Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống, gom các chuyện ghi chép và truyện lạ từ trước), quyển 238.
Gian trá (lừa đảo, giả mạo).
Lưu Long Tử — Quách Thuần — Vương Toại
Đường Đồng Thái — Hồ Diên Khánh — Chu Tiền Nghi
Ninh vương — An Lộc Sơn — Bạch Thiết Dư
Lý Khánh Viễn — Lưu Tá — Trương Hỗ
Chùa Đại An — Vương sứ quân (sứ quân: tiếng gọi tôn kính quan thứ sử) — Lưu Sùng Quy
Lý Diên Triệu — Kẻ ăn xin ở Thành Đô — Con nhà họ Tiết
Chàng trai đất Tần — Lý Toàn Cao — Văn xử sĩ
Lưu Long Tử
Thời Đường Cao Tông, có Lưu Long Tử bịa lời yêu quái để mê hoặc dân chúng. Hắn làm một cái đầu rồng bằng vàng giấu trong tay áo, lấy ruột dê đựng nước mật ong rồi quấn buộc vào đó. Mỗi lần tụ được đông người, hắn đưa đầu rồng ra, nói rằng thánh long phun nước, ai uống vào thì trăm bệnh đều khỏi. Rồi hắn cho nước trong ruột dê chảy ra miệng rồng để người ta uống. Ai uống cũng nói bừa là đã khỏi bệnh, của bố thí nhiều không đếm xuể. Sau đó hắn mưu làm phản. Việc bại lộ, hắn trốn chạy, quan lùng bắt được, đem chém ở chợ cùng hơn mười người đồng đảng. (Trích "Triều dã thiêm tải")
Quách Thuần
Quách Thuần là người con hiếu thảo ở đất Đông Hải. Khi mẹ mất (?), mỗi lần anh ta khóc thì bầy quạ kéo đến rất đông. Quan sai người xét thấy đúng là có thật, bèn tinh biểu môn lư (triều đình dựng biển, treo cờ ở cổng nhà, cổng làng để nêu khen). Về sau tra hỏi mới biết: mỗi lần khóc, người con hiếu ấy lại rải cơm xuống đất, bầy quạ tranh nhau đến ăn. Làm như thế nhiều lần, quạ nghe tiếng khóc thì coi đó là hiệu, con nào cũng tranh nhau sà tới, chứ chẳng phải có linh ứng gì. (Trích "Triều dã thiêm tải")
Vương Toại
Vương Toại là người con hiếu thảo ở đất Hà Đông. Trong nhà anh ta, mèo và chó cho con của nhau bú. Châu huyện tâu lên, anh ta được (?) nêu khen. Thật ra mèo và chó cùng đẻ con một lúc, người ta lấy mèo con đặt vào ổ chó, lấy chó con đặt vào ổ mèo; bú quen sữa rồi thì thành lệ, hẳn không thể coi là chuyện lạ. Từ đó mới biết những thứ như cây liền cành, lúa mạch chập ngọn, lúa mì chia nhánh, lúa chung bông, suy rộng ra (?) thì loại ấy thật nhiều, đều do người làm ra cả, không đáng lấy làm lạ. (Trích "Triều dã thiêm tải")
Đường Đồng Thái
Đường Đồng Thái tìm được ở sông Lạc một hòn đá trắng có vân màu tía, thành chữ: "Thánh mẫu lâm thủy, vĩnh xương đế nghiệp" (Thánh mẫu đến bên sông, nghiệp đế mãi hưng thịnh; "Thánh mẫu" chỉ Võ Tắc Thiên). Hắn đem dâng lên, được trao chức Quả nghị ngũ phẩm (chức võ quan bậc năm, phụ tá việc chỉ huy quân ở các phủ). Triều đình còn lập ra huyện Vĩnh Xương. Thật ra hắn đã đục chữ vào đá, rồi lấy bột đá tía trộn thuốc mà khảm vào. Sau đó, ở huyện Văn Thủy thuộc châu Tịnh, người ta lại tìm được trong hang núi một hòn đá cũng như thế, có chữ "Võ hưng" (họ Võ hưng thịnh), bèn đổi huyện Văn Thủy thành huyện Võ Hưng. Từ đó người ta thường làm như vậy. Về sau triều đình biết là giả, không dùng nữa, việc ấy mới thôi. (Trích "Quốc sử bổ")
Hồ Diên Khánh
Hồ Diên Khánh ở châu Tương bắt được một con rùa, lấy sơn đỏ viết lên bụng nó dòng chữ "Thiên tử vạn vạn niên" (Thiên tử sống muôn muôn năm), rồi đem dâng lên. Phượng các thị lang (phó quan đứng đầu Phượng các, tức cơ quan soạn thảo chiếu lệnh của nhà vua) Lý Chiêu Đức lấy dao cạo sạch chữ, tâu xin giao hắn cho pháp luật xử. Tắc Thiên nói: "Đây không phải lòng dạ xấu." Bà tha cho, không hỏi tội. (Trích "Quốc sử bổ")
Chu Tiền Nghi
Tắc Thiên thích điềm lành. Thập di (chức quan can gián, nhặt ra những chỗ thiếu sót của vua) Chu Tiền Nghi kể một giấc mộng, nói rằng thấy tóc bạc của Tắc Thiên đen trở lại, răng rụng mọc lại. Lập tức hắn được trao chức Đô quan lang trung (quan đứng đầu ty Đô quan thuộc bộ Hình). Tư hình tự (cơ quan xét xử các vụ án hình) đang giam hơn ba trăm người. Qua tiết Thu phân (mốc giữa mùa thu, theo lệ xưa từ đó trở đi thì được đem tử tù ra hành hình), họ không còn cách nào thoát, bèn làm dấu chân thánh nhân dài năm thước ở góc tường ngoài nhà ngục trong cung. Đến nửa đêm, mọi người cùng kêu to một lúc. Nội sứ (hoạn quan được vua sai việc) tra hỏi, họ đáp: "Đêm qua có thánh nhân hiện ra, thân cao ba trượng, mặt màu vàng, bảo rằng: 'Các ngươi đều bị oan, không cần lo lắng. Thiên tử muôn năm, sắp có ân xá thả các ngươi ra.'" Người ta đốt đuốc soi xem, thấy có dấu chân lớn. Liền đại xá thiên hạ, đổi niên hiệu thành năm Đại Túc thứ nhất. (Trích "Đường quốc sử")
Ninh vương
Ninh vương (tức Lý Hiến, anh cả của vua Đường Huyền Tông) có lần đi săn ở địa giới huyện Hộ. Đang lùng trong rừng, ông chợt thấy trong đám cỏ có một cái hòm khóa rất chắc. Ông sai mở ra xem thì bên trong là một cô gái trẻ. Hỏi từ đâu đến, cô gái nói mình họ Mạc, cha cũng từng làm quan. Đêm qua nhà cô gặp một toán cướp cầm đuốc, trong bọn có hai tên là sư, chúng cướp cô mang đến đây. Cô nhíu mày kể lể, dáng vẻ yêu kiều toát ra. Ninh vương vừa ngạc nhiên vừa ưng ý, bèn cho cô ngồi lên chiếc xe đi sau. Lúc ấy vừa bắt sống được một con gấu, ông cho nhốt vào hòm và khóa lại như cũ. Đúng lúc nhà vua đang tìm gái đẹp bậc nhất. Ninh vương thấy cô họ Mạc là con nhà quan, ngay hôm ấy dâng biểu tiến cô lên, kể rõ đầu đuôi. Vua cho cô làm Tài nhân (một bậc phi tần trong cung).
Qua ba ngày, phủ Kinh Triệu (phủ cai quản vùng kinh đô) tâu lên rằng: ở một quán ăn huyện Hộ có hai nhà sư bỏ ra một vạn tiền để thuê riêng một phòng trong một ngày một đêm, nói là để làm pháp sự (lễ cúng của nhà Phật). Họ chỉ khiêng vào quán một cái hòm. Đêm khuya trong phòng có tiếng huỳnh huỵch. Chủ quán lấy làm lạ, đến khi mặt trời lên vẫn không thấy mở cửa, bèn dỡ cửa ra xem. Một con gấu lao vào người rồi chạy mất, còn hai nhà sư đã chết, xương cốt lộ cả ra. Vua biết chuyện thì cười lớn, viết thư báo cho Ninh vương: "Đại ca khéo xử trí bọn sư này lắm!" Cô họ Mạc biết làm khúc hát mới, người đương thời gọi là "Mạc tài nhân chuyển" (giọng hát luyến của Mạc tài nhân). (Trích "Dậu Dương tạp trở")
An Lộc Sơn
Huyền Tông rất yêu chiều An Lộc Sơn, gọi Lộc Sơn là con. Có lần vua ngồi dự tiệc ở điện phụ cùng Dương quý phi. Mỗi lần đến chầu, Lộc Sơn không lạy Huyền Tông mà lạy Dương phi. Vua nhân đó ngoảnh lại hỏi: "Tên Hồ này không lạy ta mà lạy phi, ý là thế nào?" Lộc Sơn đáp: "Thần là người Hồ, người Hồ chỉ biết có mẹ, không biết có cha, nên mới vậy." Vua cười rồi bỏ qua. Lộc Sơn béo tốt, bụng to. Có lần vua hỏi: "Trong bụng tên Hồ này có gì mà to đến thế?" Lộc Sơn đáp ngay: "Trong bụng thần chẳng có gì khác, chỉ có tấm lòng son mà thôi." Vua cho lời ấy là thành thật, càng thân thiết yêu mến hắn hơn. (Trích "Khai Thiên truyền tín ký")
Bạch Thiết Dư
Bạch Thiết Dư là người Kê Hồ (một tộc người Hồ sống ở vùng núi phía bắc) ở châu Diên, dùng tả đạo (đạo tà, thuật ma mãnh) để mê hoặc dân chúng. Trước hết, hắn chôn một pho tượng Phật bằng đồng dưới gốc cây bách trong núi sâu. Qua mấy năm, cỏ mọc phủ lên trên. Hắn lừa người làng rằng: "Đêm qua ta đi qua chân núi, thấy có hào quang của Phật." Rồi hắn bói chọn ngày, bày trai (lễ cúng chay dâng Phật, đãi sư) để đào thánh Phật lên. Đến ngày, mấy trăm người tụ họp. Hắn sai đào ở chỗ không chôn tượng, đào mãi không thấy, liền nói dối: "Mọi người bố thí chưa đủ chí thành nên chưa thấy được Phật." Hôm ấy trai gái tranh nhau bố thí, được hơn trăm vạn tiền. Hắn mới cho đào ở chỗ đã chôn, lấy được pho tượng đồng. Người làng cho hắn là thánh nhân. Tin truyền đi xa gần, ai cũng muốn được xem. Hắn rêu rao: "Ai được thấy thánh Phật thì trăm bệnh khỏi ngay." Thiết Dư lại bày mưu gian (?), già trẻ trai gái trong vòng mấy trăm dặm đều tìm đến. Hắn lấy lụa màu xanh tía, đỏ, đỏ thắm, vàng may thành túi mấy chục lớp để đựng tượng Phật. Người đến xem thì mỗi lần bỏ đi một lớp túi là phải bố thí một lần, bố thí đến mười vạn tiền mới được thấy tượng. Hắn giả dối như thế một hai năm, người làng quy phục, rồi hắn làm loạn, tự xưng là Quang vương, đặt quan chức, cử trưởng lại (quan cai trị địa phương), gây hại suốt mấy năm. Triều đình sai tướng quân Trình Vụ Đĩnh đi đánh, chém được hắn. (Trích "Triều dã thiêm tải")
Lý Khánh Viễn
Trong thời ấy (?), Lý Khánh Viễn là kẻ xảo trá, nông nổi và hiểm độc. Ban đầu hắn hầu hạ hoàng thái tử, được ra vào khá thân cận. Thỉnh thoảng ra ngoài, hắn cậy uy quyền, từ tể tướng trở xuống ai cũng gọi hắn là "người có thế lực". Mỗi khi các quan đại thần đang ăn thì hắn đến; mọi người mời ngồi, hắn liền sai một người đứng ngoài cửa gọi gấp: "Điện hạ cho gọi!" Thế là hắn vội vàng nhả cơm ra mà đi. Ở các ty hắn đều dùng mẹo như vậy, nhờ vả, gửi gắm việc riêng, bán chức quan, bán án kiện, cầu gì cũng được. Về sau Đông cung (thái tử) dần dần xa lánh hắn. Hắn vẫn lén vào khu lính cận vệ đứng gác trong cung, ăn cơm của các thị vệ. Chiều ra ngoài, hắn đau bụng dữ dội mà vẫn nói dối: "Thái tử ban đồ ăn (?) nhiều quá nên mới mắc bệnh này." Lát sau hắn mắc chứng hoắc loạn (bệnh thổ tả, vừa nôn vừa tiêu chảy dữ dội), nôn ra toàn cơm gạo hẩm của lính và dưa hẹ muối vàng úa hôi thối, vương vãi bừa bãi. Phàm kẻ tiểu nhân được sủng ái phần nhiều đều như vậy. (Trích "Triều dã thiêm tải")
Lưu Tá
Chùa Tướng Quốc ở châu Biện loan tin tượng Phật chảy mồ hôi. Tiết độ sứ (quan đứng đầu một vùng, nắm cả quân sự lẫn dân sự) Lưu Tá vội sai đánh xe, tự mang vàng lụa đến bố thí. Giữa trưa, vợ ông cũng đến. Hôm sau lại dựng đàn trai. Từ đó tướng sĩ, quan lại, nhà buôn chạy đến đầy đường, chỉ sợ dâng của không kịp. Lưu Tá bèn sai quan lập sổ sách ghi số tiền thu vào. Đến ngày thứ mười thì đóng cửa chùa, tuyên bố: "Phật đã hết ra mồ hôi rồi." Thu được hàng vạn tiền để cấp cho quân. (Trích "Quốc sử bổ")
Trương Hỗ
Hai người dự thi khoa Tiến sĩ (khoa thi chọn người có tài văn chương để làm quan) là Thôi Nhai và Trương Hỗ, sau khi thi trượt thì thường đi chơi vùng Giang Hoài. Họ ham rượu, hay chế giễu người đương thời; có khi nhân lúc hứng rượu lại tự xưng là hào hiệp. Hai người sở thích giống nhau nên rất hợp. Thôi Nhai từng làm bài thơ về hiệp sĩ: "Trên đỉnh Thái Hành tuyết ba thước, trong tay áo Thôi Nhai ba thước sắt (tức thanh kiếm). Một sớm nếu gặp người có lòng, ra cửa liền từ biệt vợ con." Từ đó bài thơ thường được truyền miệng, người ta bảo: "Thôi, Trương đúng là hiệp sĩ thật." Vì thế nhiều người bày rượu thịt thết đãi họ, còn hai người được dịp tâng bốc lẫn nhau.
Sau Trương Hỗ dâng thơ lên Diêm thiết sứ (quan coi việc muối, sắt và thuế muối), được giao cho con trai một chức nhỏ ở kênh chở lương, coi một con đập tên là Đông. Có người đùa: "Cậu nhà không nên làm chức này." Trương nói: "Đông thì hẳn phải sinh ra từ con của Hỗ." (Chơi chữ: chữ "Hỗ" đọc gần với chữ "hồ" là quả bầu, còn "Đông" gợi "đông qua" là quả bí đao; ý nói bí đao vốn là con của bầu, ghép tên con đập với tên mình.) Người đùa và mọi người cùng cười ồ.
Hơn một năm sau, Trương Hỗ có chút của cải. Một đêm có một người khác thường, ăn mặc rất võ, đeo kiếm bên hông, tay cầm một cái túi, trong túi đựng một vật, máu thấm đỏ ra ngoài. Vào đến cửa, người ấy hỏi: "Đây chẳng phải nhà Trương hiệp sĩ sao?" Trương đáp: "Phải." Rồi vái chào khách rất cung kính. Ngồi xong, khách nói: "Tôi ôm hận với một kẻ thù đã mười năm, đêm nay bắt được hắn, mừng không xiết." Rồi chỉ vào cái túi: "Đây là đầu nó." Khách hỏi Trương: "Có rượu không?" Trương sai mang rượu ra cho khách uống. Uống xong, khách nói: "Cách đây ba bốn dặm có một nghĩa sĩ, tôi muốn báo ơn người ấy. Nếu xong việc trong đêm nay thì ân oán cả đời tôi đã trọn. Nghe ông là người có khí nghĩa, có thể cho tôi mượn mười vạn quan (một quan là một xâu nghìn đồng tiền) không? Tôi muốn trả ơn ngay, thế là nguyện ước của tôi xong. Từ đó về sau dù xông vào nước sôi lửa bỏng, tôi thề cũng không sợ gì." Trương rất thích lời ấy, lại không keo kiệt, liền dốc hết của trong túi ra, ngồi dưới đèn tính toán, những thứ lụa là hàng vừa thì liệu chừng mà đưa cho khách. Khách nói: "Sướng thay, không còn gì ân hận nữa!" Rồi để cái túi đựng đầu lại mà đi, hẹn sẽ quay về. Khách đi rồi không thấy trở lại; đến khi trống canh năm dứt tiếng vẫn bặt tăm. Trương lại lo cái đầu trong túi bị lộ ra thì mình mắc vạ; khách thì không về, không biết tính sao, bèn sai người nhà mở túi ra xem, thì ra là một cái đầu lợn. Từ đó khí hào hiệp của Trương bỗng tiêu tan hẳn. (Trích "Quế uyển tùng đàm")
Chùa Đại An
Đường Ý Tông lấy văn trị để cai trị thiên hạ, trong nước yên bình. Vua thường thay áo thường dân, lén đi chơi các chùa, các đạo quán. Trong dân có bọn gian xảo nghe tin ở chùa Đại An Quốc có một viên Tiến tấu quan (quan do các trấn đặt ở kinh đô để lo dâng tấu, liên lạc với triều đình) của vùng Giang Hoài gửi nghìn tấm lụa Ngô trong một viện của chùa. Thế là chúng ngầm tụ họp bè đảng, chọn trong bọn một người có dáng giống vua, cho mặc kiểu áo vua thường mặc khi đi riêng, xông ướp nhiều long não và các thứ hương, dẫn theo hai ba đứa hầu nhỏ lẻn vào viện gửi lụa. Lúc ấy có một hai kẻ ăn xin đến, kẻ giả vua cho tiền rồi họ đi. Chốc lát đủ loại người xin xỏ nối gót kéo đến, cho không xuể. Kẻ giả vua nói với sư trong viện: "Trong viện có vật gì cho mượn được không?" Sư chưa kịp nhận lời thì đứa hầu nhỏ đưa mắt ra hiệu cho sư. Sư kinh hãi nói: "Trong hòm có nghìn tấm lụa người ta gửi, xin tùy ý sai bảo." Rồi mở hòm đem cho hết. Đứa hầu nhỏ nói với sư: "Sáng mai sớm đến cổng triều tìm, sẽ được dẫn vào trong cung, đền ơn không nhỏ đâu." Kẻ giả vua bèn cưỡi lừa đi. Từ đó sư ngày nào cũng đến cửa cung dò hỏi, nhưng bặt tăm chẳng thấy gì, mới biết bọn ăn xin kia đều là đồng đảng của kẻ gian. (Trích "Ngọc đường nhàn thoại")
Vương sứ quân
Khi Thị lang (phó quan đứng đầu một bộ) Vương Ngưng làm quan giám sát ở Trường Sa, có một người họ Vương mới được trao chức Thứ sử (quan đứng đầu một châu) châu Liễu, không rõ là người ở đâu, đang trên đường đi nhận chức, đến Tương Xuyên thì vào yết kiến Ngưng. Ngưng mời hắn dự tiệc cùng các quan phụ tá. Họ Vương thưa với Ngưng: "Tôi là hàng cháu họ của thị lang, phải được lạy ngài." Ngưng vội hỏi: "Đã là người trong họ ta thì tên tục là gì?" Hắn đáp: "Tên là Thông." Ngưng liền bảo người hầu: "Mau gọi cậu nhà đến đây." Chốc lát con trai ông đến. Ngưng hỏi: "Trong sổ họ có ai tên Thông lang không?" Con ông nghĩ một lúc rồi đáp: "Có ạ, hẳn là vai anh con." Ngưng mới cho mời Vương quân vào, nhận lễ lạy theo vai cháu họ. Nhân đó ông thong thả hỏi: "Trước đây làm chức gì?" Hắn đáp: "Vừa thôi chức ở viện Muối Bắc Hải thì được trao chức này." Ngưng nghe thì không vui.
Khách lui rồi, Ngưng lại gọi con đến bảo: "Lý lịch của Vương quân vừa rồi khá tạp nham, chắc chắn không phải cành nhánh nhà ta." Bèn lấy sổ họ ra tra, thì đúng là có Thông lang, nhưng đã qua đời vào năm ấy ngày ấy. Ngưng xem xong thì giận. Hôm sau ông bày cỗ ở trong phủ (?) mời hắn đến. Vương quân thấy Ngưng thì định quỳ lạy, bỗng bị hai tráng sĩ kẹp hai bên đỡ dậy, không cúi xuống được. Ngưng bước tới nói: "Sứ quân không phải người họ ta. Hôm qua ta lỡ nhận lạy của ông, nay xin kính cẩn trả lại." Rồi ông lạy hắn đúng số lần như hôm trước. Xong, hai tráng sĩ lui ra, ông mới mời hắn ngồi ăn, lại bảo: "Đời nay thanh bình, từ nay về sau chớ có vào bừa nhà người khác nữa." Quan lại, lính tráng trong sân đều cười. Vương quân thẹn đỏ mặt, ăn uống chẳng trôi, giây lát lúng túng đi ra. (Trích "Nam Sở tân văn")
Lưu Sùng Quy
Lưu Sùng Quy tự cho mình là người thanh bạch, tiết kiệm, nên bị người đời bàn tán nhiều. Có lần ông mời các đồng liêu ăn bánh tất la (một loại bánh có nhân) nhân rau diếp đắng. Có viên quan trong triều biết ông giả vờ, bèn lén hỏi đứa đầy tớ nhỏ: "Bộc xạ (chức quan cao cấp, đứng đầu Thượng thư tỉnh) buổi sáng ăn gì?" Đầy tớ thật thà đáp: "Ăn món bát sinh (?) (món đồ sống chan nước nóng)." Người trong triều nghe thế đều cười. Đến khi ông ra trấn giữ một phiên trấn (vùng đất ở biên xa), họ hàng nghèo khó ở kinh đô trông vào ông cứu giúp, ông chỉ vẽ bức tranh quả vải, tự làm một bài phú gửi cho họ. Sau ông mất ở Lĩnh Biểu (vùng phía nam dãy Ngũ Lĩnh, nay là đất Quảng Đông, Quảng Tây). Khi đưa về quê chôn, đi qua Chử Cung (tức Giang Lăng), người nhà ông đem đồ quý từ biển, ngọc trai, lông chim trả ra chợ bán, bị người đương thời khinh bỉ. (Trích "Bắc mộng tỏa ngôn")
Lý Diên Triệu
Thời Vương Thục (nước Thục do họ Vương lập ra thời Ngũ Đại), tướng Vương Tông Trù làm chủ soái ở Nam Lương. Ông gom lương, đóng quân, ngày ngày bắt làm lao dịch, đục núi chặt cây, chẳng ngừng lúc nào, chở thóc, chèo thuyền, quân lính đều kêu mệt. Người đất Mân Nga (vùng đất Thục) rất chuộng đạo Phật, trong quân ai cũng tay phải cầm vũ khí, tay trái cầm kinh Phật, tiếng tụng niệm lẫn với tiếng điêu đẩu (nồi đồng trong quân, ban ngày nấu cơm, ban đêm gõ làm mõ canh). Bấy giờ có người lính khỏe tên Lý Diên Triệu, nhiều năm liền bị sai đi phục dịch từ Tam Tuyền, Hắc Thủy trở đi, đẵn chặt gỗ, sức kiệt, người gầy khô, không kham nổi công việc. Hắn bèn bày trò dối, làm đơn trình rằng: "Gần đây tôi được thấy chư Phật Như Lai cưỡi xe, cưỡi voi ra vào giữa vách núi, bay lên ngọn cây tùng cây bách; những điềm báo như thế rất nhiều. Tôi tuy ở trong quân nhưng sớm đã theo đạo Phật, vì tụng niệm hết lòng thành nên mới có cảm ứng như vậy. Nay xin xóa tên khỏi sổ lính, chặt chân để thờ Phật, mong sau này chứng được quả vô thượng (quả vị giác ngộ cao nhất trong đạo Phật)."
Tông Trù phê rằng: "Tuy ở trong sổ lính mà lòng ở cửa Phật; tu tâm giữa hàng ngũ quân, thấu lẽ đạo ra ngoài cõi đời hư ảo như bóng bọt; quy tâm nương theo Phật, chặt chân để thờ Không vương (tức Phật). Hăng hái thay! Như loài tì hưu (thú dữ, ví người lính dũng mãnh), sao mà mạnh mẽ đến thế! Đại nguyện khó ngăn, lòng thành đáng khen. Chuẩn theo đơn, giao cho bản quân xóa tên, lại sai Ngu giám (?) chặt một chân xong thì đưa đến chùa Chân Nguyên lo việc quét dọn, đốt hương tu hành." Hắn vốn định giả dối để thoát lao dịch, đến lúc sắp bị chặt chân thì càng sợ hãi, bèn lần lữa hơn mười ngày, kêu khóc lăn lộn để tránh lưỡi búa. Tông Trù nghe chuyện thì cười lớn, không bắt tội hắn. (Trích "Ngọc đường nhàn thoại")
Kẻ ăn xin ở Thành Đô
Ở Thành Đô có một kẻ ăn xin giả xưng là con nhà quan sa sút, quần áo rách tả tơi, thường đi khắp chợ Thành Đô, thấy ai cũng chìa tay xin một đồng, nói: "Tôi đánh mất giấy tờ nên cầu chức quan không được." Ai cũng thương hắn, vì lời lẽ hắn bi thiết, giọng khàn khàn, dáng vẻ tiều tụy. Hắn ở cạnh cầu Tảo Thiên. Sau có một nhà quyền thế dựng vườn, đình ngay cạnh chỗ hắn ở, muốn mở rộng ao hồ, nhà cửa, bèn ép mua chỗ của hắn. Đến khi phá bức vách căn nhà lụp xụp ấy ra thì thấy hai gian nhà lớn chứa đầy tiền lẻ, tính ra có đến mấy nghìn vạn; hàng xóm không ai hay biết. Người Thành Đô gọi chung những kẻ đi cầu xin chức quan là "khất thố đại" (đồ học trò ăn mày). (Trích "Triều dã thiêm tải")
Con nhà họ Tiết
Có hai anh em con nhà họ Tiết sống ở thôn quê vùng Y Khuyết. Đời trước nhà họ từng cai quản một quận lớn, của cải rất nhiều. Một hôm, đúng lúc cây cối vừa xanh tốt, tiết trời trong sáng ấm áp, chợt có người gõ cửa. Mở ra xem thì là một đạo sĩ đi giày cỏ, râu trắng như tuyết, khí chất thanh cao cổ kính. Ông ta nói: "Giữa đường tôi khát quá, mong được cho một chén nước." Hai anh em mời vào chỗ ngồi của khách, chuyện trò cao nhã, thấm sâu chỗ tinh túy của đạo. Đạo sĩ lại nói: "Tôi không phải kẻ xin nước. Tôi chống gậy đi qua đây, thấy khí sắc nơi này rất tốt. Từ đây về phía đông nam trăm bước có năm cây thông cong queo như rồng nằm, có phải ở trong đất nhà các ông không?" Họ đáp: "Đó là ruộng tốt của chúng tôi." Đạo sĩ càng mừng, bèn cho người khác lui ra rồi nói: "Dưới đó có trăm cân vàng và hai thanh kiếm báu, khí của chúng lờ mờ bốc lên khoảng sao Trương và sao Dực. Trương, Dực là phân dã (theo phép xưa, mỗi vùng đất ứng với một khu vực sao trên trời) của đất Lạc. Tôi tìm nó đã lâu. Vàng thì có thể chia tặng họ hàng nghèo khổ, còn kiếm Long Tuyền (tên một thanh kiếm báu đời xưa, ở đây chỉ kiếm báu) thì các ông tự đeo, ắt sẽ lên đến bậc cao nhất trong hàng quan lại. Tôi cũng xin góp một phen thuật chém ma." Hai anh em rất kinh ngạc. Đạo sĩ nói: "Hãy sai gia nhân, người làm thuê chuẩn bị đủ sọt, mai, chọn ngày đào đất thì có thể tận mắt thấy. Nhưng nếu không có phép để chế ngự thì của báu sẽ trốn vào lòng đất, không đuổi theo được nữa. Nay đợi một đêm tốt, dọn một khoảnh vuông làm đàn, dùng pháp thủy (nước đã làm phép) phun vào thì nó không trốn được. Hãy dặn gia nhân chớ để lộ ra ngoài."
Hỏi lập đàn cần những gì, đạo sĩ đáp: "Ba trăm thước dây màu đỏ đen; vải lụa theo màu của từng phương (?) thật nhiều; cùng bàn ghế, lò hương, nệm chiếu." Lại nói: "Tôi không phải kẻ ham của, chỉ mượn để làm phép thôi." Lại cần mười mâm cỗ cúng, có rượu, trà kèm theo, đồ đựng phải làm bằng vàng hạng vừa. Hai anh em dốc sức lo liệu, còn thiếu thì vay mượn họ hàng bạn bè. Đạo sĩ lại nói: "Tôi giỏi thuật biến hóa (?), coi vàng bạc như phân đất, thường lấy việc cứu người lúc nguy cấp làm việc của mình. Nay tôi có mấy rương hòm để ở cung Thái Vi, muốn tạm gửi ở đây." Hai anh em nhận lời. Đạo sĩ liền gọi người gánh đến bốn cái rương lớn, nặng đến mức mang không nổi, khóa rất chặt, nhờ cất giữ hộ.
Rồi đến ngày tốt, đạo sĩ bày đủ đồ làm phép giữa năm cây thông, bảo hai anh em khấn lạy xong thì giục họ về nhà đóng cửa ngồi đợi, lại dặn chớ nhòm qua khe cửa: "Tôi sẽ làm theo thuật xõa tóc ngậm kiếm của Cảnh Thuần (tức Quách Phác, nhà thuật số đời Tấn). Nếu bị người nhìn trộm thì tai họa đến ngay. Đợi làm phép xong, tôi sẽ đốt lửa ra hiệu gọi, các ông dẫn gia nhân mang sọt, mai đến, ngay trong đêm đào lên, mong được lặng ngắm của báu." Hai anh em làm theo lời dặn, từ nửa đêm ngồi ngay ngắn, chăm chăm trông ánh lửa, nhưng mãi chẳng thấy đốt lên. Bất đắc dĩ mới mở cửa ra nhòm, thì lặng ngắt, không một tiếng động, không một bóng người. Đi đến dưới gốc thông thì thấy chén vứt, đồ úp, thức ăn bừa bãi, lụa là và đồ đựng đều đã bị lấy (?) đi hết, dấu bánh xe, vó ngựa ngổn ngang khắp chỗ ấy. Họ đoán đạo sĩ đã dùng dây buộc chặt đồ đạc lên xe mà trốn. Bèn mở những rương gửi lại ra xem, thì bên trong đầy gạch ngói. Từ đó gia sản rất túng quẫn, lại mất lòng tin với mọi người. Hai anh em kinh hoàng, lo buồn, xấu hổ, đành lặng thinh không biết kêu ai. (Trích "Đường quốc sử")
Chàng trai đất Tần
Ở Tần Xuyên có một chàng trai nhà giàu giỏi mưu lợi, cất giữ tiền của hàng vạn. Một hôm trời vừa tối, có người ném thư vào cửa nhà; đầy tớ nhặt đem vào trình. Chàng trai mở phong thư ra, thấy thư viết trên giấy bồ (?) phết sáp, mực mờ, nét chữ xiêu vẹo, là thư của người cha đã mất để lại, viết rằng: "Con kiếm được lợi là nhờ cha ngầm giúp. Nay sắp có tai họa lớn, nhưng cha đã xin với cõi âm rồi. Đến sáng ngày mồng một, con nên ăn chay giữ mình, mặc áo sạch sẽ, ra ở nhà trọ ngoài cửa Xuân Minh, sắm sẵn lụa, theo số tuổi của con là ba mươi lăm tấm. Đợi nửa đêm thì đến cầu trên sông Bá (?), đi tới bờ đá, thấy người mặc áo vàng thì đặt lụa trước mặt, lạy khấn rồi lui về, tai họa sẽ tránh được. Nếu không gặp ai thì mang lụa về, gấp rút thu xếp việc nhà, tính kế trốn đi, vì họa sẽ đến ngay tức khắc." Chàng trai cầm thư, sợ hãi vô cùng, cả nhà mặc áo trắng mà khóc. Một lòng chờ ngày mồng một, chàng gác hết mọi việc khác, phủi mũ, giũ áo, đến ở ngoài cửa Xuân Minh, nghiêm trang không ngủ, kính cẩn đợi đến nửa đêm. Rồi chàng dẫn theo một đầy tớ, cưỡi một con ngựa phóng đến cầu Bá, chỉ sợ không gặp được gì. Đến nơi, quả nhiên có một vật hình thù kỳ quái, đầu tóc bù xù, mặc áo vàng, khoanh tay bó gối, tựa cột mà ngồi, cúi đầu ngủ. Chàng trai vừa sợ vừa mừng, dâng lụa trước mặt, khấn vái lạy lục, không dám ngoái nhìn, phóng nhanh về nhà. Về đến nơi, cả nhà mừng nhau, cho là đã thoát nạn.
Chỉ riêng người đầy tớ ngờ rằng chuyện không thật. Chưa đầy mười ngày sau, lại có kẻ ném thư; người đầy tớ tóm ngay được, thì ra là một thầy đồ dạy học trò ở nhà bên cạnh. Mở thư ra thì vẫn là giấy phết sáp, mực mờ như lần trước, lời rằng: "Tai họa của con rất lớn, số lụa dâng lần trước (?) chưa lấp được nguồn họa, nên đem thêm ba mươi lăm tấm lụa nữa đặt ở cầu sông." Nhà ấy bèn kể rõ đầu đuôi, kiện lên quan. Tra hỏi thì kẻ ấy khai nhận hết, bèn bị xử theo pháp luật. Bấy giờ Thường thị (chức quan hầu cận bên vua) Lý Tùng đang làm huyện lệnh huyện Vạn Niên; tờ đơn kiện ấy mấy năm sau vẫn còn lưu. (Trích "Khuyết sử")
Lý Toàn Cao
Giám quân (?) (quan được triều đình sai đến giám sát quân đội) Lý Toàn Cao thôi chức giám sát ở vùng Hoài Hải, ở trọ tại chùa Khai Nguyên. Vì đường về triều đình gian nan cách trở, ông chưa về phía tây được. Một hôm, có một tiểu hiệu (võ quan cấp thấp) dẫn đến một đạo nhân, nói là người này thông thạo việc lò lửa (thuật luyện đan, luyện kim bằng lò). Toàn Cao mời vào, đối đãi lễ độ, từ đó thân thiết với hắn. Một hôm nói đến chuyện hoàng bạch (thuật luyện ra vàng bạc), đạo nhân nói: "Chỉ có tôi là khá làm được việc ấy. Hãy kiếm một cái vạc sắt chứa được từ năm sáu thăng trở lên, hơn hai mươi lạng vàng làm vàng mẹ (vàng gốc để luyện sinh thêm vàng). Hằng ngày cho thủy ngân và thuốc vào, đủ lửa thì thay mẻ khác, không kể năm tháng, hết vòng lại bắt đầu." Lý rất thích lời ấy. Xem trong túi có một chiếc đai vàng, đủ số vàng cần dùng, ông bèn giao cho đạo nhân. Thuốc men đã đủ, đến ngày đốt đủ một vòng lửa thì từ đó ông tự mình đến xem xét. Được mấy ngày ông hơi mệt, bèn sai người nhà thân tín trông giữ. Đủ ngày, ông ăn chay, tắm gội rồi mới mở ra xem, thấy vàng sáng rực, quả thật không giả. Lý vái lạy mà tin phục. Trong ba ngày, mỗi lần thêm thuốc, thay mẻ đều có kết quả. Một hôm đạo nhân không đến, lò thuốc mọi thứ vẫn y như cũ. Đang ngờ vực lo sợ thì đã qua hai đêm; đợi lâu không thấy hắn đến, lấy làm lạ, bất đắc dĩ phải mở lò ra xem, thì chẳng thấy vàng đâu nữa. Việc liên lụy đến viên tiểu hiệu đã dẫn mối, hắn phải đền bù số vàng ấy mới xong; còn đạo nhân thì bặt tăm. (Trích "Quế uyển tùng đàm")
Văn xử sĩ
Có một xử sĩ (người có học mà không ra làm quan) họ Văn, không nhớ tên, ở Hán Trung, thường lui tới cửa các bậc quan lớn trấn trị ở hai xứ Thục, lấy việc luyện đan làm nghề. Hễ ai để tâm đến thuật lò lửa thì đều bị hắn lừa. Có nhà buôn giàu là Lý Thập Ngũ lang, tích của rất nhiều, bị họ Văn mê hoặc, trong ba năm gia tài sạch trơn, lại bị người hiểu biết chê cười, nghĩ lại thấy nhục, đến nỗi thắt cổ chết. Lại có một đại tướng của Thục đóng quân ở Hán Trung cũng bị hắn mê hoặc. Ở phường Hoa Dương, Thành thái úy (thái úy: chức võ quan cao nhất) mới xây một tòa nhà mà chưa vào ở. Văn nói nơi ấy vắng lặng, bèn xin chủ nhà cho thuê để luyện thuốc. Rồi lửa bốc cháy, thiêu rụi tòa nhà, lan ra cả một phường, cháy sạch trơn. Văn bèn trốn đi trong đêm, định đi về phía tây theo đường Tang Lâm, rồi rẽ sang phía đông ra hang Tà Cốc để thoát thân. Vừa ra khỏi cửa thì bị một con hổ dữ đuổi, không đi về phía tây được, đành chạy lên phía bắc vào khe núi Vương Tử. Con hổ theo sát, không rời nửa bước. Quẫn bách quá, hắn vin cành leo lên một cái cây, lấy dây lưng tự buộc mình vào cành cao. Con hổ đi quanh gốc cây, cào đất gầm thét. Đến sáng, quan quân truy bắt kéo đến dưới gốc cây, con hổ mới thong thả bỏ đi. Quan quân bèn bắt hắn ngay trên cây, đem chém ở chỗ hắn luyện thuốc. (Trích "Vương thị kiến văn") Hết quyển 238 sách Thái Bình quảng ký.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video