Thái Bình quảng ký (bộ sách sưu tập truyện xưa, soạn đời Tống), quyển 254
Trào tiếu (chuyện chế giễu, châm chọc), phần hai
Triệu Thần Đức — Giả Gia Ẩn — Âu Dương Tuân
Cao Sĩ Liêm — Bùi Lược — Lưu Hành Mẫn
Đậu Phưởng — Địch Nhân Kiệt — Dương Mậu Trực
Ngự sử hai đài Tả, Hữu — Đỗ Văn Phạm — Ngự sử lý hành
Trương Nguyên Nhất — Cát Húc — Chu Tùy Hầu
Lý Tường
Triệu Thần Đức
Đầu đời Đường, Lương Bảo thích chế giễu, đùa cợt. Có lần đi việc công đến Bối Châu, nghỉ trong quán khách, lúc rảnh hỏi viên tá sử (viên thư lại giúp việc ở châu) của Bối Châu. Viên ấy nói châu này có Triệu Thần Đức rất giỏi chế giễu. Bảo liền sai gọi đến. Mặt Bảo rất đen. Ông ngồi trên sảnh, tựa bàn chờ. Chốc lát Thần Đức bước vào, hai mắt đều đỏ.
Vừa đến trước thềm, Lương Bảo liền nói: "Triệu Thần Đức, trên trời đã không có mây, sao lại có chớp lóe loạn xạ thế?" (ý chê đôi mắt đỏ nhấp nháy như tia chớp). Thần Đức đáp: "Vừa rồi vào cửa, sau bàn chỉ thấy một thỏi mực" (chê mặt Bảo đen như mực). Bảo lại nói: "Trong cung tính phần chu sa (khoáng chất màu đỏ son, dùng làm mực đỏ), chỉ nửa con mắt anh đã đủ cấp cho cả nước." Thần Đức lại đáp: "Mài ngón tay út của ông ra, đủ bôi kín mặt bắc của Thái xã." (Thái xã là đàn tế thần Đất của quốc gia, đắp đất năm màu theo năm phương, mặt bắc màu đen; ý nói chỉ một ngón út của Bảo đã đủ đen để bôi cả mặt đàn.) Bảo không đối lại được nữa, ngượng ngùng cảm ơn rồi cho về. (Trích Khải nhan lục)
Giả Gia Ẩn
Đời Đường, Giả Gia Ẩn bảy tuổi, được gọi vào triều yết kiến vì là thần đồng. Trưởng Tôn Vô Kỵ và Từ Thế Tích đang đứng nói chuyện ở triều đường. Từ trêu cậu: "Ta đang dựa vào cây gì?" Cậu đáp: "Cây tùng." Từ nói: "Đây là cây hòe, sao lại bảo là tùng?" Gia Ẩn đáp: "Lấy chữ 'công' (ông) ghép với chữ 'mộc' (cây), sao lại không phải chữ 'tùng'?" (chữ Tùng gồm bộ Mộc và chữ Công; ông Từ là bậc "công" đứng cạnh cây.)
Trưởng Tôn lại hỏi: "Ta dựa vào cây gì?" Cậu đáp: "Cây hòe." Trưởng Tôn nói: "Mày không uốn lời nữa sao?" Gia Ẩn đáp: "Cần gì phải uốn lời mà đáp, chỉ lấy cái chữ đứng đối với chữ 'mộc' thôi." (Chữ Hòe gồm bộ Mộc và chữ Quỷ; ý ngầm nói người đứng cạnh cây là "quỷ".)
Năm mười một, mười hai tuổi, vào đời Trinh Quán, cậu được tiến cử. Tuy ăn nói lanh lợi nhưng dung mạo xấu xí. Có lần cậu ở triều đường chờ chỉ dụ, các quan bãi triều cùng đi ra, đều xúm lại xem. Người khác chưa nói gì, Anh quốc công Lý Tích (tức Từ Thế Tích, được vua ban họ Lý) đã nói trước với các vị tể tướng, quý quan: "Thằng bé này mặt giống hệt người Lạo (một tộc người miền tây nam, bị coi là man di), sao lại thông minh được?" Mọi người chưa kịp đáp, Giả Gia Ẩn đã ứng tiếng: "Đầu người Hồ còn làm được tể tướng, mặt người Lạo sao lại ngăn được thông minh?" (chê Lý Tích có tướng mạo giống người Hồ). Cả triều đều cười ầm. (Trích Quốc sử toản dị)
Âu Dương Tuân
Đời Đường, Tống quốc công Tiêu Vũ không biết bắn cung. Ngày mồng chín tháng chín (tết Trùng Cửu), vua ban cuộc thi bắn; tên của Vũ đều không trúng bia, chẳng được gì cả. Âu Dương Tuân làm thơ vịnh rằng:
"Gió gấp thổi mũi tên chậm,
Tay yếu cầm cây cung cứng.
Muốn bay cao lại rơi xuống,
Đáng sang tây lại về đông.
Mười lần đều cắm xuống đất,
Hai tay cùng giơ khoảng không.
Xin hỏi ai làm như thế?
Hẳn là đúng ngài Tống công." (Trích Khải nhan lục)
Cao Sĩ Liêm
Đời Đường, Cao Sĩ Liêm giữ việc tuyển chọn quan lại; răng ông chìa ra. Có người dự tuyển tự nói mình giỏi chế giễu. Sĩ Liêm lúc ấy đang đi guốc gỗ, bèn bảo người ấy chế giễu đôi guốc. Người ấy ứng tiếng đáp:
"Bị đâm xuyên mũi nào từng hắt hơi, bị giẫm lên mặt chẳng biết giận(?);
Cao sinh có hai cái răng, tự cho là chịu nổi người."
(Guốc gỗ có lỗ xỏ quai ở mũi, bị chân giẫm lên mặt, dưới có hai "răng" guốc; "chịu nổi người" cũng có nghĩa là "hơn người". Ngầm chê ông Cao răng chìa mà tự phụ.) Sĩ Liêm cười và tiến dụng người ấy. (Trích Triều dã thiêm tái)
Bùi Lược
Đầu đời Đường, Bùi Lược làm túc vệ (lính canh giữ cung cấm), mãn kỳ khảo hạch, vào bộ Binh thi làm bài phán (bài văn xét xử một vụ việc), vì sai một chữ nên bị đánh trượt. Người này liền đến chỗ Bộc xạ (quan đứng đầu Thượng thư tỉnh, hàng tể tướng) Ôn Ngạn Bác trình bày kêu oan. Lúc ấy Ngạn Bác đang ngồi cùng Đỗ Như Hối, không đoái hoài lời kêu của anh ta.
Người này bèn nói: "Từ nhỏ đến giờ tôi tự cho mình sáng suốt, giỏi biện luận; đến việc truyền đạt lời nói thì đủ sức làm Thông sự xá nhân (quan lo việc truyền đạt lời, dẫn lễ trong triều), lại biết làm văn, kiêm giỏi chế giễu." Ngạn Bác mới quay lại nói chuyện. Lúc ấy trước sảnh có khóm trúc, Ngạn Bác liền bảo chế giễu cây trúc. Người này ứng tiếng chế giễu:
"Trúc, gió thổi xanh xào xạc,
Qua đông lá chẳng tàn,
Trải xuân hạt chẳng chín.
Ruột rỗng (cũng nghĩa là: tỏ ra khiêm nhường) mà chưa từng biết đãi kẻ sĩ của nước,
Trên vỏ cần gì mọc mắt đốt?"
("Mắt đốt" cũng có nghĩa là gây chuyện rắc rối, bắt bẻ; ý chê Ngạn Bác ra vẻ khiêm nhường mà không biết trọng người tài, lại hay bắt bẻ.)
Ngạn Bác rất mừng, liền nói: "Đã biết truyền đạt lời nói, thì truyền lời cho bức tường bình phong trước sảnh kia." Người này đi đến bức bình phong, nói lớn: "Nay Thánh thượng sáng suốt, mở cửa bốn phương để đón kẻ sĩ; mày là vật gì mà đứng mãi ở đây cản đường người hiền?" Rồi đẩy đổ nó.
Ngạn Bác nói: "Ý này nhắm vào Bác (chính ta) đấy." Người này nói: "Không chỉ nhắm vào cái vai (chữ 'vai' đọc giống chữ 'Bác'), mà còn nhắm vào cái bụng nữa (chữ 'bụng' đọc giống họ 'Đỗ')." Đó là vì có Đỗ Như Hối ngồi đó nên nói vậy. Ngạn Bác và Như Hối đều cười vui, liền sai đưa sang bộ Lại cho làm quan. (Trích Khải nhan lục)
Lưu Hành Mẫn
Đời Đường có người họ Thôi uống rượu về, phạm lệnh cấm đi đêm, bị Vũ hầu (lính tuần đêm ở kinh thành) bắt trói; đến đầu canh năm vẫn chưa được cởi. Huyện lệnh Trường An là Lưu Hành Mẫn, khi trống sáng vừa điểm thì đi chầu, đến đầu phố gặp, mới cởi trói cho. Nhân đó làm thơ vịnh:
"Thôi sinh phạm lệnh đi đêm,
Vũ hầu đúng lúc nghiêm canh.
Khăn đầu rơi dưới nắm đấm,
Búi tóc cao nâng trong tay.
Vết gậy hằn ra trước ngực,
Vằn dây in rõ sau cổ tay.
Người buồn chẳng tiếc trời đêm,
Mặc cho sao Sâm nằm ngang lúc sáng."
Vũ Lăng công Dương Văn Quán làm Hộ bộ thị lang (phó quan đứng đầu bộ Hộ), vì uống rượu giỏi nên được sai đãi tiệc khách phiên (khách nước ngoài) là Hồn vương (thủ lĩnh bộ tộc Hồn), thế mà lại đãi nhầm con người Diên Đà (bộ tộc Tiết Diên Đà). Hành Mẫn làm thơ vịnh:
"Vũ Lăng kính yêu khách,
Suốt tiệc chẳng biết mệt.
Sai cùng Hồn vương uống,
Lại nhầm đãi con Diên Đà.
Thoạt đầu Hồng Lô (cơ quan lo việc tiếp đón khách nước ngoài) biết,
Rốt cuộc Ngự sử (quan giám sát, đàn hặc quan lại) hay.
Tinh thần đã như thế,
Than dài đau xót làm chi."
Lý Thúc Thận và Hạ Lan Tăng Già mặt rất đen; Đỗ Thiện Hiền làm huyện lệnh Trường An cũng đen. Hành Mẫn làm thơ vịnh:
"Thúc Thận cưỡi ngựa ô,
Tăng Già cầm cung sơn đen,
Gọi thêm huyện lệnh Trường An,
Cùng săn gấu núi Bắc." (Trích Khải nhan lục)
Đậu Phưởng
Đời Đường, Hứa Tử Nho trước làm Phụng lễ lang (quan coi việc sắp đặt vị trí, nghi thức trong lễ tế). Trong năm Vĩnh Huy, triều đình xây Quốc tử học (trường học cao nhất của nhà nước); Tử Nho trải qua việc tế lễ, lẽ ra được thăng phẩm giai (bậc quan), sau rốt lại không được. Đậu Phưởng làm thơ vịnh (chơi chữ "giai" vừa là bậc quan, vừa là bậc thềm):
"Không chuyên tâm học lễ,
Ruột rỗng gắng tìm bậc.
Một năm từ bỏ mũ tước biện (mũ lễ của quan),
Nửa năm mang giày gai (như phu thợ).
Ngói xấu thường phải gõ(?),
Tường rỗng nhiều lần chống(?).
Gặp bóng cây liền nằm nghiêng ngủ,
Qua chỗ thiếu sót liền buông lơi(?).
Cuối năm công việc tốt xong xuôi,
Bảo rằng vượt hơn bạn bè.
Hôm nay lời vua ban xuống,
Mới hay mưu kế ngu hỏng bét(?)." (Trích Khải nhan lục)
Địch Nhân Kiệt
Đời Đường, Địch Nhân Kiệt phóng khoáng, không chịu gò bó. Có lần được trao chức Tư nông viên ngoại lang (quan phó, ngoài số chính ngạch, ở Tư nông tự — cơ quan coi kho lương, ruộng đất). Mỗi khi ông xét việc, phần nhiều bị viên khanh chính ngạch (quan đứng đầu chính thức) bàn khác đi. Nhân Kiệt bất bình, bèn phê rằng: "Viên ngoại lang giống như vợ lẽ, khanh chính ngạch ngôi như vợ cả. Đây là việc khó lòng chiều lụy hầu bà chủ, nên rốt cuộc chẳng được ưa." Viên quan chính ngạch cũng khá thẹn và sợ.
Lúc ấy Vương Cập Thiện và Đậu Lư Khâm Vọng được bái làm Tả tướng và Hữu tướng (hai tể tướng). Nhân Kiệt nhờ tài năng và danh vọng, dư luận đương thời đều hướng về ông, ông cũng khá mong được mệnh ấy. Ông thường trêu Vương và Đậu Lư, không hề tỏ ra chịu nhún. Vương và Đậu Lư đều giỏi trò "trường hành" (một trò cờ bạc chơi bằng quân cờ và xúc xắc). Khi được bái tướng, họ nói với các tể tướng đương thời: "Chúng tôi không có tài hạnh (tài năng, đức hạnh), lạm được trao chức này." Địch nói: "Hai ông đều giỏi trường hành, sao lại bảo không có tài hạnh?" (chơi chữ: "hạnh" và "hành" vốn cùng một chữ).
Có người trình việc lên Tả tướng, nói: "Vừa đã trình Hữu tướng rồi." Địch nói: "Không rõ gọi là Hữu tướng (tể tướng bên phải), lẽ ra phải gọi là Hữu tướng (có phúc tướng) mới đúng." Vương và Đậu Lư hỏi vì sao. Địch nói: "Các ông không nghe câu 'con thông minh không bằng con có phúc tướng' sao? Hai ông đúng là con có phúc tướng vậy." Hai ông gượng cười, trong lòng cũng buồn bực. (Trích Ngự sử đài ký)
Dương Mậu Trực
Đời Đường, Dương Mậu Trực làm Thập di (quan can gián, nhặt ra chỗ sai sót của vua). Có viên Bổ khuyết (quan can gián, bổ sung chỗ thiếu sót của vua) họ Vương, tinh thông Cửu kinh (chín bộ kinh điển của Nho gia) nhưng không rành việc đời, thường tự khoe là thông hiểu Tam giáo (ba đạo: Nho, Phật, Đạo). Lúc ấy có nhà sư tên Đạo Nho tung lời yêu quái mê hoặc người, Võ Tắc Thiên lùng bắt rất gấp, khắp nơi đều dán cáo thị: "Truy tìm sư Đạo Nho."
Mậu Trực và Tiết Kiêm Kim trêu ông ta: "Có sắc lệnh bắt 'tăng, đạo, nho' (nhà sư, đạo sĩ, nhà nho), sao ngài còn nhàn nhã thế?" Ông ta đáp: "Can gì đến tôi?" Mậu Trực nói: "Ngài thông Tam giáo; 'tăng' là Phật giáo, 'đạo' là Lão giáo, sao lại không can gì đến ngài?" Ông ta bèn kinh sợ, ăn ngủ không yên, không dám về nhà, ở lại công sở mấy đêm, xin những người quanh mình giữ kín chuyện.
Mọi người lại cùng nhau lừa thêm, ông ta lo sợ không thôi, gặp ai cũng chỉ nói: "Thật tôi không thông việc Tam giáo." Bấy giờ Mậu Trực và mọi người mới an ủi: "Họ tìm người khác, không phải Tam giáo đâu." Ông ta mới dám về. (Trích Ngự sử đài ký)
Ngự sử hai đài Tả, Hữu
Đời Đường, triều Hiếu Hòa (Đường Trung Tông), trong số ngự sử của Tả đài và Hữu đài (hai cơ quan giám sát quan lại: Tả đài giám sát ở kinh đô, Hữu đài giám sát các châu bên ngoài), có ba người được thăng sang Nam tỉnh (Thượng thư tỉnh) mà vẫn kiêm nội cung phụng (chức hầu việc trong triều), và năm người được trao chức bằng mặc sắc (sắc lệnh vua viết thẳng, không qua các cơ quan xét duyệt). Người trong đài chê là "năm mực ba vẫn".
Tả đài gọi Hữu đài là "sư Cao Ly", ý nói như nhà sư Cao Ly đi theo sư người Hán đến dự trai (bữa cơm chay cúng dường) mà không biết chú nguyện, tụng kinh, chỉ ăn uống và nhận tiền cúng(?) thôi; chê họ coi Ngoại đài mà ở kinh đô chẳng có gì để đàn hặc (tố cáo quan lại), vậy mà bổng lộc lại như nhau. Ai từ Hữu đài được trao sang Tả đài thì gọi là "ra khỏi đất Phiên" (đất của người ngoài); ai từ Tả đài bị trao sang Hữu đài thì gọi là "sa vào đất Phiên". Mỗi lần gặp nhau đều chế giễu nhau không thôi. (Trích Ngự sử đài ký)
Đỗ Văn Phạm
Đời Đường, Đỗ Văn Phạm người Tương Dương. Từ chức úy huyện Trường An (quan lo việc bắt trộm cướp ở huyện) đi thi, đỗ, được bái làm Giám sát ngự sử, rồi được chọn làm Điện trung thị ngự sử, sau trao Hình bộ viên ngoại lang; với hàm Thừa vụ lang (một bậc hàm quan thấp) được đặc cách trao Tây đài xá nhân (quan khởi thảo chiếu lệnh ở Trung thư tỉnh).
Trước đó ông cùng Cao Thượng Trí đều làm Điện trung, bị hai thị ngự sử Trương Do Cổ và Tống Chi Thuận chèn ép. Ông cùng Thượng Trí thăng viên ngoại đã được năm mươi ngày thì Do Cổ và Chi Thuận mới vào tỉnh. Văn Phạm giữa đám đông nói với họ: "Hai vị thị ngự Trương, Tống đều là tuấn tài (người tài giỏi; chữ 'tuấn' cũng chỉ ngựa hay chạy nhanh)." Do Cổ hỏi ý, ông đáp: "Nếu không phải tuấn tài, sao năm mươi ngày cưỡi trâu đất (trâu nặn bằng đất dùng trong lễ đón xuân, không đi được) mà đuổi kịp được bọn Điện trung chúng tôi?" Cả đám đều cười vui. (Trích Ngự sử đài ký)
Ngự sử lý hành
Võ hậu mới xưng nhà Chu, sợ lòng kẻ dưới chưa yên, bèn cho người ta tự tiến cử; ngoài các quan cung phụng chính ngạch, đặt thêm nhiều chức "lý hành" (quan tập sự, được đứng trong hàng quan nhưng chưa vào chính ngạch). Có viên lệnh sử (thư lại) của Ngự sử đài sắp vào đài, gặp mấy viên ngự sử lý hành đang đứng tụ trong cửa; lệnh sử không xuống lừa, cứ xông qua. Các ngự sử nổi giận, định đánh gậy.
Lệnh sử nói: "Lỗi hôm nay thực là ở con lừa này, xin cho tôi kể tội nó trước rồi sau sẽ chịu phạt." Họ cho phép. Hắn nói với con lừa: "Tài nghệ của mày ai cũng biết, tinh thần thì chậm chạp đần độn, thứ súc vật lừa gì mà dám đi trong hàng ngự sử!" (chơi chữ: "ngự sử lý hành" nghĩa đen là "đi trong hàng ngự sử", ngầm ví các ngự sử tập sự như con lừa.) Thế là các ngự sử xấu hổ mà thôi. (Trích Quốc triều tạp ký)
Trương Nguyên Nhất
Triều Võ Tắc Thiên nhà Chu, người Phiên dâng phong sự (tờ tâu niêm kín) phần nhiều được thăng quan, ban thưởng; có người được làm ngự sử Hữu đài. Nhân đó, Tắc Thiên từng hỏi Lang trung (quan cấp vụ trong các bộ) Trương Nguyên Nhất: "Bên ngoài có chuyện gì buồn cười không?" Nguyên Nhất đáp: "Chu Tiền Nghi mặc áo xanh lục, Lục Nhân Kiệt mặc áo đỏ (họ 'Chu' nghĩa là đỏ lại mặc áo xanh của quan phẩm thấp, còn người khác lại mặc áo đỏ của quan phẩm cao); Lư Tri Vi cưỡi ngựa, Mã Cát Phủ cưỡi lừa (họ 'Lư' đọc giống chữ 'lừa' lại cưỡi ngựa, họ 'Mã' nghĩa là ngựa lại cưỡi lừa); lấy tên làm họ là Lý Thiên Lý (chữ 'Lý' cuối tên đọc như họ Lý), lấy họ làm tên là Ngô Thê Ngô (chữ 'Ngô' cuối tên đọc như họ Ngô); Tả đài có 'Hồ ngự sử', Hữu đài có 'ngự sử Hồ'." Hồ ngự sử là Hồ Nguyên Lễ; ngự sử Hồ là người Phiên (người Hồ) làm ngự sử, sau đổi sang chức khác.
Khi nhà Chu đổi mệnh, có người được tiến cử là Triệu Khuếch ở Bối Châu, người nhỏ thó, mới ra làm quan đã làm Giám sát ngự sử; người đương thời gọi là "cái cân của đài"(?). Lý Chiêu Đức mắng là "bó lúa gặp sương", Nguyên Nhất gọi là "con cú ngồi giá chim ưng". Lúc ấy Lỗ Khổng Khâu người Đồng Châu làm Thập di, có khí chất võ biền, người đương thời gọi là "chủ soái quân ngoài", Nguyên Nhất gọi là "con cò thu lạc vào ao phượng" (ao phượng hoàng chỉ chốn triều đình thanh cao).
Tô Vị Đạo tài học, kiến thức, độ lượng đều được mọi người trông vào; Vương Phương Khánh thì thân hình xấu xí, ăn nói chậm chạp, trí không hơn người thường, tài không vượt kẻ tầm thường; cả hai đều làm Phượng các thị lang (phó quan ở Phượng các, tức Trung thư tỉnh). Có người hỏi Nguyên Nhất: "Tô và Vương, ai giỏi hơn?" Đáp: "Tô là chim ưng tháng chín gặp sương, Vương là con ruồi tháng mười cóng lạnh." Hỏi vì sao, đáp: "Chim ưng gặp sương thì nhanh nhẹn mạnh mẽ, ruồi cóng thì đờ đẫn nhút nhát." Người đương thời phục ông giỏi mô tả sự vật.
Khi giặc Khiết Đan là Tôn Vạn Vinh đánh U Châu(?), Hà Nội vương Võ Ý Tông làm nguyên soái, dẫn quân đến Triệu Châu. Tướng giặc là Lạc Vụ Chỉnh từ phía bắc kéo mấy nghìn kỵ binh đến, vương bèn vứt binh khí, áo giáp mà chạy về nam đến Kinh Châu, quân nhu khí giới bỏ lại đầy đường. Nghe giặc đã lui, ông mới lại tiến lên.
Quân về đến kinh đô, bày tiệc rượu lớn. Nguyên Nhất trước mặt vua chế giễu Ý Tông:
"Cung dài mà người ngắn,
Ngựa Thục kề thềm mới trèo lên,
Giặc còn cách bảy trăm dặm,
Nấp góc tường một mình đánh,
Giáp gậy đều vứt sạch,
Cưỡi lợn chạy về nam."
Vua hỏi: "Ý Tông có ngựa, sao lại cưỡi lợn?" Đáp: "Cưỡi lợn là kẹp con lợn mà chạy." (chữ "kẹp lợn" đọc giống "kẹp phân", ý nói sợ đến vãi ra quần). Vua cười lớn.
Ý Tông nói: "Nguyên Nhất soạn sẵn từ trước, không phải ứng khẩu." Vua bảo: "Vậy ngươi ra vần cho hắn." Ý Tông nói: "Xin lấy vần 'bổng'." Nguyên Nhất ứng tiếng:
"Quấn đầu rất qua quýt,
Chải tóc mai chẳng mượt mà,
Chưa thấy mặt da hoa đào,
Uổng công làm lỗ mắt hạnh."
Tắc Thiên rất vui, Hà Nội vương rất thẹn. Ý Tông thân hình thấp lùn, xấu xí, nên mới nói "cung dài mà người ngắn".
Huyện chúa (con gái hoàng tộc được phong ấp một huyện) Tĩnh Lạc nhà Chu là em gái Hà Nội vương Ý Tông. Ý Tông thấp xấu nhất trong họ Võ, người đương thời gọi là "Đại ca". Huyện chúa cùng Tắc Thiên cưỡi ngựa đi song song, sai Nguyên Nhất làm thơ vịnh. Ông vịnh:
"Ngựa khoác gấm hoa đào,
Váy vướng lụa cỏ xanh,
Ắt hay dưới mũ mạng che(?),
Dáng dung giống Đại ca."
Tắc Thiên cười lớn, huyện chúa rất thẹn.
Nạp ngôn (quan đứng đầu Môn hạ tỉnh, hàng tể tướng) Lâu Sư Đức cao lớn mà đen, một chân khập khiễng; Nguyên Nhất gọi là "phương tướng đi đường" (phương tướng là hình nhân thần to lớn, mặt dữ, đi đầu đám tang để trừ tà), cũng gọi là "Vệ Linh công", ý nói là phương tướng hộ vệ linh cữu (chơi chữ: "Vệ linh" là hộ vệ linh cữu, trùng tên vua Linh công nước Vệ).
Thiên quan thị lang (phó quan bộ Lại) Cát Húc cao lớn, hay ngẩng đầu mà đi, nhìn cao trông xa; ông gọi là "lạc đà ngóng liễu". Điện trung thị ngự sử Nguyên Bản vai nhô lên, lưng còng, đen mà lại gầy; ông gọi là "viên khảo điển (thư lại coi việc khảo hạch) ở Lĩnh Nam". Giá bộ lang trung (quan coi việc xe ngựa) Chu Tiền Nghi thô đen, béo lùn, người đầy cáu ghét; ông gọi là "người coi bếp ở Quang Lộc tự" (cơ quan lo việc yến tiệc, ăn uống trong cung).
Đông Phương Cầu người cao mà áo ngắn, mặt xương xẩu, mày rậm; ông gọi là "hiệu úy quân ngoài". Đường Ba thấp lùn; ông gọi là "ngựa Thục co quắp". Ông gọi Lý Chiêu Đức là "khỉ con mới đầy năm". Tu văn học sĩ Mã Cát Phủ chột một mắt; ông gọi là "thầy nắn tên" (người thợ nheo một mắt ngắm cho mũi tên thẳng). Lang trung Trưởng Nho Tử mắt cứ ngước nhìn lên; ông gọi là "gã húp giấm" (húp giấm chua thì nhăn mặt, trợn mắt). Huyện lệnh Phiếm Thủy là Tô Chinh cử chỉ nhẹ nhổm, không đứng đắn; ông gọi là "con chuột già lạc hang". (Trích Triều dã thiêm tái)
Cát Húc
Nhà Chu, Trương Nguyên Nhất bụng to mà chân ngắn, cổ rụt mà mắt lồi; Cát Húc gọi là "con cóc bơi ngược dòng". (Trích Triều dã thiêm tái)
Chu Tùy Hầu
Nhà Chu, huyện lệnh Khúc Giang ở Thiều Châu là Chu Tùy Hầu, con rể ông là Lý Địch, và người khách du là Chu Cửu, cả ba dáng vẻ đều kém duyên; người Quảng Châu gọi họ là "ba con tiêu(?)". Có người hát rằng:
"Vâng sắc truy bắt ba con tiêu(?),
Tùy Hầu chạy men theo đường,
Ngoảnh đầu bảo chàng Lý:
Gọi luôn cả Chu Cửu."
Trương Trạc gọi Tùy Hầu là "con cú đất trộn lẫn trong nồi canh thịt(?)". (Trích Triều dã thiêm tái)
Lý Tường
Nhà Chu, Lý Tường người Hà Nội, tính hào hiệp, cứng cỏi. Ban đầu ông làm úy huyện Giám Thị(?) ở Tử Châu, giữ việc ghi bản khảo hạch. Đến ngày khảo hạch, thứ sử (quan đứng đầu một châu) hỏi đã công bằng hay chưa, riêng Tường nói: "Không công bằng." Thứ sử bảo: "Không công bằng thì anh cầm bút ghi khảo đi." Tường nói: "Xin được khảo hạch sứ quân (tức thứ sử)." Rồi liền hạ bút viết: "Nhút nhát khi quyết việc lớn, thích soi bới lỗi nhỏ; tự che giấu cái không trong sạch của mình, lại ngờ người khác đều nhơ đục. Xếp hạng trung hạ." Thứ sử im lặng rồi thôi. (Trích Triều dã thiêm tái)
Thái Bình quảng ký, quyển 254
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh sai biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video