Thái Bình Quảng Ký, quyển 229
Đồ quý dùng để ngắm chơi, phần 1
Chu Mục Vương — Chu Linh Vương — Vương Tử Kiều
Núi Phương Trượng — Núi Côn Ngô — Hán Thái Thượng Hoàng — Hán Vũ Đế — Khánh ngọc nhẹ — Lý phu nhân
Áo lông Cát Quang — Nước Tây Độc — Quế cung
Cừ vương Tây Hồ — Hán Tuyên Đế — Lưu Biểu
Chu Mục Vương
Thời Chu Mục Vương (vua nhà Chu), người Tây Nhung (các tộc người ở phía tây) dâng một chiếc chén ngọc, ánh sáng chiếu khắp cả phòng. Đặt chén giữa sân, sáng hôm sau trong chén đầy nước, thơm và ngọt ngon. Đó là đồ dùng của tiên nhân. (Trích sách *Thập Châu Ký*)
Chu Linh Vương
Năm thứ hai mươi ba đời Chu Linh Vương, vua dựng đài Côn Dương. Nước Cừ Tư đến dâng một con lạc đà bằng ngọc cao năm thước (thước đời xưa, mỗi thước khoảng hơn hai tấc ngày nay), một con phượng hoàng bằng hổ phách cao sáu thước, và một tấm gương hỏa tề (làm bằng hỏa tề, một loại đá quý trong suốt, ánh đỏ như lửa) cao ba thước. Đứng trong chỗ tối mà nhìn vào gương thì thấy vật rõ như ban ngày. Hướng vào gương mà nói thì nghe bóng trong gương đáp lại tiếng. Người nhà Chu trông thấy cho là thần linh. Đến cuối đời Linh Vương thì không biết những vật ấy đi đâu mất. (Trích sách *Thập Di* của Vương Tử Niên, tức Vương Gia)
Vương Tử Kiều
Mộ của Vương Tử Kiều (một vị tiên trong truyền thuyết) ở Kinh Lăng. Thời Chiến Quốc có người đào trộm mộ, chẳng thấy gì cả, chỉ có một thanh kiếm treo lơ lửng trong huyệt mộ. Người ấy muốn lấy thì thanh kiếm phát ra tiếng như rồng gầm hổ rống, bèn không dám lại gần. Chốc lát, thanh kiếm bay thẳng lên trời. Sách *Thần Tiên Kinh* nói: chân nhân (bậc tu đạo đã đắc đạo) khi lìa đời phần nhiều dùng thanh kiếm để thay cho thân xác của mình, năm trăm năm sau thanh kiếm ấy cũng có thể hóa thành vật thiêng. Chuyện này chính là chứng nghiệm của lời ấy. (Trích sách *Thế Thuyết*)
Núi Phương Trượng
Núi Phương Trượng (một trong các ngọn núi tiên ngoài biển theo truyền thuyết), còn có tên là Loan Trĩ. Phía đông núi có Long Trường (bãi rồng) rộng nghìn dặm, ngọc dao (một loại ngọc đẹp) mọc thành rừng. Rồng thường đánh nhau ở chỗ này, mỡ và máu chảy như nước. Thứ mỡ màu đen rơi xuống đất thì đông cứng lại như sơn, có ánh tía, có thể dùng làm đồ quý. (Trích sách *Thập Di Ký* của Vương Tử Niên)
Núi Côn Ngô
Dưới chân núi Côn Ngô có nhiều xích kim (một loại kim loại màu đỏ), màu như lửa. Xưa kia Hoàng Đế đánh Xi Vưu, đóng quân ở vùng này. Đào đất sâu trăm trượng (mỗi trượng bằng mười thước) mà vẫn chưa tới mạch nước, chỉ thấy ánh lửa lấp lánh như sao. Trong lòng đất có nhiều đá đan (đá chứa chu sa), đem luyện đá ra thành đồng; đồng màu xanh mà sắc bén. Nước suối màu đỏ. Cây cỏ trên núi đều cứng và sắc, đất cũng cứng chắc mà tinh.
Đến đời Việt vương Câu Tiễn, vua sai thợ dùng bò trắng, ngựa trắng tế thần núi Côn Ngô, rồi lấy kim loại ở đó đúc thành tám thanh kiếm. Thanh thứ nhất tên là Yểm Nhật (che mặt trời): đem chỉ vào mặt trời thì ánh sáng ban ngày tối sầm lại. Vì kim loại là vật thuộc âm, âm thịnh thì dương tắt. Thanh thứ hai tên là Đoạn Thủy (chặt nước): đem rạch vào nước thì nước tách ra mà không khép lại. Thanh thứ ba tên là Chuyển Phách (xoay hồn trăng): đem chỉ vào mặt trăng thì con cóc trên mặt trăng vì thế mà xoay nghiêng đi. Thanh thứ tư tên là Huyền Tiễn (cắt giữa không trung): chim bay, sâu bò hễ chạm vào lưỡi kiếm thì như bị chém đứt. Thanh thứ năm tên là Kinh Nghê (làm cá kình cá nghê kinh sợ): đem thả trên biển thì cá kình, cá nghê (loài cá voi lớn, con đực là kình, con cái là nghê) vì thế mà lặn sâu xuống. Thanh thứ sáu tên là Diệt Hồn (diệt hồn ma): mang theo đi đêm thì không gặp ma quỷ. Thanh thứ bảy tên là Khước Tà (đuổi tà): yêu ma trông thấy thì phải dừng lại. Thanh thứ tám tên là Chân Cương (thép thật): đem cắt ngọc, chặt vàng thì như gọt đất, gọt gỗ. Tám thanh kiếm này được đúc để ứng với khí của tám phương. (Trích sách *Thập Di Ký* của Vương Tử Niên)
Hán Thái Thượng Hoàng
Hán Thái Thượng Hoàng (cha của Hán Cao Tổ Lưu Bang) lúc còn hèn mọn (?) thường đeo một con dao dài ba thước, trên có khắc chữ. Chữ ấy tuy khó đọc, nhưng người ta ngờ rằng vật này được làm vào thời Ân Cao Tông (vua nhà Ân, tức nhà Thương) đánh nước Quỷ Phương. Thái Thượng Hoàng đi chơi trong vùng núi, đầm ở đất Phong, đất Bái. Trong một hang núi sâu có người đang đúc kim loại như Âu Dã (thợ đúc kiếm nổi tiếng thời Xuân Thu). Thượng Hoàng nghỉ bên cạnh, hỏi: "Đây đúc đồ gì vậy?" Người thợ cười đáp: "Đúc kiếm cho thiên tử đấy, chớ có tiết lộ." Thượng Hoàng cho là nói đùa, chẳng có chút gì nghi ngờ.
Người thợ nói: "Mẻ sắt thép đang đúc này mài giũa khó mà thành. Nếu được con dao ông đeo bên hông trộn vào mà luyện thì sẽ thành thần khí, có thể bình định thiên hạ. Tinh tú trên trời sẽ phò tá, để diệt ba kẻ gian ác. Thủy suy mà hỏa thịnh (theo thuyết ngũ hành, nhà Tần mang đức Thủy, nhà Hán sẽ mang đức Hỏa; ý nói nhà Tần suy, nhà Hán dấy lên), đó là điềm lạ vậy." Thượng Hoàng nói: "Ta có vật này, tên là chủy thủ (dao găm) (?), sắc bén khó có gì sánh được: dưới nước chặt được giao long, trên cạn chém được hổ và tê giác, ma quỷ đều không dám gặp nó; gọt ngọc, khắc vàng mà lưỡi không hề quăn." Người thợ nói: "Không được con dao này trộn vào cùng đúc, thì dù Âu Dã dốc hết tài nghề, thợ nước Việt mài lưỡi, rốt cuộc cũng chỉ thành đồ tầm thường mà thôi." Thượng Hoàng liền cởi con dao bên hông ném vào lò. Chốc lát khói (?) bốc thẳng lên trời, mặt trời vì thế mà tối sầm giữa ban ngày.
Đến khi kiếm đúc xong, giết tam sinh (ba con vật tế: bò, dê, lợn) lấy máu bôi lên kiếm mà tế. Người thợ đúc hỏi Thượng Hoàng được con dao ấy từ bao giờ. Thượng Hoàng đáp: "Vào thời Tần Chiêu Tương Vương, ta đi đường gặp một người quê mùa, người ấy trao cho ta và nói đây là vật thiêng từ đời Ân, đời đời truyền lại; trên dao có chữ cổ ghi năm tháng." Khi kiếm đúc xong, người thợ xem thì thấy chữ khắc vẫn còn, đúng với điều đã ngờ trước đó. Người thợ liền cầm kiếm trao cho Thượng Hoàng, Thượng Hoàng ban cho Cao Tổ. Cao Tổ thường đeo bên mình, dùng nó diệt ba kẻ gian ác. Đến khi thiên hạ đã yên, Cao Tổ trao kiếm cho Lã Hậu cất trong kho báu. Người giữ kho thấy có luồng hơi trắng như mây tỏa ra ngoài cửa, uốn lượn như rồng rắn, bèn đổi tên kho là Linh Kim Tạng (kho kim khí thiêng). Đến khi họ Lã chuyên quyền, luồng hơi trắng cũng tắt. Đến khi Huệ Đế lên ngôi, dùng kho này chứa binh khí của cấm quân (quân bảo vệ cung vua), đổi tên là Linh Kim Nội Phủ. (Trích sách *Thập Di Ký* của Vương Tử Niên)
Lại nữa, các vua nhà Hán truyền nhau chiếc ấn ngọc trắng do Tần vương Tử Anh dâng lên, và thanh kiếm Cao Tổ dùng chém rắn trắng. Trên kiếm đều dùng ngọc châu bảy màu (?) và ngọc cửu hoa để trang sức, lại xen lẫn lưu ly năm màu làm hộp đựng kiếm. Kiếm để trong nhà mà ánh sáng vẫn chiếu ra bên ngoài, chẳng khác gì lúc rút kiếm ra. Cứ mười hai năm mới mài một lần, mà lưỡi kiếm lúc nào cũng trắng như sương tuyết. Mở hộp rút kiếm ra khỏi vỏ thì có hơi gió thổi ra, ánh sáng chói vào người. (Trích sách *Dậu Dương Tạp Trở*)
Hán Vũ Đế
Sách *Thụy Ứng Đồ* của họ Tôn nói: Lục thần đỉnh (sáu chiếc vạc thần; đỉnh là loại vạc ba chân bằng đồng, vật báu tượng trưng cho quyền làm vua) là tinh hoa của cả vẻ ngoài lẫn thực chất (?); nó biết lành dữ, biết còn mất, có thể nhẹ có thể nặng, có thể đứng yên có thể tự đi, không đun mà tự sôi, không múc nước mà tự đầy, bên trong tự sinh ra năm vị. Bậc vương giả hưng thịnh thì vạc hiện ra, suy vong thì vạc bỏ đi.
Sách *Thuyết Uyển* nói: Thời Hiếu Vũ Đế, có người ở Phần Âm được một chiếc đỉnh báu, đem dâng lên cung Cam Tuyền. Quần thần đều chúc mừng, dâng rượu chúc thọ, nói: "Bệ hạ được đỉnh của nhà Chu." Thị trung (chức quan hầu cận bên cạnh vua) Ngô Khâu Thọ Vương nói: "Không phải đỉnh nhà Chu." Vua gọi đến hỏi, phán: "Có lý lẽ thì sống, không có lý lẽ thì chết." Thọ Vương đáp: "Đức của nhà Chu bắt đầu từ việc trời trao mệnh, thành tựu ở Văn Vương, Vũ Vương, sáng tỏ ở Chu Công. Ân đức trên thấu tới trời, dưới thấm xuống tận tam tuyền (ba tầng suối ngầm, chỉ nơi sâu nhất dưới lòng đất). Trời báo đáp, nên đỉnh vì nhà Chu mà xuất hiện. Nay nhà Hán nối tiếp nhà Chu, ân đức sáng tỏ lan khắp lục hợp (bốn phương cùng trên trời dưới đất, tức khắp thiên hạ), muôn nơi hòa hợp, đến đời bệ hạ lại càng thịnh, điềm lành của trời cùng kéo đến. Xưa Tần Thủy Hoàng đích thân đến Bành Thành tìm đỉnh mà không được. Trời soi xét kẻ có đức, nên bảo vật thần tự tìm đến. Đây là vật trời ban cho nhà Hán, là đỉnh của nhà Hán chứ không phải đỉnh nhà Chu." Vua nói: "Hay lắm."
Sách *Điển Luận* của Ngụy Văn Đế cũng nói: Mặc Tử bảo rằng xưa Hạ Hậu Khải sai Phi Liêm lấy kim loại, đem đúc ở Côn Ngô (?), sai Ông Ất bói bằng mai rùa (?). Đỉnh đúc xong, có bốn chân, hình vuông, không đun mà tự nấu chín, không nhấc mà tự cất giấu (?), không dời mà tự đi. Sách *Thập Di Lục* nói: cuối đời Chu thiên hạ đại loạn, chín chiếc đỉnh bay vào Thiên Trì. Các sách bàn luận đời sau thì nói đỉnh chìm xuống sông Tứ; lời truyền càng lúc càng sai lệch. (Trích sách *Tiểu Thuyết*)
Khánh ngọc nhẹ
Hán Vũ Đế dựng gác Chiêu Tiên ở phía tây cung Cam Tuyền, trên gác treo chiếc khánh (nhạc khí làm bằng đá hoặc ngọc, treo lên rồi gõ cho kêu) làm bằng phù kim và khinh ngọc. Phù kim là thứ vàng tự nổi trên mặt nước; khinh ngọc là thứ ngọc chất trong sáng mà nhẹ. (Trích sách *Động Minh Ký*)
Lý phu nhân
Hán Vũ Đế ghé chỗ Lý phu nhân, lấy cây trâm ngọc của nàng để gãi đầu. Từ đó cung nhân gãi đầu đều dùng trâm ngọc, giá ngọc vì thế đắt gấp bội. Vua lại dùng ngà voi làm lược bí ban cho Lý phu nhân. (Trích sách *Tiểu Thuyết*)
Áo lông Cát Quang
Thời Vương Mãng nhà Hán, người Tây Nhung dâng áo lông Cát Quang (áo làm từ lông thú thần Cát Quang), ngâm xuống nước mấy ngày không ướt, bỏ vào lửa không cháy. Vào thời Nguyên Phượng vô đạo (?), vua mặc chiếc áo này để lên triều. (Trích sách *Thập Châu Ký*)
Nước Tây Độc
Thời Hán Vũ Đế, nước Tây Độc (?) dâng bộ dây cương liên hoàn (các vòng nối liền nhau), đều làm bằng ngọc trắng, dùng đá mã não làm hàm thiếc, dùng lưu ly ánh trắng làm yên. Đặt trong phòng tối thì thường chiếu sáng xa hơn mười trượng, sáng như ban ngày. (Trích sách *Tây Kinh Tạp Ký*)
Quế cung
Hán Vũ Đế làm bàn khảm bảy thứ báu và các loại báu khác, bình phong khảm các loại báu, màn trướng đính các loại báu, bày ở Quế cung. Người đương thời gọi đó là cung Tứ Bảo (cung bốn món báu). (Trích sách *Tây Kinh Tạp Ký*)
Cừ vương Tây Hồ
Trong mộ Hán Vũ Đế vốn có một chiếc hộp ngọc và một cây gậy bằng ngọc dao, là đồ do Cừ vương xứ Tây Hồ dâng lên; lúc sinh thời vua thường mân mê ngắm chơi. Về sau có người mua được hai vật ấy ở chợ huyện Mi, quận Phù Phong. Những người hầu cận cũ của vua nhận ra, kể lại hình dáng người bán thì chính là vua. (Trích sách *Dị Uyển*)
Hán Tuyên Đế
Cung nữ nhà Hán thường vào đêm mồng bảy tháng bảy xỏ chỉ qua kim bảy lỗ ở lầu Khai Khâm, ai nấy đều tập làm việc đó. Hán Tuyên Đế (lúc còn nhỏ) bị giam ở ngục Quận Để (nhà ngục thuộc dinh quan quận đặt ở kinh đô), trên cánh tay vẫn còn đeo sợi dây tơ ngũ sắc bện uốn lượn của Sử lương đệ (bà nội của Tuyên Đế; lương đệ là tước hiệu dành cho thiếp của thái tử). Dây buộc một tấm gương báu của nước Thân Độc (tức Ấn Độ), lớn bằng đồng tiền tám thù (đồng tiền nhà Hán nặng tám thù, thù là đơn vị trọng lượng rất nhỏ). Tương truyền tấm gương này soi thấy được yêu ma, ai được đeo thì được thiên thần ban phúc, nên Tuyên Đế qua cơn nguy mà được cứu thoát. Đến khi lên ngôi, mỗi lần cầm tấm gương ấy, vua đều xúc động nghẹn ngào suốt hồi lâu. Vua thường đựng gương trong hộp hổ phách, buộc bằng gấm dệt của xóm Thích Lý (khu nhà ở của họ ngoại nhà vua); có người gọi đó là gấm dệt vân chéo. Tuyên Đế băng hà rồi, không biết gương ở đâu nữa. (Trích sách *Tây Kinh Tạp Ký*)
Lưu Biểu
Lưu Biểu chiếm cứ đất phương nam, con em trong nhà kiêu căng, sang trọng, lại đều thích rượu. Họ làm ba chiếc chén tước (chén rượu có ba chân): chiếc lớn nhất gọi là Bá Nhã, chứa được bảy thăng (thăng là đơn vị đo dung tích, đời ấy mỗi thăng khoảng hai lạng nước); chiếc kế gọi là Trọng Nhã, chứa được sáu thăng; chiếc kế nữa gọi là Quý Nhã, chứa được năm thăng. (Trích sách *Điển Luận* của Ngụy Văn Đế)
Thái Bình Quảng Ký, quyển 229
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tổng tập do triều đình nhà Thanh ra lệnh biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video