Thiên 218 — Quyển 218

 Thái Bình quảng ký, quyển thứ hai trăm mười tám (Thái Bình quảng ký: bộ sách lớn đời Tống, gom chép truyện ký và chuyện lạ từ các sách đời trước).

 Y, phần một (phần thứ nhất về những chuyện nghề thuốc).

 Hoa Đà; Trương Trọng Cảnh; Thái y nước Ngô (thái y: thầy thuốc chữa bệnh trong cung vua).

 Khách nước Câu Ly; Phạm Quang Lộc; Từ Văn Bá.

 Từ Tự Bá; Bệnh hà ở bụng; Lý Tử Dự.

 Từ Chi Tài; Chân Quyền; Tôn Tư Mạc.

 Hứa Duệ Tông; Tần Minh; Lư Nguyên Khâm.

 Chu Doãn Nguyên; Dương Lượng; Triệu Cảnh.

 Trương Văn Trọng; Hác Công Cảnh; Thôi Vụ.

 Hoa Đà

 Hoa Đà đời Ngụy giỏi nghề thuốc. Từng có một vị quận thú (quan đứng đầu một quận) bệnh rất nặng, Đà ghé thăm. Quận thú bảo Đà bắt mạch khám bệnh. Đà lui ra, nói với con trai ông ta: "Bệnh của sứ quân (cách gọi tôn quan đứng đầu địa phương) khác thường. Có máu ứ đọng tích lại trong bụng. Phải làm cho ông giận đến cùng cực mà nôn ra máu thì mới trừ được bệnh, nếu không thì không sống được. Anh có thể kể hết những lỗi lầm ngày thường của cha anh không? Tôi sẽ ghi ra từng điều mà trách mắng ông." Người con nói: "Nếu cha được khỏi bệnh thì sao lại không nói." Thế là đem hết những việc làm sai trái của cha từ trước đến nay kể cho Đà nghe. Đà để lại một bức thư trách mắng. Người cha giận dữ, sai lính đi bắt Đà, nhưng Đà không đến. Ông bèn nôn ra hơn một thăng (đơn vị đong thời xưa, đời Hán khoảng hai trăm mililít) máu đen, bệnh liền khỏi.

 Lại có một cô gái rất xinh đẹp, quá tuổi mà chưa lấy chồng, vì đầu gối bên phải thường mọc một cái nhọt, mủ nước chảy không dứt. Hoa Đà ghé qua, cha cô đem chuyện ra hỏi. Đà nói: "Cho người cưỡi ngựa dắt một con chó màu hạt dẻ chạy ba mươi dặm. Về rồi chặt chân phải con chó, áp lên chỗ nhọt." Chốc lát có một con rắn đỏ từ trong nhọt chui ra, chui vào chân chó, bệnh cô liền khỏi. (Trích từ sách Độc dị chí)

 Lại vào cuối đời Hậu Hán, có người mắc bệnh hà ở vùng ngực bụng (hà: khối u cục tụ lại trong bụng, lúc nổi lúc tan, không cố định). Ngày đêm đau quặn. Lúc sắp chết, ông dặn con: "Sau khi ta tắt thở, có thể mổ ra xem." Người con không nỡ trái lời, mổ ra, thấy một cái nồi đồng có chân (?), chứa được chừng vài hợp (hợp: đơn vị đong, bằng một phần mười thăng). Về sau Hoa Đà nghe nói về bệnh ấy thì giải được, bèn lấy thuốc trong hộp đựng khăn ra bỏ vào nồi, nồi liền hóa thành rượu. (Trích từ sách Chí quái)

 Trương Trọng Cảnh

 Hà Ngung có tài nhìn người rất giỏi. Thuở trước, Trương Trọng Cảnh người cùng quận, lúc còn bé để tóc trái đào, đến thăm Ngung. Ngung bảo: "Cậu suy nghĩ tinh tế kỹ càng nhưng phong độ không cao, sau sẽ thành thầy thuốc giỏi." Về sau Trọng Cảnh quả có y thuật kỳ diệu. Vương Trọng Tuyên năm mười bảy tuổi đến thăm Trọng Cảnh. Trọng Cảnh bảo: "Trong người anh có bệnh, nên uống Ngũ thạch thang (bài thuốc sắc từ năm loại khoáng thạch). Nếu không chữa thì đến ba mươi tuổi sẽ rụng lông mày." Trọng Tuyên cho là chuyện còn xa nên không chữa. Về sau đến năm ba mươi tuổi, quả nhiên thấy lông mày rụng. Ông tinh tường đến thế. Người đời đều khen Ngung biết người. (Trích từ sách Tiểu thuyết)

 Thái y nước Ngô

 Tôn Hòa nước Ngô (thời Tam Quốc) sủng ái Đặng phu nhân. Có lần ông say rượu, múa cây như ý (gậy ngắn cầm tay, đầu cong, dùng làm vật trang trí hoặc cầm chơi), lỡ làm rách má Đặng phu nhân, máu chảy. Nàng rên rỉ, đau đớn khổ sở. Hòa sai thái y hòa thuốc. Thái y nói phải có tủy trắng (có lẽ là tủy rái cá trắng) (?) trộn với ngọc và bột hổ phách thì sẽ xóa được vết sẹo. Hòa bỏ ra trăm lạng vàng mới mua được tủy trắng, bèn hòa thành thuốc cao. Vì cho hổ phách quá nhiều nên đến khi lành, vết sẹo không mất hẳn, trên má trái còn một chấm đỏ như nốt ruồi. (Trích từ sách Dậu Dương tạp trở)

 Khách nước Câu Ly

 Thời Ngụy có người khách nước Câu Ly (tức nước Cao Câu Ly ở phía đông bắc) giỏi dùng kim. Ông lấy một sợi tóc dài một tấc, chặt thành hơn mười đoạn, rồi dùng kim xâu được hết, bảo rằng bên trong sợi tóc rỗng. Tài khéo đến như thế. (Trích từ sách Dậu Dương tạp trở)

 Phạm Quang Lộc

 Có ông Phạm Quang Lộc (quang lộc: tên gọi tắt chức quang lộc đại phu, một chức quan trong triều) bị bệnh, hai chân đều sưng, không ăn uống được. Bỗng có một người không xưng tên, đi thẳng vào phòng, ngồi bên cạnh ông. Quang Lộc hỏi: "Trước nay tôi không quen ông, sao ông lại đến thăm?" Người ấy đáp: "Phật sai tôi đến chữa bệnh cho ông." Quang Lộc bèn vén áo cho xem. Người ấy dùng dao kim châm lên chỗ sưng. Trong chốc lát, ông ta châm vào hai chân và vùng bàng quang (vùng bụng dưới) hơn trăm mũi, ra chừng ba thăng mủ nước vàng, rồi bỏ đi. Sáng hôm sau, trên người không hề có vết kim, mà bệnh dần dần khỏi. (Trích từ sách Tề hài ký)

 Từ Văn Bá

 Từ Văn Bá đời Tống (nhà Lưu Tống thời Nam triều) từng theo Tống Thiếu Đế ra cửa vườn Lạc Du, gặp một phụ nữ có thai. Vua cũng giỏi bắt mạch, xem xong nói: "Là con gái." Vua hỏi Văn Bá. Văn Bá thưa: "Một trai một gái. Bé trai nằm bên trái, màu xanh đen, người nhỏ hơn bé gái." Vua vốn nóng tính, sai mổ bụng ra xem. Văn Bá động lòng thương, nói: "Thần xin châm kim cho." Rồi ông châm vào kinh túc Thái âm (kinh: theo Đông y là đường vận hành khí huyết trong cơ thể; túc Thái âm là đường kinh Tỳ chạy dọc chân), lại châm theo phép bổ (làm cho khí mạnh thêm) vào kinh thủ Dương minh (đường kinh Đại tràng chạy dọc tay). Thai theo mũi kim mà ra, quả đúng như lời ông nói.

 Văn Bá có học vấn và đức hạnh, không chịu khuất phục trước các bậc công khanh (quan lớn trong triều), không lấy nghề thuốc làm nghiệp. Ông được Trương Dung quý mến, làm quan đến chức thái thú Thái Sơn (thái thú: quan đứng đầu một quận). Ông nội của Văn Bá là Hi Chi, ưa đạo Hoàng Lão (học thuyết Đạo gia tôn Hoàng Đế và Lão Tử, chuộng thanh tĩnh, dưỡng sinh). Ở núi Tần Vọng có một đạo sĩ đi ngang xin nước uống, để lại một quả bầu hồ lô và nói: "Con cháu ông nên dùng đạo thuật này mà cứu đời, sẽ được làm quan bậc hai nghìn thạch (bậc lương của quan đứng đầu một quận)." Hi Chi mở ra xem, thấy đó là một quyển y kinh của Biển Thước (danh y thời Chiến Quốc, được xem như ông tổ nghề thuốc). Ông bèn chuyên tâm học cho tinh thông, tiếng tăm vang khắp trong nước, làm quan đến chức thái thú Bộc Dương.

 Con ông là Thu Phu làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Xạ Dương. Từng có tiếng ma rên rỉ rất thê thảm. Thu Phu hỏi: "Ngươi là ma phải không? Cần gì?" Ma đáp: "Tôi họ Hộc Tư, nhà ở Đông Dương, bị đau lưng mà chết. Tuy đã làm ma nhưng vẫn đau không chịu nổi. Nghe ông giỏi thuật chữa bệnh, mong được cứu giúp." Thu Phu nói: "Ngươi là ma, không có hình thể, làm sao mà chữa?" Ma nói: "Ông chỉ cần bó cỏ làm thành hình người, rồi theo các huyệt (những điểm trên cơ thể dùng để châm kim hay hơ ngải) mà châm." Thu Phu làm theo lời, châm vào bốn chỗ, lại châm ba chỗ ở huyệt Kiên tỉnh (huyệt nằm trên đỉnh vai), rồi bày lễ cúng và đem chôn. Hôm sau thấy một người đến tạ ơn, nói: "Nhờ ông chữa bệnh, lại bày lễ cúng cho tôi, vừa hết đói vừa khỏi bệnh, ơn ông thật lớn." Nói xong bỗng biến mất. Người đương thời đều phục ông thông được với thần linh. (Trích từ sách Đàm tẩu)

 Lại có một cung nữ của Tống Minh Đế bị đau lưng, cơn đau kéo lên tận tim, lên cơn thì tắt thở. Các thầy thuốc cho là bệnh trưng thịt (khối u cứng bằng thịt kết trong bụng). Từ Văn Bá nói: "Đây là bệnh hà do tóc (khối tóc kết lại trong bụng)." Ông cho đổ dầu vào miệng, người bệnh liền nôn ra một vật giống như tóc. Từ từ kéo ra, thấy dài ba thước, đầu đã thành rắn, cử động được. Đem treo lên cột, đến khi nước nhỏ hết thì chỉ còn lại một sợi tóc. Bệnh liền khỏi. (Trích từ sách Đàm tẩu)

 Từ Tự Bá

 Từ Tự Bá, tên chữ là Đức Thiệu, giỏi thanh đàm (lối bàn luận về những lẽ huyền diệu cao xa, thịnh hành thời Ngụy Tấn), tinh thông y thuật. Từng có một bà lão mắc chứng ứ trệ nhiều năm không khỏi. Tự Bá khám bệnh rồi nói: "Đây là bệnh thi chú (bệnh do khí độc từ người chết lây sang, kéo dài dai dẳng và truyền từ người này sang người khác). Phải lấy gối của người chết nấu lên uống thì khỏi." Thế là người ta vào một ngôi mộ cổ, lấy được một cái gối đã mục khuyết mất một nửa, nấu uống thì khỏi ngay.

 Về sau có người đất Mạt Lăng tên Trương Cảnh, mười lăm tuổi, bụng trướng, mặt vàng, các thầy thuốc không chữa được, đem đến hỏi Tự Bá. Tự Bá nói: "Đây chỉ là bệnh thạch hồi (giun đũa cứng như đá), phải lấy gối người chết nấu lên uống." Người nhà làm theo, nấu gối cho uống, người bệnh đi ngoài rất nhiều, ra chừng năm sáu thăng giun đầu cứng như đá, bệnh liền khỏi. Sau đó Thẩm Tăng Dực bị đau mắt, lại hay thấy ma quỷ, đem đến hỏi. Tự Bá nói: "Tà khí (khí độc từ bên ngoài xâm nhập gây bệnh) đã vào gan. Hãy tìm gối người chết nấu lên uống, xong thì đem gối chôn lại chỗ cũ." Làm theo lời ông, lại khỏi.

 Vương Yến biết chuyện, bèn hỏi: "Ba bệnh khác nhau mà đều dùng gối người chết để chữa, lại đều khỏi cả, là vì sao?" Tự Bá đáp: "Thi chú là khí của quỷ, núp trong người mà chưa phát ra, nên khiến người bệnh nặng nề trì trệ. Có gối người chết thúc đuổi thì hồn khí bay đi, không bám vào thân thể nữa, cho nên bệnh thi chú khỏi được. Bệnh thạch hồi là do chữa chạy sai lệch, giun càng ngày càng cứng, thuốc thường ở đời không trừ được, nên phải dùng vật của ma quỷ mà xua đuổi thì mới tiêu tan. Còn tà khí vào gan nên làm đau mắt và thấy võng lượng (yêu quái, ma quỷ). Cần có vật tà để dụ khí ấy ra, nhân đó mà trừ đi, vì thế mới bảo chôn gối lại chỗ cũ." Vương Yến hết sức khen tài thần diệu của ông. (Trích từ sách Nam sử)

 Bệnh hà ở bụng

 Xưa có một người cùng với người đầy tớ đồng thời mắc bệnh hà ở bụng. Người đầy tớ chết trước, ông cho mổ bụng ra xem, thấy một con ba ba trắng. Ông bèn thử lấy các thứ thuốc tưới lên nó, lại nhét thuốc vào bụng nó, nhưng nó đều không hề hấn gì. Ông bèn buộc con ba ba vào chân giường. Chợt có một người khách cưỡi ngựa trắng đến thăm. Lát sau ngựa đái, nước bắn vào con ba ba. Con ba ba hoảng sợ, chạy vội để tránh, nhưng bị buộc nên không thoát được, bèn rụt đầu, cổ và chân vào trong mai. Người bệnh nhìn thấy, bảo con: "Bệnh của ta có lẽ cứu được rồi." Ông bèn thử lấy nước đái ngựa trắng tưới lên con ba ba, chốc lát nó tan thành nước. Người bệnh liền uống một hơi hơn một thăng nước đái ngựa trắng, bệnh lập tức tiêu hết, khỏi hẳn. (Trích từ sách Tục Sưu thần ký)

 Lý Tử Dự

 Hứa Vĩnh làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Dự Châu, đóng ở Lịch Dương. Em ông bị bệnh, vùng ngực bụng cứng và đau. Có một đêm, bỗng nghe sau tấm bình phong có quỷ nói: "Sao không mau giết hắn đi? Ngày mai Lý Tử Dự sẽ lấy viên thuốc đỏ đánh ngươi, ngươi sẽ chết đấy." Sáng ra, Hứa Vĩnh liền sai người đi đón Tử Dự. Tử Dự vừa đến, người bệnh bỗng nghe trong bụng có tiếng rên rỉ. Tử Dự lấy trong hộp đựng khăn ra Bát độc xích hoàn (viên thuốc đỏ trị tám loại độc) cho uống. Chốc lát trong bụng sôi ùng ục như sấm, cuộn chuyển, đi ngoài rất nhiều, bệnh liền khỏi. (Trích từ sách Tục Sưu thần ký)

 Từ Chi Tài

 Từ Chi Tài, giữ chức hữu bộc xạ (chức quan cao, phó đứng đầu Thượng thư tỉnh, cơ quan giúp vua điều hành chính sự) nước Bắc Tề, giỏi y thuật. Bấy giờ có người bị sưng đau gót chân, các thầy thuốc không ai nhận ra bệnh gì. Chi Tài nói: "Đây là bệnh do tinh con nghêu. Hẳn là mắc phải khi đi thuyền ra biển, thả chân xuống nước." Người bệnh nói: "Đúng là từng như vậy." Ông rạch chỗ đau ra, lấy được hai con nghêu nhỏ như quả cây du (quả dẹt, mỏng, cỡ đồng tiền nhỏ). (Trích từ sách Thái Nguyên cố sự)

 Chân Quyền

 Chân Quyền nghiên cứu y thuật rất tinh tường, giỏi nhất thiên hạ. Năm ông một trăm lẻ ba tuổi, Đường Thái Tông đến tận nhà, phong cho ông làm triều tán đại phu (một hàm quan văn, có phẩm tước mà không giữ việc cụ thể). (Trích từ sách Đàm tân lục)

 Tôn Tư Mạc

 Đặng vương Nguyên (?) nhà Đường là con thứ mười tám của Đường Cao Tổ, ham học, giỏi bàn về danh lý (những lẽ triết lý về tên gọi và thực chất sự vật). Ông kết bạn không câu nệ sang hèn với Lư Chiếu Lân, người giữ chức điển thiêm (viên chức coi giữ văn thư trong phủ vương). Ông thường khen: "Đây là Tương Như của quả nhân." (Tức ví Chiếu Lân với Tư Mã Tương Như, văn sĩ nổi tiếng đời Hán; quả nhân: tiếng các vương tự xưng.) Chiếu Lân người đất Phạm Dương, làm úy (quan coi việc trị an) huyện Tân Đô. Vì mắc bệnh nặng, ông về ở núi Cụ Tì đất Dương Địch, viết bài "Thích tật văn" và bài "Ngũ bi", rất có phong vị của các nhà thơ Sở từ (lối thơ u uất, bi thương theo kiểu Khuất Nguyên). Cuối cùng ông tự gieo mình xuống sông Dĩnh mà chết.

 Chiếu Lân từng ở nhờ trong phủ cũ bỏ hoang của công chúa Bà Dương ở kinh thành. Năm Hiển Khánh thứ ba (năm 658), vua xuống chiếu vời ẩn sĩ núi Thái Bạch là Tôn Tư Mạc, ông cũng ở trong phủ này. Tư Mạc người đất Hoa Nguyên, tuổi đã ngoài chín mươi mà tai mắt vẫn không suy kém. Chiếu Lân tự thương mình tuổi mới bốn mươi mà đã bệnh nặng, khốn đốn, bèn làm bài phú "Cây lê bệnh" để than cho phần trời phú cho mỗi người khác nhau, lời văn rất đẹp. Tư Mạc giỏi thuật thôi bộ (tính toán sự vận hành của trời đất, tinh tú, lịch số) và thuật đạo dẫn dưỡng sinh (phép tập thở và vận động thân thể để nuôi dưỡng sức khỏe, kéo dài tuổi thọ). Chiếu Lân cùng các danh sĩ đương thời như Tống Lệnh Văn, Mạnh Sằn đều giữ lễ học trò đối với thầy.

 Chiếu Lân từng hỏi Tư Mạc: "Danh y chữa khỏi bệnh là dựa vào đạo lý gì?" Tư Mạc đáp: "Tôi nghe rằng người giỏi bàn về trời ắt phải kiểm chứng ở người, người giỏi bàn về người ắt phải lấy trời làm gốc. Cho nên trời có bốn mùa, có ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, theo quan niệm xưa tạo nên và chi phối vạn vật). Mặt trời mặt trăng xoay vần nối nhau, nóng lạnh thay phiên nhau. Trong sự vận chuyển ấy, hòa thì thành mưa, giận thì thành gió, tan ra thì thành sương móc, rối loạn thì thành mù, đông lại thì thành sương giá và tuyết, giăng ra thì thành cầu vồng. Đó là lẽ thường của trời.

 Người có tứ chi, có ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận), lúc thức lúc ngủ, hít vào thở ra, tinh khí qua lại. Tinh khí chảy đi thì thành vinh vệ (vinh: phần khí nuôi dưỡng chạy trong mạch máu; vệ: phần khí bảo vệ chạy ngoài mạch, chống đỡ bệnh từ bên ngoài), hiện ra ngoài thì thành khí sắc, phát ra thì thành tiếng nói. Đó cũng là lẽ thường của người. Dương dùng phần tinh, âm dùng phần hình (âm dương: hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau trong mọi sự vật; dương thuộc phần khí năng động, âm thuộc phần hình chất). Đó là chỗ trời và người giống nhau.

 Đến khi mất điều hòa thì hun bốc lên mà sinh nóng, bế tắc lại thì sinh lạnh (?), kết lại thì thành bướu, bị ngăn cách thì thành ung thư (mụn nhọt lớn sưng mủ, nhọt độc), dồn dập thì thành thở gấp hụt hơi, cạn kiệt thì thành khô héo. Dấu hiệu bệnh phát từ bên trong mà biến đổi hiện ra ở hình thể. Suy rộng đến trời đất thì cũng như thế. Cho nên ngũ vĩ (năm hành tinh Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) lúc đi nhanh lúc đi chậm, tinh tú đi lệch đường, mặt trời mặt trăng bị che khuyết (nhật thực, nguyệt thực), sao chổi sao băng bay vụt: đó là dấu hiệu nguy của trời đất. Nóng lạnh không đúng mùa là chứng hun bốc, bế tắc của trời đất. Đá tự dựng lên, đất tự trồi lên là bướu của trời đất. Núi lở, đất sụt là ung nhọt của trời đất. Gió dữ, mưa bão là chứng thở gấp của trời đất. Mưa không xuống, sông đầm cạn khô là chứng khô héo của trời đất.

 Thầy thuốc giỏi thì dùng thuốc men và đá châm để chữa, dùng châm cứu (châm: dùng kim đâm vào huyệt; cứu: đốt ngải hơ nóng lên huyệt) để cứu. Bậc thánh nhân thì dùng đức hạnh cao nhất để điều hòa, dùng việc làm của con người để phụ giúp. Cho nên thân thể có bệnh có thể tiêu trừ, trời có tai họa có thể tiêu trừ, là vì hiểu thấu lẽ số của trời đất."

 Chiếu Lân hỏi: "Còn việc người thì sao?" Tư Mạc đáp: "Mật thì muốn lớn mà tâm thì muốn nhỏ, trí thì muốn tròn mà hạnh thì muốn vuông." Chiếu Lân hỏi: "Nghĩa là sao?" Tư Mạc đáp: "Tim là vua của năm tạng, vua lấy sự cung kính thuận hòa làm chủ, nên tâm muốn nhỏ (tức là cẩn thận). Mật là tướng của năm tạng, tướng lấy sự quả quyết làm việc của mình, nên mật muốn lớn (tức là gan dạ). Người trí thì động, giống trời, nên muốn tròn (tức là linh hoạt). Người nhân thì tĩnh, giống đất, nên muốn vuông (tức là ngay thẳng). Kinh Thi nói: 'Như đứng bên vực sâu, như đi trên băng mỏng', đó là tâm nhỏ. 'Oai hùng thay người võ sĩ, là thành lũy che chở cho bậc công hầu', đó là mật lớn. Sách Truyện nói: 'Không vì lợi mà đổi lòng, không vì làm việc nghĩa mà áy náy', đó là cái vuông của người nhân. Kinh Dịch nói: 'Thấy điềm báo thì hành động ngay, không đợi hết ngày', đó là cái tròn của người trí."

 Chiếu Lân lại hỏi: "Đạo dưỡng tính (nuôi dưỡng tâm tính và thân mệnh), cốt yếu ở đâu?" Tư Mạc đáp: "Đạo trời có lúc đầy lúc khuyết, việc người nhiều gian truân khốn khó. Nếu không tự mình thận trọng mà vẫn vượt qua được khốn khó thì xưa nay chưa từng có. Cho nên người dưỡng tính trước hết phải biết tự thận trọng. Tự thận trọng thì luôn lấy lòng lo sợ làm gốc. Sách kinh nói: 'Người không sợ uy thì uy trời sẽ giáng xuống.' Lo sợ là cửa của sống chết, là nguyên do của còn mất, là gốc của họa phúc, là nguồn của lành dữ.

 Cho nên kẻ sĩ không lo sợ thì nhân nghĩa không đứng vững; nhà nông không lo sợ thì lúa má không tốt tươi; thợ thuyền không lo sợ thì khuôn phép không được đặt ra; nhà buôn không lo sợ thì hàng hóa không đầy đủ; con không lo sợ thì lòng hiếu kính không sâu dày; cha không lo sợ thì lòng thương con không rõ rệt; bề tôi không lo sợ thì công lao không dựng nên; vua không lo sợ thì xã tắc (đất nước) không yên. Cho nên người dưỡng tính mà mất lòng lo sợ thì tâm rối loạn không yên trị, thân xao động không yên ổn, tinh thần tán loạn, khí bay tán đi, chí phóng túng, ý mờ tối. Kết cục là đáng sống mà chết, đáng còn mà mất, đáng thành mà bại, đáng lành mà gặp dữ. Lòng lo sợ cũng như nước với lửa, không thể quên dù chỉ chốc lát.

 Người không biết lo sợ thì con em thành kẻ địch mạnh, vợ thiếp thành kẻ thù. Cho nên bậc cao nhất thì sợ đạo, kế đó sợ trời, kế đó sợ vật, kế đó sợ người, kế đó sợ chính mình. Biết lo cho thân mình thì không bị người khác trói buộc; biết sợ chính mình thì không bị kẻ khác chế ngự; thận trọng trong việc nhỏ thì không phải sợ việc lớn; răn mình ở chỗ gần thì không phải sợ chỗ xa. Ai biết được điều này thì đi dưới nước giao long không hại được, đi trên cạn hổ và tê giác không làm bị thương được, năm thứ binh khí không chạm tới được, dịch bệnh không lây được, kẻ gièm pha không gièm được, sâu bọ độc không cắn hại được. Biết điều này thì việc người đã trọn vẹn."

 Không lâu sau, Tư Mạc được trao chức thừa vụ lang (một hàm quan văn bậc thấp), làm việc ở Thượng dược cục (cơ quan lo thuốc men cho vua). Ông mất vào đầu niên hiệu Vĩnh Thuần (khoảng năm 682). Ông dặn lại chôn cất đơn sơ, không đặt đồ tùy táng (đồ vật chôn theo người chết), cúng tế không dùng con vật làm lễ hiến sinh. Ông mất hơn một tháng mà sắc mặt không đổi. Khi nâng thi thể bỏ vào quan tài thì nhẹ như chiếc áo không. Ông soạn sách "Thiên kim phương" ba mươi quyển, lưu hành ở đời. (Trích từ sách Đàm tân lục)

 Hứa Duệ Tông

 Hứa Duệ Tông là danh y tài như thần (?). Có người bảo ông: "Sao ông không viết sách để lại cho đời sau?" Duệ Tông đáp: "Nghề thuốc cốt ở ý, tức là ở sự suy xét của người thầy. Lại thêm mạch hậu (các dấu hiệu bệnh biểu hiện qua mạch đập) rất sâu kín, khó phân biệt. Điều mà trong ý hiểu được thì miệng không thể nói ra. Các bậc danh y thời xưa chỉ cốt phân biệt mạch; phân biệt mạch đã tinh rồi mới nhận ra bệnh. Bệnh với thuốc có chỗ khớp đúng với nhau, chỉ cần dùng một vị đánh thẳng vào bệnh ấy là khỏi ngay. Nay người ta không phân biệt được mạch, không biết gốc bệnh, chỉ dựa vào ý riêng mà phỏng đoán, cho thật nhiều vị thuốc. Ví như đi săn mà không biết con thỏ ở đâu, bèn huy động thật nhiều người ngựa vây bủa khắp nơi một cách vô ích, mong có một người tình cờ gặp được nó. Chữa bệnh như thế chẳng phải là quá sơ sài sao? Ý nghĩa sâu xa của mạch đã không thể nói ra được, cho nên tôi không thể viết sách." (Trích từ sách Đàm tân lục)

 Tần Minh

 Đường Cao Tông khổ vì chứng phong (theo Đông y là bệnh do "gió" độc xâm nhập, gây đau đầu, choáng váng), đầu nặng, mắt không nhìn được. Vua gọi thị y (thầy thuốc hầu cận vua) là Tần Minh đến khám. Tần Minh tâu: "Phong độc xông lên đầu. Nếu châm vào đầu cho ra một ít máu thì sẽ khỏi." Thiên Hậu (tức Võ Tắc Thiên) ngồi sau rèm, giận dữ nói: "Tên này đáng chém! Trên đầu thiên tử đâu phải là chỗ để cho chảy máu!" Tần Minh dập đầu xin tha mạng. Vua nói: "Thầy thuốc bàn về bệnh, theo lẽ không nên bắt tội. Vả lại đầu ta nặng nề ngột ngạt, gần như không chịu nổi nữa, cho ra máu chưa chắc đã không tốt. Ý trẫm đã quyết." Rồi sai châm. Tần Minh châm vào huyệt Bách hội (huyệt ở đỉnh đầu) và huyệt Não hộ (huyệt ở phía sau đầu), cho ra máu. Vua nói: "Mắt ta sáng rồi." Vua nói chưa dứt lời, Thiên Hậu ở sau rèm cúi lạy tạ ơn, nói: "Đây là trời ban thầy cho ta." Rồi tự tay đem lụa và của báu ban cho ông. (Trích từ sách Đàm tân lục)

 Lư Nguyên Khâm

 Ở Tuyền Châu có người khách tên Lư Nguyên Khâm mắc bệnh đại phong (bệnh hủi, tức bệnh phong cùi), chỉ còn sống mũi là chưa sụp. Gặp ngày mồng năm tháng năm, quan lấy mật trăn để dâng lên vua. Có người nói thịt trăn chữa được bệnh phong, ông bèn xin một khúc thịt trăn về ăn. Ăn được dăm ba ngày thì bệnh dần đỡ, sau trăm ngày thì bình phục. (Trích từ sách Triều dã thiêm tái)

 Lại ở Thương Châu có người mắc bệnh đại phong. Người nhà ghê sợ, dựng cho một túp lều tranh trong núi. Có con rắn đen rơi vào vò rượu, người bệnh không biết, cứ uống rượu, bệnh dần dần khỏi. Đến khi thấy xương rắn dưới đáy vò mới biết nguyên do. (Trích từ sách Triều dã thiêm tái)

 Chu Doãn Nguyên

 Thời Võ Tắc Thiên, Chu Doãn Nguyên giữ chức phượng các thị lang (quan phó ở Phượng các, tức Trung thư tỉnh, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh), tan buổi chầu thì vào các làm việc. Thái Bình công chúa gọi một thầy thuốc vào qua cửa Quang Chính. Người thầy thuốc ấy thấy một con quỷ túm đầu Doãn Nguyên, hai con quỷ cầm gậy theo sau, đi thẳng ra cửa Cảnh Vận. Thầy thuốc thưa với công chúa, công chúa tâu lên vua. Vua sai cấp sứ (người hầu lo việc sai phái trong cung) đến dò hỏi, thấy ông ở trong các vẫn bình thường. Ăn xong, ông về phòng. Quá trưa, ông đi nhà xí. Viên trưởng tham điển (?) (viên chức trông coi công việc trong các) thấy ông đi lâu lấy làm lạ, lén đến xem, thì thấy Doãn Nguyên ngã úp mặt trong nhà xí, mắt trợn trừng không nói, nước dãi chảy ra từ miệng. Cấp sứ tâu lên. Vua hỏi thầy thuốc: "Thế này còn được bao lâu?" Thầy thuốc đáp: "Chậm thì ba ngày, nhanh thì một ngày." Vua lấy chăn gấm đắp cho ông, khiêng cả giường đưa về nhà. Đến nửa đêm thì ông mất. Vua tự làm thơ để điếu ông. (Trích từ sách Triều dã thiêm tái)

 Dương Lượng

 Trong niên hiệu Cửu Thị (năm 700), có người đất Tương Châu là Dương Lượng, hơn hai mươi tuổi, làm thuê ở quán Văn Sơn (quán: đền thờ của Đạo giáo) thuộc châu (?). Ban ngày anh nằm mơ thấy Thiên Tôn (vị thần tối cao của Đạo giáo) nói: "Điện thờ của ta hư nát, ngươi hãy sửa sang cho ta, ta sẽ cho ngươi chữa được mọi bệnh." Tỉnh dậy, anh kể lại chuyện ấy. Thử chữa bệnh thì không ai không khỏi. Viên lý chính (người đứng đầu một làng) huyện Cám có cái nhọt trên lưng to bằng nắm tay, Lượng lấy dao cắt đi, vài ngày sau thì bình phục. Mỗi ngày chữa bệnh anh thu được mười nghìn đồng. Đến khi dựng xong điện thờ Thiên Tôn thì việc chữa bệnh dần dần không còn hiệu nghiệm nữa. (Trích từ sách Triều dã thiêm tái)

 Triệu Cảnh

 Trong niên hiệu Như Ý (năm 692), có người đất Lạc Châu là Triệu Cảnh bệnh chết, năm ngày sau thì sống lại. Ông kể rằng thấy một vị sư đưa cho một khúc gỗ dài hơn một thước, dạy rằng: "Ai có bệnh, ngươi lấy khúc gỗ này chống vào là khỏi." Cảnh thấy trên án có một cây thước, chính là vật vị sư đã cho. Thử đem ra chữa bệnh, chống vào thì khỏi ngay. Mỗi ngày trước cửa nhà ông có đến mấy trăm người. Ngự sử (quan có nhiệm vụ can gián vua và xét hỏi quan lại) Mã Tri Kỷ cho rằng ông tụ tập đông người, bèn bắt giam ở Tả đài (Ngự sử đài bên trái). Người bệnh kéo đến đứng chật cửa đài. Võ Tắc Thiên nghe biết, cho gọi ông vào nội cung. Cung nữ có bệnh, ông chống gỗ vào là khỏi. Bà cho ông ra, tùy ý cứu chữa cho dân chúng. Sau vài tháng, ông kiếm được hơn bảy trăm quan tiền (quan: đơn vị tiền, một quan bằng một nghìn đồng xâu lại). Về sau dần dần không còn linh nghiệm, bèn thôi hẳn. (Trích từ sách Triều dã thiêm tái)

 Trương Văn Trọng

 Ở Lạc Châu có một người học trò mắc "bệnh đáp tiếng": hễ nói thì trong cổ họng có tiếng đáp lại. Ông đem hỏi thầy thuốc giỏi là Trương Văn Trọng. Trương suy nghĩ suốt đêm, tìm ra được một cách: lấy sách Bản thảo (sách ghi chép các vị thuốc) bảo người bệnh đọc. Đọc đến vị nào trong họng cũng có tiếng đáp, đến vị mà vật trong bụng sợ thì không đáp. Văn Trọng bèn chép lấy những vị ấy, hòa thành viên cho uống, bệnh lập tức hết. Có thuyết lại nói người ấy đã hỏi thầy thuốc Tô Trừng. (Trích từ sách Triều dã thiêm tái)

 Hác Công Cảnh

 Hác Công Cảnh đi hái thuốc ở Thái Sơn, đi ngang qua chợ. Có người nhìn thấy được ma, lấy làm lạ khi thấy bầy ma gặp Công Cảnh đều bỏ chạy tránh xa. Bèn lấy thuốc của ông hòa thành "Sát quỷ hoàn" (viên thuốc giết quỷ), người có bệnh uống vào thì khỏi. (Trích từ sách Triều dã thiêm tái)

 Thôi Vụ

 Người đất Định Châu là Thôi Vụ ngã ngựa gãy chân. Thầy thuốc bảo lấy bột đồng hòa với rượu mà uống, chân bèn lành lại. Đến hơn mười năm sau khi ông mất, người nhà cải táng, xem xương ống chân thì thấy chỗ gãy có bột đồng bó quanh. (Trích từ sách Triều dã thiêm tái)

 Thái Bình quảng ký, quyển thứ hai trăm mười tám.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh cho biên soạn; "khâm định" nghĩa là do vua duyệt định).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video