Thiên 251 — Quyển 251

 Thái Bình quảng ký, quyển hai trăm năm mươi mốt

 Khôi hài (truyện vui, chuyện đùa cợt), phần bảy

 Chu Nguyện, Lưu Vũ Tích, Viên Đức Sư

 Lý Trình, Dương Ngu Khanh, Thẩm Á Chi

 Trương Hỗ, Khách vùng Giao Quảng, Lư Triệu

 Chương Hiếu Tiêu, Nam Trác, Vương Trí Hưng

 Lư Phát, Bùi Hưu, Phùng Cổn

 Người chồng nhà hàng xóm, Quan Đồ, Dương Dực

 Bùi Khánh Dư, Triệu Sùng, Trịnh Quang Nghiệp

 Chu Nguyện

 Đời Đường, Chu Nguyện từng phụng mệnh đi sứ đến Ngụy Châu. Tiết độ sứ (quan đứng đầu một trấn, nắm cả quân đội lẫn việc cai trị một vùng) là Điền Quý An dẫn ông cùng cưỡi ngựa đi sóng đôi. Dọc đường thấy một

 con lừa rất béo. Quý An chỉ cho ông xem [sách gốc mất chữ]… Nguyện lên tiếng đáp: "Đều là

 nhỏ [mất chữ]…" Lý Tốn người Kiến Đức, tính tình [mất chữ]… đang trông coi việc diêm thiết (cơ quan nhà nước độc quyền buôn bán muối và sắt) ở Hà Tây (?). Khi Nguyện sắp đến, Lý dặn các từ sự (thuộc quan giúp việc trong phủ) rằng: "[mất chữ]

 mà đối đãi với hắn." Đến khi Nguyện tới, mấy lần (?) [đùa cợt], Lý công vẫn lạnh nhạt [mất chữ]…

 nên Nguyện chẳng có cách nào mở lời đùa được. Một hôm, Lý bày tiệc đãi người thân và khách khứa, Nguyện cũng có mặt. Lý [mất chữ]…

 (người con) sống phóng túng, không lo sản nghiệp. Lý hỏi khắp về các biệt thự cũ và đám gia đồng (đầy tớ trong nhà), những thứ còn có [mất chữ]… sách vở, có kẻ bị đánh đòn (?),

 thì ai cũng thưa là đã bán đi cả. Lý trách: "Lúc ta chưa làm quan, nhà nghèo, ruộng vườn của cải đã bán theo; còn [mất chữ] sách vở, tranh cổ, thì lại bỏ đi cả (?)." Ông buồn bã hồi lâu, rồi lại hỏi một món: "Còn một bộ Thượng thư (tức Kinh Thư, sách kinh điển ghi chép lời lẽ, việc làm của các vua đời thượng cổ) do chính tay Ngu Vĩnh Hưng (tức Ngu Thế Nam, nhà thư pháp đầu đời Đường, được phong tước Vĩnh Hưng huyện công) chép, bộ ấy còn không?" Người kia xấu hổ, sợ hãi, không dám nói là đã bán, chỉ thưa là tạm đem đi cầm lấy tiền. Nguyện bỗng nói: "Bộ Thượng thư này gặp vận rủi lớn quá!" Lý quên béng chuyện trước đó đã quyết không để ý đến lời đùa của ông, bèn hỏi: "Thượng thư gặp vận rủi gì?" Nguyện đáp: "Đã mắc phải 'Nghiêu điển', 'Thuấn điển', nay lại bị cậu này đem 'điển' nữa." (Chơi chữ: "Nghiêu điển", "Thuấn điển" là tên hai thiên trong Kinh Thư; mà chữ "điển" còn có nghĩa là đem đồ đi cầm cố.) Lý bật cười tươi rói, từ đó không còn lạnh nhạt với ông nữa. [mất chữ]

 Lại một chuyện khác

 Lục Trường Nguyên nhờ là bậc lão thành có đức vọng mà được làm hành quân tư mã (chức phó quan giúp việc quân) của quân Tuyên Vũ; Hàn Dũ làm tuần quan (thuộc quan cấp thấp trong phủ, lo việc tuần xét). Hai người cùng làm việc trong mạc phủ (phủ quan, nơi làm việc của vị quan trấn nhậm cùng các thuộc quan) của sứ. Có người chê tuổi tác, vai vế hai người chênh nhau quá xa. Nguyện nói: "Con hổ với con chuột (?) đều nằm trong mười hai con giáp, có gì lạ đâu!" Chưa đầy mười ngày, câu ấy đã truyền khắp Trường An. (Trích sách Quốc sử)

 Lưu Vũ Tích

 Đời Đường, Lưu Vũ Tích được đổi đến Liên Châu, thay cho Cao Ngụ. Về sau Ngụ vào kinh làm Vũ Lâm tướng quân (tướng chỉ huy cấm quân Vũ Lâm canh giữ cung vua), từ kinh gửi thư nói: "Vì được ông đoái thương, tôi đã tiến cử ông thay chỗ tôi rồi." Lưu viết thư trả lời rằng: Xưa có chuyện kể: có bà lão đi trong núi, thấy một con hổ gầy rạc, lết từng bước không đi nổi, vì chân bị thương. Bà nhìn nó, con hổ bèn tự giơ chân lên cho bà xem, thì ra có cái gai đâm trong gan bàn chân. Bà nhổ gai ra (?) cho nó. Chốc lát, hổ vùng dậy, gầm vang, như tỏ ý biết ơn. Từ đó trở đi, nó quăng hươu nai, cáo, thỏ vào sân nhà bà, không ngày nào thiếu. Bà trèo lên tường nhìn, thì chính là con hổ bị thương lúc trước. Bà kể đầu đuôi cho họ hàng nghe, ai cũng lấy làm lạ. Một sớm, nó bỗng quăng vào một xác người chết, máu thịt bê bết. Bà bị bọn sai dịch trong làng quát tháo bắt trói, phải kể hết đầu đuôi mới được cởi trói. Bà bèn trèo lên tường, đợi hổ tới, nói với nó: "Cảm ơn lắm rồi! Lạy đại vương, từ nay về sau xin đừng quăng người chết đến nữa." (Trích sách Gia thoại)

 Viên Đức Sư

 Đời Đường, Viên Đức Sư người Nhữ Nam, con trai của cố cấp sự trung (chức quan ở Môn hạ tỉnh, chuyên xem xét và có quyền bác lại chiếu lệnh) Viên Cao, từng mua được mảnh đất vườn cũ của Lâu Sư Đức (tể tướng thời Võ hậu) ở Đông Đô (tức Lạc Dương), dựng lên một lầu sách. Người Lạc Dương nói: "Ngày xưa là vườn của Lâu Sư Đức, nay thành lầu của Viên Đức Sư." (Chơi chữ: "Lâu Sư Đức viên" đọc ngược lại gần thành "Viên Đức Sư lâu".) [mất chữ]

 Lý Trình

 Đời Đường, Lưu Vũ Tích kể: thừa tướng (tể tướng, quan đứng đầu triều đình) Lý Trình, người thứ hai mươi sáu trong hàng anh em họ, rất giỏi đùa. Khi ông trấn ở Hạ Khẩu, có người khách đến từ biệt. Lý nói: "Hãy ở lại thêm vài ba ngày nữa." Khách đáp: "Tôi đã lên đường rồi, thuyền đã đậu ở Hán Khẩu." Lý nói: "Cứ ở lại đi, cái 'Hán Khẩu' ấy không đáng tin đâu." (Chơi chữ: "Hán Khẩu" là tên đất, nhưng cũng có nghĩa là "miệng gã đàn ông", ý nói lời anh nói chẳng đáng tin.) Người khách bụm miệng cười khúc khích rồi lui ra. Lại có lần, Lý Trình đang lấy chức thừa tướng làm lưu thủ (quan thay vua trông coi kinh đô phụ), cùng Thạch (tức Lý Thạch) vào quán uống rượu, chơi tửu lệnh (trò chơi đặt luật khi uống rượu, ai phạm luật thì phải uống phạt); ai gieo phải "hòn đá" (?) thì bị phạt. Thạch nói: "Phạt gì mà phạt?" Trình nói: "Anh nhân lúc rối ren mà cầm cái 'đường ấn' của người ta đem đi, còn chối gì nữa!" Dân quán rượu gọi mặt "đôi bốn" khi gieo xúc xắc là "đường ấn" (con dấu của Chính sự đường, tức ấn tể tướng). Câu này là để chế giễu Thạch: mùa đông năm Thái Hòa thứ chín, đúng lúc triều đình có biến loạn, Thạch được cất nhắc lên làm tể tướng. (Trích sách Gia thoại lục)

 Dương Ngu Khanh

 Đời Đường, lang trung (chức quan đứng đầu một ty trong các bộ) Trương Hựu Tân với Dương Ngu Khanh ở Quắc Châu (?) nổi tiếng ngang nhau, lại là bạn thân. Vợ Dương họ Lý, là con gái tể tướng, có đức hạnh nhưng không có nhan sắc; Dương chưa bao giờ để tâm chuyện ấy, đối với vợ hết sức kính trọng. Trương từng nói với Dương: "Tôi trẻ tuổi đã thành danh, chẳng lo gì đường làm quan; chỉ cần lấy được vợ đẹp là thỏa ước nguyện cả đời." Dương nói: "Nếu nhất định muốn thế, cứ chọn theo đúng sở thích của tôi thì ắt vừa lòng anh." Trương tin chắc lời ấy. Cưới xong, ông hết sức không vừa ý. Dương cầm cái hốt (tấm thẻ dài quan lại cầm khi chầu vua) gõ vào ông mà nói: "Sao anh khờ thế!" Nói đi nói lại mấy lần. Trương tức không chịu nổi, quay lại đáp: "Tôi với anh chẳng hề có chút ngăn cách, đem lòng thật mà nói với anh, anh lại làm hỏng đời tôi thế này, sao còn bảo tôi khờ?" Dương bèn kể lần lượt từng bước cầu danh, ra làm quan của mình, rồi hỏi: "Chẳng phải đều giống anh cả sao?" Trương đáp: "Đúng thế." "Vậy thì tôi lấy phải vợ xấu, anh há lại không giống sao?" Trương nguôi giận, hỏi: "Vợ anh so với vợ tôi thế nào?" Dương đáp: "Còn tệ hơn nhiều." Trương cười lớn, rồi hai người thân thiết như cũ. Sau khi đã yên bề gia thất, Trương làm bài thơ rằng: "Một đóa mẫu đơn giá nghìn vàng, cứ tưởng xưa nay sắc thắm nhất; hôm nay nở đầy lan can trắng như tuyết, cả đời uổng phụ tấm lòng ngắm hoa." (Trích sách Bản sự thi)

 Thẩm Á Chi

 Đời Đường, Thẩm Á Chi thường đi làm khách nơi xa, bị đám người trẻ thử tài, nói: "Tôi xin đổi tửu lệnh: mỗi người đọc hai câu trong sách kinh và hai câu nói tục. 'Chặt cây chan chát, chim kêu líu lo' (câu trong Kinh Thi); 'đi đông đi tây, gặp cơm gặp canh' (ý chê người đi ăn nhờ khắp nơi)." Á Chi đáp: "'Như cắt như giũa, như đẽo như mài' (câu trong Kinh Thi); bắt nạt khách, đánh vợ, chẳng đáng mặt người tháo vát." (Trích sách Chích ngôn)

 Trương Hỗ

 Đời Đường, Trương Hỗ làm khách trong mạc phủ Hoài Nam. Có lần ông dự tiệc, khi ấy xá nhân (chức quan ở Trung thư tỉnh, lo việc soạn thảo chiếu lệnh) Đỗ Mục đang làm ngự sử (quan có nhiệm vụ can gián và đàn hặc quan lại). Trong tiệc có cô kỹ nữ đòi lấy xúc xắc để đánh cược rượu. Mục khẽ ngâm: "Xúc xắc chần chừ nắm chặt trong tay, chẳng cách nào thấy được ngón tay ngọc thon thon." Hỗ ứng tiếng đáp ngay: "Chỉ cần báo rằng thoa vàng rơi xuống, phảng phất ắt lộ ra đầu ngón tay." Hỗ chưa quen biết Bạch Cư Dị. Khi Bạch làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Tô Châu, Hỗ mới đến bái kiến. Vừa gặp, Bạch nói: "Ngưỡng mộ anh đã lâu, từng nhớ bài thơ 'khoản đầu' (lời tra hỏi phạm nhân) của anh." Hỗ ngạc nhiên hỏi: "Xá nhân nói vậy là sao?" Bạch đáp: "'Đai khảm hình uyên ương ném nơi nào? Áo lụa thêu chim công trao cho ai?' Không phải lời tra hỏi phạm nhân thì là gì?" Trương cúi đầu mỉm cười, rồi ngẩng lên đáp: "Hỗ này cũng từng nhớ bài 'Mục Liên biến' của xá nhân." Bạch hỏi: "Là sao?" Hỗ đáp: "'Trên tận trời xanh, dưới tới suối vàng, hai nơi mờ mịt đều chẳng thấy' (câu trong bài Trường hận ca của Bạch Cư Dị). Không phải 'Mục Liên biến' (truyện kể dân gian về ngài Mục Kiền Liên, đệ tử Phật, đi khắp trời đất, xuống cả địa ngục tìm mẹ) thì là gì?" Thế là hai người vui vẻ yến tiệc suốt ngày. Triệu công Lệnh Hồ Đào trấn ở Duy Dương (tức Dương Châu), Hỗ thường dự những bữa tiệc vui. Ông nhìn kỹ Hỗ, rồi đổi tửu lệnh: "Thuyền đi ngược nước, gió thổi quá gấp, người dưới cánh buồm phải đứng cho vững." Hỗ đáp: "Thuyền đi ngược nước, đáy thuyền đã thủng, khách hãy coi chừng, chớ tựa bánh lái." (Trích sách Chích ngôn)

 Khách vùng Giao Quảng

 Vùng Giao Châu, Quảng Châu, khách đi du hành ai cũng xin "quán thiếp" (giấy của quan cấp, để các nhà trạm dọc đường tiếp đãi), nên đến đâu cũng được đón rước hậu hĩnh, mỗi nơi lại được biếu mười nghìn tiền. Quảng soái (quan trấn thủ Quảng Châu) Lư Quân biết rõ cái tệ ấy, nên hễ ai xin quán thiếp, ông đều ghi: "Các quán dịch (nhà trạm của nhà nước dọc đường) suốt dọc đường chỉ cấp rau cơm nhi dĩ ('nhi dĩ' nghĩa là 'mà thôi')." Có người khách mang thiếp đến một nhà trạm, viên trạm làm đúng theo thiếp mà cấp xong, khách vẫn không chịu đi. Viên trạm nói: "E rằng sau còn có sứ giả, khách khứa đến, mà trạm phía trước lại xa, đây không phải chỗ để ngủ lại." Khách nói: "Thiếp về chuyện ăn uống dặn thế nào?" Viên trạm nói: "Chỉ cấp rau cơm nhi dĩ." Khách nói: "Rau cơm đã cấp rồi, còn 'nhi dĩ' thì trả cho ta." Các viên trạm nhìn nhau, không biết làm sao. Khách lại thúc giục, họ hết cách, hỏi: "Không biết 'nhi dĩ' là thứ gì?" Khách nói: "Nó to hơn con lừa, nhỏ hơn con la; nếu không có mà cấp thì cứ trả tiền cho ta." Viên trạm hỏi mỗi một "nhi dĩ" giá bao nhiêu, khách nói: "Ba đến năm nghìn tiền." Viên trạm bèn góp tiền đưa cho hắn. (Trích sách Lư thị tạp ký)

 Lư Triệu

 Khi Lư Triệu mới đi thi, có vị tiền bối đã thành đạt hỏi quê quán. Triệu đáp: "Tôi là dân Viên Châu." Có người nói: "Viên Châu mà cũng có cử nhân (người được châu quận tiến cử lên kinh dự thi) sao?" Triệu nói: "Viên Châu sinh ra cử nhân cũng như sông Nguyên sinh ra mai ba ba chín sườn, vốn hiếm có lắm." Lại có lần, Triệu dự giải thí (kỳ thi ở châu để chọn người tiến cử lên kinh) ở Giang Tây, bị quan chấm thi xếp đỗ hạng chót. Triệu viết thư cảm tạ, trong thư có câu: "Con ngao khổng lồ dốc sức, đầu đội đứng đầu núi Bồng (núi tiên giữa biển, tương truyền do ngao lớn đội trên lưng)." Quan chấm thi nói với ông: "Hôm qua ta bị hạn số người, phải chen chúc xếp đặt; anh tuy được đỗ, nhưng thứ hạng thấp làm ta rất áy náy, có lỗi với anh, sao lại nói là 'đứng đầu núi Bồng'?" Triệu đáp: "Ắt ngài biết rồi: đại phàm đá cứng nằm ở trên, con ngao lớn ở dưới đội nó, há chẳng phải là 'đầu đội' sao?" (Chơi chữ: "thủ quán" vừa có nghĩa "đứng đầu", vừa có nghĩa "đầu đội lên", ý nói mình đỗ hạng chót, phải đội cả bảng ở trên.) Cả tiệc nghe xong cười lớn. (Trích sách Chích ngôn)

 Chương Hiếu Tiêu

 Đời Đường, Chương Hiếu Tiêu thi đỗ xong, gửi thơ cho Lý Thân ở Hoài Nam rằng: "Thi đỗ còn hơn hẳn mười nhiệm làm quan, nước vàng mạ xong rời Trường An; đầu ngựa dần vào đường [mất chữ] châu (?), báo cho người đời rửa mắt mà xem." Thân lập tức đáp lại bằng một bài tuyệt cú (thơ bốn câu): "Vàng giả mới cần lấy vàng thật mạ, nếu là vàng thật thì chẳng mạ vàng; mười năm ở Trường An mới đỗ một lần, cần gì bụng rỗng mà lòng kiêu?" (Trích sách Chích ngôn)

 Nam Trác

 Đời Đường, lang trung Nam Trác với Lý Tu Cổ là anh em họ bên ngoại. Lý tính cổ hủ, lập dị, Trác thường coi thường. Bỗng Lý được bổ làm từ sự ở Hứa Châu, có tờ tâu xin chức quan, chiếu sắc đã ban xuống. Bấy giờ Hứa soái (quan trấn thủ Hứa Châu) đang mở đại tiệc (?), chợt có thư theo đường trạm gửi đến, mở bì ra thấy có thư của Trác gửi Lý. Lý cầm thư, mừng rỡ thưa với Hứa soái: "Tôi với Trác là anh em họ hai mươi năm nay, phần nhiều coi thường nhau. Nay tôi được làm khách trong mạc phủ của thượng thư (chức đứng đầu một bộ; ở đây là hàm danh dự của vị trấn soái), lại được tâu bổ chức, sắc vừa ban xuống thì anh ấy đã vội gửi thư cho tôi, thật lạ lắm." Đến khi mở thư, thấy viết: "Hôm nay Trác này già mà chưa chết, còn sống mà thấy được Lý Tu Cổ lên chức." Vì Hứa soái xin thư xem, cả tiệc cười ồ, Lý Tu Cổ hết sức xấu hổ. (Trích sách Lư thị tạp ký)

 Vương Trí Hưng

 Đời Đường, Vương Trí Hưng mang hàm sứ tướng và thị trung (chức đứng đầu Môn hạ tỉnh, ngang hàng tể tướng; ở đây là hàm danh dự), thôi trấn nhậm, về kinh. Trong họ hàng có người vì chuyện dự tuyển (kỳ xét chọn bổ nhiệm quan của bộ Lại) mà xin Trí Hưng nói giúp, tiến cử; ông nhất quyết không chịu. Người ấy bèn xin ông gửi một phong thư cho Lại bộ thị lang (quan phó của bộ Lại, bộ lo việc tuyển bổ quan lại). Bộ Lại đóng dấu ở cuối tờ trạng, ghi: "Tên họ, chức danh của người dự tuyển đã kính cẩn nhận xong." Trí Hưng nói: "Không ngờ cái chức thị trung cũng có chỗ dùng được." (Trích sách Lư thị tạp ký)

 Lư Phát

 Đời Đường, trung thư lệnh (chức đứng đầu Trung thư tỉnh, ngang hàng tể tướng) Bạch Mẫn Trung trấn giữ Kinh Nam. Đỗ Uẩn làm liêm sứ (quan quan sát, xem xét việc cai trị một vùng) ở Trường Sa, sai từ sự Lư Phát mang lễ vật đến thăm hỏi. Phát uống rượu say, ngạo nghễ liếc nhìn mọi người; Bạch công hơi không vui, bèn đổi lời tửu lệnh: "Trong mười họ Hồ (người gốc Tây Vực), ta là họ Hồ thứ sáu, cũng từng ở gác vàng nắm lò lớn (ý nói từng nắm quyền chính ở triều đình); chàng từ sự trẻ tuổi khoe khoang dòng dõi, chớ trước chén rượu mà vẻ mặt thô bạo." Phát đáp: "Trong mười họ Hồ, ngài là họ Hồ thứ sáu, văn chương, quan chức còn hơn cả họ Thôi, họ Lư (hai dòng họ danh giá bậc nhất thời ấy); tôi tạm đến miền ngoài ải chia sẻ việc lo toan, thật không xứng với tiệc khách mà lời lẽ thô lỗ." Bạch công vô cùng vui vẻ, tiệc tan. (Trích sách Chích ngôn)

 Bùi Hưu

 Ao Khúc Giang vốn là bãi Phong Châu thời Tần; vào năm Khai Nguyên đời Đường được khơi đào thành thắng cảnh. Phía nam là lầu Tử Vân, vườn Phù Dung; phía tây là vườn Hạnh, chùa Từ Ân. Hoa cỏ vây quanh, khói nước tươi đẹp. Người kinh đô đến ngắm cảnh, đông nhất vào tiết Trung Hòa (ngày mồng một tháng hai) và tiết Thượng Tỵ (ngày mồng ba tháng ba). Những ngày ấy, vua ban yến cho các quan, hội ở đình trên núi, ban cho nhạc của Thái thường (cơ quan coi lễ nhạc của triều đình) và Giáo phường (nơi dạy ca múa nhạc của cung đình); trên ao sắm sẵn thuyền hoa (?), chỉ tể tướng, quan Tam sứ (ba chức coi tài chính: diêm thiết, độ chi, hộ bộ), quan Bắc tỉnh (Trung thư tỉnh và Môn hạ tỉnh) và hàn lâm học sĩ (quan văn hầu cận, soạn thảo văn thư cho vua) mới được lên thuyền. Cả kinh thành đổ ra xem, cho là cảnh tượng tráng lệ. Bùi Hưu được bổ làm liêm sát (quan quan sát một vùng) ở Tuyên Thành, chưa rời kinh, gặp lúc sen ao Khúc Giang nở rộ, bèn cùng các danh sĩ trong tỉnh các đi ngắm cảnh. Từ chùa Từ Ân, ai nấy cho người hầu lui hết, chỉ dẫn theo đứa tiểu đồng, đi bộ đến lầu Tử Vân, thấy mấy người ngồi bên bờ nước. Bùi cùng các quan trong triều ngồi nghỉ bên cạnh. Trong đám ấy có một người mặc áo vàng, đã ngà ngà say, dáng điệu nghênh ngang, chỉ trỏ mọi người, cười nói khinh bạc. Bùi hơi bất bình, vái chào rồi hỏi: "Hiền huynh làm chức gì?" Hắn hấp tấp đáp: "Dạ, chẳng dám ạ, tôi mới được bổ làm huyện lệnh Quảng Đức ở Tuyên Châu." Rồi hỏi lại Bùi: "Thế áp nha (chức quan võ hầu cận trong phủ) làm chức gì?" Bùi nhại theo giọng hắn: "Dạ, chẳng dám ạ, tôi mới được bổ làm quan sát sứ (quan đứng đầu, giám sát cả một vùng gồm nhiều châu) Tuyên Châu." Thế là hắn cuống cuồng bỏ chạy, những người ngồi cùng cũng chạy tán loạn. Các quan vỗ tay cười lớn. Chưa được mấy ngày, chuyện đã truyền khắp kinh đô. Về sau hỏi ở Thuyên ty (cơ quan xét chọn, bổ nhiệm quan lại), người ta bảo có viên huyện lệnh Quảng Đức đã xin đổi đến La Giang rồi. Tuyên hoàng (vua Đường Tuyên Tông), khi còn ở phủ vương chưa lên ngôi, nghe chuyện này, thường cùng các vương đem ra đùa với nhau. Về sau vua lên ngôi, Bùi vào làm tể tướng. Nhân lúc viết tờ ma chế (chiếu bổ nhiệm tể tướng, viết trên giấy làm bằng sợi gai), vua quay lại bảo các cận thần ở Xu mật: "Dạ, chẳng dám ạ, mới được bổ làm Trung thư môn hạ bình chương sự (chức danh của tể tướng) rồi đây." (Trích sách Tùng song tạp lục)

 Phùng Cổn

 Đời Đường, Phùng Cổn làm thứ sử Tô Châu. Vùng Giang Ngoại yên ổn nhàn nhã, ngày rảnh ông thường mặc sức uống rượu, đánh bạc. Nhân một buổi họp (?) cùng khách khứa và thuộc quan chơi gieo xúc xắc, Phùng bỗng thắng lớn, đem hết số được chia đều cho cả tiệc, rồi ngâm: "Bàn tám thước mới tinh soi rõ mặt, một ván nghìn vàng đọ sức tinh thần; đã đến lúc đánh thì phải đánh lấy, chẳng ngại quay đầu chia cho kẻ ngồi không." Lại nhân say rượu, ông trêu cô kỹ nữ hầu rượu, mà viên quân thối (phó tướng trong quân) vốn có tình với cô, mặt mày cụt hứng, chẳng còn vui. Phùng liếc nhìn, nói: "Lão phu đùa quá trớn thôi, chẳng làm gì được đâu." Viên phó tướng sửa vạt áo cảm tạ. Phùng bèn ngâm: "Mắt say mặc nàng trăm lần liếc nghiêng, là người nhà của hắn, là người nhà của hắn; khẽ giọng bảo rằng: người ta biết rồi đấy, cách chỗ ngồi vừa ném sang đóa hoa đậu khấu." (Trích sách Trữ tình thi)

 Người chồng nhà hàng xóm

 Có người thấy vợ chồng nhà hàng xóm rất hòa thuận: người chồng từ ngoài về, thấy vợ đang thổi lửa, bèn tặng vợ bài thơ: "Thổi lửa môi son mấp máy, thêm củi cổ tay ngọc nghiêng nghiêng; xa trông gương mặt trong khói, giống hệt bông hoa giữa sương." Vợ người ấy cũng đợi chồng về, bảo: "Tôi thấy vợ chồng nhà hàng xóm thật mặn nồng; vừa rồi anh chồng thấy vợ thổi lửa, làm thơ ca ngợi; ông há không học theo được sao?" Chồng hỏi: "Thơ ấy nói gì?" Vợ bèn đọc lại. Chồng nói: "Bà cứ thổi lửa đi, tôi sẽ làm riêng cho bà một bài." Vợ cũng bắt chước thổi lửa, chồng bèn làm thơ: "Thổi lửa môi thâm mấp máy, thêm củi cổ tay đen nghiêng nghiêng; xa trông gương mặt trong khói, y hệt con quỷ Cưu-bàn-trà (loài quỷ hình thù xấu xí trong kinh Phật)." (Trích sách Tiếu ngôn)

 Quan Đồ

 Đời Đường, Kinh Châu là nơi tụ hội của các dòng họ sĩ phu, thế mà năm nào người được châu tiến cử đi thi phần nhiều cũng không đỗ, nên gọi là "thiên hoang giải" (khoa tiến cử ở đất cằn cỗi như trời bỏ hoang, chẳng ai đỗ). Lưu Thuế được Kinh Châu tiến cử rồi thi đỗ, người ta gọi là "phá thiên hoang" (phá được cái cằn cỗi ấy). Từ đó về sau, Quan Đồ, Thường Tiêu đều là người Kinh Châu, đều có văn hay, liên tiếp đỗ cao. Đồ là con một viên quân hiệu (võ quan cấp thấp) già. Thi đỗ về quê, bọn đô áp nha (chức võ quan đứng đầu các áp nha trong phủ) bày tiệc mừng ông. Ông chỉ cái vò tương trên mâm, đùa viên quân hiệu già: "Cái 'tương' này phải do lính làm ra." (Chữ "tương" đọc gần chữ "tướng".) Người kia đưa vò giấm mời ông, nói: "Cái 'thố' này cũng do lính làm ra đấy." (Chữ "thố" là giấm, đọc gần "thố" trong tiếng lóng "thố đại", chỉ anh học trò nghèo, ý chê Quan Đồ là con lính.) (?) Cả tiệc cười ầm. Vợ Quan Đồ là em gái Thường Tu, một người đàn bà có tài văn chương; bài văn tế chồng của bà được truyền đọc ở đời. (Trích sách Bắc mộng tỏa ngôn)

 Dương Dực

 Đời Đường, năm Hàm Thông, Dương Dực giận các cử tử (người đi thi) xe cộ, áo quần quá xa hoa, muốn bắt họ phải cưỡi lừa. Bấy giờ có bài thơ: "Năm nay chiếu xuống, ai nấy đều cưỡi lừa, trục xe tím, thảm đỏ tràn khắp phố phường; chàng trai gầy gò thì còn tạm được, chỉ lo chết mỗi anh Trịnh Xương Đồ." (Trích sách Lư thị tạp ký)

 Bùi Khánh Dư

 Đời Đường, cuối năm Hàm Thông, Bùi Khánh Dư giúp việc trong mạc phủ Hoài Nam của Lý Úy (người từng ở Bắc Môn) (?). Có lần đi thuyền trên sông, người lái thuyền chống sào lỡ làm nước bắn ướt áo cô kỹ nữ, Lý Úy biến sắc mặt. Khánh Dư vội xin tờ giấy hoa, viết một bài tuyệt cú: "Vàng nga (phấn vàng tô trán) phủ đầy trán, áo dệt chỉ kim tuyến, trâm lông chim trả rung rinh, thoa ngọc [mất chữ] (?); mặc cho nước bắn ướt váy lụa, biết là vừa làm mưa ở núi Vu Sơn trở về (ví người đẹp như nữ thần núi Vu Sơn trong truyền thuyết, sáng làm mây, chiều làm mưa)." Úy xem xong hết sức vui vẻ, đùa cợt, sai người ca (?) hát truyền bài ấy. (Trích sách Chích ngôn)

 Triệu Sùng

 Dẫu họ Lư là dòng sĩ tộc hưng thịnh, nhưng nhiều đời chưa từng có ai được chủ trì kỳ thi. Năm Càn Phù, ông Lư đang làm tể tướng ở Trung thư, thấy trong họ không có ai nắm "văn bính" (quyền chấm thi, chọn người tài), bèn cất nhắc người cháu họ là Lư Ác, đang làm quan sát sứ Thiểm Quắc, chủ trì Lễ vi (kỳ thi tiến sĩ do bộ Lễ tổ chức). Mùa thu năm ấy, Hoàng Sào đánh vào kinh đô, Hy hoàng (vua Đường Hy Tông) phải chạy lánh nạn, các cử nhân tan tác như sao rơi. Đến khi lấy lại được kinh đô, Bùi Chí liền ba khóa được chủ trì thi cử, Lư Ác có vẻ thèm muốn. Triệu Sùng đùa ông: "Ngài đúng là cái mà người ta gọi là 'quan chủ khảo đẻ ra mà không nuôi'." (Ý nói ông chấm đỗ người ta rồi họ tan tác cả, chẳng được nhờ cậy gì.) (Trích sách Bắc mộng tỏa ngôn)

 Trịnh Quang Nghiệp

 Trong đám anh em họ nội ngoại của Trịnh Quang Nghiệp có người cùng vào thi. Bấy giờ các cử tử đều dán giấy trắng lên bàn viết. Quang Nghiệp lén ghi: "Bàn mới dán giấy, trắng như bạc; vào thi rồi ra, nghìn xuân vạn xuân." (Ý chế người ấy năm nào cũng đi thi mà mãi không đỗ.) Anh em Quang Nghiệp có chung một cái hòm da lớn; hễ bạn cùng thi đem văn đến dâng mà có chỗ đáng cười thì bỏ vào trong, gọi là "biển khổ". Lúc anh em rảnh rỗi muốn đùa vui, liền sai hai đầy tớ khiêng "biển khổ" ra trước mặt, mỗi người đọc một tập, ai cũng cười thỏa thích rồi mới thôi. Quang Nghiệp thường kể: năm ông thi đỗ, vào đêm thi hội (?), có một người cùng thi xông vào lều thi, nói giọng Ngô với ông: "Tất tiên, tất tiên (cách gọi tôn bạn cùng thi, ý chúc 'ắt đỗ trước'), cho tôi ở chung được không?" Quang Nghiệp nhường cho nửa chỗ. Người ấy lại nói: "Tất tiên, tất tiên, phiền ngài lấy giùm một gáo nước." Ông cũng lấy cho. Lại nói: "Tiện thể nhờ ngài nấu giùm một bát trà, được không?" Ông vui vẻ nấu cho. Hai ngày sau, Quang Nghiệp đỗ trạng nguyên (người đỗ đầu khoa thi tiến sĩ). Người kia là người đầu tiên dâng thư, kể khá kỹ chuyện đêm hôm ấy, trong thư viết: "Đã nhờ lấy nước, lại còn sai nấu trà; lúc ấy không nhận ra quý nhân, đúng là mắt thịt phàm phu; hôm nay bỗng thành kẻ hậu sinh, đúng là xương cốt tướng nghèo." (Trích sách Chích ngôn)

 Thái Bình quảng ký, quyển hai trăm năm mươi mốt

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video