Thái Bình Quảng Ký, quyển 252
Chuyện khôi hài, phần 8
Lý Diệu; Vương Đạc; Tiết Chiêu Vĩ
Khổng Vĩ; Vũ Văn Hàn; Dùng lời trong Thiên Tự Văn (bài "Nghìn chữ", gồm một nghìn chữ không trùng nhau, xưa dùng dạy trẻ học chữ) để xin dự hội làng
Viên thư lại già ở Sơn Đông; La Ẩn; Lư Diên Nhượng
Người phường chèo; Vương Xá Thành; Cố Quýnh
Bất Điều Tử; Tư Mã Đô; Ngô Nghiêu Khanh
Lý Nhậm làm bài phú
Lý Diệu
Thời Đường, thượng thư (chức quan đứng đầu một bộ trong triều) Lý Diệu thôi chức ở Hấp Châu, bàn giao cho Ngô Viên. Trong quan phủ có một cô lục sự hầu rượu (cô gái lo việc mời rượu, giữ lệ phạt rượu trong tiệc của quan) tên là Mị Xuyên, thông minh lanh lợi. Lý Diệu rất để ý đến nàng. Nhưng ông đã lấy Thiều Quang, một kỹ nữ có tên trong sổ của quan doanh, nên gửi gắm Mị Xuyên cho người thay mình, dặn phải giữ gìn chăm sóc nàng.
Lúc sắp đi, ông uống rượu say khướt, không nén được nỗi buồn chia tay, làm thơ rằng:
"Mấy năm coi quận ít khi vui,
Vì tập binh đao vắng bạn bầu rượu nhàn.
Nay lúc ra đi giao nộp cả,
Xin nhận cho rõ viên ngọc Mị Xuyên."
(Chơi chữ: Mị Xuyên vừa là tên cô gái, vừa là tên một nơi nổi tiếng có ngọc trai.)
Ngô Viên đáp:
"Kéo dép thong dong ngày ngày vui,
Nên nói đức lớn, lệ càng tuôn rơi (?).
Thiều Quang nay đã thua nước trước,
Nhận được ngọc trai, cầm trong tay mà ngắm."
(Ý nói: Thiều Quang đã bị ông Lý chiếm trước, còn viên "ngọc" Mị Xuyên thì nay về tay mình.) (Trích từ sách "Trữ tình thi")
Vương Đạc
Thời Đường, trung thư lệnh (chức đứng đầu Trung thư tỉnh, hàng tể tướng) Vương Đạc có địa vị và danh vọng cao, đều nhờ văn chương nho nhã, nhưng không phải người có tài dẹp loạn. Ông ra trấn giữ Thanh Cung (?), làm đô thống (tổng chỉ huy các đạo quân) để chống Hoàng Sào. Ông đem các thiếp theo đến nơi trấn nhậm, mà vợ ông lại hay ghen. Bỗng có tin báo phu nhân đã rời kinh, đang trên đường đến.
Vương Đạc bảo các tòng sự (quan phụ tá trong phủ) rằng: "Hoàng Sào dường như đang dần kéo xuống phía nam, phu nhân lại từ phía bắc tới. Sớm tối tình cảnh thế này, biết ở đâu cho yên?" Một người trong mạc liêu (các quan giúp việc trong phủ) nói đùa: "Chi bằng đầu hàng Hoàng Sào." Vương Đạc cũng cười lớn.
Đến khi Kinh Châu thất thủ, ông lại đem quân giữ Đồng Quan. Hoàng Sào nhắn lời rằng: "Lệnh công là nhà nho, chẳng phải đối thủ của ta. Xin tự lui tránh đi, đừng để làm bẩn lưỡi đao của ta." Thế là ông bỏ cửa ải, theo vua Hy Tông chạy vào đất Thục. Sau ông lại được phong đô thống, lấy lại được kinh đô, nhưng công lớn chưa thành thì rốt cuộc bị giết, chết không yên lành. (Trích từ sách "Bắc mộng tỏa ngôn")
Tiết Chiêu Vĩ
Thời Đường, Tiết Chiêu Vĩ lúc chưa thi đỗ, có lần vào tiệm mua giày. Chủ tiệm hỏi: "Chân tú tài (người đi học, đi thi) số mấy?" Ông đáp: "Từ khi Chiêu Vĩ làm cái chân đến nay, chưa từng xếp thứ bậc cho nó." (Chơi chữ: chủ tiệm hỏi cỡ giày, ông cố ý hiểu thành hỏi "thứ mấy" theo kiểu xếp thứ bậc anh em trong nhà.) (Trích từ sách "Bắc mộng tỏa ngôn")
Khổng Vĩ
Thời Đường, tể tướng (chức quan đứng đầu triều đình, giúp vua điều hành mọi việc) Khổng Vĩ có lần được phong chức. Những người phường hát thuộc giáo phường (cơ quan quản lý ca múa nhạc của triều đình) kéo nhau đến xin tiền mừng lấy may. Có một người tên Thạch Dã Trư (nghĩa là "lợn rừng") một mình đến trước, được ban thưởng. Khổng Vĩ bèn dặn: "Trong nhà đang thiếu thốn lắm, không cho hậu được. Gặp các con lợn rừng khác thì xin đừng nói ra nhé."
Lại có một người phường hát khác đến. Ông gọi lại, bắt cúi xuống dưới thềm, lấy cây sáo của người ấy, chỉ vào các lỗ sáo mà hỏi: "Cái lỗ nhỏ nào là lỗ thổi khúc Hoán Khê Sa?" (Chơi chữ: "lỗ nhỏ" nói theo chữ Hán là "khổng tử", đọc giống tên Khổng Tử.) Người phường hát cười lớn. (Trích từ sách "Bắc mộng tỏa ngôn")
Vũ Văn Hàn
Thời Đường, đạo sĩ Trình Tử Tiêu leo lên chốn Thượng Phương trên núi Hoa Sơn, chẳng may bị ngã. Lang trung (chức quan cấp trung trong các bộ) Vũ Văn Hàn gửi thư trêu rằng: "Chẳng biết có leo lên được hay không, chỉ lạ là treo lơ lửng rồi lại treo lơ lửng." (Nhại câu "huyền diệu rồi lại huyền diệu" trong Đạo Đức Kinh của đạo Lão; chữ "huyền" là huyền diệu đọc giống chữ "huyền" là treo.) (Trích từ sách "Bắc mộng tỏa ngôn")
Dùng lời trong Thiên Tự Văn để xin dự hội làng
(Cả bài đều ghép từ các câu trong Thiên Tự Văn.)
Kính thưa các vị xã quan (người đứng đầu việc cúng tế, hội hè của làng) và các vị tam lão (các bậc cao tuổi được dân làng tôn làm người đứng đầu):
Trộm nghe việc trị nước lấy nghề nông làm gốc, nên phải chăm lo việc cày cấy gặt hái. Nếu mây không bay lên làm mưa, thì lấy gì để nộp thuế lúa chín, dâng sản vật mới? Nhà vua khiến các tộc Nhung, Khương ở biên cõi phải thần phục, thương yêu nuôi dưỡng trăm họ. Nhờ vậy mà tháng nhuận dồn lại cho năm được đủ, luật lữ (hệ thống mười hai thanh âm chuẩn, xưa cũng dùng để ứng với khí hậu mười hai tháng) điều hòa được khí dương.
Các ông đây đều noi theo đức hạnh của người hiền, đức dựng thì danh thành. Bèn bày tiệc trải chiếu, làm lễ chưng thường (lễ cúng tế tổ tiên theo mùa đông và mùa thu). Gảy đàn sắt, thổi sáo sênh, ca hát, rượu tiệc. Trên hòa dưới thuận, vui vẻ lại an khang. Lễ phân biệt trên dưới, nhạc phân rõ sang hèn. Rượu thì như sông chảy không ngừng, thịt thì thơm như hoa lan. Không chỉ có rau quý như cải, gừng, mà còn có quả ngon như mận, táo. Ai nấy đều ngẩng đầu giậm chân nhảy múa, cùng nhau đón chén nâng ly. Đâu chỉ là nỗi buồn lui đi, niềm vui kéo đến, mà thật là phúc lành do làm việc thiện mà có.
Chỉ có kẻ hèn này sống một mình nơi vắng vẻ, quê mùa ít hiểu biết. Tuy có ghé tai bên tường nghe ngóng, nhưng chưa từng giữ chức gánh việc công. Không giữ nổi tiết tháo thanh cao, chỉ muốn chạy theo vật chất nên lòng dễ đổi dời. Nhớ thịt thì như tay cầm vật nóng mong được mát, thèm rượu thì như thân dơ mong được tắm. Các cụ thì no nê thịt mổ nấu, còn kẻ này thì đói đến chán cả bã cám.
Kính phục phong thái các cụ thì như tiếng vang truyền trong hang trống, ngưỡng trông ân huệ thì như ngồi trong nhà trống lắng tai nghe. Nếu các cụ có lòng nhân từ thương xót, may ra cứu giúp kẻ yếu, nâng đỡ kẻ ngã. Mong được đoái đến, xét kỹ mà trả lời. Mong mọi người như hoa sen trong ao nhỏ giọt (ý xin được chút rượu thừa) (?). Kẻ này xin cúi đầu sát đất lạy hai lạy, mong sau này được khắc bia ghi ơn. Chỉ biết run sợ hãi hùng, thật như đứng bên vực sâu, như đi trên lớp băng mỏng. (Trích từ sách "Khải nhan lục")
Viên thư lại già ở Sơn Đông
Thời Đường, ở Sơn Đông có một viên tá sử (thư lại, người lo giấy tờ sổ sách ở huyện) già. Các huyện lệnh trước sau không ai là không bị hắn lừa bỡn, nên nhà hắn giàu to. Hễ có huyện lệnh mới đến, hắn đều đem giấy tờ ra thử, là biết ngay quan ấy cứng hay mềm.
Có một huyện lệnh mới đến, nhân việc bắt trai tráng đi phu, lập danh sách, đích thân điểm tên (?). Trong danh sách có người họ Hướng tên Minh Phủ (tiếng tôn xưng huyện lệnh), họ Tống tên Lang Quân (tiếng gọi cậu chủ, con nhà quan), họ Thành tên Lão Phòng (?), họ Trương tên Phá Đại (nghĩa là "túi rách"). Viên thư lại cố ý đảo lộn thứ tự, xếp tên mấy người này vào một chỗ để xem huyện lệnh cứng hay mềm. Hắn gọi trước: "Trương Phá Đại, Thành Lão Phòng, Tống Lang Quân, Hướng Minh Phủ" (đọc liền nghe như câu đùa: "túi rách nhà họ Trương thành ra..., đưa cậu Tống đến trước mặt quan huyện"). Huyện lệnh chỉ gật đầu, chẳng hỏi gì. Viên thư lại đi ra, mừng rỡ nói: "Biết rõ ngọn ngành rồi." Rốt cuộc trở về liền giở trò lừa bán ông ta. (Trích từ sách "Khải nhan lục")
La Ẩn
Thời Đường, La Ẩn với Chu Dao là bạn rất thân. Chu Dao bảo La Ẩn: "Các hạ có bài thơ về tấm bình phong vẽ mỹ nhân hay tuyệt, thật là tuyệt tác." La Ẩn không hiểu là bài nào. Chu Dao nói: "Là câu 'Nếu dạy cho biết nói, hẳn làm nghiêng nước; dẫu là vô tình, vẫn khiến động lòng người' đấy." Đó vốn là bài thơ La Ẩn đề về hoa. La Ẩn vỗ tay cười lớn. (Trích từ sách "Trữ tình thi")
Lư Diên Nhượng
Thời Đường, Lư Diên Nhượng theo nghề làm thơ, đi thi hai mươi lăm lần mới đỗ. Trong tập thơ của ông có câu: "Cáo xông ra đường cái, chó đi qua húc mở cửa quán." Quan coi việc tô dung điệu (chế độ thuế: tô là thuế ruộng, dung là thuế thay lao dịch, điệu là thuế vải lụa) là Trương Tuấn từng tận mắt thấy cảnh ấy, nên thường khen ngợi câu này.
Lại có câu: "Mèo đói rình hang chuột, chó tham liếm thớt cá", được trung thư lệnh Thành Nhuế khen. Lại có câu: "Hạt dẻ nổ cháy thủng chăn dạ, mèo nhảy húc đổ vạc", được Thục vương Vương Kiến khen. Lư Diên Nhượng nói với người ta: "Cả đời đi ra mắt các bậc công khanh, không ngờ lại được nhờ cậy ở lũ mèo con chó con." Người nghe đều cười. (Trích từ sách "Bắc mộng tỏa ngôn")
Người phường chèo
Thời Đường, trong niên hiệu Hàm Thông, có người phường chèo là Lý Khả Cập, tài khôi hài pha trò vượt hẳn những người cùng nghề. Tuy ông không biết mượn trò để khéo léo can gián, châm biếm, nhưng sự khéo léo nhanh trí của ông cũng hiếm có.
Có lần nhân tiết Diên Khánh (ngày mừng sinh nhật nhà vua), các nhà sư và đạo sĩ giảng luận xong, đến lượt phường hát diễn trò. Khả Cập mặc áo rộng, thắt đai to, vén vạt áo bước lên tòa, tự xưng là "người bàn luận cân nhắc tam giáo" (tam giáo: ba đạo Nho, Phật, Lão). Người ngồi bên hỏi: "Đã nói thông suốt cả ba đạo, vậy Thích Ca Như Lai (vị Phật sáng lập đạo Phật) là người gì?" Đáp: "Là đàn bà." Người hỏi kinh ngạc: "Sao lại thế?" Đáp: "Kinh Kim Cương có câu 'phu tọa nhi tọa' (trải tòa rồi mới ngồi). Nếu chẳng phải đàn bà, thì cần gì phải đợi chồng ngồi rồi con mới ngồi?" (Chơi chữ: "phu" là trải, đọc giống "phu" là chồng; "nhi" là rồi, đọc giống "nhi" là con.) Vua bật cười.
Lại hỏi: "Thái Thượng Lão Quân (Lão Tử, được đạo Lão tôn làm thần) là người gì?" Đáp: "Cũng là đàn bà." Người hỏi càng không hiểu. Bèn nói: "Đạo Đức Kinh có câu: 'Ta có mối lo lớn là vì ta có thân; đến khi ta không có thân thì ta còn lo gì?' Nếu chẳng phải đàn bà, sao lại lo chuyện có mang?" (Chơi chữ: chữ "thân" là thân thể đọc giống chữ "thân" là có thai.) Vua rất vui.
Lại hỏi: "Văn Tuyên Vương (tức Khổng Tử) là người gì?" Đáp: "Là đàn bà." Người hỏi: "Lấy gì mà biết?" Đáp: "Sách Luận Ngữ có câu: 'Bán đi thôi! Bán đi thôi! Ta đang đợi giá đây.' Nếu chẳng phải đàn bà, thì đợi gả chồng làm gì?" (Chơi chữ: "đãi giá" là đợi giá, đọc giống "đãi giá" là đợi gả chồng.) Vua cực kỳ vui, ban thưởng rất hậu. (Trích từ sách "Đường khuyết sử")
Lại một chuyện nữa
Năm Thiên Phục thứ nhất, Lý Mậu Trinh ở Phượng Tường xin vào triều tâu việc. Vua Chiêu Tông ngự trên lầu An Phúc. Mậu Trinh khóc lóc, bày tỏ những lời muốn sửa sai, cứu giúp triều đình. Bấy giờ tể tướng họ Thôi mật tâu: "Đây là kẻ gian, chưa đáng tin, bệ hạ nên rộng lòng mà đối đãi." Hôm sau mở yến ở điện Thọ Xuân, Mậu Trinh ngồi kiệu khiêng, mặc áo vải thô đi vào cửa Kim Loan, rồi mới thay áo dự yến. Ai cũng cho là sự ngang ngược mà các đời trước chưa từng có.
Bấy giờ hoạn quan Hàn Toàn Hối kết thân rất sâu với Mậu Trinh. Tể tướng họ Thôi sợ, từ đó cũng kết với Chu Toàn Trung, rốt cuộc dẫn đến việc quân Biện Châu kéo đến đón xa giá, ép vua dời về Lạc Dương. Người bàn luận (?) đem ông Thôi so với Vương tử Đới gọi người Nhung vào (điển: Vương tử Đới đời Chu cấu kết người Nhung đánh kinh đô, gây họa lớn cho nhà Chu).
Trước đó, Mậu Trinh kéo quân vào cửa ải, phóng lửa đốt cung điện kinh thành, nhà dân gần như cháy sạch. Trong buổi yến ấy, người phường hát của giáo phường là An Bí Tân gọi Mậu Trinh là "Con rồng lửa". Mậu Trinh vừa thẹn vừa sợ, cúi đầu, nhưng ngầm giận nói: "Ngày sau ắt giết thằng ranh này." An Bí Tân nghe được, bèn xin nghỉ, đến đất Kỳ (vùng Phượng Tường) ra mắt Mậu Trinh.
Mậu Trinh gặp, mắng lớn: "Thằng giặc này còn mặt mũi nào mà dám đến? Chắc là đến xin ăn đấy." An đáp: "Chỉ nghĩ đến chuyện ra mắt, chẳng dám cầu xin điều gì." Mậu Trinh nói: "Nghèo túng thế kia, sao không xin?" An đáp: "Kinh thành dạo này chỉ cần đi bán than vụn là đủ sống cả đời, cần gì phải đi xin." (Ý chế giễu: kinh thành bị đốt cháy, than vụn có khắp nơi.) Mậu Trinh cười lớn, rồi ban thưởng hậu cho anh ta. (Trích từ sách "Bắc mộng tỏa ngôn")
Lại một chuyện nữa
Trong niên hiệu Quang Hóa, Chu Phác từ chức Mao Thi bác sĩ (quan học chuyên giảng Kinh Thi theo bản truyền của họ Mao) được phong làm tể tướng. Phác cậy tài ăn nói, cho rằng mình có thể dễ dàng đem lại thái bình. Nhờ một vị phiên vương (vương hầu trấn giữ một vùng) tiến cử, tên ông đến tai vua Chiêu Tông, nên mới có lệnh phong ấy. Ngày ứng đối trước mặt vua, ông trình bày mấy điều, điều nào cũng nói: "Thần ắt làm được cho bệ hạ." Đến khi nắm quyền lớn trong tay thì chẳng làm nên trò trống gì. Từ đó ân sủng ngày một suy, trong triều ngoài nội bàn tán ầm ĩ.
Một hôm có yến trong cung, người phường chèo Mục Điêu Lăng đóng vai người tu hành tụng kinh, tiến lên trước đọc to: "Thấy Chu tướng tức là chẳng phải tướng." (Nhại câu kinh Kim Cương "thấy các tướng chẳng phải tướng"; ở đó "tướng" là hình tướng bề ngoài, ở đây lại hiểu là tể tướng, ý chê Chu Phác chẳng ra tể tướng.) Hôm sau Phác bị đưa ra khỏi triều (?).
Người đương thời nói: "Làm tể tướng như thế, xưa nay vẫn có (?). Người quân tử không thẹn vì lời mình chưa nói ra, mà thẹn vì việc làm của bản thân không theo kịp lời nói. Huống chi trải qua loạn lạc, thiên hạ khắp nơi binh đao ngăn trở, dù có tài lạ cũng không tính kế gì được. Thế mà Chu Phác, một nhà nho, cậy chút tài ăn nói cỏn con mà muốn dẹp yên loạn lạc, chỉ chuốc lấy nhục mà thôi. Đáng lẽ một mảy may tài năng chưa thi thố được thì việc bãi chức, đuổi đi đã đến rồi. Cho nên ông bị người có hiểu biết hết sức chê cười (?)." (Trích từ sách "Bắc mộng tỏa ngôn")
Lại một chuyện nữa
Thái Tổ (Chu Toàn Trung, sau là Lương Thái Tổ) vào triều yết kiến; vua Chiêu Tông mở yến. Khi mọi người đã ngồi yên, phường hát với đủ trăm trò đều có mặt. Người phường chèo trước hết ca tụng vua, chúc đức nhà vua, rồi kể công nghiệp của bậc công thần số một là Lương vương, rằng: "Nguyên huân (bậc công thần đứng đầu) Lương vương của chúng ta là bậc hiền năm trăm năm mới sinh ra một lần." Người phường hát là Hồ Toản (?) giữ chức thái sử (?) đáp: "Rõ ràng là như thế, khắp bốn biển ai cũng biết, vậy hẳn nên để triều đình quay mặt về phía đông mà hầu yến (?)." Các quan hầu yến không ai là không biến sắc, chỉ có Lương Thái Tổ cười mà thôi. Vua Chiêu Tông không vui, nhưng cũng chẳng làm gì được.
Hồ Toản lại vốn ưa đánh cờ. Ông thường một mình cưỡi con lừa, ngày ngày đến nhà một người bạn cũ đánh cờ, phần nhiều sáng đi tối về, suốt mấy năm chưa từng ngừng ngày nào. Mỗi lần ông đến, chủ nhà đều dặn đầy tớ: "Đem lừa của đô tri (người đứng đầu phường hát) ra vườn sau cho ăn." Toản rất cảm kích. Tối đến ông lại cưỡi lừa về.
Một hôm, bất ngờ có lệnh vua triệu, Toản vội vàng đòi lừa. Khi lừa được dắt ra, ông thấy nó thở hồng hộc, mồ hôi ướt khắp mình, hóa ra lúc ấy nó đang kéo cối xay cho chủ nhà. Toản mới biết từ trước đến nay con lừa vẫn kéo cối cho nhà ấy. Sáng hôm sau, ông đi bộ đến. Chủ nhà lại dặn như mọi khi: "Đem lừa của đô tri đi chăm sóc." Toản nói: "Hôm nay lừa không đến được." Chủ nhà hỏi: "Sao vậy?" Toản nói: "Từ hôm qua về nhà, nó bị chóng mặt buồn nôn, đứng ngồi không nổi, xin cho nó nghỉ ngơi dưỡng sức." Chủ nhà cũng cười lớn.
Đại khái Toản là người như thế, vậy mà không biết con vật mình cưỡi suốt mấy năm đã kéo cối cho người ta hưởng lợi, nên cũng nhiều lần bị bạn cùng nghề đem chuyện ấy ra chế giễu. (Trích từ sách "Ngọc đường nhàn thoại")
Vương Xá Thành
Vương Tiên Chủ (Vương Kiến) của nước Thục (bị coi là nước tiếm ngôi), khi chưa lập nước, có một nhà sư từ Tây Vực đến đất Thục. Người Thục kính ngưỡng như được thấy Phật Thích Ca, mời ở viện Tam Học của chùa Đại Từ. Chúa Thục cũng đến bái yết, ngồi ở (?). Trai gái khắp thành kéo đến viện, không ai ngăn cấm. Phụ nữ xếp hàng lễ lạy. Người phường chèo Vương Xá Thành buông lời: "Các nữ đệ tử chăm chỉ lễ lạy, nguyện kiếp sau mặt mũi đều giống hệt hòa thượng." (Ý chế giễu nhà sư ngoại quốc có tướng mạo kỳ dị.) Chúa Thục cười lớn. (Trích từ sách "Bắc mộng tỏa ngôn")
Cố Quýnh
Vương Tiên Chủ của nước Thục dấy lên từ vùng Lợi Châu, Lãng Châu, có đội quân gọi là Thân kỵ quân (đội kỵ binh thân tín), đều là những tay dũng mãnh, gồm bốn trăm người, chia ra [chữ khuyết] cầm cờ màu tía. Hễ ra trận, nếu tiền quân sắp thua thì phất cờ tía cho đội này xông lên tiếp ứng, không lần nào không [chữ khuyết] khiến địch tan tác như sấm sét giáng xuống, như sao băng (?), chưa từng bị thua. Tướng sĩ trong đội này phần nhiều hiển đạt, có người lên đến chức tiết tướng (tiết độ sứ, quan đứng đầu một trấn) [chữ khuyết] đến viên (?) cũng được hưởng bổng lộc quan, nhờ họ mà dựng nên nghiệp bá, đều nhờ
những người có phúc (?) lúc bấy giờ [chữ khuyết] Nam, đội Hắc Vân đều thuộc quân cờ tía vậy. Những người này
theo hầu, ai cũng có tên hiệu riêng. Bấy giờ Cố [chữ khuyết] cũng từng coi một quận, hay nói đùa. Ông từng làm một bảng giả cho kỳ thi võ cử, viết: "Năm Đại Thuận [chữ khuyết] thị lang (quan phó của một bộ) Lý Tra Tra (Lý Quát Tháo) chấm đỗ tiến sĩ:
ba [chữ khuyết] Hám Tử (Thằng Ngốc), Khương Lại Tử (Khương Ghẻ Lở), Trương
Đả Hung Trường (?), Tiểu [chữ khuyết] Hứa [chữ khuyết]
Lý Khạp Thư (Lý Cắn Giòi), Lý Phá Lặc (Lý Gãy Sườn), Lý Cát Liễu (Lý Chim Yểng), Phàn Hốt Lôi (Phàn Sấm Bất Chợt), Nhật Du Thần (Thần Tuần Ban Ngày) Vương
Hiệu Trì (?), Hác Ngưu Thỉ (Hác Phân Trâu), [chữ khuyết] Cống, Trần Ba Tư (Trần Người Ba Tư), La Man Tử (La Thằng Mọi). Đề thi: bài phú 'Trốn mạng nơi núi đầm', bài thơ 'Đi đến đâu cỏ không mọc'." Những người ấy cũng là hạng như Mạch Thiết Trượng, Hàn Cầm Hổ (các võ tướng xuất thân thô hào nổi tiếng đời Tùy) vậy. (Trích từ sách "Bắc mộng tỏa ngôn")
Bất Điều Tử
Có một người tên là Bất Điều Tử (nghĩa là "gã không đứng đắn"), thường lấy chuyện khôi hài làm vui. Trong đám bạn bè, ai thông minh hơn người, tính tình lanh lợi, đều bị anh ta dụ dỗ đem ra đùa bỡn. Có lần anh ta cùng một tú sĩ (người đi học) đi thuyền trên sông hồ, sắp lên bộ. Một người cùng thuyền có con lừa gầy yếu, đuôi lại lệch. Bất Điều Tử cứ khăng khăng khuyên tú sĩ mua nó. Tú sĩ chê nó gầy yếu. Anh ta nài: "Con lừa này có tướng lạ, không giống loài lừa thường." Tú sĩ bất đắc dĩ phải mua với giá cao.
Đến khi bỏ thuyền lên đường, con lừa quả nhiên ốm yếu, không cưỡi nổi, tú sĩ khổ sở trách móc. Bất Điều Tử nói: "Đừng hối hận, con này không giống loài khác đâu." Tối hôm đó bỗng gặp tuyết rơi. Bất Điều Tử nói: "Đúng rồi! Xin anh mua chịu dăm ba chén rượu, rồi tôi sẽ kể cho nghe nguyên do." Tú sĩ lại miễn cưỡng mua rượu cùng uống.
Khi nâng chén, anh ta nói: "Anh chưa nghe thơ của Đỗ Tuân (Hạc) (?) rằng: 'Tới thuyền mua được cá vược ngon đặc biệt, giẫm tuyết mua về rượu thơm gấp bội' sao? Tôi xin anh mua lừa, mua rượu, là vì thơ ông Đỗ có câu như thế, chẳng phải không có chứng cứ đâu." (Chơi chữ: anh ta cố ý đọc "cá vược ngon đặc biệt" thành "lừa lệch ngon", vì "vược" và "lừa" đọc gần nhau, còn chữ "đặc biệt" cũng có nghĩa là "lệch".) Tú sĩ bị lừa bỡn mà hoàn toàn không hay biết, đến lúc ấy mới vỡ lẽ. (Trích từ sách "Ngọc đường nhàn thoại")
Tư Mã Đô
Tiền tiến sĩ (người đã thi đỗ tiến sĩ nhưng chưa được bổ chức) Tư Mã Đô sống ở Thanh Khâu. Ông từng đưa hai vạn tiền nhờ một viên quân tướng dưới quyền nhung soái (chủ soái cầm quân một vùng) Vương Sư Phạm mua tơ. Cả năm trời, cả tơ lẫn tiền đều bị kẻ ấy nuốt mất. Nhân ngày mồng một, Tư Mã Đô đến phủ yết kiến Vương công, tình cờ gặp người ấy, bèn hỏi chuyện. Người ấy vóc dáng to lớn, râu quai nón, hung tợn ngang ngạnh, nổi giận đòi tự gieo mình xuống giếng.
Tư Mã Đô thong thả nói: "Sao phải đến nỗi thế! Túc hạ thổi phồng (?) bộ râu cả ôm, đúng là 'thấy sắc mặt liền bay lên'; nhìn xuống cái giếng ngọc sâu nghìn tầm, thì 'trong giếng có người' rồi." (Cả hai câu đều mượn lời sách Luận Ngữ để giễu cợt: một câu tả chim thấy người đổi sắc mặt liền bay đi, một câu nói về chuyện có người rơi xuống giếng.) Vương công biết chuyện, đem viên quân tướng ra giết ở chỗ cây khô (?). (Trích từ sách "Ngọc đường nhàn thoại")
Ngô Nghiêu Khanh
Thời Đường, Ngô Nghiêu Khanh nhà ở Quảng Lăng. Lúc đầu hắn làm thuê trong một quán trọ, giỏi viết lách và tính toán, nhờ đó được ra vào phủ quan, rồi được các vị quan lại biết tiếng. Ban đầu hắn làm một viên lại nhỏ trong ngành diêm thiết (cơ quan nhà nước quản lý việc buôn bán muối và sắt). Hắn tính tình nhanh nhạy, giỏi ăn nói; điều lợi, điều hại của mọi việc đều nhớ kỹ trong lòng, lại khéo làm vừa tai vừa mắt người khác.
Cố thừa tướng Lý Úy vì thấy hắn có tài nên tự mình đề cử dùng hắn. Cùng với Cao Biền, ông cử Nghiêu Khanh coi viện Tứ Châu, kiêm coi giám Lợi Quốc; ít lâu sau lại tâu xin cho làm thứ sử (quan đứng đầu một châu). Lệnh bổ nhiệm chưa ban xuống thì gặp binh biến, hắn trở về Quảng Lăng. Ít lâu sau lại coi viện Chiết Tây, được mấy tháng thì bị bãi; lại coi viện Dương Châu, kiêm chức sứ lo việc mua lúa của nhà nước (?). Triều đình tiếm ngôi phong cho hắn chức ngự sử đại phu (quan đứng đầu Ngự sử đài, cơ quan giám sát, đàn hặc quan lại).
Nghiêu Khanh bám víu quyền thế, chẳng kể sang hèn: hễ ai có thể mở đường lợi lộc cho mình, dù là hạng đầy tớ, người nuôi ngựa, hắn cũng sửa vạt áo cung kính, lại đem vàng ngọc ra nhử. Nhưng hễ người ấy hơi mất thế, thì dù trước kia đã hẹn làm bạn sống chết, có ngồi đối mặt cả ngày hắn cũng chẳng thèm nói một lời. Hắn hám lợi bội nghĩa như thế đấy. Các bậc quyền quý ai cũng được hắn đút lót mà kết giao, nên hắn cứ ở mãi vùng Hoài, Tứ, mặc áo đỏ áo tía (y phục của quan cao) mà mình không xứng, làm nhơ bẩn chốn quan trường. Chỉ trong ba bốn năm, hắn ăn cắp sáu mươi vạn quan tiền của ngành diêm thiết (mỗi quan là một xâu nghìn đồng).
Bấy giờ Vương Khải coi việc kiểm tra sổ sách của hai sứ, bắt Nghiêu Khanh vào ngục, định tra xét đến cùng, nhưng hắn được Gia Cát Ân che chở nên thoát. Đến khi thành bị hãm, quân lính ai nhận ra Nghiêu Khanh đều xin được ăn thịt hắn. Tất Sư Đạc không cho, ban đêm sai Nghiêu Khanh mặc áo khác trốn đi. Đến Sở Châu lại gặp biến loạn, hắn bị kẻ thù giết, xác vứt giữa ngã tư đường.
Vợ hắn lấy bông lau bọc xác làm quan tài mà khâm liệm. Chưa kịp chôn, có kẻ hay chuyện viết lên trên rằng: "Tín vật một gói, gửi đến địa ngục A Tỳ (tầng địa ngục khổ nhất theo đạo Phật), xin dán niêm phong chéo mà đưa lên Diêm La Vương." Người thời ấy coi đó là chuyện cười. (Trích từ sách "Yêu loạn chí")
Lý Nhậm làm bài phú
Năm Thiên Thành, Lư Văn Tiến trấn giữ Đặng Châu. Một lần ông ra khỏi thành, khách khứa đều theo đến. Xá nhân (chức quan văn lo việc giấy tờ, truyền lệnh) Vi Cát cũng được mời. Ông này tuổi già, không đủ sức điều khiển ngựa. Uống say rồi, ngựa lồng lên, chạy tứ tung trong rừng dâu. Ông bị cành cây chắn ngang móc rơi khăn mũ, lộ cả cái đầu hói, mà ngựa vẫn lao đi. Người hầu đuổi theo tới nơi thì ông đã ngã rồi. Ông vốn mắc bệnh phế phong (chứng bệnh do phổi, làm nổi mẩn ngoài da), trên mũi nổi đầy mụn đen. Ông nằm lăn bên đường, các mạc khách (người giúp việc trong phủ) không ai không cười.
Quan tòng sự bèn bảo tả ti lang trung Lý Nhậm và từ bộ viên ngoại lang (quan phụ tá trong bộ coi việc tế lễ) Nhậm Dao mỗi người chọn một vần mà làm phú tả chuyện ấy. Bài phú đại lược rằng: "Đang lúc ấy, lũ trẻ (?) lén nhìn, đám nha quan xúm lại xem; kêu la giữa bờ ruộng lúa mạch, ngã nhào bên rừng dâu. Lỗ mũi lốm đốm xanh đen (?), thật giống cái chùy sắt sống; đầu lâu lồi lõm (?), hệt như cái bình đồng đã nung." Phần còn lại tôi không nhớ. Người nghe không ai là không bật cười. (Trích từ sách "Ngọc đường nhàn thoại")
Thái Bình Quảng Ký, quyển 252
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tổng tập do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video