Thái Bình Quảng Ký (bộ sách lớn đời Tống, gom chép các truyện ký, chuyện lạ từ thời trước), quyển 243
Làm ăn sinh sống
Bùi Minh Lễ — Hà Minh Viễn — La Hội
Đậu Nghệ
Tham lam
Đằng vương và Tưởng vương — Đậu Tri Phạm — Hạ Hầu Bưu Chi — Vương Chí Âm — Đoạn Sùng Giản — Thôi Tín
Nghiêm Thăng Kỳ — Trương Xương Nghi — Lý Ung
Bùi Cát — Nguyên Tái — Trương Diên Thưởng
Lư Ngang — Thôi Hàm — Thôi Viễn
Người buôn vùng Giang Hoài — Long Xương Duệ — An Trọng Bá
Trương Kiền Chiêu (?)
Làm ăn sinh sống
Bùi Minh Lễ
Đời Đường, Bùi Minh Lễ người Hà Đông giỏi làm ăn. Ông nhặt những đồ người đời vứt bỏ, gom lại rồi đem bán, nhờ vậy gia sản lên tới hàng vạn. Ông lại mua một khu đất cằn cỗi, cỏ cây không mọc, ở ngoài cửa Kim Quang. Đất ấy đầy gạch ngói vụn nên giá rất rẻ. Ông dựng một cây nêu giữa khu đất, treo lên một cái giỏ, ai ném trúng giỏ thì được thưởng tiền. Cứ trăm người ném chỉ một hai người trúng, vậy mà chẳng bao lâu gạch ngói trong đất đã được nhặt ném sạch. Sau đó ông cho những người chăn dê đưa dê vào ở. Khi phân dê đã tích nhiều, ông đem hạt các loại cây ăn quả gom sẵn ra gieo, sắm trâu và cày để cày đất. Hơn một năm sau, cây cối tốt tươi, ông chở từng xe đi bán, lại thu được hàng vạn. Ông bèn xây một tòa nhà lớn, quanh sân đặt các tổ ong để lấy mật, trồng nhiều hoa thục quỳ cùng các loại hoa và cây ăn quả. Ong hút mật hoa dễ dàng nên mật thu được rất nhiều. Cái khéo trong việc làm ăn của ông, đụng đến việc gì cũng có điều lạ, kể không xiết. Trong niên hiệu Trinh Quán, ông từ chức chủ bạ (viên quan coi sổ sách, giấy tờ) ở Đài (?) được bổ làm điện trung thị ngự sử (quan giám sát, xét hỏi việc sai phạm lễ nghi trong cung điện), rồi chuyển làm viên ngoại lang (quan phụ tá đứng thứ hai trong một ty của bộ) ở bộ Binh và bộ Lại, làm trung thư xá nhân (quan soạn thảo chiếu chỉ ở sảnh Trung thư), nhiều lần thăng chức, lên tới thái thường khanh (quan đứng đầu Thái thường tự, cơ quan coi lễ nhạc và tế tự). (Trích từ "Ngự sử đài ký")
Hà Minh Viễn
Đời Đường, Hà Minh Viễn ở Định Châu rất giàu, được giao coi ba trạm dịch của nhà nước (trạm nghỉ và đổi ngựa cho người đưa công văn, quan lại đi đường). Ông thường mở quán bên các trạm dịch cho khách buôn nghỉ chân, chuyên sống bằng việc bóc lột (?) khách buôn người Hồ (người các nước phía tây và phía bắc Trung Hoa). Tài sản của ông lên tới hàng vạn, trong nhà có năm trăm khung dệt lụa. Về già, có lúc Minh Viễn không làm việc ấy nữa (?) thì nhà nghèo sa sút; đến khi làm lại như cũ thì lại giàu thịnh.
La Hội
Ở Trường An có người dân giàu là La Hội, sống bằng nghề hốt phân. Người trong làng gọi nghề ấy là "chợ gà", ý nói giống như gà bới đống phân mà kiếm được cái ăn. Nhà Hội đời đời nối nghề này, gia tài lên tới hàng vạn. Có lần một người có học tên Lục Cảnh Dương được Hội mời đến nhà chơi. Nhà cửa rất lộng lẫy. Vào trong chải đầu rửa mặt, quần áo đều rất tươi mới; bình phong, chăn nệm, mâm cỗ, thịt thà, không thiếu thứ gì. Cảnh Dương hỏi: "Chủ nhân đã sung sướng thế này, sao không bỏ cái nghề dơ bẩn ấy đi?" Hội đáp: "Giữa chừng tôi từng bỏ nghề một hai năm thì tôi tớ chết chóc, trâu ngựa tản mát. Từ khi làm lại nghề cũ, việc nhà mới dần dần thuận lợi. Đó đâu phải điều tôi muốn, chỉ là số phận đã định như vậy." (Trích từ "Triều dã thiêm tái")
Đậu Nghệ
Đậu Nghệ người Phù Phong, năm ấy mười ba tuổi. Các bà cô của cậu đều là họ hàng nhà vua qua nhiều triều. Bác của cậu làm kiểm hiệu Công bộ thượng thư (chức hàm danh dự ngang quan đứng đầu bộ Công), kiêm nhàn cứu sứ (quan coi chuồng ngựa của vua) và cung uyển sứ (quan coi vườn ngự trong cung), có một ngôi gia miếu ở phường Gia Hội. Trương Kính Lập, một người họ hàng của Nghệ, làm trưởng sử (quan phụ tá đứng thứ hai trong bộ máy của một châu) ở An Châu, khi có người đến thay thì trở về kinh thành. An Châu nổi tiếng làm giày tơ, Kính Lập mang về mười mấy đôi để chia cho các cháu. Các cháu tranh nhau lấy, riêng Nghệ không lấy. Chỉ còn thừa lại một đôi hơi rộng, là đôi các cháu chê bỏ, bấy giờ Nghệ mới lạy hai lạy mà nhận. Kính Lập hỏi vì sao, Nghệ không đáp. Nào ai biết trong việc buôn bán làm giàu, cậu đã có chí lớn như Đoan Mộc (tức Tử Cống, học trò Khổng Tử, nổi tiếng giỏi buôn bán).
Nghệ đem đôi giày ra chợ bán, được năm trăm đồng (?), lén cất đi, rồi lén đến lò rèn đánh hai cái mai nhỏ, mài lưỡi thật sắc. Đầu tháng năm, quả cây du bay khắp Trường An. Nghệ quét gom được hơn một hộc (đơn vị đo dung tích, chừng mười đấu), rồi đến xin bác cho mượn sân gia miếu để học hành, bác bằng lòng. Ban đêm Nghệ lén đến ngủ nhờ trong viện của thượng nhân (tiếng tôn xưng nhà sư) Pháp An ở chùa Bao Nghĩa. Ban ngày cậu ra miếu, dùng hai cái mai đào trên khoảng đất trống những rãnh rộng năm tấc, sâu năm tấc, tất cả bốn mươi lăm rãnh (?), mỗi rãnh dài hơn hai mươi bước. Cậu múc nước tưới đẫm rồi rải quả du vào. Chẳng bao lâu gặp mưa hè, hạt nảy mầm lớn lên hết. Đến mùa thu, cây mọc san sát, đã cao hơn một thước, có tới hơn nghìn vạn cây.
Sang năm sau, cây du đã cao hơn ba thước. Nghệ cầm rìu chặt bớt những cây mọc chen, để mỗi cây cách nhau ba tấc; những cây có cành nhánh rậm thì giữ lại hết (?). Những cây chặt bỏ được cắt dài hai thước, bó thành bó, được hơn trăm bó. Gặp mùa thu mưa dầm, mỗi bó bán được hơn mười đồng. Năm sau nữa, cậu lại múc nước tưới vào các rãnh du cũ. Đến thu, có cây đã to bằng quả trứng gà. Cậu lại lấy rìu chặt bớt chỗ rậm, được hơn hai trăm bó; lần này bán được lãi gấp mấy lần trước. Năm năm sau, cậu chặt những cây lớn làm rui nhà, được gần một nghìn cây, bán được hơn ba bốn vạn đồng. Số cây thẳng và to còn lại trong miếu không dưới nghìn cây, đều dùng làm xe được. Lúc này vốn liếng của cậu đã hơn trăm nghìn. Dù vậy, cậu vẫn mặc áo vải vá chằng vá đụp, ngày ngày chỉ ăn uống đạm bạc (?).
Nghệ bèn mua vải gai xanh đất Thục, giá trăm đồng một tấm, cắt mỗi mảnh bốn thước, thuê người may thành những chiếc túi nhỏ. Cậu lại mua mấy trăm đôi giày gai mới ở Nội Hương, chất cả trong miếu (?). Cậu gọi trẻ con các phường ở Trường An và con các nhà lính Kim Ngô (đội quân canh giữ kinh thành), mỗi ngày cho mỗi đứa ba cái bánh và mười lăm đồng, giao cho mỗi đứa một cái túi, đến mùa đông thì đi nhặt hạt hòe bỏ đầy túi đem nộp. Hơn một tháng, hạt hòe đã chất được hai xe. Cậu lại bảo bọn trẻ đi nhặt giày gai rách, cứ ba đôi rách đổi được một đôi mới. Xa gần nghe tin, người mang giày rách đến đông như mây, vài ngày đã được hơn nghìn đôi. Sau đó cậu bán những cây du dùng làm bánh xe được, lại thu thêm hơn trăm nghìn. Cậu thuê người làm công nhật ra khe nước ở cửa tây phường Sùng Hiền giặt giày rách, phơi khô, cất trong miếu. Cậu lại mua những đống ngói vụn người ta bỏ ngoài cổng phường, sai thợ đem ra khe nước rửa sạch bùn đất, chở xe về chất trong miếu.
Sau đó cậu đặt năm cái cối giã đầu bằng đá và ba cái cối băm, ra chợ Tây mua mấy thạch (đơn vị đo dung tích lớn, chừng mười đấu) dầu và chàm, thuê đầu bếp lo việc nấu nướng (?), gọi nhiều người làm công nhật đến băm nhỏ giày rách, nghiền nát ngói vụn, rây qua vải thưa, rồi trộn với hạt hòe, dầu và chàm, bắt thợ ngày đêm ra sức giã thật nhuyễn. Đợi đến khi hỗn hợp quyện lại như sữa đặc (?), đủ để nặn thành thỏi, thì lấy ra khỏi cối, sai thợ cùng nhau vo nắn, mỗi thỏi dài khoảng ba thước trở xuống, đường kính ba tấc, chất thành đống được hơn một vạn thỏi, gọi là "pháp chúc" (một loại chất đốt đóng thành thỏi). Đầu niên hiệu Kiến Trung, tháng sáu, kinh thành mưa lớn, củi đắt như quế, ngõ phố vắng bóng xe cộ. Nghệ bèn đem pháp chúc ra bán, mỗi thỏi trăm đồng. Dùng nó nhóm lửa nấu cơm thì hiệu quả gấp đôi củi. Cậu lại thu được món lợi vô cùng lớn.
Trước đó, ở phía nam hàng cân trong chợ Tây có hơn mười mẫu đất trũng (?), nước bẩn đọng lại, người ta gọi là ao Tiểu Hải, là nơi đổ dồn mọi thứ dơ bẩn trong khu chợ. Nghệ xin mua. Người chủ không hiểu cậu định làm gì; Nghệ trả ba vạn đồng. Mua xong, cậu dựng một cây nêu giữa ao, treo một lá cờ nhỏ, quanh ao bày sáu bảy quầy làm bánh rán và bánh viên, rồi gọi trẻ con đến ném gạch đá vào lá cờ trên cây nêu, đứa nào ném trúng thì được ăn bánh. Chưa đầy một tháng, trẻ con hai bên phố tranh nhau kéo đến, kể đến hàng vạn đứa, gạch đá ném ra đã lấp đầy ao. Cậu bèn đo đạc xây hai mươi gian quán ngay chỗ đắc địa nhất, mỗi ngày thu lợi mấy nghìn đồng, rất có lời. Quán ấy nay vẫn còn, gọi là "Quán nhà Đậu".
Lại có một người Hồ tên Mễ Lượng bị đói rét, Nghệ gặp lúc nào cũng cho tiền, cho lụa, suốt bảy năm mà không đòi hỏi gì. Một hôm lại gặp Lượng, thương anh đói rét, Nghệ lại cho năm nghìn đồng. Lượng cảm kích nói: "Thế nào Lượng này cũng có ngày báo đáp đại lang (cách gọi tôn trọng người con trai trưởng)." Lúc ấy Nghệ đang ở nhà nhàn rỗi. Chẳng bao lâu, Lượng đến nói: "Ở phường Sùng Hiền có một ngôi nhà nhỏ đang bán, giá hai trăm nghìn đồng, đại lang mau mua đi." Nghệ có nhiều tiền gửi ở quỹ giữ tiền trong chợ Tây, liền theo lời rút tiền ra mua. Hôm làm giấy tờ, Lượng nói với Nghệ: "Lượng này giỏi xem ngọc. Tôi từng thấy trong nhà ấy có một hòn đá lạ mà ít ai biết. Đó là hòn đá kê để đập giặt áo, nhưng thật ra là ngọc Vu Điền (xứ ở Tây Vực nổi tiếng có ngọc quý), ông sẽ giàu to ngay." Nghệ chưa tin. Lượng bảo đến phường Diên Thọ mời thợ ngọc tới xem. Thợ ngọc kinh ngạc nói: "Đây là của hiếm. Đem mài ra sẽ được hai mươi bộ miếng ngọc đính đai lưng, mỗi bộ đáng giá ba nghìn quan tiền (mỗi quan một nghìn đồng)." Nghệ bèn sai mài, quả nhiên bán được mấy trăm nghìn. Phần còn lại làm hộp, đầu đai, đuôi đai và các thứ lặt vặt khác (?) đem bán, tính ra lại được mấy chục vạn quan. Ngôi nhà cùng giấy tờ gốc, Nghệ đem cho Mễ Lượng ở để đền ơn.
Lại có một ngôi nhà nhỏ ở trước dinh thái úy (chức võ quan cao nhất triều đình) Lý Thịnh, tương truyền rất dữ (hay có ma quỷ, tai họa). Nghệ mua với giá hai trăm mười nghìn, rào vườn, đắp tường, dỡ ngói và gỗ, chất mỗi thứ một chỗ, rồi đem đất cày cấy. Về sau, trong dinh thái úy có một lầu nhỏ ngay cạnh mảnh đất ấy, từ trên lầu thường nhìn xuống. Lý Thịnh muốn sáp nhập mảnh đất làm sân đánh cầu, một hôm sai người đến hỏi mua. Nghệ dứt khoát không bán, nói: "Tôi có việc riêng cần dùng." Đợi đến ngày Lý Thịnh được nghỉ tắm gội (ngày nghỉ định kỳ của quan lại), Nghệ mang giấy tờ nhà đất đến xin gặp, thưa: "Tôi vốn mua nhà này định cho họ hàng ở, nhưng sợ sát vách dinh thự của thái úy, kẻ nghèo hèn khó mà ở yên. Tôi thấy mảnh đất này rộng rãi, có thể làm sân cưỡi ngựa vui chơi. Nay xin dâng giấy tờ gốc, cúi mong ngài nhận cho." Lý Thịnh rất vui, riêng hỏi Nghệ: "Anh không cần tôi giúp sức việc gì sao?" Nghệ thưa: "Tôi đâu dám mong. Chỉ sợ sau này có lúc nguy cấp, lại phải đến cầu cứu lệnh công (tiếng tôn xưng bậc quan lớn)." Lý Thịnh càng quý trọng Nghệ. Nghệ bèn dọn sạch ngói gỗ, san mặt đất phẳng như đá mài rồi dâng cho Lý Thịnh. Lý Thịnh được chỗ cưỡi ngựa chơi, rất cảm ơn Nghệ.
Nghệ bèn tìm năm sáu nhà buôn lớn ở hai chợ, mỗi nhà có tài sản hàng vạn, hỏi họ: "Các ông chẳng có con em nào muốn được làm việc ở các đạo (đơn vị hành chính lớn gồm nhiều châu) hay giữ chức vụ ở kinh thành sao?" Các nhà buôn cùng nói: "Nếu đại lang lo được cho con em chúng tôi một chỗ nương thân, chúng tôi xin góp hai vạn quan tiền làm lễ tạ." Nghệ bèn mang danh sách con em các nhà buôn đến gặp Lý Thịnh; Lý Thịnh đều coi họ như người thân, bạn cũ, vui vẻ xem danh sách rồi bổ mỗi người một chức quan quan trọng ở những nơi béo bở thuộc các đạo. Nghệ lại thu được mấy vạn quan.
Ở phường Sùng Hiền có trung lang tướng (võ quan cấp trung) Tào Toại Hưng, dưới thềm nhà mọc một cây lớn. Toại Hưng khổ vì mấy năm liền cành lá vướng víu sân nhà, muốn chặt lại sợ làm hỏng nhà. Nghệ đến thăm, chỉ cái cây nói: "Sao trung lang không bỏ nó đi?" Toại Hưng đáp: "Đúng là vướng thật, nhưng tôi lo gốc rễ sâu chắc, sợ làm hư hại nhà cửa." Nghệ bèn xin mua cây, hứa sẽ dọn đi cho, không để hư hại gì, sẽ khiến cái cây tự "đi" mất. Trung lang mừng rỡ. Nghệ bèn đưa trung lang năm nghìn đồng, rồi cùng thợ cầm rìu bàn cách chặt cây: từ ngọn đến gốc, cắt thành từng khúc dài hơn hai thước. Cậu trả công hậu cho thợ (?), nhân đó làm thành đủ loại gỗ dùng và mấy trăm bàn cờ lục bác (một trò chơi bàn cờ thời xưa), đem bán cho phường nghề, tính ra lãi hơn trăm lần. Tài khéo léo, giỏi giang của Nghệ đại khái đều như thế.
Về sau Nghệ già mà không có con, bèn đem tài sản hiện có chia cho bạn bè, người thân quen biết. Số sản nghiệp còn lại ở các chợ lớn phía tây phố, mỗi nơi hơn nghìn quan, ông giao cho nhà chùa, do thượng nhân Pháp An trông coi, để chu cấp bất kể ngày giờ nào, tiền ấy cũng không tính lãi. Nghệ mất khi hơn tám mươi tuổi. Ông có dinh thự ở phường Hòa Hội trong kinh thành, các em, các cháu và họ hàng ở đó, đến nay các cháu vẫn còn. (Trích từ "Càn Soạn Tử" (?))
Tham lam
Đằng vương và Tưởng vương
Đời Đường, Đằng vương Lý Anh và Tưởng vương Lý Uẩn đều không biết giữ mình trong sạch, cẩn trọng. Đại đế (tức vua Đường Cao Tông) ban thưởng cho các vương, cho gọi năm vương mà không gọi hai vương này, rồi ra sắc lệnh rằng: "Chú Đằng và anh Tưởng tự biết lo toan làm ăn, không cần ban vật gì. Chỉ ban cho đay để bện dây xâu tiền." Hai vương rất xấu hổ. Các quan trong triều ai nấy đều tự răn mình, đều coi việc nhận của đút là ô uế, tham nhũng; có người vì thế mà bị liên lụy suốt đời, nên không ai dám phạm. (Trích từ "Triều dã thiêm tái")
Đậu Tri Phạm
Đời Đường, Đậu Tri Phạm làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) huyện Nhiêu Dương, châu Doanh, rất tham. Có một lý chính (người đứng đầu một làng, lo việc sổ hộ và thu thuế) chết, Phạm ra lệnh cho mọi người trong làng (?) góp tiền tạc tượng Phật cho lý chính, mỗi người một quan, rồi Phạm thu hết, nói rằng: "Lý chính có tội lỗi, trước hết phải gấp rút cứu vớt. Ta đã tạc sẵn một pho tượng, tạm đưa cho." Pho tượng ấy giá hai nghìn một trăm đồng (?), chỉ dài năm tấc rưỡi. Thói tham của hắn đều như vậy. Phạm chỉ có một con trai. Một lần đứa con đi thả chim ưng săn bắn, ngựa hoảng sợ, bị cành dâu quật vỡ đầu. Dân chúng hả hê, đều nói: "Đứa con nghìn vàng phải đổi lấy mạng một con thỏ." (Trích từ "Triều dã thiêm tái")
Hạ Hầu Bưu Chi
Đời Đường, Hạ Hầu Bưu Chi làm huyện lệnh huyện Tân Xương, châu Ích. Vừa mới đến nhậm chức, hắn hỏi lý chính: "Một đồng mua được mấy quả trứng gà?" Đáp: "Ba quả." Bưu Chi bèn lấy mười nghìn đồng, sai mua ba vạn quả, rồi bảo lý chính: "Chưa cần dùng ngay, cứ tạm gửi cho gà mái ấp." Thế là nở thành ba vạn con gà. Qua mấy tháng gà lớn, hắn sai các viên chức trong huyện đem bán giúp, mỗi con ba mươi đồng. Trong vòng nửa năm, số tiền đã thành ba mươi vạn. Hắn lại hỏi một đồng mua được mấy cây măng, đáp là năm cây. Hắn lại lấy mười nghìn đồng đưa cho, mua được năm vạn cây măng, bảo lý chính: "Ta chưa cần măng, cứ để nuôi trong rừng." Đến mùa thu măng thành tre, mỗi cây mười đồng, cộng lại thành năm mươi vạn. Thói tham lam, bỉ ổi, vô đạo của hắn đều như thế. (Trích từ "Triều dã thiêm tái")
Vương Chí Âm
Đời Đường, Vương Chí Âm làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Biện Châu. Bản thân hắn ăn uống cầu kỳ, nhưng đãi khách thì chỉ dọn cơm gạo xay dối. Có một khách buôn có con la mỗi ngày đi được ba trăm dặm, từng có người trả ba mươi nghìn mà không bán. Người trong chợ báo với Âm giá mười bốn nghìn. Âm nói: "Mười bốn nghìn thì ít quá, thêm cho một nghìn." Hắn lại sai mua lụa là dệt sợi đơn, giá đến ba nghìn một tấm. Âm hỏi một tấm dùng mấy lạng tơ, đáp là năm lạng. Âm sai đầy tớ đem năm lạng tơ đến, mỗi lạng trả thêm mười đồng gọi là tiền công dệt. (Trích từ "Triều dã thiêm tái")
Đoạn Sùng Giản
Đời Đường, Đoạn Sùng Giản làm thứ sử Thâm Châu, tính rất tham. Vừa đến nhậm chức, hắn gọi các lý chính đến, bắt rà soát dân ngụ cư, nói rằng không được báo là không có: hộ giàu mỗi hộ phải khai hai người, hộ nghèo một người, lại dùng hình phạt để uy hiếp. Dân sợ, đều khai bừa. Khai xong, Giản nói không cần gọi dân ngụ cư đến, chỉ cần gặp chủ nhà. Chủ nhà đến, hắn ra lệnh cứ mỗi người ngụ cư phải nộp một tấm lụa. Chỉ trong khoảng một tháng, hắn thu được ba mươi xe lụa. Khi mãn nhiệm, đoàn xe đến huyện Lộc Thành, còn một xe lụa chưa chất đầy, thiếu sáu trăm tấm, hắn liền gọi lý chính bắt bù cho đủ. Lý chính hết cách, đành đến vay nhà huyện lệnh, huyện thừa (quan phó của huyện), huyện úy (quan coi việc trị an của huyện) với lãi gấp đôi để nộp. Về đến kinh đô, hắn lại được bổ làm thứ sử Bân Châu. (Trích từ "Triều dã thiêm tái")
Thôi Tín
Đời Đường, Thôi Tín làm đô hộ An Nam (quan đứng đầu phủ Đô hộ cai quản vùng An Nam), sai con rể là Bùi Duy Nhạc tạm quyền thứ sử châu Ái (?). Hắn tham lam vơ vét vàng bạc, của cải đến trăm vạn quan. Có một thủ lĩnh (người đứng đầu một bộ tộc địa phương) cưới vợ, Bùi liền đòi một nghìn tấm lụa gọi là lễ "chặn xe" (tục chặn xe rước dâu để đòi quà). Được tám trăm tấm mà hắn vẫn không chịu cho qua, còn bắt cô dâu về giở trò bỡn cợt suốt ba ngày mới thả. Người thủ lĩnh không chịu nhận lại cô dâu nữa. Bùi mang của cải về châu. Sau đó An Nam nổi loạn, triều đình xét hỏi, bắt Bùi, tịch thu toàn bộ tài vật sung công. Bùi cũng bị khóa cổ giải đến An Nam để tạ tội với dân chúng, nhưng đến cửa biển thì gặp ân xá nên được tha. (Trích từ "Triều dã thiêm tái")
Nghiêm Thăng Kỳ
Đời Đường, Nghiêm Thăng Kỳ làm tư thương (quan coi kho lương thực) ở Lạc Châu, tạm quyền thị ngự sử (quan giám sát, hặc tội quan lại), đi tuần sát vùng Giang Nam. Hắn rất thích thịt bò, đến châu huyện nào cũng giết mổ rất nhiều. Việc gì dù lớn hay nhỏ, hễ nộp vàng là xong. Hắn đến đâu thì vàng bạc ở đó tăng giá vọt lên, nên người Giang Nam gọi hắn là "ngự sử bò vàng". (Trích từ "Triều dã thiêm tái")
Trương Xương Nghi
Đời Đường, Trương Xương Nghi làm huyện lệnh Lạc Dương, cậy quyền thế của anh là Trương Dịch Chi, hễ hắn nhờ cậy việc gì thì các quan đều chấp thuận (?). Một hôm, lúc trống buổi sáng vừa điểm, có một người họ Tiết mang năm mươi lạng vàng chặn đường đưa cho hắn (?). Xương Nghi nhận vàng và nhận lá đơn xin làm quan, đến triều đường thì giao cho thiên quan thị lang (quan phó bộ Lại, coi việc bổ nhiệm quan lại) là Trương Tích. Mấy ngày sau, Trương Tích làm mất lá đơn, đến hỏi Xương Nghi. Xương Nghi nói: "Ta cũng không nhớ, cứ ai họ Tiết thì cho làm quan." Trương Tích tra trong hồ sơ, thấy có hơn sáu mươi người họ Tiết, đều cho làm quan cả. Hắn làm hư hỏng chính sự đến như thế. (Trích từ "Triều dã thiêm tái")
Lý Ung
Đời Đường, Lý Ung người Giang Hạ làm quan ở Hải Châu. Bấy giờ sứ đoàn nước Nhật Bản đến Hải Châu, tất cả năm trăm người, chở quốc thư và lễ vật trên mười chiếc thuyền, của quý trị giá mấy trăm vạn. Lý Ung thấy vậy, cho họ ở trong quán dịch, cung cấp đầy đủ mọi thứ cần dùng nhưng cấm ra vào. Nửa đêm, hắn lấy hết hàng hóa trên thuyền rồi đánh chìm thuyền. Sáng ra, hắn xúi người trong quán dịch báo rằng: "Đêm qua thủy triều dâng lớn, thuyền của nước Nhật Bản bị trôi mất hết, không biết ở đâu." Rồi hắn tâu việc ấy lên vua. Vua ra sắc lệnh sai Lý Ung đóng mười chiếc thuyền, chọn năm trăm người giỏi sông nước đưa sứ Nhật Bản về nước. Lý Ung sắm thuyền và thủy thủ xong, khi sứ giả chưa lên đường, các thủy thủ đến chào từ biệt. Lý Ung nói: "Đường sang Nhật Bản xa xôi, ngoài biển sóng gió, làm sao còn quay về được. Dọc đường các ngươi cứ liệu cách mà làm." Những người đi đưa mừng rỡ. Đi được mấy ngày, biết người Nhật không đề phòng, ban đêm họ giết sạch rồi quay về. Lý Ung lại hiếu khách, nuôi mấy trăm kẻ liều mạng, trốn tội, đi đến đâu chúng cũng cướp bóc; việc bại lộ thì hắn giết đi để bịt miệng. Về sau rốt cuộc hắn không được chết yên lành, cũng là vì tội tàn ác, lạm quyền. (Trích từ "Kỷ văn")
Bùi Cát
Đời Đường, Bùi Cát thường kể: hồi còn nhỏ, dượng (chồng của cô) ông làm quan trong triều, có tiếng là thanh cao. Một hôm Cát đến nhà, gặp lúc dượng vừa tan buổi chầu về, than dài: "Thôi Chiêu là người thế nào mà ai cũng khen? Ắt hẳn là đút lót. Cứ như thế thì sao mà không loạn được!" Lời chưa dứt, người gác cổng vào báo: "Sứ quân (tiếng tôn xưng quan thứ sử) Thôi ở Thọ Châu đang chờ xin gặp." Dượng nổi giận quát mắng người gác cổng, định lấy roi đánh. Hồi lâu mới thắt đai áo, miễn cưỡng ra tiếp. Chỉ một lát sau đã gọi trà rất gấp, rồi lại gọi rượu, lại sai mau dọn cơm. Cô của Cát hỏi: "Sao lúc trước kiêu ngạo mà lúc sau lại cung kính thế?" Khi dượng trở vào, mặt có vẻ đắc ý, vái Cát mà bảo: "Cháu về phòng học nghỉ đi." Cát chưa kịp xuống thềm thì dượng đã lấy trong ngực áo ra một tờ giấy, chính là giấy ghi việc Thôi Chiêu biếu một nghìn tấm lụa thô loại tốt. (Trích từ "Quốc sử bổ")
Nguyên Tái
Đời Đường, khi Nguyên Tái bị tịch biên gia sản, người ta thu được chín trăm thạch hồ tiêu. (Trích từ "Thượng thư cố thực")
Trương Diên Thưởng
Đời Đường, Trương Diên Thưởng sắp nhận chức phán độ chi (quan coi việc thu chi tài chính của nhà nước), biết có một vụ án lớn nhiều oan khuất, thường rất căm giận. Khi nhậm chức, ông cho gọi ngục lại (viên chức coi việc ngục tù, tra án) đến răn đe nghiêm khắc, lại dặn: "Vụ án này đã kéo dài quá lâu, trong mười ngày phải xử xong." Sáng hôm sau ra làm việc, ông thấy trên bàn có một mảnh thiếp nhỏ ghi: "Tiền ba vạn quan, xin đừng xét vụ án này." Ông rất giận, càng gạt đi. Hôm sau lại thấy một mảnh thiếp ghi: "Tiền năm vạn quan." Ông càng giận, ra lệnh trong hai ngày phải xử xong. Sáng hôm sau trên bàn lại có thiếp ghi: "Tiền mười vạn quan." Ông bèn thôi không xét nữa. Con em nhân lúc rảnh dò hỏi, ông nói: "Tiền đến mười vạn quan thì thông được cả thần thánh, chẳng có việc gì không xoay chuyển được. Ta sợ tai họa đến thân, nên không thể không nhận." (Trích từ "U nhàn cổ xúy")
Lư Ngang
Đời Đường, Lư Ngang coi việc muối sắt ở Phúc Kiến (việc nhà nước độc quyền buôn bán muối và sắt), bị phát giác tội tham ô rất lớn. Trong số tang vật có một cái gối bằng sắt sắt (một loại đá quý màu xanh biếc), to bằng nửa cái đấu (?), đặt trên giá bằng vàng. Ngự sử trung thừa (quan phó đứng đầu Ngự sử đài, cơ quan giám sát và hặc tội quan lại) Mạnh Giản tra xét mấy tháng mới thu được, đem dâng lên vua. Vua cho gọi người trong chợ đến định giá: có người nói đây là báu vật vô giá, có người lại nói chỉ là đá đẹp, không phải sắt sắt thật. (Trích từ "Quốc sử bổ")
Thôi Hàm
Đời Đường, trung thư xá nhân Thôi Hàm từng được một vị đại quan biết đến và nâng đỡ. Đến tuổi phải về hưu, vị đại quan ấy dâng biểu xin từ quan [chỗ này sách khuyết chữ]. Bấy giờ Thôi làm tư phong lang trung (quan coi việc phong tước), vì nhớ ơn tri ngộ nên hết lời khen ngợi, liền thảo chiếu cho thi hành (?). Lại gặp lúc không có người thân thiết nào dâng sớ xin giữ lại, nên lời xin về hưu được chuẩn y. Ba bốn tháng sau, cửa nhà ngày càng vắng vẻ, người nhà lén chửi rủa. Về sau vị đại quan rất hối hận, bảo con em: "Có việc lớn thì chớ bàn với bọn trai trẻ." (Trích từ "U nhàn cổ xúy")
Thôi Viễn
Đời Đường, Thôi Viễn định từ chức, những người thân thiết đều khuyên can. Con gái lớn của ông hiền thục, biết chữ, riêng mình khuyên tướng quốc (tể tướng, tức Thôi Viễn) về, ông bèn quyết định lui. Một hai năm ở nhà nhàn rỗi, ông bứt rứt buồn bực, ngoảnh lại bảo con cháu: "Không còn được các đạo biếu hộp trà bằng vàng, bằng đồng nữa, gần đây cứ quạnh hiu cả (?)." Rồi ông lại ra làm quan. (Trích từ "U nhàn cổ xúy")
Người buôn vùng Giang Hoài
Ở vùng Giang Hoài có một người buôn tích trữ gạo để chờ giá vọt lên. Hắn vẽ một bức tranh, trong tranh có người cầm một đấu gạo, đề giá bán một nghìn đồng, rồi đem treo ở chợ. Lưu hậu (quan thay mặt trông coi công việc) ở Dương Tử là Dư Xán sai đánh gậy hắn đến chết. (Trích từ "Quốc sử bổ")
Long Xương Duệ
Năm Mậu Tý trời hạn hán, Long Xương Duệ người Lư Lăng có mấy nghìn hộc gạo đem bán. Ít lâu sau giá gạo hơi hạ, Xương Duệ bèn viết bài văn khấn ở miếu Thần Cương, xin cho trời không mưa thêm một tháng nữa. Khấn xong, trên đường về, ông ghé nghỉ trong một ngôi đình. Bỗng có một đám mây đen từ phía sau miếu bay ra, chốc lát sấm sét và mưa lớn ập đến, Xương Duệ bị sét đánh chết ngoài đình. Quan lại đến khám xét, cởi khăn ra thì thấy trong búi tóc có một tờ giấy, chính là bài văn khấn ở miếu. Xương Duệ có đứa cháu sắp đi thi đồng tử (khoa thi dành cho trẻ nhỏ thông kinh sách), người làng đem chuyện ấy tố cáo nên đứa cháu không được tiến cử. (Trích từ "Kê thần lục")
An Trọng Bá
Đất Thục, An Trọng Bá làm thứ sử Giản Châu, tham của không biết chán. Trong châu có một người buôn dầu họ Đặng, giỏi đánh cờ, nhà cũng khá giả. Trọng Bá gọi đến đánh cờ, nhưng chỉ bắt đứng hầu. Mỗi lần hạ một quân, hắn lại bắt Đặng lui ra đứng dưới cửa sổ phía tây bắc, nói: "Đợi ta tính xong nước đi rồi mới vào." Suốt cả ngày chưa đi quá mười mấy quân. Đặng đứng mỏi lại đói, gần như không chịu nổi. Hôm sau lại bị gọi đến. Có người mách cho Đặng: "Ông quan này thích của đút, vốn chẳng phải vì cờ. Sao anh không dâng của rồi tự xin lui?" Đặng cho là phải, dâng ba thỏi vàng loại vừa, mới được tha. (Trích từ "Bắc mộng tỏa ngôn")
Trương Kiền Chiêu (?)
Trương Kiền Chiêu (?) rất tham. Khi trấn giữ Thương Châu, gặp lúc hạn hán, dân đói, hắn mở kho phát lương cứu đói. Việc tâu lên, vua rất khen thưởng. Về sau, đến mùa thu được mùa, hắn thu lại gấp đôi số đấu đã phát. Hắn thường nói tự biết lời nói và việc làm của mình trái ngược nhau, nhưng hễ thấy của là không tự kìm được. Người đương thời đều cười chê. (Trích từ "Bắc mộng tỏa ngôn")
Thái Bình Quảng Ký, quyển 243
<Bộ Tử, loại Tiểu thuyết gia, nhánh Chép chuyện lạ, Thái Bình Quảng Ký>
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video