Thiên 241 — Quyển 241

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống, gom các chuyện ghi chép và truyện lạ từ nhiều sách xưa), quyển 241.

 Siểm nịnh (loại chuyện về kẻ xu nịnh, ton hót), phần ba.

 Vương Thừa Hưu.

 Vương Thừa Hưu.

 Vương Thừa Hưu là hoạn quan (quan hầu trong cung, là người đàn ông đã bị thiến) của Hậu chủ nước Thục là Vương Diễn (vua cuối cùng nước Tiền Thục thời Ngũ Đại). Hậu chủ sủng ái hắn vì hắn khéo pha trò, đùa cợt suồng sã. Hắn lại có nhan sắc đẹp, thường hầu Thiếu chủ (tức Hậu chủ, vì vua lên ngôi khi còn trẻ) ngủ nghỉ, lâu dần được một mình chiếm hết sự yêu chiều. Thừa Hưu thường đem những chuyện tà vạy, dâm ô để lấy lòng chủ, nên chủ càng sủng ái hắn. Hắn kết với Hàn Chiêu thành bạn sống chết có nhau, mọi mưu tính đều trong ngoài phối hợp với nhau.

 Một hôm Thừa Hưu xin được tuyển lính khỏe từ các quân, chọn được mấy nghìn người dũng mãnh, đặt tên là quân Long Vũ. Thừa Hưu tự làm thống soái, lại đặc biệt cấp thêm áo quần, lương thực, ngày ngày ban thưởng hậu hĩnh. Nhân đó hắn xin làm Tiết độ sứ (quan đứng đầu cả việc quân lẫn việc cai trị một vùng) Tần Châu, lại nói: "Thần xin vì bệ hạ đi tìm chọn gái đẹp ở Tần Châu." Hắn còn kể rằng phong thổ Tần Châu sinh ra nhiều gái đẹp nghiêng nước, rồi mời vua ngự đến Thiên Thủy (tức vùng Tần Châu). Thiếu chủ rất vui.

 Vua liền sai hắn cầm cờ tiết (cờ làm tin của triều đình trao cho quan trấn thủ) đến trấn. Toàn bộ quân tinh nhuệ Long Vũ đã tuyển đều sung làm đội quân cận vệ của phủ đi theo. Đến trấn, ngay ngày nhậm chức, hắn đã phá dỡ sân phủ, bắt dân phu khai thác gỗ đá, dựng công thự và dinh thự của mình, theo đúng quy chế của cung điện. Hắn lại dùng hình pháp hà khắc, đến cả đàn bà con gái cũng không thoát khỏi lao dịch xây cất. Hắn còn ngầm ra lệnh cưỡng bắt con em nhà dân để dạy ca múa đàn hát. Ai bị bắt thì sai thợ vẽ chân dung, ghi họ tên, gửi gấp theo đường trạm cho Hàn Chiêu; Chiêu lại lén dâng lên Thiếu chủ.

 Thiếu chủ xem tranh, bất giác lòng mê cuồng, bèn quyết định đi Tần Châu, nhân đó ban chế (văn bản mệnh lệnh của vua) rằng: "Trẫm nghe các vua đời trước đi tuần thú (vua đi tuần xem xét các địa phương) để xem đất đai lúc khốn khó, lúc yên vui. Các đời đi xem xét phương xa là để an ủi lòng mong ngóng của muôn dân. Cõi Tây Tần ở xa nơi biên giới; Tiên hoàng đế vạch định non sông này, nhiều năm chinh phạt, tuy đã quy phục giáo hóa của nhà vua nhưng ơn huệ chưa thấm khắp. Nay việc cày cấy đã được mùa, nghe nói quân dân rất mong vua ngự tới; để yên cõi biên, trẫm tạm bàn việc đi tuần xem xét. Trẫm chọn ngày mồng ba tháng mười năm nay ngự đến Tần Châu. Bố cáo trong ngoài để ai nấy đều biết."

 Từ đó trong triều ngoài nội hết lời can ngăn, vua không nghe. Mẹ vua là thái hậu khóc lóc ngăn cản, đến mức nhịn ăn. Nguyên Tiết độ phán quan (quan phụ tá xử lý công việc trong phủ tiết độ) Tần Châu là Bồ Vũ Khanh níu ngựa vua, khóc ra máu, dâng biểu can rằng:

 "Thần nghe vua Nghiêu đặt trống để ai dám can thì đánh lên, vua Thuấn dựng cột gỗ để dân viết lời chê lỗi vua, vua Thang có người chuyên coi xét lỗi lầm của vua, nhà Chu có trống bỏi để răn dè. Ấy là vì các vua sáng thời xưa muốn giữ trọn đạo làm vua, muốn biết lỗi của mình nên cần nghe lời nói thẳng, để nhận lỗi mà tự trách mình, mong trị dân và tu sửa đức hạnh. Bệ hạ từ khi nối dõi tông miếu, nắm vận nước, lên ngôi chính vị, đáng phải ưa nghe lời trung dù trái tai, để kẻ bề tôi thường dám trái ý vua mà can.

 Vả lại, Tiên hoàng đế dấy nghiệp từ Hứa Xương, khởi thân ở Lãng Uyển (?) (vùng Lãng Châu), trải gian khổ trong buổi đất nước hỗn loạn, chịu hiểm nguy giữa lúc quần hùng tranh giành như hổ; tay chân chai sạn vì giáp giáo, ngủ thức giữa gió sương; ra sức võ mà thu phục các vùng đồng bằng, lập chiến công mà dẹp nhiều đồn lũy; liều thân bỏ mạng thờ chủ, hết lòng vì vua, mới dựng nên cơ nghiệp, đến mức mở nước. Ngày nay cơ đồ to lớn hùng mạnh, đại nghiệp cao vững; đất đai tới tận Ung, Lương, bờ cõi nối liền nam bắc; đức lan tới Ngô, Việt, uy dẹp yên các chốn man di xa xôi. Quận phủ khá nhiều, cửa ải sông núi ngày càng rộng, người vật tươi đẹp, đất đai phồn hoa; giữa lúc bốn biển chia năm xẻ bảy mà dựng nên được nghiệp đế vương muôn đời.

 Bệ hạ sinh ra trong giàu sang, ngồi không mà được cả trời đất (tức ngôi vua), chỉ ưa vui chơi, không nghĩ đến biến cố. Thần mong bệ hạ lấy danh giáo (lễ giáo, luân thường đạo lý) mà tự kiềm chế, lấy lễ nhạc mà tự giữ mình, theo khuôn phép đạo đức, nghe lời dạy của thầy; biết rằng xã tắc (đất nước, vốn nghĩa là thần đất và thần lúa, tượng trưng cho quốc gia) không dễ giữ, nghĩ rằng việc cày cấy là khó nhọc nhất; quý trọng cơ nghiệp của Cao Tổ (vua sáng lập triều đại), trị nước như Thái Tông. Trọng người hiền thay cho ham sắc, chăm chăm để lòng vào việc nước; lời không có căn cứ chớ nghe, mưu chưa hỏi bàn chớ dùng. Hãy nghe năm loại âm nhạc mà nhận lời can (như vua Vũ treo năm loại nhạc khí, ai muốn can việc gì thì đánh loại tương ứng), lấy ba tấm gương mà soi lòng (như Đường Thái Tông nói: gương đồng để sửa mũ áo, gương xưa để biết hưng vong, gương người để biết được mất). Hãy bớt nghỉ ngơi ở các vườn rừng đình tạ, đọc nhiều kinh sử của các vua trước, riêng tu đức lớn để tính kế lâu dài; chớ để mê sắc, chớ để rượu làm u mê, thường tự mình lo việc chính sự, chớ tùy ý rong chơi.

 Thần trộm nghe bệ hạ muốn ra khỏi Thành Đô đi tuần các đồn lũy biên giới. Vả lại Thiên Thủy đất xa, hiểm trở khó đi; sạn đạo (đường bằng gỗ bắc men vách núi) chênh vênh tận mây, cao ngất chạm trời; mưa nhỏ thì gió thổi gãy đường gác, hơi lầy thì đường núi trơn trượt. Đâu thể cho xe vua rung chuông đi qua, sao chịu nổi cảnh phải thét ngựa vượt dốc hiểm? Lại thêm kinh đô của địch gần trong gang tấc, thành ấp biên ải hoang vắng, dân ở lẫn với người Phiên, người Nhung (các tộc người phía tây), đất nhiều sương độc chướng khí, chẳng có phong cảnh đẹp lạ gì, không thể chọn được chốn danh thắng hay tìm được nơi u tịch. Nước sông Lũng tiếng nghe buồn thảm, kèn của người Hồ âm điệu nghẹn ngào; trong doanh chỉ có lính mặc giáp, trên thành chỉ có người gối giáo mà ngủ. Ngày ngày nhìn quân do thám giặc trên đỉnh núi trơ trọi mà lo ngờ; ngày ngày trông cờ canh trên núi cao mà đề phòng. Đó là vùng lắm núi nhiều nước, là nơi dễ loạn khó yên. Vách Mạch Tích chẳng có gì đáng ngắm luyến, hẻm Mễ Cốc nào có gì hơn (?); trên đường ắt gặp dốc Ta Sơn, lối đi thông với sông Oán Thủy (?); ấy là đất Tần Mục công xưa nuôi ngựa, là chỗ Ngỗi Hiêu tiếm ngôi (tự xưng vương trái phép).

 Bởi thế, một người là vua ra đi thì trăm quan theo hầu, nghìn đoàn đông nghịt như mây mù, muôn người chạy như sao băng. Châu huyện dọc đường bị tàn phá, nhà trạm khắp nơi chật hẹp ít ỏi, chỗ nghỉ ngủ còn chẳng dễ có, việc cung ứng ắt càng khó khăn. Dẫu từ trong cung chỉ huy, tự bỏ tiền của thuộc các sảnh ra chi, cũng không tránh khỏi nhân đó mà quấy nhiễu giày xéo, chỗ nào cũng kiệt quệ. Lấy đó mà bàn thì không nên khinh suất lên đường. Rồng xanh ra biển thì mây bay mưa đổ, há để sóng yên gió lặng; ắt sẽ hại mạ hỏng lúa (ý nói vua đi đến đâu ắt kéo theo xáo trộn, hại dân đến đó). Vì vậy xe vua nên dừng, bước vua khó dời.

 Huống chi năm trước xe vua chỉ đến Sơn Nam mà còn chẳng phải phát binh lính (?), lần này đến Thiên Thủy chưa rõ sẽ liệu thế nào cho thỏa. Từ khi trước đây đánh phá thành trì Lương Nguyên, cướp bắt dân hộ ở Nghĩa Ninh, người bị chặt cổ tay không chỉ một, kẻ bị chém đầu rất nhiều; việc ấy chẳng những làm lòng người bên kia oán giận mà còn tổn hại thánh đức của ta. Nay nơi đó cách Lạc kinh (Lạc Dương, kinh đô nhà Hậu Đường) không xa; nếu họ nghe xe vua lại đến, mà bên ấy đã có mưu tính sẵn, thì bên ta lại phải chinh phạt. Huống chi Phượng Tường từ lâu là kẻ địch đối đầu, ắt chứa mưu gian; rất lo chúng bịa đặt lời yêu ngôn, gây nên hiềm khích.

 Lại nữa, bệ hạ với vua Đường vừa mới giao hảo, sứ giả và lễ vật qua lại không ngớt; chỉ lo họ nghe tin thánh giá thân hành sẽ sinh lòng nghi kỵ, ắt sẽ đặc phái sứ giả mời bệ hạ ra biên giới hội thề, chưa rõ khi ấy bệ hạ đi hay không đi. Nếu đi thì giống như Tần và Triệu tranh mạnh (điển hai vua Tần, Triệu gặp nhau ở Thằng Trì, ra sức làm nhục nhau), hai bên khó chịu khuất phục nhau; nếu không đi thì như Lỗ với Vệ bất hòa, chiến tranh liền nổi lên. Phải lường việc từ khi chưa manh nha, dự liệu từ trước; mong bệ hạ suy nghĩ kỹ.

 Thần cúi nghe từ xưa đế vương đi xem xét các phương, đi tuần thú, là để thương xót dân, đánh kẻ có tội, ban điều nghĩa, xem phong tục, rồi mới trở về chốn cửu trùng (cung vua, nơi có chín lớp cửa) để yên muôn họ. Nay bệ hạ đã nhiều lần đi chơi xa, chưa nghe ban ra một điều giáo hóa nào, chỉ là lội qua sông núi, thúc giục người ngựa; ở Tần (?) thì thuyền suýt đắm, ở Thanh Thành thì cung phi suýt bị chìm (?); tự chuốc kinh hãi lo âu, vì việc gì cấp thiết đâu? Rồi lại trở về kinh, quân dân chẳng vui, chỉ làm lòng người uất ức, chẳng làm rạng đức vua. Nhớ xưa khi Tiên hoàng còn sống chưa từng vô cớ đi tuần chơi; bệ hạ từ khi nối ngôi đến nay tùy ý thường rời cung điện, nhọc lòng tốn sức, được ích gì? Nay lại như trước sửa soạn xa giá, lại định xa rời cung điện.

 Xưa xe loan của Tần Thủy Hoàng không trở về (vua chết dọc đường đi tuần), thuyền rồng của vua Tùy không quay lại (Tùy Dạng Đế đi chơi Giang Đô rồi bị giết ở đó). Bệ hạ thánh hơn vua Tần, sáng hơn vua Tùy, lại không có cái lo phải xây thành ở phương bắc, há lại có cái họa đi chơi phương nam (?). Bệ hạ khoan nhân độ lượng, hết lòng hiếu thảo, sâu lòng từ ái, biết nỗi gian nan cày cấy, hiểu lẽ thành bại xưa nay, tự giữ được mất, không buông thả lòng mình; sao nỡ để đến nỗi đường lối nhà vua bị dứt (?), khiến muôn dân biết nương vào đâu, khiến mẹ hiền mang tội tình gì? Thần đâu dám lo xa đến chuyện nguy vong, chỉ sợ việc này trái với đạo nhân, đạo hiếu.

 Huống chi ở kinh đô có cửa vàng ngọc, điện báu lầu ngọc, vườn trong cung, vườn Thượng Lâm, ao ngọc, vườn bao quanh; gió thơm đầy lan can, móc lành đầy mâm; nhạc Quân Thiên (nhạc ở trên trời) tấu khúc Cửu Thiều (nhạc của vua Thuấn), điệu múa Hồi Tuyết (?) (múa uyển chuyển như tuyết bay lượn) bày thành bát dật (múa tám hàng, mỗi hàng tám người, là lễ múa dành riêng cho thiên tử); gom thần tiên vào cõi trong trẻo thanh tịnh, bày ca múa trong vườn tiên Lãng Uyển. Cảnh đẹp nhân gian như thế thiên hạ không đâu có; thỉnh thoảng thưởng ngoạn cũng đủ xem thú lạ, cần gì phải ra biên ải xa xôi ngắm núi hoang kia? Không tiếc mình vàng thì được ích gì?

 Hiện nay đất Kỳ Dương (vùng Phượng Tường) chưa quy thuận, nhà Lương đã mất, Trung Nguyên đã có người làm chủ, việc lớn chưa xong; vả lại sinh dân trong nước đang phải chịu trộm cướp hoành hành. Dẫu biên giới không có nguy cơ khói lửa báo giặc, thì trong nội địa vẫn có mối họa ngay trong tim gan. Bệ hạ nhận vận nghìn năm, xưng tôn một nước, văn đức võ công sắp đặt được cả trời đất, hiếu hơn vua Thuấn, nhân hơn vua Thang, trăm nết đều đủ, muôn việc không rối; thông minh sáng suốt, hiểu biết rộng khắp, kiến thức độ lượng biết biến thông, trí mưu sâu xa, một mình ôm tài anh kiệt. Bệ hạ mới ở ngôi báu, đang tuổi thiếu niên, đã nối được nền xã tắc lại nắm được nơi hiểm yếu của non sông.

 Chỉ cần (?) nghe xa xét sâu, ở yên mà lo lúc nguy, mở bốn cửa để cầu người hiền, nắm muôn việc mà thi hành, trên dưới cùng một lòng đức; ngồi ngay ngắn chốn cửu trùng, khiến ân và uy cùng thi hành, thưởng phạt ắt thỏa đáng; chia đều mưa móc (ơn vua), khắp tới những người bị thương tổn; khiến trong ngoài được thư thả, con cháu được hưng thịnh; ban ơn giáo hóa cho dân, lập công cứu giúp mọi người. Hãy tuyển chọn quân mạnh, suy tính kế lớn, làm lung lay thế hung hăng như cú dang cánh của bên kia, làm mạnh thêm uy thế như hổ rình mồi của bên ta; cho ngựa ăn no, luyện tập quân lính, lương thực dồi dào, binh khí sắc bén. Bên kia hễ có chút sơ hở, bên này liền xuống mà thôn tính dẹp yên, đúng lúc nắm lấy thời cơ, thi hành rộng khắp vương đạo (đường lối trị nước bằng nhân đức của bậc vua chân chính). Tự nhiên trăm thần ban phúc, bốn biển quy về đức nhân, lòng người hợp lại thành thành lũy, thiên hạ được trị yên.

 Trước mắt, đô Thục hùng mạnh, các nước không bằng; kẻ sĩ hiền đầy triều, thánh nhân đang ở ngôi cao. Thần mong trăm họ vui hơn thời Trinh Quán (niên hiệu của Đường Thái Tông, thời thịnh trị nổi tiếng), đấng vạn thặng (thiên tử, người có muôn cỗ xe binh) sáng suốt hơn Thái Tông; nhận lời can như nhận thuốc chữa bệnh, nghe cả lời của kẻ cắt cỏ kiếm củi (người dân quê thấp hèn); yêu tiếc xã tắc, cứu chữa quân dân. Như Chu Vũ vương nhờ bề tôi dám nói thẳng mà hưng thịnh; hãy biết vua Trụ (Đế Tân) vì bề tôi chỉ dạ dạ vâng vâng mà diệt vong. Đừng có việc che lỗi, cự tuyệt lời can; hãy có người dám bác thẳng mặt, tranh cãi giữa triều; nhờ đó triều ta sáng suốt, giáo hóa nhà vua thêm rộng.

 Bệ hạ chớ thấy dân cư đông đúc mà bảo kinh đô phồn hoa; ấy là vì những nơi ngoài bị hà hiếp tàn phá, không ở được, nên tranh nhau kéo về tụ tập, cốt tạm sống yên qua ngày. Nay nhiều châu cai trị tàn ngược, trăm họ mất nghề gần hết, ruộng bỏ hoang không ít, trộm cướp thành bầy; xin bệ hạ rộng sai người tâm phúc đi khắp nơi, để đặc biệt được nghe thấy tình hình.

 Vả lại nước Thục xưa nay dựng nghiệp phần nhiều thiếu mưu lâu dài: hoặc đức không truyền tới hai đời, hoặc vận nước không kéo dài tới bảy đời. Lưu Thiện (vua thứ hai nhà Thục Hán) chóng vánh đầu hàng Đặng Ngải, Lý Thế (vua cuối nước Thành Hán ở đất Thục) vội vàng quy hàng Hoàn Ôn. Đều vì không nghe lời can, không lo chính sự, không thi hành vương đạo, không nghĩ đến sinh dân, đến nỗi lòng người trong nước không giữ được một ai, hiểm trở núi sông cũng không đủ để nương cậy. Bệ hạ cực thánh cực sáng, như Nghiêu như Thuấn, há là hạng sánh với Hậu chủ Lưu Thiện, há là bậc ngang với Tử Nhân (tức Lý Thế)? Bệ hạ có tiếng khoan từ chí hiếu, có tài nhìn xa mưu dài, không tin kẻ xu nịnh, không buông mình đắm chìm hoang lạc, ra vào đều có điều làm gương được, động tĩnh không gì là không bền lâu, ắt sẽ đạt cơ nghiệp muôn năm, cuối cùng làm vua cả bốn biển.

 Thần mong bệ hạ hãy dừng xe loan, chớ rời kinh đô. Đợi khi Trung Nguyên vô sự, tám phương đến chầu, lòng người thiên hạ đều về với chúa ta như các dòng nước đổ về biển, như đàn kiến ham mùi béo; có đạo thì tự sẽ rạng rỡ, không ai không phục. Khi ấy chẳng những xem được Thiên Thủy mà còn có thể ngồi ở Trường An. Đó là lòng thành tha thiết nhất của kẻ bề tôi nhỏ mọn này, là nguyện vọng sâu xa của cả nước.

 Thần nghe thiên tử có bảy bề tôi dám can thì dẫu vô đạo cũng không mất thiên hạ. Vì thế thần dốc hết lòng son, ngửa lên can bậc thánh minh; không mượn việc này để cầu vinh hiển chức quan, không mua danh tiếng; lòng không phải muốn chê bai bề trên, mà lẽ ra là vì lo cho vua. Thần tuy không có cái tài níu lan can đến gãy (điển Chu Vân đời Hán bám lan can điện can vua đến gãy cả lan can), chỉ có cái tội chạm vào vảy ngược của rồng (làm vua nổi giận); thần không tránh bị giết, mạo muội gõ cửa sân trời. Thần chết đi thì cũng như trong muôn con mất đi một con sâu kiến. Nếu bệ hạ hoàn toàn không suy xét mà nhất định đi về biên thùy, để lại cho thánh mẫu nỗi lo, khiến các quan ôm mối lo âu, hoàn toàn mê muội về được mất, tự chuốc lấy mỏi mệt, rồi nếu có việc bất trắc thì hối sao kịp? Thần mong bệ hạ hơi mở đường can gián, nhận lấy đôi chút lời thần, chớ trái lòng thánh hậu (thái hậu), hãy thuận theo mong mỏi của người trong nước, cúi xét kế lớn, chớ ra nơi biên giới xa xôi."

 Hậu chủ rốt cuộc không nghe. Hàn Chiêu bảo Vũ Khanh: "Ta giữ tờ biểu của ngươi đây, ngày tới Tần Châu sẽ tống ngươi vào ngục, xét hỏi từng câu từng đoạn, chớ có hối."

 Ngày mồng ba tháng mười, vua rời Thành Đô; ngày mồng bốn đến Hán Châu. Vương Thừa Tiệp (?) ở Phượng Châu sai ngựa trạm phi về tâu (?) rằng triều phía đông (nhà Hậu Đường) sai Hưng Thánh lệnh công (lệnh công: tôn xưng bậc quan đầu triều; tức Ngụy vương nói ở sau) thống lĩnh hơn mười vạn quân kéo đến, tháng chín đã đến Phượng Châu. Thiếu chủ vẫn cho là bề tôi bày kế để ngăn chuyến đi của mình, nói: "Trẫm đang muốn tận mắt xem đánh nhau, còn lo gì?" Rồi không ngoảnh lại mà cứ tiến.

 Lên núi Tử Đồng, Thiếu chủ có thơ rằng:
"Núi cao chụm khói lạnh,
Lối vắng lên trời băng.
Dưới nhìn núi Nga Mi,
Trên ngó đỉnh Hoa Nhạc.
Rong ruổi chẳng vì vui,
Tuần du vì lo biên.
Từ đây trèo vượt mãi, đường đến lầu ca còn mấy nghìn (?)."

 Vua truyền lệnh các quan tùy tùng họa theo. Trung thư xá nhân (quan ở sảnh Trung thư, lo soạn thảo chiếu lệnh) Vương Nhân Dụ họa rằng:
"Nghi trượng (cờ quạt, binh khí bày theo hầu vua) phất khói lạnh,
Quân dẹp đường thét giữa lưng trời.
Mây vàng sinh dưới vó ngựa,
Mặt trời lặn xuống ngọn thông.
Đức lớn yên dân mỏi mệt,
Gió nhân quạt tới biên xa.
Đường trước hỏi Thành Kỷ (huyện thuộc Tần Châu),
Từ đây còn ba nghìn dặm."
Thành Đô doãn (quan đứng đầu phủ Thành Đô) Hàn Chiêu, cùng các Hàn lâm học sĩ (quan văn hầu cận vua, lo soạn văn thư) Lý Hạo Bật, Từ Quang Phổ đều họa theo, nhưng bản thơ đã mất.

 Đến khoảng hai mươi dặm phía tây Kiếm Châu, đêm đi qua một ngọn núi có khe, chợt nghe trước sau mấy chục dặm, quân lính và người đi đường khua trống đánh chiêng, khắp núi gào thét, tiếng vang động cả khe hang. Hỏi người thì bảo: người đi qua đây sợ bị hại (?), sợ có thú dữ vồ người nên la hét như thế. Ngựa cưỡi đều hí rống sợ hãi, quất roi cũng không chịu tiến. Trong đám có người nói: "Vừa rồi ở phía trước xa giá, có con thú dữ từ bụi rừng bên trái đường nhảy ra, giữa muôn người vồ lấy một người mang đi. Người ấy bị ngậm tha đến khe hang mà vẫn còn nghe tiếng kêu cứu mạng." Lại thêm trời chưa sáng nên không ai dám đuổi bắt. Người đi đường ai cũng toát mồ hôi. Sáng ra có quân lính đi tìm, thấy trên cỏ chỉ còn bỏ lại phần hài cốt thừa.

 Thiếu chủ đến hành cung (cung vua nghỉ lại khi đi xa), hỏi các bề tôi, ai cũng kể chuyện sợ hãi; vua liền sai các quan tùy tùng mỗi người làm một bài thơ. Vương Nhân Dụ làm thơ rằng:
"Răng như gươm, lưỡi như đinh, lông đẫm máu tanh,
Rình rập tính toán nhọc lòng, nào ngơi phút nào.
Chẳng vì triều lớn trừ hoạn nạn,
Chỉ đứng giữa đường ăn sinh dân.
Xưa nay hộ khẩu nuôi cái miệng tham,
Chưa rõ ba đinh (ba người đàn ông trong hộ) phải nộp thuế mấy đinh.
Hôm nay hoàng đế thân ra đi săn,
Dưới núi Bạch Vân khéo mà giấu hình."

 Hàn lâm học sĩ Lý Hạo Bật dâng thơ rằng:
"Dưới núi năm năm tự nằm tự đi,
Ăn hết sinh dân, ý định thế nào?
Nanh vuốt đông thêm thì dân theo đó giảm,
Khe hang sâu thêm thì xương đã nhiều.
Kỷ cương thiên tử còn bị đùa giỡn,
Khách lẻ loi cùng khốn càng khó qua.
Đường dài chớ lạ không dấu người,
Đều bị Sơn vương (chúa núi, tức con hổ) thu thuế giết sạch rồi."

 Thiếu chủ xem hai bài thơ, cười lớn nói: "Thơ của hai bề tôi này đều có ngụ ý cả. Trẫm cũng ở trên ngựa nghĩ suốt hơn ba mươi dặm mà rốt cuộc không thành." Bèn sai các quan tùy tùng làm thơ; Hàn lâm học sĩ Từ Quang Phổ, Thủy bộ viên ngoại (viên ngoại lang ty Thủy bộ, ty coi việc sông nước thuộc bộ Công) Vương Tốn cũng dâng thơ.

 Đến Kiếm Môn, Thiếu chủ đề thơ rằng:
"Thả lỏng dây cương vượt Song Kiếm (hai núi đứng đối nhau như hai thanh gươm),
Đi mãi giẫm lên cạnh đá.
(Trời) dựng thành lũy cao nghìn tầm (?),
Làm chỗ dựa cho muôn đời.
Đạo đức tuy chẳng đáng chọn,
Non sông tạm đáng tự hào.
(Ngoảnh lại) xem đường về cung khuyết (?),
Mây chồng, cây tầng tầng lớp lớp."

 Sau đó các bề tôi hầu cận họa tiếp. Thành Đô doãn Hàn Chiêu họa rằng:
"Đóng ải phòng giặc ngoài,
Ai dám ra oai thế?
Hiểm vững ngỡ trời đặt,
Núi sông xưa nay nương.
Tam Xuyên (đất Thục) nhờ vào đâu?
Song Kiếm đáng tự hào nhất.
Đường chim (lối hẹp chỉ chim bay qua được) chỗ hơi thông,
Khói ráng khóa trăm tầng."

 Vương Nhân Dụ họa rằng:
"Mạnh Dương (Trương Tái, tự Mạnh Dương, đời Tấn, người viết bài minh về Kiếm Các) từng có lời,
Khắc ở cạnh mây trắng.
Lý, Đỗ (?) thường nương tựa,
Tôn, Lưu cũng cậy nhờ.
Tài tầm thường sao giữ được,
Đức cao mới đáng tự hào.
Thầm chỉ con đường trời dài,
Núi dày che mấy tầng."
Vua lại sai làm một bài phú (thể văn có vần, dài, để tả cảnh, tả việc) "Các bậc cha già đất Tần mong vua ngự tới" dâng lên, nay bản ấy đã mất.

 Qua núi Bạch Vệ, đại doãn Hàn Chiêu dâng thơ rằng:
"Vua ta tuần thú vì yên biên,
Từ đây đến Tần Đình còn mấy nghìn.
Đêm soi ngã đường, lửa quán núi,
Sáng thông tin tức, khói đồn canh (?).
Làm mây ở Vu Giáp, tuy là thần nữ,
Cưỡi phượng lầu Tần, ấy là trích tiên (tiên bị đày xuống trần).
Tám ngựa tuấn như rồng, người như hổ,
Lo gì không bay qua núi Đại Mạn Thiên."

 Thiếu chủ họa rằng:
"Triều trước thần võ ra sức mở biên,
Vạch định bờ cõi bốn năm nghìn.
Trước trông núi Lũng đóng quân giữ (?),
Sau dựa Vu Giáp khóa khói non.
Hiên Viên hoàng đế còn tự thân dẹp giặc,
Doanh Chính (Tần Thủy Hoàng) uổng công ham học tiên.
Nghĩ khi tới cung Ngỗi (cung của Ngỗi Hiêu) tìm chốn đẹp,
Chính hợp lúc chim oanh hót cuối xuân."

 Vương Nhân Dụ họa rằng:
"Cờ rồng phấp phới chỉ biên xa,
Đến nơi còn thêm hai ba nghìn.
Lên cao, sớm giẫm đá chênh vênh,
Đội lạnh, sớm xông khói đứt nối.
Tự học Hán hoàng mở mang đất đai,
Chẳng như Chu Mục vương (vua nhà Chu ham đi chơi xa tìm tiên) mê thần tiên.
Dân Tần chớ để không được ơn,
Phía đông ải Đại Tán còn có trời khác."

 Đến Lợi Châu thì đã nghe tin quân phía đông hạ được Cố Trấn; trong vòng mười ngày lại nghe tin lính thua trận ở Kim Ngưu kéo về chật cả hẻm núi. Lúc ấy quân Thục hơn mười vạn, từ Miên Châu, Hán Châu đến Thâm Độ dài hơn nghìn dặm, đầu đuôi nối nhau, mà đều không có lòng đánh địch. Sai sứ thần đến thúc ép thì họ lấy giáo đâm, nói: "Xin đổi lấy quân Long Vũ ra đánh! Bọn ấy không chỉ dũng cảm, lại còn được cấp riêng áo quần lương thực; bọn ta là kẻ bị loại ra vì không dùng được, làm sao đánh nhau được!" Thật chẳng biết làm sao.

 Ngày hai mươi chín tháng mười, vua chật vật quay về, giữa sạn đạo treo hiểm, khe núi hang hố, đi suốt ngày đêm, trở vào Thành Đô. Khang Diên Hiếu cùng Ngụy vương (tức Lý Kế Ngập, con vua Hậu Đường, cầm quân đánh Thục) nối gót tiến vào. Thiếu chủ bèn dựng cờ đầu hàng. Trước khi quân phía đông vào thành, Vương Tông Bật đã giết Hàn Chiêu, Xu mật sứ (quan nắm việc cơ mật và quân sự của triều đình) Tống Quang Tự, Cảnh Nhuận Trừng, Tuyên huy sứ (quan coi các việc trong cung) Lý Chu Lộ, Âu Dương Miện, cùng những người khác.

 Vương Thừa Hưu nắm quân tinh nhuệ ở Thiên Thủy mà không hề động đến binh khí. Biết quân phía đông đã vào Thục, hắn bèn đem quân dưới cờ cùng hơn một vạn người gồm đàn bà, trẻ con, mang theo vàng bạc lụa là, mua đường qua đất Tây Phiên để về Thục. Giữa đường bị người Phiên (người mặc áo cài vạt bên trái, chỉ các tộc ngoài biên) cướp bóc, lại phải qua khe núi, rét đói giẫm đạp nhau mà chết; đến được Thục chỉ còn hơn trăm người. Chỉ có hắn cùng bọn Điền Tông Nhuế thoát thân về tới nơi.

 Ngụy vương sai người vặn hỏi: "Tự tay nắm quân tinh nhuệ, sao lại không đánh?" Đáp: "Sợ thần võ của đại vương, không dám chống lại mũi nhọn." Hỏi: "Sao không sớm hàng?" Đáp: "Vì quân nhà vua chưa vào địa hạt của tôi, nên không có lối để dâng lòng quy thuận." Hỏi: "Lúc đầu vào đất Phiên có bao nhiêu người cùng đi?" Đáp: "Hơn một vạn người." Hỏi: "Nay còn bao nhiêu?" Đáp: "Chỉ được trăm người." Ngụy vương nói: "Ngươi phải đền mạng cho một vạn người ấy." Bèn chém hết bọn chúng.

 Quân Thục không đánh mà ngồi chịu diệt vong, đó là do Thừa Hưu và Hàn Chiêu gây nên. Người ta phần nhiều không biết điều này. (Trích từ sách "Vương thị kiến văn lục".) Thái Bình quảng ký, quyển 241.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video