cấm trải dài.
Giữ miếu thờ tổ, lễ nghi trang nghiêm đủ cả;
Cầm cờ tiết, trấn giữ phòng việc bất thường.
Ngói biếc ngoài cái rét đầu mùa;
Cột đồng hứng sương đứng bên làn khí trời.
Núi sông như đỡ lấy cửa thêu;
Mặt trời mặt trăng như kề xà chạm.
Cây lý tiên (chỉ họ Lý nhà Đường, nhận Lão Tử họ Lý làm tổ) gốc cuộn sâu rộng;
Lan thơm đời đời lá rạng ngời (con cháu nối đời hưng thịnh).
Sử cũ bỏ sót không xếp vào hàng thế gia (?);
Kinh Đạo Đức trao lại cho vua nay.
Xem tay vẽ các bậc tiền bối,
Ngô sinh vượt xa, độc chiếm cả sân.
Cảnh vật la liệt như xoay chuyển trục đất,
Tuyệt diệu làm rung động cả tường cung.
Năm vị thánh nối nhau mặc áo long cổn (áo lễ thêu rồng của vua);
Nghìn quan xếp hàng như đàn nhạn bay.
Mũ miện đều rạng rỡ tươi đẹp;
Cờ xí đều bay phấp phới (?).
Bách xanh sâu thẳm giữ bóng mặt trời;
Lê đỏ xa xa đã đượm sương.
Chuông gió thổi vào cột ngọc;
Giếng lộ thiên đóng băng thành thành giếng bạc.
Thân lui đi vì nhà Chu suy hèn;
Kinh truyền lại khiến vua Hán chắp tay tôn kính.
Nếu quả thật cốc thần không chết (lời trong Đạo Đức kinh, chỉ cái đạo huyền diệu trường tồn),
Thì giữ mình mộc mạc còn tìm ở chốn nào?"
(Trích từ sách Kịch đàm lục.)

 Tranh Cầu Vàng

 Vua Huyền Tông làm lễ phong thiện (lễ tế trời đất trên núi Thái Sơn của bậc đế vương) ở Thái Sơn trở về, xe vua dừng ở Thượng Đảng. Các bô lão đất Lộ gánh rượu nước, từ xa gần đến đón chào. Vua đều đích thân hỏi han, nhận quà dâng và ban thưởng theo thứ bậc. Bô lão nào trước kia đã quen biết vua, vua đều ban cho rượu cơm, cùng trò chuyện chuyện cũ. Vì thế qua làng xóm nào, vua cũng sai hỏi thăm các nhà mồ côi, già cả, tàn tật, ban thêm sự thăm viếng cứu giúp. Các bô lão vui mừng hớn hở, ai cũng ngưỡng mộ tôn kính, dập đầu xin vua ở lại.

 Khi xe vua qua Kim Kiều (Cầu Vàng; cầu ở Lộ châu), đường ngự quanh co uốn lượn, vua nhìn thấy trong khoảng mấy nghìn dặm cờ xí tươi sạch, đội nghi vệ chỉnh tề, bảo các quan hầu: "Trương Thuyết viết rằng ta 'chỉ huy ba mươi vạn quân, cờ xí trải dài nghìn dặm, từ Thiểm Hữu qua Thượng Đảng đến Thái Nguyên' (câu này thấy trong văn bia Hậu Thổ), thật là bậc tài tử!" Các quan đều hô vạn tuế.

 Vua bèn vời Ngô Đạo Huyền, Vi Vô Thiểm và Trần Hoành, sai cùng vẽ bức tranh Cầu Vàng. Dung nhan vua và con ngựa Chiếu Dạ Bạch vua cưỡi do Trần Hoành vẽ; cầu, núi sông, xe kiệu, người, cây cỏ, chim ưng, binh khí nghi trượng, màn trướng do Ngô Đạo Huyền vẽ; chó, ngựa, lừa, la, trâu, dê, lạc đà, mèo, khỉ, lợn cùng các loài bốn chân do Vi Vô Thiểm vẽ. Tranh vẽ xong, người đương thời gọi là "Ba cái tuyệt". (Trích từ sách Khai Thiên tín ký.)

 Vách nhà Thôi Viên

 Khi An Lộc Sơn đánh chiếm hai kinh đô (?), Vương Duy, Trịnh Kiền (?) và Trương Thông đều bị kẹt lại trong triều giặc. Đến khi thu phục được kinh đô, cả ba đều bị giam ở nhà cũ của Dương Quốc Trung. Tướng quốc (quan đứng đầu triều đình) Thôi Viên nhân đó vời họ đến nhà riêng, sai vẽ tranh trên mấy bức vách. Bấy giờ ai cũng cho rằng Thôi Viên công lao và quyền quý không ai bằng, mong ông cứu giúp, nên họ dồn hết tâm trí suy nghĩ, phô hết tài năng. Nhờ vậy cả ba đều được xử khoan hồng; đến khi bị giáng chức cũng được đưa đến nơi tốt. (Trích từ sách Minh Hoàng tạp lục.)

 Thái Bình quảng ký, quyển hai trăm mười hai

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video