Thiên 236 — Quyển 236

 Thái Bình quảng ký, quyển 236

 Xa xỉ, phần 1

 Ngô vương Phù Sai; Hán Vũ Đế; Đinh Hoãn

 Ao Lâm; Vợ Hoắc Quang; Hàn Yên

 Viên Quảng Hán; Cung Tiêu Du; Thuyền gỗ sa đường

 Triệu Phi Yến; Quách Huống; Hán Linh Đế

 Thạch Sùng; Vương Đôn; Cao Dương vương Nguyên Ung nhà Ngụy

 Nguyên Thâm; Tùy Dạng Đế; Võ Tắc Thiên hoàng hậu

 Hứa Kính Tông; Trương Dịch Chi; Tông Sở Khách

 An Lạc công chúa; Dương Thận Giao; Đường Duệ Tông

 Huyền Tông (?); Quắc Quốc phu nhân

 Ngô vương Phù Sai

 Ngô vương Phù Sai (vua nước Ngô thời Xuân Thu) xây đài Cô Tô, ba năm mới xong. Đài uốn lượn quanh co, trải dài năm dặm (dặm: đơn vị đo đường dài thời xưa, khoảng 400–500 mét). Nhà cửa được trang hoàng đến cực điểm, làm cạn kiệt sức dân. Trong cung có một nghìn ca kỹ. Ông lại dựng riêng cung Xuân Tiêu để uống rượu thâu đêm, đúc chuông đựng rượu chứa được nghìn thạch (thạch: đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng một trăm lít). Ông còn đào một ao lớn, trong ao đóng thuyền rồng xanh, bày ca kỹ và nhạc công, ngày ngày cùng Tây Thi vui đùa trên nước. Trong cung lại dựng Linh quán và gác Quán Oa, vòng cửa bằng đồng, lan can bằng ngọc; lan can trong cung đều nạm châu ngọc. (Trích Thuật dị ký)

 Hán Vũ Đế

 Thời Hán Vũ Đế, nước Thân Độc (tức Ấn Độ ngày nay) dâng bộ dây cương kết vòng nối nhau, toàn bằng ngọc trắng; hàm thiếc bằng đá mã não, yên bằng lưu ly trắng sáng. Để trong phòng tối, bộ yên cương ấy vẫn chiếu sáng xa hơn mười trượng (trượng: đơn vị đo dài, bằng mười thước, thời Hán khoảng 2,3 mét), sáng như ban ngày.

 Từ đó ở Trường An bắt đầu thịnh thói trang sức yên ngựa, người ta đua nhau chạm trổ; có khi đồ trang sức cho một con ngựa đáng giá trăm cân vàng. Họ đều lấy vỏ trai trắng ở Nam Hải làm kha (đồ trang sức đeo ở dàm ngựa), lấy vàng tím làm hoa gắn lên trên. Thế mà vẫn còn lo ngựa chạy không có tiếng kêu, nên gắn thêm chuông nhạc, kết tua rua; ngựa chạy thì vang lên như chuông khánh, tua bay như cờ phướn.

 Về sau được giống ngựa trời Nhị Sư (ngựa quý do Lý Quảng Lợi, tức Nhị Sư tướng quân, lấy được từ nước Đại Uyển), người ta lấy đá mai khôi làm yên, chạm khảm vàng, bạc và thâu thạch (một loại đồng thau quý), lấy gấm năm màu nền xanh lục làm tấm chắn bùn. Về sau dần dùng da gấu làm tấm chắn bùn; loại lông gấu có ánh xanh lục, sợi dài đến ba thước (thước: đơn vị đo dài, thời Hán khoảng 23 cm), mỗi tấm đáng giá trăm

 cân vàng. Trác Vương Tôn (phú hào nổi tiếng đất Thục) [chỗ này nguyên văn bị khuyết] hơn trăm đôi; vua xuống chiếu sai dâng hai mươi tấm. (Trích Tây Kinh tạp ký)

 Đinh Hoãn

 Ở Trường An có người thợ khéo tên Đinh Hoãn, làm loại đèn Hằng Mãn (đèn luôn đầy dầu), có bảy con rồng, năm con phượng, xen giữa là hoa phù dung, ngó sen và những thứ tương tự. Ông còn làm lò hương nằm, cũng gọi là "lò hương trong chăn", vốn do Phòng Phong (?) chế ra; cách làm về sau thất truyền, đến Hoãn mới làm lại được. Lò có khớp vòng xoay, xoay chuyển được khắp bốn phía mà thân lò lúc nào cũng nằm thăng bằng, có thể đặt vào trong chăn đệm, vì thế lấy chăn đệm mà đặt tên.

 Ông còn làm lò hương Bác Sơn chín tầng (lò hương có nắp đúc hình núi tiên Bác Sơn), chạm khắc chim lạ thú quái, đủ mọi điều thần kỳ, con nào cũng tự cử động được. Ông lại làm chiếc quạt bảy bánh, mỗi bánh đường kính một thước, nối tiếp nhau; chỉ một người quay mà cả gian nhà ai cũng thấy lạnh run. (Trích Tây Kinh tạp ký)

 Ao Lâm

 Năm Nguyên Thủy (?) thứ nhất đời Hán Chiêu Đế, vua cho đào ao Lâm, rộng nghìn bước. Trong ao trồng loại sen phân cành, một cuống có bốn lá, hình như hai chiếc lọng ghép đôi; nắng chiếu vào thì lá rủ xuống che lấy gốc, giống như cây quỳ biết che chân mình, nên gọi là sen Đê Quang (sen rủ lá trước ánh sáng). Hạt sen như ngọc trai, có thể làm đồ đeo. Hoa lá dù đã héo, mùi thơm vẫn bay xa hơn mười dặm; ăn vào khiến hơi thở lúc nào cũng thơm, lại tốt cho da thịt. Cung nhân rất quý loại sen này, mỗi lần dạo chơi, dự tiệc, ra vào đều ngậm nhai; có người cắt lá may áo, có người bẻ lá che nắng, đùa vui với nhau. Sở từ có câu "bẻ ấu sen làm áo", ý chính là như vậy.

 Lại có loại ấu mọc ngược, cuống như tơ rối, một hoa mười lá, rễ nổi trên mặt nước, còn quả chìm trong bùn; bùn có màu tím, nên gọi là ấu bùn tím, ăn vào khiến người ta không già.

 Bấy giờ vua sai bày trò chơi trên nước, tiệc tùng suốt ngày. Thợ dâng lên một chiếc thuyền đẽo từ khúc gỗ lớn như cái máng. Vua nói: "Thuyền gỗ thông, chèo gỗ cối ta còn chê nặng nề thô kệch, huống chi cái máng này, ngồi làm sao được!" Rồi sai lấy gỗ tử có vân làm thuyền, gỗ mộc lan làm mái chèo, khắc hình chim loan bay, chim ích lượn trang trí ở mũi thuyền. Thuyền theo gió lướt nhẹ, vua chơi hết ngày quên về, có khi đến thâu đêm.

 Vua sai cung nhân hát, bài hát rằng: "Mùa thu cảnh sáng trong, thuyền lướt trên sóng cả; ai bảo tay khéo bẻ ấu sen; gió mát hiu hiu lạnh, giơ chèo cất tiếng ca; ánh mây hé rạng đông, trăng xế bên sông Ngân; vui đến muôn năm, nào có gì là nhiều!" Vua rất vui, dựng đài Thương bên ao để dạo chơi. Đến những năm cuối đời, nhiều người can gián, vua mới bớt việc chơi bời xa xỉ, cho lấp ao phá đài; thuyền loan, sen ấu theo thời gian đều mất hết. Nay nền đài không còn dấu vết, ao cũng đã bằng phẳng. (Trích Thập di lục)

 Vợ Hoắc Quang

 Vợ Hoắc Quang đời Hán (Hoắc Quang là đại thần nắm quyền thời Hán Chiêu Đế, Hán Tuyên Đế; vợ ông tên Hoắc Hiển) tặng Thuần Vu Diễn (nữ thầy thuốc trong cung đã nghe lời bà ta mà đầu độc hoàng hậu) hai mươi tấm gấm bồ đào, hai mươi lăm tấm lụa là tán hoa. Loại lụa là này xuất xứ ở Cự Lộc, do vợ Trần Bảo Quang truyền lại cách dệt; Hoắc Hiển gọi bà ta vào phủ bắt dệt. Khung cửi dùng một trăm hai mươi bàn đạp, sáu mươi ngày mới dệt xong một tấm, mỗi tấm đáng giá một vạn tiền.

 Hoắc Hiển còn cho Diễn một hộc (hộc: đơn vị đo dung tích, thời Hán bằng mười đấu) ngọc trai đất Việt xâu thành chuỗi, bảy trăm tấm lụa là xanh lục, trăm vạn tiền, trăm lạng vàng, lại dựng nhà cửa cho, nô tì nhiều không đếm xuể. Thế mà Diễn vẫn oán là ít, nói: "Ta đã giúp bà làm nên việc lớn đến thế nào, mà bà đền đáp ta thế này thôi sao!" (Trích Tây Kinh tạp ký)

 Hàn Yên

 Hàn Yên (sủng thần của Hán Vũ Đế) thích bắn ná, thường lấy vàng làm đạn, mỗi ngày đánh mất hơn mười viên. Người Trường An vì thế có câu: "Khổ vì đói rét, thì chạy theo đạn vàng." Trẻ con ở kinh đô hễ nghe Yên ra ngoài bắn ná là chạy theo, nhìn chỗ đạn rơi mà tranh nhau nhặt. (Trích Tây Kinh tạp ký)

 Viên Quảng Hán

 Người giàu ở đất Mậu Lăng là Viên Quảng Hán chứa tiền hàng vạn vạn, có tám chín trăm gia đồng (người hầu trong nhà). Ông xây vườn dưới chân núi Bắc Mang, đông tây dài bốn dặm, nam bắc dài ba dặm, dẫn nước chảy vào trong, xếp đá làm núi cao hơn mười trượng, kéo dài mấy dặm. Trong vườn nuôi vẹt trắng, uyên ương tím, bò mao (giống bò lông dài), tê giác xanh (?), chim lạ thú quái nhiều vô kể.

 Ông dồn cát làm cồn bãi, khuấy nước thành sóng triều; trong đó nuôi chim âu sông, chim biển (?), chúng ấp trứng nở con, sinh sôi tràn khắp rừng và ao. Cây lạ cỏ hiếm không thứ gì là không trồng. Nhà cửa uốn lượn, nối nhau nhiều lớp, xen giữa là hành lang dài; đi dạo đến khi bóng nắng đã dời mà vẫn chưa đi hết. Sau Viên Quảng Hán mắc tội bị giết, tài sản bị tịch thu sung công; chim thú cây cỏ trong vườn đều được đem về trồng, nuôi trong Thượng Uyển (vườn riêng của nhà vua). (Trích Tây Kinh tạp ký)

 Cung Tiêu Du

 Hán Thành Đế thích vi hành (?) (cải trang lén ra ngoài cung). Vua dựng cung Tiêu Du bên ao Thái Dịch, cột quét sơn đen, giăng màn bằng lụa dày màu đen; đồ dùng, áo mặc, xe kiệu đều chuộng màu đen. Vua thích đi trong bóng tối, ghét ánh đèn nến. Những mỹ nhân hầu hạ trong cung đều mặc áo đen. Từ Ban Tiệp dư (phi tần nổi tiếng của Thành Đế; tiệp dư là một bậc phi tần) trở xuống đều đeo dải thao; áo quần, đồ đeo tuy thêu gấm, lại trùm thêm lớp the lụa mộc lan ra ngoài. Đến cung Tiêu Du mới thắp đuốc nến. Tiệc tùng hầu hạ xong, trống lặng, cất lớp trùm, bước đi mà không vướng bụi (?).

 Vua thích ban đêm ra ngoài dạo chơi, cho làm điện Phi Hành, vuông một trượng, như chiếc kiệu ngày nay, chọn lính Kỳ Môn và Vũ Lâm (các đội quân cận vệ của vua) khiêng (?) chạy. Vua ngồi trên kiệu chỉ nghe bên tai có tiếng gió sấm, vì đi nhanh quá; nên điện này còn gọi là cung Vân Lôi (mây sấm). Chỗ nào đi qua đều lót đất bằng thảm lông và lụa dày, vì vua ghét tiếng ồn của bánh xe, vó ngựa.

 Tuy vua mê vi hành và tiệc tùng kín (?), nhưng dân không phải nhọc nhằn oán than. Mỗi lần xe vua trở về, vua đem áo quý, món ngon của các phi được sủng ái để lại bên đường; người già nghèo khổ trong nước đều hô vạn tuế. Vì thế trong khoảng các niên hiệu Hồng Gia, Vĩnh Thủy, nước giàu nhà đủ, binh đao ngừng lâu. Thế nhưng Lưu Hướng, Cốc Vĩnh vẫn lén bàn, nói thẳng mà can. Vua bèn đốt điện Tiêu Du và điện Phi Hành, bỏ thú vui tiệc tùng phóng túng; đúng như lời người xưa nói: "nghe lời can mà sửa thì dễ như xoay vòng tròn" (ý nói nghe điều phải mà sửa ngay, nhẹ nhàng không chút khó khăn). (Trích Thập di ký)

 Thuyền gỗ sa đường

 Hán Thành Đế thường nhân những ngày rảnh trong ba tháng mùa thu cùng Phi Yến (Triệu Phi Yến, hoàng hậu của Thành Đế) dạo chơi ao Thái Dịch. Vua lấy gỗ sa đường làm thuyền, quý ở chỗ không chìm; lấy vân mẫu (một loại khoáng vật trong, lóng lánh, tức mica) trang trí đầu thuyền hình chim ích, nên thuyền còn gọi là Vân Châu (thuyền mây). Lại khắc gỗ ngô đồng lớn thành hình rồng cù, chạm trổ như thật, đi kèm hai bên thuyền mây; lấy gỗ quế vân tím làm bánh lái và mái chèo.

 Mỗi khi ngắm mây, khua nước, hái ấu trong kênh, vua sợ thuyền tròng trành làm Phi Yến hoảng, bèn sai quân Thứ Phi (đội lính dũng mãnh, giỏi bơi lặn) lấy xích vàng buộc (?) thuyền mây, cho họ lặn dưới đáy nước kéo thuyền đi. Có lúc gió nhẹ thổi tới, Phi Yến suýt bị gió cuốn bay rơi xuống nước; vua lấy dải tua xanh buộc vào vạt áo của Phi Yến. Chơi mỏi rồi mới về.

 Về sau Phi Yến dần bị lạnh nhạt, thường oán giận nói: "Thân thiếp (?) biết bao giờ mới lại được dự cuộc chơi buộc vạt áo bằng dải tua, thả thuyền mây trên sóng nữa!" Vua nghe vậy buồn bã. Nay trong ao Thái Dịch vẫn còn đài Tránh Gió của Thành Đế, là chỗ buộc vạt áo Phi Yến năm xưa. (Trích Thập di ký)

 Triệu Phi Yến

 Triệu Phi Yến được lập làm hoàng hậu. Em gái bà là Chiêu nghi (một bậc phi tần cao, ở đây là Triệu Hợp Đức) ở điện Chiêu Dương gửi thư cho Phi Yến rằng: "Hôm nay là ngày lành, chị được nhận sách phong lớn; em xin dâng ba mươi lăm món để bày tỏ niềm vui mừng khôn xiết:

 mũ (?) bằng dải tơ tím hoa vàng, khăn che mặt bằng lụa tím hoa vàng, vạt váy dệt hoa, trâm thất bảo đồng tâm (thất bảo: bảy thứ quý như vàng, bạc, ngọc, mã não…), giày có dây buộc nạm thất bảo, vòng ngọc, dải thao năm màu có hoa văn, đệm uyên ương, bình phong vân mẫu, bình phong lưu ly, quạt vân mẫu thất bảo, gối hổ phách, gối vân mai rùa, áo yếm thêu khảm vàng, nhẫn lưu ly mã não, vòng ngọc khuyết (vòng ngọc có chỗ hở) bằng san hô, trâm bộ dao bằng vàng (trâm có đồ treo lủng lẳng, đung đưa theo bước đi), lò hương Bác Sơn bằng vàng, đèn bảy nhánh, chiếu gió (?), chiếu lá cỏ mao, hoa tai tròn bằng vàng (?), quạt lông công, quạt Ngũ Minh, quạt Cửu Hoa, mai đồng tâm, mận liền cành, chén ốc hương Tam Thanh Thủy (?) (xuất xứ từ Loa Điền ở Nam Trung), xạ hương, trầm hương, áo ngắn và chăn uyên ương màu vàng đất Cửu Chân (quận Cửu Chân thời Hán, nay thuộc vùng Thanh Hóa, Việt Nam)." (Trích Tây Kinh tạp ký)

 Quách Huống

 Quách Huống đời Hán là em của hoàng hậu vua Quang Vũ. Ông tích vàng đến mấy ức (con số rất lớn), có bốn trăm gia đồng. Ông lấy vàng làm đồ dùng, tiếng đúc luyện vang khắp kinh thành lẫn vùng quê; người thời ấy gọi nhà họ Quách là "không mưa mà có sấm", ý nói tiếng đúc luyện ầm ĩ. Trong sân ông dựng gác cao, đặt cân và quả cân lớn lên trên để cân vàng; bên dưới có hầm chứa vàng, cắt võ sĩ đứng canh. Ông dùng đủ thứ báu vật xen nhau trang trí đài tạ, treo ngọc minh châu trên xà và cột, ánh sáng chói mắt, ban ngày nhìn như sao, ban đêm trông như trăng.

 Trong dân gian có câu: "Lạc Dương nhiều tiền, họ Quách vạn nghìn." Sự giàu có của họ ở kinh thành khó ai sánh nổi. Các thê thiếp được yêu trong nhà đều đựng thức ăn bằng đồ ngọc, nên người Đông Kinh (tức Lạc Dương) gọi nhà họ Quách là "bếp ngọc hang vàng". Huống là người cẩn thận dè dặt; tuy ở chỗ giàu sang quyền thế, ông vẫn đóng cửa sống nhàn, chưa từng can dự việc đời, nhờ đó được người đương thời biết tiếng. (Trích Thập di ký)

 Hán Linh Đế đời Hậu Hán

 Năm Sơ Bình thứ ba, Hán Linh Đế dựng ở Tây Viên quán Lõa Du (quán để chơi đùa trần truồng) mười gian, lấy rêu xanh phủ bậc thềm, dẫn nước kênh chảy vòng quanh thềm, nước chảy quanh trong vắt. Vua ngồi thuyền nhỏ dạo chơi. Cung nhân cũng ngồi thuyền, chọn những người da trắng như ngọc, thân hình mảnh mai cầm sào chèo, đưa thuyền qua lại trong kênh. Nước kênh trong và cạn; vào lúc nóng nực nhất, vua cho lật thuyền để ngắm thân thể trắng ngọc của cung nhân. Lại cho tấu khúc ca bảy chữ "Chiêu Thương" để đón hơi mát.

 Bài ca rằng: "Gió mát nổi lên chừ nắng rọi kênh, sen xanh ngày rủ lá chừ đêm lại vươn; chỉ tiếc ngày ngắn mà niềm vui còn thừa, dòng trong tiếng sáo lời ca, vịt ngọc (?) dập dờn; nghìn năm vạn tuổi niềm vui chẳng đổi."

 Trong kênh trồng loại sen lớn như cái lọng, cành dài một trượng, do phương Nam dâng lên. Lá của nó đêm xòe ra, ngày cuộn lại; một cuống có bốn bông sen mọc thành cụm, gọi là sen Dạ Thư (đêm xòe). Cũng có thuyết nói hễ mặt trời (?) mọc thì thấy lá xòe ra, nên còn gọi là sen Vọng Thư (Vọng Thư là vị thần đánh xe cho mặt trăng).

 Giữa mùa hè, vua tránh nóng ở quán Lõa Du, tiệc rượu thâu đêm. Vua than: "Nếu muôn năm được như thế này thì đã là bậc thượng tiên rồi!" Cung nhân từ mười bốn tuổi trở lên, mười tám tuổi trở xuống đều trang điểm lộng lẫy rồi cởi áo trên, có khi cùng nhau tắm trần. Người ta lấy hương Nhân Trì do Tây Vực dâng đun làm nước tắm cho cung nhân gội tắm; tắm xong, nước thừa đổ vào kênh, nên gọi là kênh Lưu Hương (kênh nước thơm).

 Vua còn sai hoạn quan trong cung giả tiếng gà gáy: phía bắc quán dựng nhà Kê Minh, nuôi nhiều gà; mỗi khi vua say vui mê mải không biết trời đã sáng, các hoạn quan đua nhau giả tiếng gà gáy lẫn với tiếng gà thật, lại ném đuốc nến xuống dưới điện, vua mới giật mình tỉnh dậy.

 Đến khi Đổng Trác đánh phá kinh sư, những mỹ nhân đốt nhà quán ấy (?). Đến khoảng niên hiệu Hàm Hy đời Ngụy, ở chỗ tiên đế ném đuốc năm xưa mờ mờ có ánh sáng như sao; người đời sau cho đó là ánh sáng thần, dựng nhà ở đấy, đặt tên là đền Dư Quang để cầu phúc. Đến cuối đời Ngụy Minh Đế mới dẹp bỏ. (Trích Vương Tử Niên Thập di ký)

 Thạch Sùng

 Thạch Sùng đời Tấn đua giàu sang với Vương Khải. Tấn Vũ Đế là cháu gọi Khải bằng cậu, từng ban cho Khải một cây san hô cao chừng hai thước, cành nhánh sum suê, trên đời ít có cây nào sánh được. Khải đem khoe với Sùng. Sùng xem xong, cầm chiếc như ý sắt (vật cầm tay có cán cong, đầu hình nấm linh chi) đập vỡ, cây san hô vỡ vụn ngay dưới tay như ngói. Khải rất tiếc, lại cho rằng Sùng ghen với báu vật của mình, lời lẽ và sắc mặt hết sức gay gắt. Sùng nói: "Chẳng đáng tiếc, nay tôi trả lại ông." Rồi sai người hầu đem hết các cây san hô ra; cây cao ba thước, cành nhánh tuyệt đẹp, ánh sáng rực rỡ chói mắt có đến sáu bảy cây, còn loại như cây của Khải thì rất nhiều. Khải ngẩn ngơ thất thần. (Trích Thế thuyết)

 Vương Đôn

 Vương Đôn mới cưới công chúa, đi nhà xí thấy hộp sơn đựng táo khô, vốn là để nhét mũi cho khỏi ngửi mùi hôi. Ông tưởng trong nhà xí cũng bày hoa quả, bèn ăn hết. Lúc trở ra, tì nữ bưng chậu vàng đựng nước và chén lưu ly đựng tảo đậu (bột đậu dùng để rửa tay, như xà phòng), ông liền đổ bột vào nước mà uống. Đám tì nữ ai nấy đều che miệng cười. (Trích Thế thuyết tân thư)

 Cao Dương vương Nguyên Ung nhà Ngụy

 Cao Dương vương Nguyên Ung đời Hậu Ngụy ở cách cửa Thanh Dương mấy dặm, bên tây đường ngự đạo; đó là dinh thự bậc nhất ở Lạc Dương. Khoảng niên hiệu Chính Quang, Ung làm thừa tướng, được ban lọng lông chim, đội trống kèn, cùng trăm lính Hổ Bôn (lính cận vệ) mang ban kiếm (kiếm gỗ vẽ hoa văn dùng làm nghi trượng). Ông sang trọng tột bậc trong hàng bề tôi, giàu có gồm cả núi biển. Nhà ở sánh ngang cung vua: tường trắng, lan can son, nhà cửa sâu thẳm (?) nối liền, mái cong như bay, nhà hoa lệ, gác lầu thông suốt bốn phía. Người hầu sáu nghìn, ca kỹ năm trăm; ngọc quý rực trong nắng, lụa là phấp phới theo gió. Từ đời Hán, Tấn đến nay, chưa vương nào xa hoa đến thế.

 Khi ra ngoài thì quân dẹp đường hô vang trên ngự đạo, cờ quạt nghi trượng xếp thành hàng, trống kèn đua nhau vang dậy, tiếng kèn lá réo rắt ai oán. Khi về nhà thì ca cơ vũ nữ gõ đàn trúc, thổi sênh, đàn sáo thay nhau tấu suốt đêm suốt ngày. Rừng trúc, ao cá sánh với vườn cấm của vua; cỏ thơm dày như chất đống, cây quý nối nhau rợp bóng.

 Khi Ung mất, các ca kỹ đều được cho đi tu đạo, cũng có người xuất gia làm ni. Mỹ nhân Từ Nguyệt Hoa giỏi đàn không hầu, hát được bài "Minh phi xuất tái" (khúc hát về Vương Chiêu Quân ra biên ải lấy chồng Hung Nô), người nghe ai cũng xúc động. Khoảng niên hiệu Vĩnh An, nàng làm vợ lẽ của Vệ tướng quân (?) Nguyên Sĩ Khang. Nhà Sĩ Khang cũng gần ngoài cửa Thanh Dương. Nàng Từ gảy đàn không hầu mà hát, tiếng buồn vút tận mây, người qua đường dừng lại nghe, chốc lát đã đông như chợ.

 Nàng Từ thường nói với Sĩ Khang: "Cao Dương vương có hai người đẹp, một tên là Tu Dung, một tên là Diễm Tư, đều mày ngài răng trắng, dung mạo trong trẻo đẹp nghiêng thành. Tu Dung hát được bài Lục Thủy, Diễm Tư giỏi múa điệu Trục Phượng; cả hai được yêu chiều nhất hậu cung, đứng đầu trong các cơ thiếp." Sĩ Khang nghe vậy, thường bảo nàng Từ hát các khúc Lục Thủy, Văn Phượng (?). (Trích Lạc Dương già lam ký)

 Nguyên Thâm

 Thời Hậu Ngụy, các vương hầu, ngoại thích (họ hàng bên ngoại hoặc bên vợ của vua), công chúa dựa vào sự giàu có như núi biển, nắm giữ sản vật dồi dào của sông rừng, tranh nhau sửa sang vườn nhà, khoe khoang với nhau. Cổng cao nhà lớn, cửa ngách phòng ốc nối liền; quán cao như bay đón gió, lầu nhiều tầng như nổi trong sương; đài cao cây thơm, nhà nào cũng xây; vườn hoa ao lượn, vườn nào cũng có. Chỗ nào cũng có đào mận xanh tươi mùa hè, trúc bách xanh biếc mùa đông.

 Trong số ấy, Hà Gian vương Nguyên Thâm là người xa hoa bậc nhất, thường tranh hơn thua với Cao Dương vương. Ông làm nhà Văn Bách giống như điện Huy Âm (điện của vua), đặt giếng ngọc gầu vàng, lấy tơ năm màu làm dây gầu. Ông có ba trăm ca kỹ, ai cũng đẹp bậc nhất nước. Có tì nữ tên Triêu Vân giỏi thổi trì (ống sáo tre thổi ngang), thổi được bài "Đoàn phiến ca" và điệu "Lũng Thượng".

 Thâm làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Tần châu; các bộ tộc Khương nổi loạn bên ngoài, đánh nhiều lần mà không chịu hàng. Thâm sai Triêu Vân giả làm bà già nghèo thổi trì đi xin ăn. Người Khương nghe tiếng sáo đều rơi nước mắt, bảo nhau: "Cớ sao lại bỏ mồ mả quê hương, ở trong núi hang làm giặc!" rồi rủ nhau về hàng. Dân Tần châu có câu: "Ngựa nhanh trai khỏe, không bằng bà già thổi trì."

 Thâm ở Tần châu phần nhiều chẳng có thành tích cai trị gì. Ông sai sứ sang Tây Vực tìm ngựa quý, đi xa đến tận nước Ba Tư, được một con ngựa nghìn dặm tên là Truy Phong Xích (ngựa đỏ đuổi gió), ngoài ra còn hơn mười con đi được bảy trăm dặm, con nào cũng có tên. Ông lấy bạc làm máng ăn, lấy vàng làm vòng khóa cho ngựa. Các vương đều phải phục sự giàu sang của ông.

 Thâm từng nói với người khác: "Thạch Sùng nhà Tấn chỉ là người họ thường dân mà còn dùng được lông đầu chim trĩ, lông nách cáo, vẽ lên trứng, chạm lên củi; huống chi ta là vương của nhà Đại Ngụy, lẽ nào lại không xa hoa!" Ông dựng quán Nghênh Phong ở vườn sau; trên cửa sổ, cửa ra vào gắn hoa văn hình đồng tiền, khắc hoa văn mắt cáo sơn xanh, có phượng ngọc ngậm chuông, rồng vàng nhả cờ. Cành táo trắng, mận đỏ vươn vào tận mái hiên, ca kỹ ngồi trên lầu hái mà ăn.

 Thâm từng mời họp (?) tôn thất (người trong họ nhà vua), bày các đồ báu ra: bình vàng, vò bạc hơn trăm chiếc, chén, mâm, hộp cũng nhiều tương xứng. Ngoài ra còn có đồ đựng rượu như bát thủy tinh, chén mã não, chén lưu ly, chén ngọc đỏ mấy chục chiếc, tay nghề kỳ diệu, Trung Nguyên không có, đều từ phương Tây đưa tới. Ông lại bày đội nữ nhạc và các ngựa quý, rồi dẫn các vương đi xem kho tàng: gấm, dạ lông, châu ngọc, lụa mỏng trong như băng, the nhẹ như sương chất đầy trong đó.

 Thâm nói với Chương Vũ vương Nguyên Dung: "Ta không tiếc vì ta không được thấy Thạch Sùng, chỉ tiếc Thạch Sùng không được thấy ta." Dung vốn tính tham lam, lòng ham muốn không bao giờ thỏa; thấy vậy thì than thở tiếc nuối, bất giác sinh bệnh, về nhà nằm liền ba ngày không dậy nổi. Giang Dương vương Nguyên Kế đến thăm bệnh, khuyên rằng: "Của cải của ông lẽ ra cũng đủ sánh ngang với hắn, cớ sao lại thèm thuồng than thở đến nỗi này?" Dung nói: "Ta vẫn tưởng chỉ có một mình Cao Dương vương là nhiều của báu hơn ta, ai ngờ Hà Gian vương lại vượt hẳn lên trước." Kế nói: "Ông muốn làm Viên Thuật ở Hoài Nam, mà không biết trên đời còn có Lưu Bị!" (ý nói tự cho mình là nhất mà không biết còn có người hơn).

 Sau loạn họ Nhĩ Chu, dinh thự của các vương hầu phần nhiều được đổi làm chùa. Trong phường Thọ Khâu, chùa chiền san sát nhìn thấy nhau, tịnh xá (nơi tu hành của nhà Phật) mọc lên dày đặc, bảo tháp cao lớn. Ngày mồng tám tháng tư (ngày lễ Phật đản), trai gái kinh đô kéo nhau đến chùa Hà Gian, xem nhà cửa hành lang lộng lẫy, ai cũng than thở, cho rằng nhà tiên ở Bồng Lai cũng chẳng hơn được. (Trích Lạc Dương già lam ký)

 Tùy Dạng Đế

 Tùy Dạng Đế đi tuần thú (vua đi khắp nơi xem xét tình hình các địa phương) vùng biên giới phía bắc, cho làm điện Đại Hành và trướng thất bảo chứa được mấy trăm người, trang sức bằng châu báu, ánh sáng rực rỡ chiếu suốt. Vua mời Khải Dân Khả hãn của Hung Nô (khả hãn: vua của các tộc du mục phương bắc) dự tiệc trong đó; khả hãn ngẩn ngơ, ngờ rằng đây không phải vật của cõi người. Người hiểu biết nói: "Cái tên điện Đại Hành là điềm chẳng lành (đại hành là chữ dùng để gọi vị vua vừa băng hà, chưa có thụy hiệu)." Đây chẳng phải chuyện như chiếc xe nhẹ của Vương Mãng (?), mà thật là ý trời, chẳng phải do việc người. (Trích Triều dã thiêm tái)

 Lại nữa, đầu niên hiệu Trinh Quán đời Đường, thiên hạ yên ổn, trăm họ giàu đủ, việc công việc tư đều ít. Gặp đêm giao thừa, Thái Tông trang hoàng cung cấm lộng lẫy, thắp đèn nến sáng trưng, các phòng trong điện chỗ nào cũng rực rỡ; hậu phi, cung tần đều mặc áo đẹp, vàng ngọc và trang sức lông trả lấp lánh. Dưới thềm đốt đuốc lớn giữa sân, sáng như ban ngày; ca nhạc tấu rộn ràng. Vua mời Tiêu hậu (hoàng hậu của Tùy Dạng Đế) cùng xem.

 Nhạc dứt, vua hỏi Tiêu hậu: "Sự bày biện của trẫm so với vua Tùy thì thế nào?" Tiêu hậu cười mà không đáp. Vua cố hỏi, bà nói: "Người kia là vua mất nước, bệ hạ là vua mở nghiệp, chuyện xa xỉ hay tiết kiệm vốn đã khác nhau." Vua hỏi: "Vua Tùy thì ra sao?"

 Bà đáp: "Vua Tùy ở ngôi hơn mười năm, thiếp thường hầu bên cạnh, thấy hết sự hoang dâm xa xỉ của ông ấy. Mỗi khi đến đêm giao thừa, trước điện và các viện bày mấy chục núi lửa, toàn là gốc cây trầm hương; mỗi núi đốt mấy xe trầm hương. Hễ lửa lụi thì tưới giáp tiên (một thứ hương liệu nấu thành dầu) vào, lửa bốc cao mấy trượng; mùi thơm của trầm hương và giáp tiên bay xa mấy chục dặm. Một đêm dùng hơn hai trăm xe trầm hương, hơn hai trăm thạch giáp tiên. Trong các phòng ở điện thì không thắp đèn dầu, mà treo một trăm hai mươi viên ngọc lớn để chiếu sáng, sáng chẳng kém ban ngày. Lại có ngọc minh nguyệt, ngọc dạ quang, viên lớn đến sáu bảy tấc (tấc: một phần mười thước), viên nhỏ cũng ba tấc, mỗi viên giá mấy nghìn vạn.

 Thiếp xem những thứ bệ hạ bày biện đều không có các vật ấy: trước điện đốt toàn củi gỗ, trong điện thắp toàn dầu mỡ, chỉ thấy khói hun cay mắt, thật chưa thấy gì là hoa lệ. Nhưng những việc dẫn đến mất nước, cũng mong bệ hạ tránh xa." Thái Tông hồi lâu không nói; ngoài miệng chê sự xa xỉ ấy, mà trong lòng phục sự xa hoa ấy. (Trích Kỷ văn)

 Võ Tắc Thiên hoàng hậu

 Võ Tắc Thiên xây Minh Đường (tòa điện lớn nơi vua làm lễ tế trời và ban bố chính lệnh), trên nóc đúc sắt làm chim nhạc trạc (loài chim thần giống chim phượng), cao hai trượng, dát vàng, dáng vươn như sắp bay. Mấy năm sau bị gió lớn thổi hỏng, nhưng chân đế vẫn còn. Bà lại cho đúc đồng thành viên hỏa châu (quả cầu lửa) lớn, dát vàng, rực rỡ chói nắng; nay vẫn còn.

 Bà còn dựng Thiên Xu (cột trời) ở cửa Định Đỉnh, do người nước ngoài và thương nhân người Hồ góp tiền trăm vạn ức mà làm nên. Cột cao chín mươi thước, dưới lấy một khối sắt như núi làm chân, đúc đồng thành hai con kỳ lân để trấn bốn phương; trên đỉnh có mâm đồng đường kính ba trượng, có giao long đứng thẳng như người, hai chân nâng viên hỏa châu lớn, nhìn từ xa như mặt trời vừa mọc. Trên cột khắc chữ: "Đại Chu vạn quốc thuật đức thiên xu" (Cột trời ghi công đức nhà Đại Chu, được muôn nước tôn sùng). Về sau, trong khoảng niên hiệu Khai Nguyên, cột bị xô đổ, đồng được đưa vào Thượng Phương (xưởng chế tác đồ dùng cho vua). (Trích Đường tân thoại)

 Hứa Kính Tông

 Hứa Kính Tông đời Đường sống xa hoa, từng xây lầu cao như bay dài bảy mươi gian, cho ca kỹ phi ngựa trên đó làm trò vui. (Trích Độc dị ký)

 Trương Dịch Chi

 Trương Dịch Chi (sủng thần của Võ Tắc Thiên) làm cho mẹ là A Tang một chiếc trướng thất bảo; vàng bạc châu ngọc, đủ mọi thứ báu đều tụ vào đó, từ xưa đến nay chưa ai từng nghe thấy. Lại trải giường bằng ngà, dệt chiếu bằng sừng tê, đệm lông chuột hồn và lông chồn, thảm lông nhỏ như cánh dế cánh muỗi (?), lấy cỏ long tu (cỏ râu rồng) đất Phần Tấn và lông cánh phượng (?) đất Lâm Hà làm chiếu.

 A Tang tư thông với Phượng các thị lang (chức quan cao ở Phượng các, tức Trung thư tỉnh, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh) Lý Hồi Tú, vốn là do ép buộc ông ta. Hai người cùng uống chung một đôi chén uyên ương, lấy ý là luôn theo nhau. Hồi Tú sợ thế lực của bà ta, lại chê bà ta già, nên uống rượu bừa bãi không chừng mực, chỉ cốt say mê mệt, thường gọi mãi không tỉnh; vì thế bị đưa ra làm thứ sử Hằng châu. Khi Dịch Chi thất thế, A Tang bị sung làm nô tì của nhà nước; Hồi Tú bị liên lụy, giáng làm trưởng sử (quan phụ tá cho thứ sử) Vệ châu. (Trích Triều dã thiêm tái)

 Tông Sở Khách

 Tông Sở Khách xây một ngôi nhà mới; xà nhà đều bằng gỗ bách có vân, tường trát bằng trầm hương trộn phấn hồng, mở cửa ra là mùi thơm ngào ngạt. Ông mài đá vân làm bậc thềm và lát nền, người đi giày cát mạc (một loại giày da mềm) bước lên là trượt ngã ngửa. Sau Sở Khách bị Kiến Xương vương tra xét, tìm ra số tiền tham ô hơn một vạn quan (quan: một xâu một nghìn đồng tiền); anh em ông đều bị đày đi xa. Thái Bình công chúa đến xem nhà ấy, than rằng: "Xem chỗ hắn đi đứng ngồi nằm, thì bọn ta sống uổng chết phí cả!" Một năm sau, ông lại được gọi về làm Phượng các thị lang; trong khoảng niên hiệu Cảnh Long làm Trung thư lệnh (quan đứng đầu Trung thư tỉnh, hàng tể tướng). Khi họ Vi (hoàng hậu Vi thị của Đường Trung Tông và phe cánh) thất bại, ông bị giết. (Trích Triều dã thiêm tái)

 An Lạc công chúa

 Chùa Phật Chiêu Thành ở Lạc châu có chiếc lò hương trăm báu do An Lạc công chúa (con gái Đường Trung Tông) làm, cao ba thước, mở bốn cửa, có cầu đỏ (?), lan can, hoa cỏ, chim bay thú chạy, các vị trời (theo đạo Phật) tấu nhạc múa hát, kỳ lân, loan phượng, tiên bay trắng (?). Đường nét như tơ chỉ đan qua lại, khi hiện khi ẩn thần diệu (?); chạm nổi, chạm lộng, uyển chuyển mềm mại. Lò khảm ngọc trai, mã não, lưu ly, hổ phách, pha lê, san hô, xa cừ (vỏ một loài sò lớn, quý như ngọc), ngọc đẹp, đủ mọi thứ báu; tốn ba vạn tiền (?), của cải trong kho đều dồn hết vào đó. (Trích Triều dã thiêm tái)

 Lại một chuyện nữa

 An Lạc công chúa (về sau bị giáng gọi là "kẻ thường dân phản nghịch") cướp ruộng vườn của trăm họ để đào ao Định Côn, dài bốn mươi chín dặm, chạm đến núi Nam, mô phỏng ao Côn Minh (ao lớn do Hán Vũ Đế cho đào). Bà chất đá làm núi theo hình núi Hoa Sơn, dẫn nước làm khe theo hình sông Thiên Tân (?); có gác cao như bay, hành lang có mái, tường xiên, đường bậc đá; tất cả phủ bằng gấm thêu, vẽ bằng son xanh, trang trí bằng vàng bạc, điểm sáng bằng châu ngọc. Bà còn làm ao Cửu Khúc Lưu Bôi (ao chín khúc để thả chén rượu trôi theo dòng nước), dựng đài hoa sen bằng đá, cho nước suối từ giữa đài chảy ra; tráng lệ bậc nhất thiên hạ, nói không hết được.

 Khi kẻ phản nghịch ấy thất bại, ao được giao cho ty Tư Nông (cơ quan quản lý ruộng đất, kho lương của nhà nước). Ngày ngày trai gái kéo nhau đến dạo xem, xe ngựa chen chúc nghẽn đường. Triều đình ra sắc lệnh: ai đến đó, nếu là quan thì bị cách chức đang giữ, nếu là dân thường thì bị đánh một trận đòn; bấy giờ mới dứt được. (Trích Triều dã thiêm tái)

 Lại một chuyện nữa

 An Lạc công chúa làm váy bằng lông trăm loài chim. Về sau nhà các quan và trăm họ bắt chước theo, chim lạ thú hiếm trong núi rừng bị lùng sục khắp núi khe, sạch sành sanh không còn sót; giăng lưới bắt giết vô số. Trong khoảng niên hiệu Khai Nguyên, vua cho đốt đồ quý trước điện, cấm dân mặc dùng các thứ châu ngọc, vàng bạc, lụa là; từ đó việc săn bắt mới thôi. (Trích Triều dã thiêm tái)

 Dương Thận Giao

 Trong khoảng niên hiệu Cảnh Long, nhà các phi tần và công chúa đua nhau xa xỉ; phò mã (chồng công chúa) Dương Thận Giao, Võ Sùng Huấn đến mức lấy dầu tưới đất để đắp sân đánh cầu. (Trích Quốc sử toản dị)

 Đường Duệ Tông

 Năm Tiên Thiên thứ hai đời Đường Duệ Tông, vào các đêm mười bốn, mười lăm, mười sáu tháng giêng, ở ngoài cửa An Phúc nơi kinh sư dựng một bánh xe đèn cao hai mươi trượng, phủ gấm lụa, trang trí vàng bạc, thắp năm vạn ngọn đèn, dựng đứng cả lên như một cây hoa. Cung nữ hàng nghìn người, mặc lụa là, kéo vạt gấm thêu, đeo châu ngọc lông trả lấp lánh, thoa phấn thơm; một chiếc mũ hoa, một chiếc khăn choàng đều đáng giá đến vạn tiền, trang phục của một ca kỹ tốn đến ba trăm quan. Lại tuyển chọn kỹ hơn nghìn thiếu phụ trẻ ở hai huyện Trường An và Vạn Niên, quần áo, trâm hoa, đồ trang sức cũng tương xứng như vậy, cho hát dưới đèn suốt ba ngày đêm; cuộc vui tột bậc ấy xưa nay chưa từng có. (Trích Triều dã thiêm tái)

 Huyền Tông (?)

 Huyền Tông (?) đến cung Hoa Thanh, mới cho mở rộng hồ tắm nước nóng, xây dựng to lớn lộng lẫy. An Lộc Sơn ở Phạm Dương lấy đá ngọc trắng tạc thành cá, rồng, vịt, nhạn, lại làm cầu đá và hoa sen đá đem dâng; chạm trổ khéo léo đến mức gần như không phải sức người làm ra. Vua rất vui, sai bày trong hồ tắm, đặt cầu đá bắc ngang trên hồ, còn hoa sen thì vừa nhô lên khỏi mặt nước. Khi vua đến cung Hoa Thanh, tới hồ, cởi áo sắp xuống tắm, thì cá, rồng, vịt, nhạn đều giương vảy dang cánh như muốn bay lên. Vua rất sợ, vội sai dỡ đi; riêng hoa sen đến nay vẫn còn.

 Vua còn cho dựng trong cung dãy nhà hồ tắm dài mấy chục gian, xây quanh bằng đá vân, làm thuyền sơn chạm bạc và thuyền gỗ bạch hương thả trong đó, đến cả mái chèo cũng trang sức châu ngọc. Lại chất ngọc sắt sắt (một loại ngọc màu xanh biếc) và trầm hương thành núi giữa hồ, mô phỏng núi Doanh Châu, Phương Trượng (những núi tiên ngoài biển trong truyền thuyết).

 Mỗi khi vua sắp đến cung Hoa Thanh, các chị em của Quý phi (Dương Quý Phi) đua nhau trang hoàng xe cộ, áo quần. Mỗi người làm một chiếc xe bò, trang sức vàng và lông trả, xen châu ngọc; mỗi chiếc tốn không dưới mấy chục vạn quan. Rồi xe nặng quá, bò kéo không nổi, họ lại tâu lên vua xin cho mỗi người cưỡi ngựa. Thế là họ đua nhau mua ngựa quý, lấy vàng làm hàm thiếc, lấy dải lụa thêu làm tấm chắn bùn, cùng họp (?) ở nhà Dương Quốc Trung (anh họ của Quý phi, làm tể tướng) để cùng vào cung; rực rỡ chói lòa, người xem đứng đông như bức tường. Từ nhà Quốc Trung đến góc đông nam thành, người hầu, xe ngựa tấp nập.

 Quốc Trung đang cùng khách ngồi dưới cổng, chỉ tay bảo khách: "Nhà tôi xuất thân hèn mọn, nhờ có họ hàng làm phi tần trong cung (nguyên văn là "tiêu phòng", tức cung điện của hậu phi, tường trát hồ tiêu cho ấm và thơm) mới được như ngày nay. Nay tôi chưa biết rồi sẽ dừng chân ở đâu, nghĩ rằng rốt cuộc chẳng thể để lại tiếng thơm, chỉ cốt hưởng lạc trong giàu sang mà thôi." Từ đó thói kiêu căng, xa xỉ, vượt quá phận mình lan tràn, mà mù tối về cái đạo khi giàu sang tột bậc phải biết giữ mình cho khỏi đổ (ví như đồ đựng đã đầy thì phải giữ cho khỏi tràn).

 Mũ lá ngọc của Thái Bình công chúa, gối dạ quang của Quắc Quốc phu nhân, màn kết vòng như mắt xích của Dương Quốc Trung đều là báu vật hiếm có trong đời, không thể tính nổi giá trị. (Trích Minh Hoàng tạp lục)

 Quắc Quốc phu nhân

 Quắc Quốc phu nhân, chị của Dương Quý Phi, được ân sủng nhất một thời, xây dựng nhà cửa lớn, nhà cửa đồ sộ không ai sánh kịp. Chỗ bà ở vốn là nhà cũ của Vi Tự Lập. Một hôm, các con nhà họ Vi đang nằm nghỉ trưa dưới hiên, bỗng thấy một người đàn bà mặc áo khoác lụa vàng bước xuống từ chiếc kiệu khiêng tay, theo sau có mấy chục tì nữ, cười nói tự nhiên, bảo các con họ Vi: "Nghe nói nhà này muốn bán, giá bao nhiêu?" Người họ Vi bước xuống thềm thưa: "Đây là nhà cũ của cha ông để lại, chúng tôi chưa nỡ bỏ." Nói chưa dứt lời, đã có mấy trăm người thợ trèo lên dãy nhà đông tây, dỡ ngói gỡ gỗ. Các con họ Vi đành dẫn gia đồng mang đàn sách bỏ ra đường. Bà chỉ cho họ Vi hơn mười mẫu (mẫu: đơn vị đo diện tích ruộng đất) đất trống, còn ngôi nhà thì không trả đồng nào.

 Khi nhà chính của Quắc Quốc phu nhân làm xong, bà gọi thợ đến trát vữa, trả hai trăm vạn tiền công, lại thưởng thêm chén vàng và ba đấu ngọc sắt sắt. Sau có lần gió lớn nhổ bật cây đổ lên nhà ấy, xem lại thì không hư hại gì; dỡ ngói ra xem mới thấy dưới ngói đều lót gỗ (?). Cách xây dựng tinh xảo đều như thế cả. Mỗi khi vào cung, Quắc Quốc phu nhân thường cưỡi ngựa thông (ngựa lông xanh lẫn trắng), sai tiểu hoàng môn (hoạn quan nhỏ tuổi) đánh ngựa; ngựa thông tím khỏe mạnh, hoạn quan đoan trang tuấn tú, đều nhất một thời. (Trích Minh Hoàng tạp lục)

 Thái Bình quảng ký, quyển 236

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video