Thái Bình quảng ký, quyển 214
Hội họa, phần năm
Quán Hưu; Sở An; Ba tuyệt tác ở chùa Ứng Thiên;
Tranh Tám vị tiên; Hoàng Thuyên; Chép lặt vặt
Quán Hưu
Sa môn (người xuất gia tu theo đạo Phật) Quán Hưu đời Đường vốn người huyện Lan Khê, châu Vụ. Ông làm thơ hay, viết chữ đẹp, vẽ tài. Khi họ Vương (tức Vương Kiến) lập nước ở đất Thục, ông đến ở tinh xá (ngôi chùa nhỏ, nơi tu hành) Long Hoa trên đất Thục. Ở đó ông buông bút, dùng mực nước vẽ mười sáu vị La hán (bậc tu hành đã dứt hết phiền não, thoát vòng sinh tử, nhưng chưa đạt quả vị Phật), cùng một đức Phật và hai vị Đại sĩ (tức Bồ tát, bậc tu hành nguyện cứu độ chúng sinh). Trong tranh có đá lớn mây quấn, cây thông khô dây leo vắt quanh. Dung mạo cổ quái của các vị khác hẳn tranh của người khác. Có người nói ông thấy các vị ấy trong mộng, tỉnh dậy thì vẽ cho trọn hình, nên gọi là "La hán ứng mộng" (La hán hiện ra trong mộng). Học trò của ông là Đàm Vực, Đàm Phất cất giữ rất kỹ và quý trọng tranh. Vua Thục từng cho rước tranh vào cung, khen nét bút phóng khoáng khác thường, cúng dường hơn một tháng rồi sai đưa trả về chùa. Hàn lâm học sĩ (chức quan văn trong viện Hàn lâm, chuyên soạn thảo văn thư cho vua) Âu Dương Quýnh cũng từng xem tranh, làm một bài ca tặng ông:
"Vị sư cao đức ở Tây Nhạc tên Quán Hưu,
tình riêng cô độc, khí cốt cao vút(?) vượt trời thu trong.
Trời khiến ông dùng mực nước vẽ La hán,
dáng vạm vỡ, mặt cổ hiện ra từ đầu bút.
Có lúc căng lụa lớn, có lúc trát vách cao,
nhắm mắt thắp hương ngồi trong thất tu thiền.
Bỗng trong mộng thấy dung mạo thật của các vị,
bèn cởi áo cà sa, cầm(?) lấy bút thần.
Nhấc cao cổ tay vung giữa khoảng không,
đầu bút sột soạt, mặc sức tung hoành.
Chốc lát đã thành hai ba vị,
chẳng như thợ vẽ uổng phí ngày giờ.
Đá lạ bày ra lởm chởm, khô khan,
các vị sư ngồi thành hàng, đều ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân gác ngửa lên hai đùi).
Hình dáng như(?) gầy mà tinh thần mạnh mẽ,
đỉnh đầu như tê giác nằm, xương đầu thô to.
Vị tựa gốc thông, vị kề khe đá,
vị ngồi ghế gỗ cong, thân dài như muốn cử động.
Đệ tử xem kinh, ngỡ như nghe tiếng đọc,
chú tiểu ngủ gật, ngờ như đang mơ.
Chẳng biết hạ lạp (số năm tu hành, tính theo số mùa hạ an cư) được bao năm,
một tay chống cằm, để trần một bên vai.
Miệng hé ra như đang nói cùng người,
thân lặng yên lại ngỡ vừa mới ngồi thiền.
Trước án, voi nằm buông thõng vòi,
bên vách núi, khỉ đùa vươn chéo cánh tay.
Trong hoa chuối quét một lớp hồng nhạt,
trên vân rêu loang một màu xanh thẫm.
Gậy trúc cứng, giường thông thấp,
lông mày trắng như tuyết dài một tấc.
Dây mở ra hai ba tờ kinh chữ Phạn,
chỉ vá áo nạp (áo nhà sư chắp vá từ nhiều mảnh) nghìn vạn đường.
Trong rừng lá rụng lả tả,
một nén hương ấn (hương bột đắp theo khuôn chữ, đốt dần) đã tàn, khói lửa đã tắt.
Guốc gỗ mòn thủng da mà chẳng từng lê bước,
bồ đoàn (tấm nệm tròn để ngồi thiền) đan bằng bẹ măng, ngồi mãi không rời.
Hưu công ơi, Hưu công ơi, tài nghệ phi thường không ai hơn được,
tiếng tăm rộn vang khắp chân trời góc biển.
Thơ năm chữ, bảy chữ một nghìn bài,
chữ lớn chữ nhỏ thông lối của ba mươi nhà.
Triều Đường rành rành bao nhiêu danh sĩ,
nào Tiêu Tử Vân, nào Ngô Đạo Tử.
Nếu đem chữ và tranh của họ so với Hưu công,
chỉ e họ đã sống chết uổng một đời.
Hưu công ơi, Hưu công ơi, ông từ Giang Nam đến, vào đất Tần,
nay đến đất Thục, chẳng có bạn bè thân thích.
Tiếng thơ, tay vẽ đều tuyệt diệu,
nhìn ông, kẻ phàm như ta sao dám xem mình là người!
Bức Duy Ma Cật ở chùa Ngõa Quan,
bức Bích Chi Phật (bậc tự mình giác ngộ, không nhờ nghe Phật dạy) ở thành Xá Vệ,
nếu đem tranh này mà so thử,
thảy đều đứng hàng đầu trong nhân gian."
(Trích "Dã nhân nhàn thoại")
Sở An
Nhà sư Sở An ở chùa Thánh Thọ đất Tây Thục vẽ núi sông rất tài, điểm xuyết rất tỉ mỉ. Chỉ trên một tấm lụa vuông một thước mà núi sông, rừng cây, hang động nơi tiên ở, đỉnh núi, chùa chiền, đạo quán, khói mây, người và vật đều có đủ. Mỗi khi vẽ một chiếc quạt tròn nhỏ, ông đặt vào đó đài Cô Tô, hoặc vẽ gác Đằng Vương, nghìn núi vạn sông đều bày ra trước mắt. Nhưng phải mất hơn một mùa mới xong một chiếc quạt. Bấy giờ các vương và các quan tể phụ (quan đứng đầu triều đình, giúp vua trị nước) tranh nhau mời ông vẽ. Ai được tranh thì đáp tặng rất hậu, ai không được thì ấm ức mãi. Sở An nói: "Kẻ tu trong núi này chỉ lấy việc vẽ cho vui lòng mà thôi." Sau khi ông viên tịch (nhà sư qua đời), những người ham chuộng thường thu được bút tích của ông, có người gọi đó là "của báu bằng mực". (Trích "Dã nhân nhàn thoại")
Ba tuyệt tác ở chùa Ứng Thiên
Năm hoàng đế Đường Hy Tông đưa xa giá chạy về phía tây, có xử sĩ (người có học, ở ẩn không ra làm quan) Tôn Vị ở núi Cối Kê theo xa giá đến đất Thục. Tôn Vị có đạo thuật, lại giỏi cả chữ lẫn vẽ, đều nắm được tinh túy của nét bút. Ông từng vẽ trên vách trái cổng chùa Ứng Thiên một vị Thiên vương (vị thần hộ pháp, giữ một phương trời), cùng đoàn tùy tùng quỷ thần, đủ mọi vẻ kỳ quái. Thế bút phóng túng, không ai bì kịp, hơn ba mươi năm không có đối thủ. Cảnh Hoán vốn cũng chuyên chữ và vẽ, là bạn thân quên cả hình thức với Hàn lâm học sĩ Âu Dương Quýnh. Một hôm hai người cùng cưỡi ngựa dạo chùa này, Cảnh Hoán nhân đó vẽ một vị Thiên vương trên vách phải để đối lại. Âu Dương Quýnh đứng bên xem thế bút phóng khoáng, liền viết một bài ca hành (một thể thơ ca dài, tự do) để ghi lại. Kế đó có nhà sư viết chữ thảo là Mộng Quy(?) đến sau, mọi người lại mời ông viết bài ấy lên vách hành lang. Thế là tranh, chữ và bài ca hành hoàn thành trong một ngày. Cả thành kéo đến xem, chen chúc đầy chùa. Người Thành Đô vì thế gọi là "Ba tuyệt tác ở chùa Ứng Thiên". Bài ca hành nay cũng chép kèm như sau:
"Phía đông bắc Cẩm Thành có khu đất vàng,
dấu xưa, ai dựng nên ngôi chùa này?
Vị trưởng lão mày trắng quý trọng bậc danh gia,
từng quen biết xử sĩ núi Cối Kê.
Vách trái cổng chùa vẽ Thiên vương,
uy nghi cùng đoàn tùy tùng từ phương nào kéo đến?
Quỷ thần quái dị chạy khắp vách,
trước hiên(?) rờn rợn ánh thu(?).
Ta nghe Thiên vương chia nhau cai quản bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu Di theo quan niệm nhà Phật),
cung điện bằng thủy tinh, mái lợp ngói lưu ly.
Nghi trượng(?) thường lùa những kẻ đội lốt khỉ(?),
roi vàng luôn quất(?) ngựa kỳ lân.
Tượng lớn Tỳ Sa (Tỳ Sa Môn Thiên vương, vị giữ phương bắc) rực rỡ biết bao,
tay nâng tháp lớn(?) bay vượt tầng mây.
Thần đất đứng đối diện nâng bình báu,
tiên nữ khoác ngược áo dệt chỉ vàng.
Triều Đường nhắc đến tranh danh gia:
Chu Phưởng đầu bút giỏi tả hình,
Trương Tăng Dao là người có phép thần,
Ngô Đạo Tử được gọi là vô địch.
Lạ thay, tay tài truyền đến Tôn công,
để lại dấu thần ở nơi này.
Quỷ nhỏ liếc ngang, trợn trừng hai mắt,
đứng thẳng tựa(?)... cao đến nửa ngực(?).
Mũ báu rung rinh, toát vẻ uy nghiêm,
hai bên rảo bước kéo đến nghiêng mình(?).
Cánh tay ngang, móng như vuốt chim ưng nhọn sắc,
lưng quấn da hổ vằn vện, dải đỏ phấp phới.
Chỉ sợ chúng bước vào trong mây,
lại ngờ chúng sắp về biển đông.
Trăn rắn bị kéo, cả mình rũ xuống,
yêu quái bị bóp, hai mắt trống trơn.
Đương thời tài nghệ ấy thật hiếm có,
mãi ở chốn chùa báu, được gọi là bất hủ.
Vẽ xong bên đông, để trống bên tây,
để lại cho người sau làm tay đối thủ.
Người sau xem thấy đều kinh hãi trong lòng,
đều vì nể danh gia mà không dám tranh.
Ai ngờ chưa đầy ba mươi năm,
lại có người khác thường ra đời.
Xử sĩ núi Khuông Sơn, tên gọi là Phác,
xương đầu cao lạ, nối liền năm nhạc (theo phép xem tướng, năm chỗ nổi cao trên mặt: trán, mũi, cằm, hai gò má, ví như năm ngọn núi lớn; đây là tướng quý).
Từng cầm hốt ngà, nhiều lần làm quan,
lại có ngọc rắn (viên ngọc quý con rắn đem báo ơn, ví tài văn chương hiếm có) luôn nắm trong tay.
Năm xưa trưởng lão gặp được bút tích lạ,
ngày nay sư trụ trì biết đến Cảnh công.
Hứng lên liền xin trát vách cao,
vung bút loạn xạ nhanh như gió lốc.
Chốc lát đoàn nghi trượng sao mà phóng túng,
hình thù kỳ lạ tản mạn tuôn trào.
Binh khí đan xen đầy khoảng không,
hai bên rạch ròi như đang giao chiến.
Thánh vương mặt giận, thâu tóm cả đông tây,
lưỡi gươm vung lên, thảy đều ngay hàng.
Đầu cổ tay, sư tử ngậm giáp vàng,
dưới gót chân, dạ xoa (loài quỷ dữ, sau theo hầu Thiên vương) nâng giày ống(?).
Đầu ngựa khỏe mạnh, gân đốt nổi đầy,
mỏ quạ cong vòng như sắt uốn.
Khắp mình rắn độc ngang dọc lung tung,
quanh cằm đầu lâu khô nứt nẻ.
Mày thô, mắt dựng, tóc như mũi dùi,
quái dị khiến người không sao hiểu nổi.
Lính to lớn đầu trần như muốn bắt sống quỷ(?),
cô gái nửa mặt dỗ dành đứa trẻ.
Huống nghe chùa này khi mới dựng,
mạch đất sâu thẳm, đúng nơi khí chính.
Làm sao mời được hai người ở núi,
hạ bút đều thành việc nghìn đời?
Anh chẳng thấy năm Thiên Bảo đời Minh Hoàng,
vẽ rồng mà gọi được mưa, đâu phải ngẫu nhiên.
Muôn hình muôn tượng chứa sẵn trong lòng,
biến hóa trăm vẻ hiện ra trước mắt.
Về sau sách xếp hạng tranh liệt kê các bậc danh hiền,
chỉ hai người này đáng sánh vai.
Vật gì ở nhân gian cũng có thể cầu được,
còn kiểu tranh này biết truyền về đâu?
Ta thường lo dưới vách sinh mây mù,
nhấc bổng cổng chùa bay lên trời mất."
(Trích "Dã nhân nhàn thoại")
Tranh Tám vị tiên
Đạo sĩ Trương Tố Khanh ở Tây Thục là người thần tiên. Ông từng vẽ ở quán Trượng Nhân trên núi Thanh Thành mấy bức vách, gồm chân hình (hình dạng thật) của Ngũ nhạc (năm ngọn núi lớn được thờ cúng) và Tứ độc (bốn con sông lớn được thờ cúng), cùng mười hai nàng tiên khe suối. Nét bút cứng cáp, thần thái như sống. Ai xem cũng run sợ trong lòng, chân không dám bước tới; thật là tuyệt tác trong làng tranh. Vua Thục nhiều lần sai Bí thư thiếu giám (phó quan sở Bí thư, nơi giữ sách vở, văn thư của triều đình) Hoàng Thuyên đi chép mẫu, nhưng đến khi xuống núi thì rốt cuộc vẫn không giống được. Vào ngày sinh nhật vua, có người thu được tám bức chân hình Tám vị tiên do Tố Khanh vẽ, đem dâng Mạnh Sưởng. Mạnh Sưởng xem hình dạng người xưa, thấy nét bút tài tình của người xưa, khen ngợi hồi lâu, nói: "Không phải người thần tiên thì không vẽ nổi phong thái thần tiên." Vua ban thưởng rất hậu. Một hôm, vua sai Hàn lâm học sĩ của triều Thục tiếm ngôi là Âu Dương Quýnh lần lượt làm bài tán (bài văn ngắn ca ngợi) cho từng bức; lại sai Thủy bộ viên ngoại lang (quan phụ tá ở ty Thủy bộ, coi việc sông ngòi, thuyền bè) Hoàng Cư Bảo viết đề bằng lối chữ bát phân (một lối chữ lệ cổ). Mỗi lần xem tranh, vua khen nét bút phóng khoáng; đọc lời tán, khen văn từ cao nhã cổ kính; nhìn chữ viết, yêu nét chấm nét gạch mạnh mẽ; rồi quay sang nói rằng Tám vị tiên chẳng thua gì Ba tuyệt tác. (Tám vị tiên là: Lý Nhĩ(?), Dung Thành, Đổng Trọng Thư, Trương Đạo Lăng, Nghiêm Quân Bình, Lý Bát Bách, Trường Thọ, Cát Vĩnh Quý. Trích "Dã nhân nhàn thoại")
Hoàng Thuyên
Xưa Ngô Đạo Tử vẽ một bức Chung Quỳ (vị thần chuyên bắt quỷ), mặc áo lam, một chân mang ủng da, một mắt, lưng giắt một cái hốt (thẻ cầm tay của quan khi chầu vua), đầu chít khăn, tóc rối bù xõa xuống. Tay trái nắm một con quỷ, ngón thứ hai tay phải móc vào mắt quỷ. Nét bút mạnh mẽ, thật có cái thần diệu của đời Đường. Người có được tranh đem dâng vua nước Thục tiếm ngôi; vua rất yêu quý, thường treo trong tẩm cung. Một hôm vua gọi Hoàng Thuyên đến xem. Thuyên vừa thấy đã khen là tuyệt diệu. Tạ ơn xong, Mạnh Sưởng bảo: "Chung Quỳ này nếu dùng ngón cái bấm vào mắt quỷ thì càng có sức hơn. Khanh thử sửa lại cho ta." Thuyên xin đem tranh về nhà riêng, ngắm mấy ngày vẫn chưa thấy đủ, bèn căng một tấm lụa khác vẽ một Chung Quỳ dùng ngón cái bấm mắt quỷ, rồi đem dâng cùng lúc với bản của Ngô Đạo Tử. Mạnh Sưởng hỏi: "Vừa rồi ta bảo khanh sửa, sao lại vẽ bức khác?" Thuyên thưa: "Bức Chung Quỳ Ngô Đạo Tử vẽ, sức lực toàn thân, thần sắc, ánh mắt, dáng mặt đều dồn cả vào ngón thứ hai, không phải ngón cái, cho nên thần không dám tự tiện sửa. Bức thần vẽ nay tuy không bằng người xưa, nhưng sức lực toàn thân và ý tứ đều dồn vào ngón cái." Mạnh Sưởng rất vui, khen tài Thuyên, bèn ban gấm vóc(?) và đồ bạc để biểu dương con mắt tinh tường khác người của ông. (Trích "Dã nhân nhàn thoại")
Chép lặt vặt
Chùa Kính Ái còn có tranh "Đuôi chim trĩ" và tranh "Rồng bệnh", không biết ai vẽ; vẽ trên lụa kỳ diệu khéo léo, đều là những bút tích đạt đến mức nhập thần. (Tranh "Đuôi chim trĩ" ở viện Quan Âm, hành lang phía đông, trong đoàn tùy tùng của vị Đại sĩ có một vị thần mặc áo đỏ ôm một con gà rừng; nhìn khắp mình con gà thì thấy thế như đang bay động.) Lý Tự Chân của triều ta khi bình tranh nói: "Tranh của Cố Khải Chi đành chịu xếp thứ hai; thế mà Hổ Đầu (tên lúc nhỏ của Cố Khải Chi) lại phục bức "Gió bắc" của Vệ Hiệp." (Bức này từng ở nhà Hàn Lại bộ.) Nhà của Trương Tĩnh ở phường Bình Khang vốn là nhà cũ của Tư nghiệp (phó quan Quốc tử giám, cơ quan giáo dục cao nhất) Thôi Dung; chỗ Tư nghiệp đề thơ trên vách vẫn còn. (Trích "Thượng thư cố thực")
Nhà sư Đạo Phân người Cối Kê, Trịnh Đinh người Huỳnh Dương, xử sĩ Lương Hiệp, xử sĩ Hạng Dung, xử sĩ Ngô Điềm người Thanh Châu (còn có tên là Phần, tên chữ là Kiến Khang) — những người trên đều vẽ núi sông. Đạo Phân phong cách cao, Trịnh Đinh thanh nhã nhẹ nhàng, Lương Hiệp đẹp đẽ tươi tắn, Hạng Dung cứng cỏi thô ráp, Ngô Điềm hiểm hóc khéo léo. Có sách "Ghi chép tranh núi sông", ghi những bức vẽ trên lụa cả đời, hơn trăm bức, truyền cho những người ham chuộng. Người ấy tự nói lúc đầu mộng thấy thần nhân chỉ dạy phép vẽ. Ngô Điềm thích vẽ đá trơ, khí tượng sâu hiểm, lại vẽ được cảnh mây mưa. Lại có Vương Mặc theo học Hạng Dung, điên dại, say rượu cuồng phóng; tranh thông và đá của ông tuy có chỗ cao kỳ, nhưng được người tầm thường ưa thích; lúc say ông lấy búi tóc chấm mực lên lụa mà vẽ. Vương Mặc thuở trẻ học bút pháp với họ Trịnh(?) ở Thai Châu. Cuối niên hiệu Trinh Nguyên, ông mất ở Nhuận Châu; khi khiêng quan tài thấy nhẹ như rỗng, người đương thời nhiều kẻ nói ông đã hóa đi thành tiên. Cả đời ông có nhiều chuyện lạ. Khi Cố Trứ tác (Cố Huống, làm chức Trứ tác lang, quan soạn văn thư) làm quan coi ở Tân Đình, Vương Mặc xin làm Đô tuần (quan đi tuần tra) trên biển. Hỏi ý thì ông nói: "Chỉ muốn xem núi sông trong biển thôi." Được nửa năm thì ông từ chức đi. Từ đó về sau, hạ bút có ý thú lạ. Ông chính là học trò của Hạng Dung. Anh họ của Ngạn Viễn (tức người viết sách này) là Giám sát ngự sử (quan có nhiệm vụ xét hỏi, đàn hặc quan lại) Trương Hậu kể kỹ chuyện này với tôi, nhưng tôi không thấy tranh Vương Mặc có gì lạ lắm. (Trích "Danh họa ký")
Có người giỏi phân biệt tranh, cùng người khác dạo chùa, xem một bức tranh vách vẽ cảnh tấu nhạc, nói: "Đây là đoạn thứ mấy của khúc Lương Châu." Người kia không tin, gọi nhạc quan tấu khúc Lương Châu; đến đúng đoạn vẽ trong tranh thì thế ngón tay không sai chút nào. (Trích "Lư thị tạp thuyết")
Nhà cố Sứ quân (quan đứng đầu một châu) Vương Y ở Đức Châu có một quản bút, to hơn quản bút thường độ một tấc, hai đầu mỗi bên nhô ra hơn nửa tấc. Khoảng giữa khắc một bức "Tòng quân hành" (Bài ca theo quân); người, ngựa, lông tóc, nhà cửa, cây cối, đình đài, sông nước xa xa, thảy đều tinh xảo tuyệt vời. Mỗi cảnh khắc hai câu thơ "Tòng quân hành", như câu "Cây quỳnh trước sân đã vin tới được, người lính chinh chiến ngoài ải vẫn chưa về". Có vẻ không phải sức người làm nổi. Nét khắc như tô phấn, phải hướng ra chỗ sáng mới nhìn rõ. Nghe nói dùng ngà(?) mà khắc. Bài "Ký về quản bút nhà họ Vương" của cố Lang trung (quan đứng đầu một ty trong bộ) Thôi Diên chính là nói việc này; cũng như bài "Họa ký" của Hàn Văn công (Hàn Dũ). Con của Vương Y là Thiệu Tôn, phong nhã, thông hiểu việc xưa, giỏi đàn cầm và đàn nguyễn. Nhà cũ của tôi ở phố nam phường Quy Đức, Đông Lạc (Lạc Dương); nhà có xà bằng gỗ hạnh. Vách tây có tranh bảy con ngựa thả của Lang trung Vi Mân; vách đông có mấy dòng chữ thảo chân tích của Trương Húc — Húc đời gọi là Trương Điên (Trương khùng). Vườn quả phía đông nhà, theo sách "Lưỡng kinh tân ký", là nhà cũ của Mã Chu. (Trích "Lư thị tạp ký")
Viên ngoại lang (quan phụ tá trong một ty của bộ) Trịnh Tán người Huỳnh Dương khi làm huyện lệnh Vạn Niên, có kẻ bị đeo gông, bị gọi là kẻ trộm; người ta tố rằng hắn từng lừa một người đàn bà, trộm một bức tranh ngựa(?). Tán quở trách hắn, sai đem tranh ra xem: thì là lụa cổ màu tối như khói, ba bốn khổ nối liền, viền lụa xanh nhạt cắt kiểu phương xa(?), trục làm bằng da rùa vằn. Tán nói: "Bức tranh này là vật Thái úy Lý công (Lý Đức Dụ) quý tiếc, có ấn sách tranh của Tán Hoàng (tước hiệu của Lý Đức Dụ) đây." Từng có người bỏ ra bảy vạn tiền mua tranh dâng quan coi muối, nhờ đó được chức phó quan ở Hoành Lương trên kênh vận tải(?). Nhân đó cho người kỹ nữ trong phủ ra, tranh lại lọt ra dân gian. Kẻ kia nói rằng mình may mắn(?) vì người bán không biết giá trị, nên mua được với giá rẻ. Người kỹ nữ từ phương khác trở về, kiện cáo, xin lấy giá trị tranh mà định tội. Tán không quyết được. Bấy giờ ở phường Diên Thọ có Lý xử sĩ vẽ tranh mực nước, nhờ giỏi phân biệt phẩm bậc tranh mà ra vào cửa các bậc công khanh; Tán gọi ông đến phân biệt. Ông trợn mắt than ba lần, nói: "Đây là thượng phẩm của Hàn Triển(?)." Tình tiết vụ án đã đủ, nhưng lời phán bằng bút son còn ngờ vực. Bỗng có người mang giấy tờ từ cấm quân (quân bảo vệ kinh thành) đến nhận tranh. Tán cho rằng vụ này tạm khác với gian trộm, không muốn giữ lại khắt khe, bèn đưa cả người lẫn tranh đi luôn; về sau bặt hẳn tin tức. (Trích "Đường khuyết sử")
Tranh từ trước đời Tấn, mắt chưa từng thấy, khó mà bàn luận. Từ đời Tấn trở đi, những tác phẩm còn lại thì có thể nói được. Cố Trường Khang (Cố Khải Chi), Trương Tăng Dao, Lục Thám Vi là những bậc tài lạ thỉnh thoảng mới xuất hiện, được coi là ba vị tổ; đời sau tuy có người vẽ, cũng khó vượt hơn. Xưa Tiêu Vũ Đế (Lương Vũ Đế) học rộng, ưa chuộng đồ cổ, thu gom tranh vẽ, sai các triều thần giỏi đan thanh (nghề vẽ) xét kỹ tên họ người vẽ, định phẩm bậc, cất trong kho bí phủ (kho cất giữ sách vở, đồ quý của triều đình) để xem chơi. Đến loạn Hầu Cảnh, Nguyên Đế dời đô, tranh sách trong vương phủ đều chuyển về đất Kinh. Đến khi quân nhà Chu sang đánh, vua đem đốt hết. Trải qua nhà Chu, nhà Tùy đến triều ta, lại ra sức bỏ tiền chiêu mua, tranh dần dần xuất hiện trở lại, chẳng bao lâu đã đầy kho bí phủ. Đầu niên hiệu Trường An, Trương Dịch Chi tâu xin gọi thợ giỏi trong thiên hạ đến tu sửa tranh, rồi ngầm dùng lụa cũ cùng màu, sai mỗi người phát huy sở trường cùng làm chung một bức, vẫn lắp viền và trục cũ, không ai phân biệt được; nhân đó đánh tráo lấy tranh thật. Sau khi họ Trương bị giết, tranh về tay Thiếu bảo (chức quan cao, hàm phụ tá thái tử) Tiết Tắc. Tắc thất bại, tranh lại vào hết tay Kỳ vương. Ban đầu Kỳ vương không tâu lên, ngấm ngầm lo sợ, nên lại đem đốt đi. Thế là những bức tranh quý hiếm mất sạch, chẳng còn gì. (Trích "Đàm tân lục")
Thái Bình quảng ký, quyển 214
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh sai biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video