Thái Bình quảng ký, quyển hai trăm ba mươi ba
Rượu
Rượu nghìn ngày; Rượu bắt gian; Rượu Nhược Hạ
Chén Côn Lôn; Rượu ống biếc; Rượu cửu uấn
Rượu tiêu ruột; Rượu Thanh Điền; Rượu mưa dính
Tên các thứ rượu; Rượu phương nam; Lý Cảnh Nhượng
Hạ Hầu Tư; Tôn Phòng Tông; Lục Ỷ
Tửu lượng
Sơn Đào; Chu Nghĩ; Bùi Thái
Vương Nguyên Trung
Mê rượu
Từ Mạc; Lưu Linh; Mùi rượu
Rượu
Rượu nghìn ngày
Ngày xưa có người tên Thạch đến mua rượu ở một quán rượu đất Trung Sơn. Chủ quán bán cho ông thứ rượu nghìn ngày nhưng quên dặn ông phải uống chừng mực. Về đến nhà, ông say nằm mấy ngày không tỉnh. Người nhà không biết, tưởng ông đã chết, bèn sắm quan tài khâm liệm rồi đem chôn. Đến đủ nghìn ngày, chủ quán mới nhớ ra trước kia Thạch đến mua rượu, tính rằng cơn say lẽ ra đã tỉnh rồi. Ông bèn tìm đến nhà Thạch hỏi thăm. Người nhà nói Thạch mất đã ba năm, nay vừa mãn tang (hết thời gian để tang). Thế là chủ quán cùng người nhà đến mộ Thạch, đào mộ mở quan tài ra xem, lúc ấy Thạch mới tỉnh, ngồi dậy trong quan tài. 【Trích sách Bác vật chí】
Rượu bắt gian
Người đất Hà Đông tên Lưu Bạch Đọa giỏi nấu rượu. Giữa tháng sáu, trời nóng như thiêu, ông đựng rượu vào vò, đem phơi giữa nắng suốt mười ngày mà vị rượu không hề biến đổi. Uống vào thấy thơm ngon, đã say thì khó tỉnh. Các quan lớn ở kinh đô khi ra nhậm chức ở các quận thường gửi rượu này tặng nhau từ xa, có khi xa hơn nghìn dặm. Vì rượu đem đi xa được nên gọi là "Hạc thương" (chén hạc), cũng gọi là "rượu cưỡi lừa". Trong niên hiệu Vĩnh Hy (532–534, đời Bắc Ngụy), thứ sử (quan đứng đầu một châu) Thanh Châu là Mao Hồng Tân mang rượu này đi nhậm chức. Dọc đường, ban đêm gặp bọn cướp. Bọn cướp uống rượu, ai nấy đều say, thế là bị bắt hết. Vì vậy rượu này lại có tên là "rượu bắt gian". Giới du hiệp có câu: "Không sợ giương cung rút đao, chỉ sợ rượu xuân của Bạch Đọa." 【Trích sách Lạc Dương già lam ký】
Rượu Nhược Hạ
Sách Dư địa chí chép: người trong làng lấy nước suối Nhược Hạ nấu rượu, rượu đậm mà ngon, dân gian gọi là rượu Nhược Hạ. Bài "Thất khải" của Trương Hiệp có câu "rượu Ô Trình ở Kinh Châu, rượu Trúc Diệp ở Dự Bắc", chính là thứ rượu này. 【Trích sách Thập đạo ký】
Chén Côn Lôn
Thời Ngụy có một nhà họ Giả giàu có, của cải tính bằng nghìn vàng, học rộng, giỏi viết sách. Nhà có một gia nô giỏi phân biệt nước. Họ Giả thường sai người này đi thuyền nhỏ ra giữa sông Hoàng Hà, dùng quả bầu hứng nước từ nguồn sông, mỗi ngày không được quá bảy, tám thăng (thăng: đơn vị đo dung tích, khoảng một bát lớn). Nước để qua đêm trong đồ đựng thì có màu đỏ thẫm. Dùng nước ấy nấu rượu, gọi là "Côn Lôn thương" (chén Côn Lôn). Hương vị rượu này trên đời không đâu có. Họ Giả từng đem ba mươi hộc (hộc: đơn vị đo lớn, bằng mười đấu, mỗi đấu bằng mười thăng) dâng lên Ngụy Trang Đế. 【Trích sách Dậu Dương tạp trở】
Rượu ống biếc
Phía bắc Lịch Thành có khu rừng gọi là rừng Sứ Quân. Trong niên hiệu Chính Thủy (240–249) đời Ngụy, ông Trịnh Khác, mỗi khi đến tam phục (ba tuần nóng nhất mùa hè), thường dẫn khách khứa và thuộc quan đến đây tránh nóng. Ông lấy lá sen lớn đặt lên giá gác nghiên mực, đổ vào ba thăng rượu, dùng trâm cài tóc chọc thủng lá cho thông xuống cuống. Cuống sen được uốn cong lên, cuộn lại như vòi voi, mọi người chuyền tay nhau ghé miệng hút. Cách uống này gọi là "Bích đồng" (ống biếc). Người đất Lịch Hạ bắt chước theo, nói rằng vị rượu quyện hơi sen, thơm mát còn hơn nước đá. 【Trích sách Dậu Dương tạp trở】
Rượu cửu uấn
Trương Hoa khi đã làm quan to, có một người bạn quen từ thuở nhỏ đến thăm. Hoa cùng bạn uống rượu cửu uấn (rượu ủ chín lần, rất nồng), uống thật thỏa thích, đêm ấy cả hai say ngủ. Hoa thường uống thứ rượu này, mỗi lần say ngủ đều sai người hầu trở mình cho mình đến khi tỉnh dậy. Đêm ấy ông quên dặn. Người hầu theo lệ thường trở mình cho Trương công, còn người bạn thì không ai trở mình cho. Đến sáng người bạn vẫn chưa dậy. Hoa kêu lên: "Chắc chết rồi!" Sai người đến xem, quả nhiên rượu đã làm thủng ruột, chảy xuống dưới giường lênh láng. 【Trích sách Thế thuyết】
Rượu tiêu ruột
Trương Hoa làm thứ rượu nồng, nấu "tam vi" (ba thứ cỏ vi?) để ngâm men khúc và mầm nghiệt (khúc: bánh men; nghiệt: mầm hạt nảy mộng, đều dùng để lên men rượu). Mầm nghiệt có từ người Tây Khương, men khúc có từ người Hồ phương bắc. Đất Hồ có giống lúa mạch tên là "chỉ tinh mạch" (lúa mạch chỉ sao): tháng tư, khi sao Hỏa (ở đây chỉ sao Đại Hỏa, tức sao Tâm, dùng làm mốc mùa vụ) hiện lên thì gặt lúa mạch về ăn. Làm nghiệt thì ngâm nước ba đêm cho lúa mạch nảy mầm, lấy ra dùng vào lúc trời mờ sáng khi gà vừa gáy, nên người đời gọi là "lúa mạch gà gáy". Dùng nó nấu rượu thì rượu trong, ngon, thơm ngát; ngậm lâu thì răng lung lay. Nếu say lớn mà nằm im không ai lay trở mình thì gan ruột sẽ nát, nên người thời ấy gọi là "rượu tiêu tràng" (rượu làm tiêu ruột). Có người lại nói rượu nồng này có thể làm thú vui suốt đêm dài, gọi là "tiêu trường" (đêm dài). Hai cách nói đọc giống nhau mà ý khác nhau. 【Trích sách Thập di ký của Vương Tử Niên】
Rượu Thanh Điền
Nước Ô Tôn có thứ hạt gọi là hạt Thanh Điền, không ai biết cây và quả của nó ra sao, chỉ biết hạt to như quả bầu đựng được năm, sáu thăng. Khoét rỗng hạt rồi đổ nước vào, chốc lát nước đã thành rượu. Lưu Chương từng có được hai hạt, mời khách đến bày ra uống, đủ cho hai mươi người. Một hạt vừa uống hết thì rượu trong hạt kia đã uống được. Chỉ có điều không để lâu được, để lâu thì vị đắng khó uống. Vì vậy người ta gọi hạt ấy là "bình Thanh Điền", gọi rượu là "rượu Thanh Điền". 【Trích sách Cổ kim chú】
Rượu mưa dính
Thạch Hổ (vua nước Hậu Triệu) dựng một tòa lầu trước điện Đại Vũ, cao bốn mươi trượng (trượng: đơn vị đo dài, bằng mười thước), kết ngọc trai làm rèm buông, treo ngọc bội năm màu. Trên lầu có con rồng bằng đồng, bụng rỗng, chứa được mấy trăm hộc rượu. Thạch Hổ sai người Hồ đứng trên lầu phun rượu ra; gió thổi đến, nhìn từ xa như mây mù. Lầu ấy gọi là "đài Niêm Vũ" (đài mưa dính), dùng để rảy cho bụi lắng xuống. 【Trích sách Thập di lục】
Tên các thứ rượu
Các thứ rượu nổi tiếng: rượu Phú Thủy ở đất Dĩnh; rượu Nhược Hạ ở Ô Trình; rượu Thổ Quật Xuân ở Huỳnh Dương; rượu Thạch Đống Xuân ở Phú Bình; rượu Thiêu Xuân ở Kiếm Nam; rượu Can Hòa Bồ Đào (rượu nho) ở Hà Đông; rượu Linh Khê, rượu Bác La ở Lĩnh Nam; rượu Cửu Uấn ở Nghi Thành; rượu Bồn Thủy ở Tầm Dương; rượu Tây Thị Khang ở kinh thành; rượu Lang Quan Thanh ở Hà Mô Lăng; rượu Tam Lặc Tương ở vùng Hà Hán, cách làm truyền từ nước Ba Tư sang. "Tam lặc" là ba thứ quả: am-ma-lặc, tỳ-lê-lặc và ha-lê-lặc (đều là các loại quả dùng làm thuốc). 【Trích sách Quốc sử bổ】
Rượu phương nam
Tân Châu có nhiều rượu ngon. Rượu phương nam không dùng men khúc, mầm nghiệt, mà giã gạo thành bột, nhào với lá nhiều thứ cỏ và nước cỏ hồ mạn (người phương nam gọi cây dã cát là cỏ hồ mạn, một loài cỏ độc), viên to bằng quả trứng, đặt vào giữa đám cỏ bồng, cỏ hao che kín, để qua một tháng thì thành men. Đem men ấy trộn với gạo nếp làm rượu. Cho nên uống thật nhiều xong, dù đã tỉnh mà đầu vẫn nặng nhức, ấy là vì có cỏ độc. Rượu người phương nam uống là rượu đã nung: đổ rượu đầy vò, trát bùn kín miệng, đem đốt lửa thì rượu mới chín, không làm thế thì không uống được. Nung xong thì mang vò ra chợ, lớp bùn bịt miệng vẫn còn nguyên. Người mua không biết rượu ngon hay dở, bèn khoan trên lớp bùn một lỗ nhỏ vừa lọt chiếc đũa, cắm một ống nhỏ vào, rồi ghé miệng mút ống để nếm vị rượu. Dân gian gọi là "tích lâm" (nếm nhỏ giọt). Bọn dân vô lại tay không đi vào chợ, ghé khắp các hàng rượu nếm nhỏ giọt, chỗ nào cũng nói rượu không vừa ý, rồi cứ thế say mà về. Người phương nam có con gái mới vài tuổi thì nấu thật nhiều rượu. Lọc xong, chờ đến mùa đông khi nước ao cạn, đặt vò rượu xuống, bịt chặt miệng, chôn dưới lòng ao. Đến mùa xuân nước dâng đầy ao thì không đào lên nữa. Chờ đến khi con gái sắp lấy chồng mới tháo nước ao, lấy rượu lên đãi khách đến mừng. Người phương nam gọi là "nữ tửu" (rượu con gái), vị cực ngon, ngày thường không thể có được. 【Trích sách Đầu hoang tạp lục】
Lý Cảnh Nhượng
Trong niên hiệu Đại Trung (847–860, đời Đường Tuyên Tông), có buổi tiệc của các quan thừa lang (các quan tả hữu thừa và thị lang ở các bộ, bậc quan cao trong triều). Tưởng Thân ngồi trong tiệc, bỗng rót một chén rượu, nói: "Trong tiệc này, ai ở nhà thì hiếu thảo, với nước thì trung thành, lại có danh tiếng lớn trong đời, thì uống chén này." Mọi người đều nghiêm mặt, không ai dám nâng chén. Chỉ có ông Lý Cảnh Nhượng đứng dậy cầm chén uống. Tưởng Thân nói: "Như thế là đúng lắm." 【Trích sách Lư thị tạp thuyết】
Hạ Hầu Tư
Khi Thôi Dĩnh làm Kinh doãn (tức Kinh triệu doãn, quan đứng đầu cai quản kinh đô), quan Tam ti sứ (quan coi ba ty tài chính của triều đình) mở tiệc đãi các quan thừa lang ở đình Vĩnh Đạt. Thôi Dĩnh nhân lúc say xông vào uống, mọi người đều mời ông ngồi. Lúc ấy Tiều công Hạ Hầu Tư đang làm Hộ bộ sứ (quan coi việc tài chính thuộc bộ Hộ), hỏi: "Ngài từng làm cấp xá chưa?" (cấp xá: hai chức cấp sự trung và trung thư xá nhân, là chức phải trải qua trước khi lên hàng thừa lang). Thôi đáp: "Chưa." Tiều công nói: "Nếu chưa từng làm cấp xá thì Kinh triệu doãn không được xông vào tiệc của các quan thừa lang." Ông bèn gọi người coi rượu (người giám sát luật uống trong tiệc) tới, ra lệnh hạ thẻ phạt, bắt uống chén phạt. Người ta lấy ba cái chén lớn rót đầy cho Thôi uống; uống xong hồi lâu ông mới đứng dậy nổi. 【Trích sách Lư thị tạp thuyết】
Tôn Phòng Tông
Bộc xạ (chức quan đầu bộ máy Thượng thư sảnh, hàng đại thần) Tôn Phòng Tông đời Đường là ông cố của tể tướng Tôn Ác. Một lần trong nhà họp họ hàng nội ngoại mở tiệc. Có một người cháu làm quan trong triều đến muộn, khi tới cửa giữa thì thấy một viên quan mặc áo đỏ, vạt áo phía trước vấy đầy rượu, vẻ mặt bực bội đi ra, người cháu không hề quen biết. Lát sau vào tiệc, người cháu kể lại với chủ nhà. Chủ nhà ngạc nhiên vì không có viên quan nào như thế. Nghĩ kỹ mới hiểu ra: lúc mời rượu, người ta rảy rượu xuống thềm (để cúng thần linh) một cách qua loa, đổ vung vãi. Từ đó, mỗi khi rảy rượu cúng, chỉ nghiêng mình, cung kính quỳ xuống, rảy một lần mà thôi. Lệ này bắt đầu từ họ Tôn. Người nay rảy ba lần là sai. 【Trích sách Bắc mộng tỏa ngôn】
Lục Ỷ
Tể tướng Lục Ỷ ra trấn giữ Di Lăng. Có một kẻ sĩ đến xin yết kiến, tướng quốc ung dung trò chuyện với anh ta, rồi sai rót rượu mời. Người ấy từ chối: "Tính tôi trời sinh không uống rượu." Tướng quốc nói: "Nếu quả đúng như lời anh nói thì anh đã hơn người khác năm phần rồi." Ý là những lỗi lầm, ân hận trong đời người có mười phần, không bị rượu làm khốn thì tự nhiên đã bớt được một nửa. 【Trích sách Bắc mộng tỏa ngôn】
Tửu lượng
Sơn Đào
Sơn Đào, tên chữ là Cự Nguyên, tửu lượng đến tám đấu (đấu: đơn vị đo dung tích, bằng mười thăng). Vũ Đế (Tấn Vũ Đế) muốn thử, sai người lén lút ghi lại số rượu ông uống. Đến đúng tám đấu thì ông say. 【Trích sách Tấn thư】
Chu Nghĩ
Chu Nghĩ, tên chữ là Bá Nhân, tửu lượng đến một thạch (thạch: bằng mười đấu). Sau khi qua sông sang miền Giang Đông, tuy ngày nào ông cũng say nhưng luôn tiếc không có ai uống ngang mình. Tình cờ có một bạn rượu cũ từ phương bắc tới, Nghĩ gặp thì rất mừng, bèn bày ra hai thạch rượu cùng uống, cả hai đều say mèm. Đến khi tỉnh dậy, Nghĩ sai người sang xem thì người khách đã thối rữa cả sườn mà chết. 【Trích sách Tấn thư】
Bùi Thái
Đời Đường, khi Bùi Quân trấn giữ Tương Châu, Bùi Thái đang làm quán dịch tuần quan (viên quan đi kiểm soát các trạm dịch) của trấn Trịnh Hoạt, được sai việc (?) ở vùng Hán Nam. Gặp lúc có tiệc lớn, Thái bị ty lo việc tiếp khách bỏ sót không mời. Đến khi bày tiệc, Quân mới sai người chạy đi mời viên tuần quan Trịnh Hoạt là Bùi Thái. Thái vội chạy đến. Quân không vui, trách: "Anh sao đến muộn thế, thật quá bất kính! Rượu phạt người đến muộn đã đặt thẻ phạt rồi." Thái tạ lỗi: "Tôi hoàn toàn không thấy ty tiếp khách báo có tiệc, chứ không dám khinh nhờn. Xin chú tha tội. Xin cho rót đầy rượu vào tất cả đồ đựng bằng bạc trong tiệc, tôi uống cạn cái nào thì ban cái ấy cho tôi, có được không?" Cả bàn tiệc đều khen anh hào sảng, Quân cũng bằng lòng. Thái lần lượt cầm từ những chén nhỏ trong tiệc cho đến cả chiếc chén lớn hình thuyền, uống đều cạn, uống xong cái nào liền bỏ vào trong áo, chẳng mấy chốc đã đầy áo. Trong tiệc có một chiếc "biển bạc" (thứ bát bạc rất lớn) chứa được hơn một đấu, bên trong cũng rót đầy rượu. Thái nâng bằng hai tay mà uống. Uống xong, anh đưa mắt ra hiệu cho người hầu úp nó xuống đất, dùng chân giẫm cho bẹp, cuộn lại ôm đi ra, rồi đòi ngựa về trạm dịch. Quân thấy Thái lấy đi khá nhiều đồ uống rượu nên sắc mặt không vui. Quá trưa tiệc tan, Quân lại nghĩ Thái uống như thế ắt bị rượu quá độ làm hại, trong lòng lo lắng. Đến chiều tối, ông sai người đi xem sau khi uống Thái làm gì. Người được sai thấy Thái đội mũ lụa mỏng, ngồi duỗi chân ra trước (kiểu ngồi tự do, xuề xòa) ở sảnh (?) trạm dịch Hán Âm, đang gọi thợ đến cân số đồ bạc, được hơn hai trăm lạng (lạng: đơn vị đo khối lượng). Quân bất giác cười lớn. Hôm sau lại mời Thái uống rượu, đến ngày Thái quay xe trở về thì tặng quà rất hậu. 【Trích sách Can tuấn tử】
Vương Nguyên Trung
Vương Nguyên Trung, thời Đường Văn Tông làm hàn lâm thừa chỉ (đứng đầu các học sĩ ở viện Hàn lâm, chuyên soạn chiếu chỉ cho vua). Ngày rảnh, ông cùng anh em đá cầu ở nhà riêng tại phường Thái Bình. Quả cầu bị đá bay lên, vô ý trúng vào trán Nguyên Trung, bị thương nhẹ. Chốc lát có lệnh vua gọi gấp. Khi ông đến nơi, vua lấy làm lạ hỏi, Nguyên Trung tâu rõ đầu đuôi. Vua nói: "Anh em nhà khanh thật hòa thuận." Rồi sai ban cho hai mâm rượu, mỗi mâm có mười chiếc bát vàng, mỗi bát chứa chừng một thăng, truyền lệnh ban luôn cả bát. Nguyên Trung uống hết không chừa, mặt không chút say. 【Trích sách Trích ngôn】
Mê rượu
Từ Mạc
Từ Mạc nước Ngụy, tên chữ là Cảnh Sơn, làm thượng thư lang (viên quan làm việc ở các ty thuộc Thượng thư đài). Lúc ấy đang có lệnh cấm rượu, Mạc lén uống say khướt. Viên tòng sự (quan giúp việc) là Triệu Đạt đến hỏi việc trong ty, Mạc nói: "Ta trúng phải thánh nhân rồi." Đạt đem chuyện tâu lên Thái Tổ (tức Tào Tháo), Thái Tổ rất giận. Tiên Vu Phụ nói: "Người say gọi rượu trong là thánh nhân, rượu đục là hiền nhân. Mạc vốn tính giữ mình cẩn trọng, chẳng qua tình cờ say mà nói vậy thôi." Nhờ thế Mạc được tha tội. 【Trích sách Dị uyển】
Lưu Linh
Lưu Linh thường đi chiếc xe nhỏ kéo bằng hươu, mang theo một bầu rượu, sai người vác mai đi theo, dặn: "Ta chết ở đâu thì chôn ở đó." Ông coi nhẹ thân xác mình đến như vậy. Có lần khát rượu quá, ông đòi rượu ở vợ. Vợ giấu rượu, bỏ cả đồ đựng rượu đi, khóc can: "Đó không phải là cách giữ gìn sức khỏe, mình nên bỏ đi." Linh nói: "Phải lắm. Ta phải khấn quỷ thần mà tự thề mới được. Hãy sắm rượu thịt ra đây." Vợ nghe theo. Linh quỳ khấn: "Trời sinh Lưu Linh, lấy rượu làm danh; uống một lần một thạch, năm đấu để giải cơn say. Lời đàn bà quyết không thể nghe." Thế rồi rót rượu, ăn thịt, lại lăn ra say khướt. 【Trích sách Tấn thư】
Mùi rượu
Đầu niên hiệu Nghĩa Ninh (617–618, cuối đời Tùy), có một viên huyện thừa (quan phó giúp việc quan huyện), con nhà dòng dõi quan lại. Lúc trẻ ông rất phong nhã, đọc qua nhiều sách sử, lại có tài văn chương. Về sau ông chìm đắm trong rượu, càng già càng nặng, mỗi ngày uống mấy thăng, hầu như không lúc nào tỉnh. Khi lâm bệnh sắp chết, mùi rượu từ người ông bay xa đến mấy dặm, người xa gần đều kinh ngạc, không biết do đâu. Như thế được mười ngày thì ông chết. Cho nên kinh sách nhà Phật răn rượu, vì rượu làm người ta mê muội. Nay lúc sắp chết mà mùi rượu bốc lên, chính là để cho thấy người ấy sa vào ác đạo (các cõi xấu mà người ác phải đọa vào sau khi chết, như địa ngục, quỷ đói, súc sinh). 【Trích sách Ngũ hành ký】
Thái Bình quảng ký, quyển hai trăm ba mươi ba
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều đình nhà Thanh theo lệnh vua biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video