Thiên 239 — Quyển 239

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn thời Tống, gom chép các truyện ghi chép, truyện lạ từ xưa), quyển 239

 Xu nịnh, phần một

 An Lộc Sơn — Thành Kính Kỳ — Trần Thiếu Du

 Bùi Diên Linh — Tiết Doanh Trân — Vẽ chim điêu

 Phùng Đạo Minh — Đỗ Tuyên Du — Lý Đức Dụ

 Hàn Toàn Hối — Tô Tuần — Tô Khải

 Nhạc Bằng Quy — Khổng Khiêm

 An Lộc Sơn

 Vua (Huyền) Tông sai hoàng thái tử (con vua được lập làm người nối ngôi) ra gặp An Lộc Sơn (một tướng người Hồ). Lộc Sơn không lạy, nhân đó tâu: "Thần là người Hồ, không quen phép tắc trong nước, không biết thái tử là chức quan gì." Vua nói: "Đó là trữ quân (người sẽ nối ngôi vua). Sau khi trẫm (vua tự xưng) trăm tuổi, người ấy sẽ thay trẫm làm vua của ngươi." Lộc Sơn nói: "Thần ngu dốt, xưa nay chỉ biết có bệ hạ (tiếng tôn xưng vua), không biết có thái tử." Những người hầu hai bên bảo y lạy, Lộc Sơn mới chịu lạy. Vua khen lòng thành thật của y, càng thương y hơn. (Trích sách Đàm tân lục.)

 Thành Kính Kỳ

 Thành Kính Kỳ có tài giỏi, viết văn đứng đó là xong. Ông làm Đại lý chính (quan xét xử án hình ở Đại lý tự, cơ quan tư pháp tối cao). Ông có quan hệ thông gia với Diêu Sùng (tể tướng đương thời). Có lần Sùng nằm bệnh, Kính Kỳ đến nhà thăm, ngồi trước mặt Sùng mà khóc lóc. Trong áo ông giấu mấy con chim sẻ sống, lấy ra từng con, xin Sùng cầm vào tay rồi mới thả đi (để làm phúc cầu khỏi bệnh), khấn rằng: "Mong lệnh công (tiếng tôn xưng tể tướng) mau khỏi bệnh." Sùng gượng làm theo. Kính Kỳ đi rồi, Sùng ghét thói nịnh bợ ấy, bảo con em: "Nước mắt ấy ở đâu ra vậy?" Từ đó không tiếp đãi ông nữa. (Trích Đại Đường tân ngữ.)

 Trần Thiếu Du

 Thời Đường, Trần Thiếu Du mang chức kiểm hiệu Chức phương viên ngoại lang, được cử làm sứ sang Hồi Hột (một tộc du mục ở phương bắc). Chức Chức phương viên ngoại lang là quan phó ở ty Chức phương thuộc bộ Binh, coi bản đồ và biên giới. "Kiểm hiệu" là hàm quan danh nghĩa, không giữ việc thật. Việc đặt quan kiểm hiệu bắt đầu từ Thiếu Du.

 Thiếu Du cai trị giỏi tùy cơ ứng biến, người thời ấy khen là có tài làm việc. Nhưng ông vơ vét nhiều của cải, kết giao với kẻ có quyền thế. Không lâu sau, ông được bổ làm Quan sát sứ Quế Quản (quan đứng đầu một đạo, giám sát các châu trong đạo). Lúc ấy hoạn quan Đổng Tú đang nắm quyền. Thiếu Du bèn nghỉ đêm trong xóm gần nhà Tú, chờ lúc (?) một mình vào yết kiến. Ông thong thả hỏi: "Nhà Thất lang có bao nhiêu người, mỗi ngày tiêu tốn bao nhiêu?" Tú đáp: "Tôi lâu nay hổ thẹn giữ chức thân cận vua, gia quyến đông, lại gặp lúc giá cả tăng vọt, một tháng phải tốn hơn nghìn quan tiền." Thiếu Du nói: "Theo khoản chi ấy thì tiền bổng không đủ. Ngoài bổng ra, ngài thường phải nhờ người khác mới đủ dùng. Nếu có ai thành tâm cung phụng, ngài chỉ cần để tâm che chở cho họ, thì việc ắt dễ dàng. Thiếu Du tôi tuy bất tài, xin một mình lo hết chi phí cho Thất lang, mỗi năm xin biếu năm vạn quan. Nay sẵn có hơn một nửa, xin ngài nhận ngay, phần còn lại khi tôi đến nhiệm sở sẽ gửi tiếp. Ngài khỏi phải nhọc lòng lo nghĩ, chẳng phải tốt lắm sao?" Được nhiều hơn cả mong đợi, Tú rất vui mừng, từ đó thân thiết với ông.

 Nói xong, Thiếu Du khóc: "Phương nam đầy khí độc lam chướng, đất xa xôi hẻo lánh, chỉ sợ không được sống trở về gặp lại ngài." Tú vội nói: "Trung thừa (chỉ Thiếu Du, khi ấy mang hàm Ngự sử trung thừa) tài giỏi, không nên làm quan nơi xa. Xin cứ thong thả chừng mười ngày, tôi xin dốc hết sức mọn." Lúc ấy Thiếu Du đã đút lót cho Nguyên Trọng Vũ, con của (tể tướng) Nguyên Tái. Tú ở trong cung, Tái ở ngoài triều cùng tiến cử. Vài ngày sau, ông được bổ làm Quan sát sứ Tuyên Hấp, rồi đổi làm Quan sát sứ Chiết Đông, lại thăng Tiết độ sứ Hoài Nam (quan nắm cả quân lẫn chính sự một vùng lớn).

 Trong hơn mười năm, ông ba lần cai quản trấn lớn, không ngày nào không đòi hỏi, mua bán kiếm lời, tích của cải đến hàng vạn ức. Ông coi khinh những kẻ sĩ văn nhã, trong sạch. Ban đầu ông kết thân với Nguyên Tái, mỗi năm biếu mười vạn quan. Sau thấy Tái dần bị vua nghi kỵ, ông cũng dần xa lánh. Đến khi con Tái là Bá Hòa bị giáng làm quan ở châu (?), bề ngoài Thiếu Du kết thân sâu với Bá Hòa, mà ngầm sai người dò lỗi của y, rồi mật tâu lên vua. Vua Đại Tông cho ông là trung thành, càng đối đãi hậu hơn.

 Quan Bá từng là khách trong dinh của Thiếu Du. Lư Kỷ thuở trẻ cùng ông làm việc trong mạc phủ (bộ phận tham mưu dưới quyền một tướng) của Bộc Cố Hoài Ân. Vì thế (khi hai người ấy cầm quyền) đã vội thăng quan cho ông. Sau khi vua Đức Tông chạy đến Phụng Thiên (lánh loạn), ông bèn cướp tiền của Bao Cát (quan coi việc tiền thuế), tổng cộng tám trăm vạn quan. Ông lại sai viên tham mưu là Ôn Thuật đưa thư xin quy phục Lý Hy Liệt (kẻ làm phản), nói rằng: "Các châu Hào, Thư, Lư đã được lệnh bỏ đồn lũy, cất giáo, cuốn giáp, chờ ngài chỉ huy."

 Sau khi xe vua về kinh, Bao Cát vào triều tâu rõ việc tiền thuế bị lấy. Thiếu Du dâng biểu nói số của cải lấy được đều dùng để nuôi quân, nay xin nộp trả đủ số. Rồi ông đánh thuế nặng dân trong vùng mình cai quản để nộp lên. Về sau Lưu Hiệp chiếm được Biện châu, thu được sổ khởi cư chú của Hy Liệt (sổ ghi chép hằng ngày lời nói việc làm của vua; Hy Liệt khi ấy tiếm xưng hoàng đế nên cũng có sổ này), trong đó ghi: "Ngày… tháng…, Trần Thiếu Du dâng biểu quy thuận." Thiếu Du nghe tin, xấu hổ mà chết. (Trích Đàm tân lục.)

 Bùi Diên Linh

 Thời Đường, Bùi Diên Linh nhiều lần được thăng, lên đến Tư nông thiếu khanh (quan phó ở Tư nông tự, cơ quan coi kho lương), rồi giữ chức ấy mà tạm coi việc Độ chi (cơ quan quản việc thu chi tài chính của nhà nước). Tự biết mình không thông việc tiền lương, ông bèn dùng cách hỏi vòng vo để moi tin, gọi các viên lại già ở Độ chi đến bàn mưu, nhằm được vua sủng ái. Ông tâu: "Tiền của thu chi trong thiên hạ, cũ mới nối nhau, thường không dưới sáu, bảy nghìn vạn quan. Vì chỉ để chung một kho, nên sai lệch, thất lạc mà không ai biết được. Xin chia trong kho Tả tàng (kho chứa tiền của nhà nước) ra, lập riêng các kho Thiếu, Hao, Dư, cùng kho theo mùa, và sổ cấp phát, thu nộp hằng tháng các loại tiền của." Vua Đức Tông nghe theo. Thật ra ông chỉ cốt bày ra nhiều danh mục để làm vua lầm, chứ tiền của chẳng tăng thêm chút nào, chỉ tốn sổ sách và người làm.

 Ông lại xin cho phủ Kinh Triệu lấy tiền Lưỡng thuế (thuế thu hai kỳ hè và thu) và tiền Thanh miêu (thuế đánh theo ruộng lúa non) mua một trăm vạn bó cỏ đưa vào vườn ngự. Các tể thần bàn rằng nếu mua trăm vạn bó cỏ thì dân một vùng chở từ mùa đông sang mùa hè cũng không xong, lại lỡ việc đồng áng. Việc ấy mới thôi.

 Phía tây kinh thành có một ao nước đọng, chỗ trũng ẩm, lau sậy mọc um tùm, rộng chẳng quá vài mẫu. Diên Linh bỗng tâu: "Ngựa trong chuồng mùa đông thì nên ở máng mà cho ăn, mùa hè phải có chỗ thả. Gần đây thần tìm được ở giáp ranh hai huyện Trường An và Hàm Dương có một bãi đất ven hồ rộng trăm khoảnh, xin dùng làm nơi chăn ngựa của chuồng ngựa trong cung. Nơi ấy lại chỉ cách kinh thành hơn mười dặm." Đức Tông tin, đem nói với các tể thần. Các tể thần một mực bảo e rằng chắc không có. Đến khi sai quan đi xem, thì đều là bịa đặt. Diên Linh vừa thẹn vừa giận.

 Lại một lần vào đối đáp, Đức Tông nói: "Ở điện Dục Đường nơi trẫm ở có một cây xà, vì lâu năm hư hỏng mà chưa thay được." Diên Linh nói: "Việc tông miếu (nhà thờ tổ tiên của vua) là việc lớn, việc xà điện là việc nhỏ. Bệ hạ vốn có tiền của phần riêng." Đức Tông ngạc nhiên hỏi: "Tiền phần riêng là gì?" Ông đáp: "Đó là ý nghĩa trong kinh sách. Bọn nhà nho ngu, tài tầm thường, không đáng để bàn. Bệ hạ hỏi thần là phải, thần biết điều ấy. Theo kinh Lễ, thuế khóa thiên hạ chia làm ba phần: một phần làm can đậu, một phần đãi khách, một phần dành cho bếp của vua. Can đậu (thịt khô bày trong bát đậu để cúng) là để cúng tông miếu. Nay bệ hạ thờ tông miếu dù hết sức nghiêm cẩn, đầy đủ và hậu hĩ, cũng không dùng hết một phần thuế. Ngay như Hồng lô (cơ quan lo việc tiếp đãi khách nước ngoài) đãi khách các nước, cho đến tiền mua ngựa của Hồi Hột, dùng một phần ấy vẫn còn dư rất nhiều. Huống chi bữa ăn và bếp trong cung của bệ hạ đều hết sức đạm bạc, tiết kiệm. Ngoài phần dùng, đem ban cho trăm quan làm bổng lộc, tiền ăn, vẫn chưa hết. Theo đó mà nói, phần dành cho bếp còn dư, đều là phần riêng của bệ hạ. Dùng để sửa mười tòa điện cũng chẳng nên ngần ngại, huống chi một cây xà." Vua nói: "Ý nghĩa kinh sách như vậy mà chưa ai từng nói," rồi chỉ gật đầu mà thôi.

 Sau đó, khi tính vật liệu xây chùa Thần Long, cần gỗ thông dài bảy mươi thước. Diên Linh tâu: "Gần đây thần tìm được ở Đồng châu một khe núi có mấy nghìn cây, đều dài bảy, tám mươi thước." Đức Tông nói: "Người ta bảo thời Khai Nguyên, Thiên Bảo, tìm gỗ dài năm, sáu trượng ở gần đây còn khó, đều phải lên Lam châu, Thắng châu mà đốn. Sao nay ở gần lại có gỗ ấy?" Diên Linh đáp: "Người hiền, của quý, vật lạ đâu đâu cũng có, chỉ khi gặp vua thánh mới hiện ra. Nay gỗ này mọc ở vùng Quan Phụ (vùng quanh kinh đô), ấy là vì có vua thánh. Thời Khai Nguyên, Thiên Bảo làm sao có được!"

 Diên Linh dốc lòng vào sự hà khắc, lấy việc bóc lột kẻ dưới, xu phụ người trên làm công. Mỗi khi tâu đối, ông đều mặc sức nói những điều quái gở, dối trá. Điều người khác không dám nói, Diên Linh nói ra không chút ngần ngại; đó cũng là những điều xưa nay chưa ai từng nghe. Vua rất muốn biết việc bên ngoài, nên đặc biệt ưu đãi ông. (Trích Đàm tân lục.)

 Tiết Doanh Trân

 Diêu Nam Trọng làm Tiết độ sứ Trịnh Hoạt. Bấy giờ giám quân (hoạn quan được vua cử đến giám sát quân đội) Tiết Doanh Trân cậy thế can thiệp vào việc quân chính. Nam Trọng không nghe theo, nên nhiều lần bị Doanh Trân gièm pha với vua, khiến vua khá nghi ông. Sau Doanh Trân sai tiểu sứ là Trình Vụ Doanh phi ngựa mang biểu về tâu rằng Nam Trọng làm trái phép, lời gièm rất nặng. Tì tướng (tướng phụ tá) của Nam Trọng là Tào Văn Hiệp lúc ấy đang vào kinh tâu việc, lén biết được lời trong biểu. Văn Hiệp giận trong lòng, bèn đi gấp ngày đêm đuổi theo Vụ Doanh, đến trạm Trường Lạc thì kịp, ngủ chung một nhà. Nửa đêm, ông giết Vụ Doanh, dìm tờ biểu của Doanh Trân xuống hố xí, rồi tự sát. Đến khi trời sáng muộn, lính trạm mở cửa thấy máu chảy đầy đất, bên cạnh có hai phong thư của Văn Hiệp: một phong tố tội Doanh Trân, một phong bày tỏ nỗi oan của Nam Trọng và xin chịu tội vì giết Vụ Doanh.

 Đức Tông nghe việc ấy, rất kinh ngạc. Nam Trọng lo hiềm khích đã sâu, bèn vào triều. Vừa đến, vua nói: "Doanh Trân quấy rầy khanh nhiều lắm." Nam Trọng nói: "Doanh Trân không quấy rầy thần, mà tự phá phép tắc của bệ hạ thôi. Nơi nào có bọn như Doanh Trân, dù Dương Hỗ, Đỗ Dự (hai danh tướng nhà Tấn, nổi tiếng thương dân và dụng binh giỏi) sống lại để vỗ về trăm họ, chỉ huy ba quân, cũng chắc không làm nên chính sự hiền hòa như cha mẹ đối với dân, không giữ được kỷ luật quân đội và phép bày trận giỏi." Đức Tông lặng im hồi lâu. (Trích Đàm tân lục.)

 Vẽ chim điêu

 Bùi Diên Linh cậy được vua thương mà khinh suất nóng nảy, đồng liêu đều sợ, chỉ có Cố Thiếu Liên là không né tránh. Diên Linh từng vẽ một con chim điêu bị bầy chim xúm lại kêu om sòm, đem dâng vua. Đức Tông biết rằng mọi người đều giận ông, nên càng tin ông. (Trích Đàm tân lục.)

 Phùng Đạo Minh

 Ung Đào là người đất Thục. Sau khi thi đỗ tiến sĩ, ông dần lạnh nhạt với họ hàng. Người cậu là Lưu Kính Chi ở Vân An, thôi không đi thi nữa, về Tam Kỳ. Kính Chi vốn giỏi làm thơ, trách Đào không gửi thư, viết rằng: "Núi gần Hành Dương tuy ít nhạn, sông liền Ba Thục lẽ nào không cá?" (theo điển xưa, chim nhạn và cá đều là kẻ đưa thư; ý trách: đường thư từ đâu có khó mà không gửi). Đào nhận thơ, thẹn đỏ mặt, mới có lòng nhớ đến cội nguồn (như con cáo lúc chết quay đầu về núi cũ).

 Sau Đào làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Giản châu, tự ví mình với Tạ Tuyên Thành (Tạ Diểu) và Liễu Ngô Hưng (Liễu Uẩn), hai nhà thơ nổi tiếng từng làm quan đầu châu. Khách đến, ông đều bắt bẻ làm cho bẽ mặt. Người giữ cửa cũng lười biếng, kẻ đem thơ văn đến ra mắt ít khi được gặp. Bỗng có Phùng Đạo Minh, thi hỏng, xin vào yết kiến, nói là bạn cũ của viên ngoại (chức Viên ngoại lang Đào từng giữ, dùng để gọi tôn ông). Người giữ cửa đem lời Đạo Minh vào bẩm. Khi dẫn vào, Đào quát: "Ta với anh cả đời chưa từng gặp, sao nói là quen biết?" Đạo Minh đáp: "Tôi đọc thơ của viên ngoại, ngưỡng mộ đức của viên ngoại; trong tập thơ ngày nào cũng được gặp, sao lại nói cả đời chưa từng biết?" Rồi ngâm:

 "Đứng giữa cỏ xanh, người thấy trước;
Đến gần sen trắng, cá chưa hay."

 Lại ngâm: "Tiếng sông mùa thu vọng vào chùa, hơi mưa ban đêm lấn lên lầu." Lại ngâm: "Đóng cửa, khách đến thường ngờ là ốm; đầy sân hoa nở chẳng giống nhà nghèo." Đào nghe ngâm, vui mừng, đối đãi Đạo Minh như bạn cũ. Người quân tử cho rằng Ung quân kiêu căng mà thích được nịnh, còn Phùng tử không có tài mà cầu người biết đến, cả hai đều sai. (Trích Vân Khê hữu nghị.)

 Đỗ Tuyên Du

 Quan đại phu Đỗ Tuyên Du từ đất Mân (?) được bổ đến Tuyên Thành, ấy là nhờ sức của hoạn quan. Mỗi năm các đạo đều dâng người bị thiến vào cung, gọi là "tư bạch" (người tự thiến hoặc bị thiến riêng chứ không phải do triều đình), trong đó đất Mân đứng đầu, lại phần nhiều được trọng dụng. Vì thế từ các đại hoạn quan trở xuống, quê quán phần nhiều ở Mân, người thời ấy coi Mân là ổ của hoạn quan. Tuyên Du đến nơi, mỗi tiết Hàn thực (tiết ăn đồ nguội vào mùa xuân, cũng là dịp tảo mộ) đều sai tướng lại mang đồ ăn đi cúng ở mồ mả nhà các hoạn quan, tức là việc quét dọn mộ. Bởi vậy người đương thời gọi ông là "kẻ giữ mộ cho sắc sứ" (sắc sứ: người được vua sai đi, tức hoạn quan). (Trích Ngọc tuyền tử.)

 Lý Đức Dụ

 Khi Lý Đức Dụ trấn giữ (Hoài Nam) (?), giám quân sứ Dương Khâm Nghĩa được triệu về triều, ắt sẽ được giữ chức then chốt bên cạnh vua, vậy mà Đức Dụ tiếp đãi lễ nghi cũng chẳng hơn thường. Khâm Nghĩa trong lòng oán giận. Một hôm, Đức Dụ mở tiệc ở nhà chính, không có khách nào khác, bày mấy giường đồ quý và tranh vẽ, thứ nào cũng tuyệt đẹp; cả bữa tiệc phục dịch cũng hết lòng hết lễ. Tiệc xong, ông đem tất cả tặng cho Khâm Nghĩa. Khâm Nghĩa mừng quá mong đợi. Mươi ngày sau, đi về phía tây đến Biện châu, có chiếu bảo trở lại làm giám quân Hoài Nam. Khâm Nghĩa về đến nơi, đem hết đồ được tặng trước kia trả lại. Đức Dụ nói: "Mấy thứ này có đáng gì mà phải từ chối," rồi lại đưa hết cho ông. Khâm Nghĩa cảm kích gấp bội. Về sau ông quả làm Khu mật sứ (chức do hoạn quan giữ, coi việc cơ mật, truyền mệnh vua). Quyền bính mà Đức Dụ nắm suốt một đời vua Đường Vũ Tông đều do Khâm Nghĩa giúp mà có. (Trích U nhàn cổ xuy.)

 Hàn Toàn Hối

 Vua Đường Chiêu Tông vì hoạn quan cậy quyền, kiêu căng ngang ngược khó trị, nên thường có ý giết trừ. Tể tướng Thôi (Dận) ghét bọn ấy nhất. Vua dặn hễ có mật tấu thì bỏ vào túi niêm phong mà nộp, đừng tâu trực tiếp ở điện phụ; vì thế hoạn quan không biết được. Bọn Hàn Toàn Hối bèn tìm mấy chục cô gái đẹp ở kinh thành dâng vào cung, ngầm nhờ dò những việc kín trong cung. Thiên tử không nhận ra, nên mưu kế dần bị lộ. Hoạn quan dùng của đút lót hậu hĩnh và lời ngon ngọt để nhờ các tướng trấn giữ bên ngoài làm chỗ dựa (như chuột nương thành, cáo nương miếu). Thấy Thôi, chúng đều trợn trừng mắt (?). Mỗi dịp tiệc tùng tụ họp vào tiết Phục, tiết Lạp (các dịp tế lễ giữa mùa hè và cuối năm), chúng nhìn nhau mà khóc. Lời lẽ nịnh bợ… người Biện… Đồng, Hoa… (?) biết được mưu của Thôi. Thế là Hàn Toàn Hối dẫn cấm quân bày binh khí, ép vua đến Phượng Tường.

 Sau đó Thôi cùng Lương Tổ (Chu Toàn Trung, sau là vua khai lập nhà Lương) hợp mưu giết bọn hoạn quan, nhưng chẳng bao lâu tai họa cũng đến với ông, đến nỗi cả họ bị diệt. Người hiểu biết đều đổ tội cho Thôi. Trước đó, chú ông là Thôi An Tiềm thường nói với người thân: "Kẻ làm diệt họ ta ắt là thằng Truy nhi." Truy nhi là tên lúc nhỏ của (Dận). Tấn vương Lý Khắc Dụng ở Hà Đông nghe việc ông làm, bảo các khách trong dinh: "Kẻ tiếp tay cho giặc làm điều ác chẳng phải là Thôi sao? Kẻ làm tan nước nát nhà ắt là người này." (Trích Bắc mộng tỏa ngôn.)

 Tô Tuần

 Cuối đời Đường, thượng thư (quan đứng đầu một bộ) Tô Tuần là kẻ xu nịnh, sống cẩu thả, Lương Thái Tổ khinh ông. Một hôm ông đến Tịnh châu yết kiến Tấn vương. Lúc ấy Trương Thừa Nghiệp đang một lòng mưu khôi phục nhà Đường, vậy mà Tuần bỗng dâng Tấn vương một đôi bút dùng để vua phê chiếu sắc (ý khuyên Tấn vương lên ngôi hoàng đế). Thừa Nghiệp càng khinh bỉ ông hơn. (Trích Đường thư.)

 Tô Khải

 Vua Chiêu Tông ban đầu được đặt thụy hiệu (tên đặt sau khi vua chết để đánh giá cả đời) là Thánh Mục Cảnh Văn Hiếu hoàng đế, miếu hiệu (tên dùng để thờ trong tông miếu) là Chiêu Tông. Khởi cư lang (quan ghi chép lời nói việc làm của vua) Tô Khải cùng mấy người bàn bác, xin đổi thành Cung Linh Trang Mẫn hoàng đế, miếu hiệu Tương Tông (những chữ mang ý chê bai). Tô Khải là con của Lễ bộ thượng thư Tô Tuần. Năm Càn Ninh thứ hai, Khải đi thi tiến sĩ. Khải người xấu xí, lại không có đức hạnh. Chiêu Tông ghét kẻ chen bừa vào hàng đỗ đạt, nên đánh trượt y trước tiên. Từ đó y oán hận, chỉ mong nước gặp tai họa. Cha y là Tuần gian tà, a dua, thời ấy không có tiếng tốt, nên chỉ biết đón ý người trên mà cầu tiến thân. Lương Tổ biết y hiểm ác, càng không ưa; Kính Tường, Lý Chấn cũng rất khinh y. Khi Lương Tổ lên ngôi, xuống chiếu rằng: "Tô Khải, Cao Di Hưu, Tiêu Văn Lễ đều là người xấu kém, không thể để làm bẩn hàng quan, đều cách chức đang giữ, đuổi về quê. Tô Tuần cho về hưu." Kẻ sĩ vùng Hà Sóc gọi Tô Khải là "con cú, con kính đội mũ áo" (cú: chim ăn thịt mẹ, kính: thú ăn thịt cha; chỉ kẻ bất trung bất hiếu mang lốt sĩ phu). (Trích Bắc mộng tỏa ngôn.)

 Nhạc Bằng Quy

 Theo lệ cũ, kẻ sĩ không giao du với hoạn quan. Quân dung sứ Thập quân (chức hoạn quan giám sát mười đạo cấm quân) Điền Lệnh Tư nắm quyền lớn đến mức xoay chuyển được ý vua. Khi vua Đường Hy Tông chạy loạn, đến Dương Nguyên (?), trăm quan chưa tụ họp đủ, thiếu người lo việc thảo chiếu. Thị lang (quan phó của một bộ) Nhạc Bằng Quy cũng đến hành tại (nơi vua tạm ở), nhân đó yết kiến Trung úy (tức Điền Lệnh Tư), lại xin kết làm thân thích "trong ngoài" (hoạn quan trong cung và quan ngoài triều nhận nhau như họ hàng). Do đó Lệnh Tư tiến cử ông làm Hàn lâm học sĩ (quan thân cận chuyên thảo văn thư cho vua). Tể tướng Trương Tuấn từ một xử sĩ (người có học mà không ra làm quan) được bổ làm Khởi cư lang, cũng xuất thân từ cửa Lệnh Tư, đều giữ lễ kính như thân thích trong ngoài.

 Đến khi xe vua tới đất Thục, các quan trong triều tụ họp đủ. Một hôm, Trung úy mở tiệc đãi tể tướng; các học sĩ và Trương khởi cư cũng cùng dự. Trương công thẹn phải lạy trước mặt mọi người, nên đến yết kiến Trung úy trước, làm lễ tạ rượu riêng. Trung úy lấy làm lạ. Lát sau khách đến, đã ngồi yên chỗ, Trung úy nói với các quan: "Tôi với ông khởi cư, trong đục khác dòng, từng kết làm thân thích trong ngoài. Nếu đã sợ bị nhục thì sao không bỏ hẳn đi? Hôm nay lén lút tạ rượu là không được." Trương công vừa thẹn vừa sợ, từ đó bị các bậc tài tuấn rất coi thường.

 Nhạc công khi đi thi tiến sĩ, ban đầu dâng thư yết kiến Thị lang Lý Chiêu, tự giới thiệu rằng: "Ngoài chín bộ kinh, sách sử, cùng sách Lão, Trang và bài Hành đô phú, tôi đã viết tám trăm quyển sách, xin cho thi thử." Ông quả thật có học vấn, nhưng văn chế cáo (văn chiếu chỉ của vua) thì không gọn gàng, thỏa đáng lắm, người thời ấy có kẻ chưa phục. (Trích Bắc mộng tỏa ngôn.)

 Khổng Khiêm

 Đầu thời vua Minh Tông nhà Hậu Đường mới lên ngôi, giết Tô dung sứ (quan coi thuế; tô là thuế ruộng, dung là thuế nộp thay lao dịch, ở đây là người nắm tài chính cả nước) Khổng Khiêm, Tiết độ sứ quân Quy Đức Nguyên Hành Khâm, Tiết độ sứ Đặng châu Ôn Thao, Thái tử thiếu bảo (chức quan phụ dạy thái tử, thường là hàm danh dự) Đoạn Ngưng, viên coi sở nấu men rượu ở Biện châu Tân Đình Úy, Lý Kế Tuyên, v.v.

 Khổng Khiêm vốn là viên lại nhỏ ở Ngụy châu. Khi vua Trang Tông mưu dựng nghiệp bá, Khiêm có công lo lương ăn cho quân. Làm Tô dung sứ rồi, y khéo léo thờ những kẻ được vua sủng ái, cướp quyền tể tướng, chỉ chăm vơ vét, bóc lột trăm đường, gây phẫn nộ cho mọi người nên bị giết. Nguyên Hành Khâm là tướng được Trang Tông yêu, ra vào cung cấm không ai ngăn cách; y hại con của Minh Tông là Tòng Cảnh, vì vậy bị giết. Đoạn Ngưng thờ nhà Lương, nhờ gian nịnh mà tiến thân lên đến tiết độ sứ; những năm cuối nắm quyền quân đội mà bó tay về hàng triều đình. Ôn Thao hung ác (?), đào bới lăng mộ các vua ở Tây Kinh. Trang Tông trung hưng (khôi phục lại cơ nghiệp đã suy) mà không xét tội y; y đút lót hậu cho bọn phường hát và hoạn quan, nên cùng Đoạn Ngưng đều được ban họ của vua, có kẻ còn được cầm cờ mao và búa việt (vật biểu trưng quyền tiết độ sứ). Minh Tông theo lời bàn của mọi người mà giết chúng.

 Tân Đình Úy là nha tướng (tướng hầu cận trong dinh) của Doãn Khai Phong (quan đứng đầu phủ Khai Phong) Vương Toản. Thời Chu Hữu Trinh, Đình Úy dựa thế Toản bẻ cong phép nước, làm rối chính sự, người Biện đều ghét. Lý Kế Tuyên là con tướng Biện châu Mạnh Thẩm Trừng, bỏ trốn về theo Trang Tông, được Lưu hoàng hậu nuôi làm con; khi ấy trong cung có tiếng nhơ đồn ra ngoài. Bốn kẻ ấy, từ lúc vua còn ở dinh thân vương đã ghét cách làm người của chúng, nên đều giết cả. Hoàng đế Trang Tông rửa nhục cho nhà Đường, được gọi là trung hưng, thế mà Ôn Thao phá bới lăng mộ các đời vua, đáng phải xử tử, lại được ban họ vua, giao cờ tiết. Do đó biết rằng cái gọi là trung hưng là sai. (Trích Bắc mộng tỏa ngôn.)

 Thái Bình quảng ký, quyển 239

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video