Thiên 255 — Quyển 255

 Thái Bình quảng ký, quyển 255

 Chế giễu (phần ba)

 Trương Trạc, Thạch Bão Trung, Trịnh Âm

 Tống Vụ Tiên, Phó Nham, Hầu Vị Hư

 Giả Ngôn Trung, Tư Mã Thừa Trinh, Lý Kính

 Cách Phụ Nguyên, Chúc Khâm Minh, Khương Sư Độ

 Khương Hối, Ngụy Quang Thừa, Thiệu Cảnh

 Hoàng Phan Xước, Hạ Tri Chương, Vương Duy

 Cam Hiệp, Kiều Lâm, Khiết Lệ Thốc

 Tống Tế, viên tá sử ở An Lăng, Thôi Phòng

 Trương Trạc

 Khi Võ Tắc Thiên "cách mạng" (tức bà đổi nhà Đường thành nhà Chu, tự lên làm vua), những người được tiến cử không cần thi cũng đều được trao chức. Người mới ra làm quan mà đã được làm ngự sử (quan giám sát, chuyên tố cáo sai phạm của các quan), bình sự (quan xét xử án kiện ở Đại lý tự), thập di, bổ khuyết (hai chức quan can gián, có nhiệm vụ nhặt nhạnh, bổ sung những điều vua làm sai hoặc bỏ sót) thì nhiều không đếm xuể.

 Trương Trạc đặt câu vè rằng: "Bổ khuyết chở từng đoàn xe, thập di đong bằng đấu gạt ngang; thị ngự sử thì dùng cào mà cào, hiệu thư lang (quan hiệu đính sách vở) thì như đúc từ khuôn ra hàng loạt."

 Bấy giờ có Thẩm Toàn Giao, người kiêu ngạo, phóng túng, thích khoe tài, tự đề cao mình. Ông đội khăn cao, mặc áo vải dài, đến Nam viện (nơi bộ Lại niêm yết việc tuyển bổ quan) ngâm câu vè ấy, rồi nối thêm bốn câu: "Bình sự chẳng đọc luật, bác sĩ (học quan dạy kinh sách) chẳng tìm chương; tồn phủ sứ (quan được phái đi vỗ yên các địa phương) đầu óc như hồ bột, Thánh Thần Hoàng (tôn hiệu của Võ Tắc Thiên) thì nhắm mắt mù quáng."

 Thế là viên ngự sử bị gọi là "dùng cào mà cào" là Kỷ Tiên Tri bắt ông đem đến Hữu Ngự sử đài, rồi ngay giữa buổi chầu đứng trước hàng nghi trượng mà tố cáo, cho rằng ông phỉ báng chính sự triều đình, làm hỏng phong tục trong nước, xin đem ra triều đường đánh trượng rồi giao cho pháp luật xử. Võ Tắc Thiên cười nói: "Chỉ cần các khanh không làm bậy thì lo gì lời người trong thiên hạ nói. Không cần bắt tội, nên thả ra ngay." Kỷ Tiên Tri lúc ấy mặt mày tái mét.

 Huyện lệnh Dự Chương đời Đường là Hạ Cẩn mí mắt căng, cổ to như càng xe, Trương Trạc đặt cho biệt hiệu là "con bê bú no sữa". (Trích từ "Triều dã thiêm tái")

 Thạch Bão Trung

 Thạch Bão Trung giữ chức kiểm hiệu Thiên quan lang trung (quyền chức lang trung ở bộ Lại; thời Võ Tắc Thiên bộ Lại gọi là Thiên quan), cùng với thị lang Lưu Kỳ và Trương Tuân Cổ cùng coi việc tuyển bổ quan lại. Thạch Bão Trung vốn không điềm tĩnh, cẩn trọng; Lưu Kỳ thì từ lâu nổi tiếng thanh liêm, công bằng; Trương Tuân Cổ thì kết thông gia với các dòng họ danh giá.

 Khi sắp chia nhau phụ trách việc xét tuyển, người đương thời nói: "Có tiền thì vào tay họ Thạch là tốt, không tiền thì vào tay họ Lưu là tốt, con nhà quan lại thì vào tay họ Trương là tốt." Lời ấy quả nhiên ứng nghiệm.

 Sau đó Thạch Bão Trung lại cùng Hứa Tử Nho coi việc tuyển quan. Chỉ có Lưu Kỳ được khen là công bằng trong sạch. Thạch Bão Trung bắt chước Hứa Tử Nho, rất tin dùng viên lệnh sử (thư lại làm việc giấy tờ) tên Câu Trực; mỗi lần ghi bổ chức quan cho ai, ông đều gọi: "Câu Trực đâu?" Người đương thời lại đặt câu nói về họ: "Bậc học rộng thì lấy Lưu tử làm thầy, kẻ nho sinh thì dùng lời của (lệnh sử) (?)."

 Về sau Thạch Bão Trung và Lưu Kỳ cùng bị chém bêu ở chợ. Những người dự tuyển từng bị họ gạt bỏ, đè nén, sau đó đặt câu nói: "Năm nay quả hồng đều gặp sương, nhắn với quả lựu phải hái sớm." (Chữ "hồng" đọc gần giống họ Thạch; chữ "lựu" ghép lại thành "Thạch Lưu", tức hai họ Thạch và Lưu.)

 Khi ở huyện Thủy Bình, Thạch Bão Trung từng làm bài thơ khôi hài rằng: "Sáng sớm ra đi từ Thủy Bình, chiều tối đến Hà Thành. Tháp Khố vươn lên trong mây sớm, ao Hoảng sáng ánh trăng đêm. Đầu cầu gỗ gặp trưởng sử (quan phụ tá đứng đầu các ty thuộc ở châu), ngoài cửa Linh Tinh vái tư binh (quan coi việc quân ở châu). Một bầy huyện úy (quan coi trị an trong huyện) chạy như lừa la, mấy viên tham quân (quan phụ tá ở châu) đi như ngỗng vịt." (Trích từ "Ngự sử đài ký")

 Trịnh Âm

 Đời Đường, Trịnh Âm từng mắng một người dự tuyển là "thằng ngốc". Người ấy nói: "Tôi là kẻ ngốc đất Ngô, còn 'gã ngốc' (chữ "hán" trong "gã ngốc" cũng nghĩa là người Hán) thì chính là ông." Trịnh Âm bảo hắn làm thơ vịnh cái ngốc của người Ngô. Người ấy đọc: "Chồng họ Du lại lấy vợ họ Du, làm nhà lại còn đóng xe; đêm mười bảy, mười tám, mười chín (trăng tối) vẫn đi trả sách lại mượn sách."

 Trịnh Âm vốn họ Trịnh (? có lẽ vốn họ Mạc), đổi sang họ Trịnh, nên người đương thời gọi ông là "Trịnh Trịnh" (?). (Trích từ "Triều dã thiêm tái")

 Tống Vụ Tiên

 Đời Đường có một viên giám sát ngự sử không giỏi văn chương mà cứ thích làm thơ mãi không thôi. Vì đang ở chức có quyền thế, nhiều người dè chừng ông, mà ông không hề hay biết. Mỗi bài thơ làm xong, ông đều nhờ Tống Vụ Tiên chép lại, rồi bỏ tiền đãi đãi cả Ngự sử đài cho thêm rạng rỡ (?), tiền lương tháng gần như tiêu hết.

 Vợ ông nói: "Ông là người học kinh sách, vốn không phải hạng được khen về tài văn chương; thơ ông làm chẳng được người ngoài truyền tụng. Ắt là người trong đài đùa cợt ông, để ông bớt lương góp vào bếp mà thôi. Sao lại để người ta cười giễu mình?"

 Từ đó tuy ông vẫn ngâm vịnh không dứt, nhưng không bỏ tiền ra đãi cả đài nữa. Có người hỏi, ông đem lời vợ ra đáp. Các ngự sử lui ra bảo nhau: "Nhà ông ta có người khôn ngoan, không thể đùa được nữa." Bèn thôi. (Trích từ "Ngự sử đài ký")

 Phó Nham

 Đời Đường, Phó Nham người Ngụy châu, tên gốc là Phật Khánh. Ông từng ở Tả Ngự sử đài, được sai đi giám sát lễ tế thần Trung lựu (thần coi giữa nhà, giữa đất), mà tế Trung lựu là tiểu tự (lễ tế hạng nhỏ), không có lễ dâng con vật làm vật tế. Khi về, ông buồn bã than: "Lúc đầu cứ tưởng là đại tự (lễ tế hạng lớn), hóa ra hoàn toàn sơ sài, đạm bạc."

 Điện trung thị ngự sử Lương Tái Ngôn làm thơ vịnh rằng: "Nghe nói đi giám sát tế Trung lựu, lúc đầu bảo là đại tự. Hối hả đòi ngựa trạm, vội vàng ra khỏi cửa An Phúc (?). Ty Vệ úy chẳng có màn trướng, ty cung thiện (lo cơm nước) thiếu thịt tươi béo. Dáng hình gầy rộc cả đi, đi tay không lại về tay không." (Trích từ "Ngự sử đài ký")

 Hầu Vị Hư

 Đời Đường, lang quan bộ Hộ là Hầu Vị Hư soạn sách "Bách quan bản thảo" (nhại theo lối sách bản thảo, tức sách ghi tính chất các vị thuốc, để nói về trăm quan). Ở mục ngự sử, ông ghi: "Rất độc." Lại viết thêm bằng chữ son: "Rất độc. Chủ trị: trừ kẻ tà nịnh, dẹp kẻ gian trá, giải oan ức bị dồn đọng, ngăn thói dâm loạn, đặc biệt công phá bọn tham ô. Không kể lớn nhỏ đều vồ bắt cả; các huyện úy, chủ bộ (quan giữ sổ sách) ở vùng kinh kỳ đều sợ nó. Ghét đi sứ xa, ghét phải trực liền ngày, kiêng tra xét bọn quyền thế hào cường. Sinh ra ở các huyện thuộc Ung châu, Lạc châu; loại sinh ra ở các châu bên ngoài lại càng dùng được. Loại phơi nắng khô cứng là tốt. Dùng vào thì thêm tinh thần, bớt vẻ yêu kiều; dùng lâu khiến người ta lạnh lùng, gay gắt." (Trích từ "Triều dã thiêm tái")

 Giả Ngôn Trung

 Đời Đường, Giả Ngôn Trung soạn sách "Giám sát bản thảo" (sách thuốc nhại, nói về chức giám sát ngự sử), viết: "Dùng vào thì lòng lo âu, hay giật mình hồi hộp, sinh tóc bạc."

 Người đương thời bàn rằng: lý hành (giám sát ngự sử tập sự) và thí viên ngoại (viên ngoại đang làm thử) là "hạt tiêu ngậm miệng" (hạt tiêu chưa nứt vỏ), độc nhất; giám sát ngự sử là "hạt tiêu há miệng", độc đã giảm bớt; điện trung thị ngự sử là củ cải, cũng gọi là gừng sống, tuy cay nhưng không gây hại; thị ngự sử là lê giòn, dần dần vào vị ngon; thăng lên viên ngoại lang (quan phó ở các ty thuộc sáu bộ) là quả cam, có thể dùng lâu dài.

 Có người nói hạt tiêu ngậm miệng ít độc mà lê giòn lại độc, vì hễ chạm vào là phát ra, cũng chẳng có tính nết cố định. Chỉ khi được bái làm viên ngoại lang thì gọi là "đã gỡ bỏ chất độc", lòng vui buồn lẫn lộn nửa nọ nửa kia: mừng vì được thăng chức, lại tiếc vì mất quyền. (Trích từ "Ngự sử đài ký")

 Tư Mã Thừa Trinh

 Đời Đường, Lư Tàng Dụng ban đầu ở ẩn trong núi Chung Nam, đến triều vua Trung Tông thì nhiều lần giữ các chức trọng yếu. Đạo sĩ Tư Mã Thừa Trinh được vua Duệ Tông vời về kinh, khi sắp trở về núi, Lư Tàng Dụng chỉ núi Chung Nam nói với ông: "Trong núi này có nhiều chỗ đẹp lắm, cần gì phải đi xa?" Thừa Trinh thong thả đáp: "Theo tôi thấy thì đó chỉ là lối tắt để làm quan mà thôi." (Ý nói ở ẩn gần kinh đô để lấy tiếng, mong được vời ra làm quan.) Lư Tàng Dụng có vẻ hổ thẹn. (Trích từ "Đường tân ngữ")

 Lý Kính

 Đời Đường, trung thư lệnh (quan đứng đầu Trung thư tỉnh, hàng tể tướng) Lý Kính làm nguyên soái đi đánh Thổ Phồn, đến thành Thụ Đôn thì nghe tin Lưu thượng thư bị Thổ Phồn bắt, sợ đến mức xỏ giày không nổi, chạy trốn tán loạn. Vương Cảo, phó tổng quản Tào Hoài Thuấn cùng những người khác cũng hoảng sợ rút lui, bỏ lại cơm lúa mạch rải dài suốt nghìn dặm, trên mặt đất dày hơn một thước.

 Bấy giờ trong quân có câu vè: "Bà già họ Lý ở Thao Hà, bà bác họ Vương ở Thiện châu, thấy giặc không dám đánh, tất cả là tại nàng dâu mới họ Tào." (Trích từ "Triều dã thiêm tái")

 Cách Phụ Nguyên

 Đời Đường, Cách Phụ Nguyên được bái làm giám sát ngự sử, rồi thăng điện trung thị ngự sử, được sung làm sứ giả đi công cán. Dừng chân ở Long Môn thì gặp cướp, hành trang mất sạch, phải cởi trần mà ngồi.

 Giám sát ngự sử Đỗ Dịch Giản đùa làm thơ vịnh rằng: "Nhục nhã thay ngủ trọ ở Long Môn, thần sắc trước đã mờ mịt (?). Mắt gầy ngóng về quán trọ gần, tiếng ngáy vang tận rừng xa. Vuốt cái túi rỗng mà nhận lại đồ cũ (?), khác gì đêm tân hôn (?). Ai bảo là quan sứ cưỡi ngựa Thông (ngựa lông trắng xám, chỉ chức ngự sử, vì đời Hán có ngự sử Hoàn Điển hay cưỡi ngựa này), lại hóa thành con gấu ngủ đông ngồi co ro." (Trích từ "Ngự sử đài ký")

 Chúc Khâm Minh

 Đời Đường, thượng thư bộ Lễ là Chúc Khâm Minh khá thông kinh sử nhưng không quen việc đời, người to béo, đần độn lại đa nghi. Bọn lại nhỏ trong Ngự sử đài đặt cho ông biệt hiệu là "Ảo". "Ảo" là một khối thịt không có bảy lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi và miệng), thời Tần Mục công có người nhà quê bắt được. (Trích từ "Triều dã thiêm tái")

 Khương Sư Độ

 Đời Đường, trong niên hiệu Tiên Thiên, Khương Sư Độ đào kênh trong thành Trường An, vòng quanh triều đường, phố phường chợ búa không đâu không tới. Vua lên lầu phía tây xem, Sư Độ chặn nước rồi cho bè củi theo dòng trôi xuống, nhờ thế được trao chức tư nông khanh (quan đứng đầu Tư nông tự, coi kho lương và việc nông). Về sau, nước lên thì cuộn xiết tràn ra, nước rút thì khô cạn.

 Trước đó ông còn đào sông Hoàng Hà dẫn nước về Đệ châu, tốn công sức hàng ức hàng triệu, dân chúng khổ sở vì ngập úng. Lại bắt phu lấp cửa sông; năm Khai Nguyên thứ sáu, nước tràn, đê cửa sông vỡ, dân Đệ châu bị nước cuốn chết sạch. Vậy mà Sư Độ lại lấy đó làm công, phẩm hàm càng được thăng.

 Lại có Phó Hiếu Trung làm thái sử lệnh (quan đứng đầu ty coi thiên văn, lịch pháp), tự xưng thông hiểu thiên tượng, nhưng chuyên làm điều dối trá. Ở kinh thành có câu: "Khương Sư Độ một lòng nhìn đất, Phó Hiếu Trung hai mắt xem trời." Khi Thần Vũ hoàng đế lên ngôi, biết họ dối trá, bèn chém cả hai. (Trích từ "Triều dã thiêm tái")

 Khương Hối

 Đời Đường, Khương Hối làm thị lang bộ Lại, mắt không biết chữ, tay không biết viết, vậy mà lạm giữ việc thuyên hành (xét chọn, bổ nhiệm quan lại), chẳng hề phân biệt hay dở. Những người dự tuyển hát rằng: "Năm nay số người trúng tuyển vừa khéo ngang nhau, đều do quan chủ khảo chẳng có văn chương. Sau án thư là một khối thịt heo đông lạnh, cho nên gọi là Khương thị lang." (Chữ "Khương" còn có nghĩa là gừng, thứ hay ăn kèm thịt heo đông.) (Trích từ "Triều dã thiêm tái")

 Ngụy Quang Thừa

 Đời Đường, thượng thư bộ Binh Diêu Nguyên Sùng người cao lớn, đi nhanh, Ngụy Quang Thừa gọi ông là "con cò đuổi rắn". Hoàng môn thị lang (quan phó ở Môn hạ tỉnh) Lư Hoài Thận hay nhìn xuống đất, bị gọi là "mèo con rình chuột" (?). Điện trung giám (quan coi các việc phục dịch trong cung) Khương Kiểu béo mà đen, bị gọi là "lợn nái ăn no quả dâu". Tử vi xá nhân (quan thảo chiếu chỉ ở Trung thư tỉnh) Nghê Nhược Thủy đen mà không có râu tóc mai, bị gọi là "yêu tinh bộ lạc say rượu". Xá nhân Tề Xử Xung hay híp mắt nhìn, bị gọi là "bà già bắt rận dưới ngọn đèn mờ". Xá nhân Lữ Diên Tự cao lớn mà ít tóc, bị gọi là "sứ giả nước Nhật Bản".

 Ông lại gọi xá nhân Trịnh Miễn là "người Cao Ly say rượu", gọi thập di Thái Phu là "thầy thuốc châu nhỏ giả vờ thuộc tính thuốc". Lại có một điện trung thị ngự sử thấp, xấu, đen, bị gọi là "khúc gỗ hun khói" (?). Ông gọi ngự sử Trương Hiếu Tung là "phương tướng làng nhỏ" (phương tướng là người đeo mặt nạ dữ tợn trong lễ xua tà ma), gọi xá nhân Dương Thân Tự là "con khỉ trên chảo rang", gọi bổ khuyết Viên Huy là "thầy dạy đàn dưới cửa nhà vương", gọi viên ngoại lang Ngụy Điềm là "thầy Bà-la-môn cầu mưa", gọi Lý Toàn Giao là "kẻ sai vặt trong cung có phẩm hàm", gọi hoàng môn thị lang Lý Quảng là "con cóc no nước".

 Vì tội đặt biệt hiệu chê bai các quan trong triều, ông từ chức tả thập di bị giáng làm huyện úy huyện Tân Hưng thuộc Tân châu. (Trích từ "Triều dã thiêm tái")

 Thiệu Cảnh

 Đời Đường, Thiệu Cảnh người An Dương, thi đỗ được làm huyện úy Phần Âm, nhiều lần chuyển chức đến tư thương (quan coi kho lương) Hấp châu, rồi thăng làm giám sát ngự sử ở Hữu Ngự sử đài, khảo công viên ngoại lang (viên ngoại lang ty Khảo công, coi việc xét thành tích quan lại).

 Khi Thần Vũ hoàng đế lên ngôi, Thiệu Cảnh cùng các điện trung ngự sử Tiêu Tung, Vi Khanh đều lên điện làm việc. Chức phận của họ khác nhau, nhưng khi chiếu chỉ ban ra thì Thiệu Cảnh và Tiêu Tung đều được phong triều tán đại phu (một bậc hàm quan văn, thuộc ngũ phẩm), còn Vi Khanh thì không được gì. Thiệu Cảnh và Tiêu Tung đều có dáng người Hồ: Cảnh mũi cao, còn Tung nhiều râu. Cả hai cùng lúc mặc áo đỏ đeo dây ấn (trang phục của quan từ ngũ phẩm trở lên), đứng đối diện nhau giữa sân.

 Vi Khanh một mình nhìn trộm sau rèm, làm thơ vịnh: "Một đôi người Hồ mặc áo đỏ, một người nhiều râu, một người mũi cao. Đối nhau trước điện ưỡn ngực mà đứng (?) (chữ 'thả' ở đây đọc thanh khứ), tự thẹn thân phận mình chỉ như sợi lông giữa đời (?)." Cả triều vui vẻ ngâm đọc bài ấy.

 Một hôm khác, vua Duệ Tông ngự trên cửa Thừa Thiên, trăm quan bày đủ hàng ngũ, Vi Khanh bỗng trúng gió ngã xuống. Vi Khanh vốn béo mà thấp. Thiệu Cảnh làm thơ vịnh: "Gió lốc chợt nổi, tròn vo xoay chuyển; ngã xuống đất rồi lại như ... chân (?). Chớ trách trên điện làm việc suông, vì vốn chẳng phải tài ngũ phẩm." (Trích từ "Ngự sử đài ký")

 Hoàng Phan Xước

 Đời Đường, nha tướng (tướng thuộc hạ trong phủ) đất An Tây là Lưu Văn Thụ ăn nói lanh lợi, giỏi tâu đối, vua Minh Hoàng thường khen. Lưu Văn Thụ râu mọc dưới cằm, mặt mũi giống khỉ; vua sai Hoàng Phan Xước chế giễu ông. Văn Thụ rất ghét bị gọi là khỉ, bèn ngầm đút lót cho Phan Xước, xin đừng nói đến chuyện đó. Phan Xước nhận lời, rồi dâng lời chế giễu: "Đáng thương thay một Lưu Văn Thụ tốt đẹp, râu với cằm má mỗi thứ ở một nơi (?). Mặt Văn Thụ chẳng giống mặt khỉ, mặt khỉ còn hơn mặt Văn Thụ." Vua biết hắn đã nhận đút lót, cười lớn. (Trích từ "Khai Thiên tín ký")

 Hạ Tri Chương

 Đời Đường, bí thư giám (quan đứng đầu Bí thư tỉnh, coi thư tịch của triều đình) Hạ Tri Chương có danh tiếng lớn, xin cáo lão về quê ở đất Ngô. Vua Minh Hoàng khen ngợi, kính trọng ông, việc gì cũng đối đãi đặc biệt. Khi sắp lên đường, Tri Chương rơi lệ từ biệt; vua hỏi ông muốn gì.

 Ông thưa: "Thần có đứa con trai chưa đặt tên chính thức, mong bệ hạ ban tên, để khi về làm vinh hiển cho làng xóm." Vua nói: "Điều cốt yếu của Đạo không gì bằng chữ tín. 'Phu' nghĩa là tín (thành thật, đáng tin). Giữ tín thì nghĩ đến thuận. Con của khanh ắt là người tín thuận, nên đặt tên là Phu." Tri Chương lạy hai lạy nhận mệnh.

 Lâu sau, ông nói với người khác: "Vua sao lại đùa ta thế? Ta vốn là người Ngô, mà chữ 'Phu' là chữ 'trảo' (móng vuốt) đặt trên chữ 'tử' (con), chẳng phải là gọi con ta là 'trảo tử' sao?" (Có lẽ trong tiếng Ngô, "trảo tử" là lời gọi chê bai (?).) (Trích từ "Khai Thiên truyền tín ký")

 Vương Duy

 Đời Đường, tể tướng Vương Dư thích viết văn bia, văn mộ chí cho người ta. Có kẻ mang tiền nhuận bút đến, gõ nhầm cửa nhà hữu thừa Vương Duy. Vương Duy nói: "Nhà đại tác gia ở đằng kia." (Trích từ "Lư thị tạp ký")

 Cam Hiệp

 Đời Đường, Cam Hiệp và Vương Tiên Khách là bạn thân, nhân đó lấy họ của nhau ra chế giễu. Cam Hiệp nói: "Họ Vương à, tính ra (?) ngươi đáng mang họ Điền, vì mặt ngươi bẹt (?), người ta đã rút bỏ hai bên của ngươi đi." (Chữ "Điền" bỏ hai nét dọc hai bên thì thành chữ "Vương".) Vương Tiên Khách lập tức đáp: "Họ Cam à, tính ra ngươi đáng mang họ Đan, vì đầu ngươi không cong lại, chân thì đặt lên trên." (Chữ "Cam" lộn ngược lại trông giống chữ "Đan".) (Trích từ "Khải nhan lục")

 Kiều Lâm

 Đời Đường, khi Chu Thử mới nổi loạn, bọn Nguyên Hưu, Diêu Lệnh Ngôn thu gom bản đồ, sổ sách, tích trữ lương thực vào kho, muốn làm nên sự nghiệp như Tiêu Hà, Tào Tham (hai công thần mở nước nhà Hán; Tiêu Hà từng thu bản đồ sổ sách nhà Tần). Nguyên Hưu lui về nói với Tưởng Luyện, hoàng môn thị lang của triều đình giả: "Xét về tài thì ta là Tiêu Hà, Diêu là Tào Tham mà thôi." Người hiểu biết nghe vậy, cho rằng Nguyên Hưu không kham nổi chức quan.

 Kiều Lâm tính thích khôi hài, nhân đó nói với các đồng liêu cũ: "Nguyên công đúng là Tán hầu (tước của Tiêu Hà) bị lửa thúc vậy." (Ý nói một Tiêu Hà làm vội, hấp tấp mà thành (?).) (Trích từ "Đường tân ngữ")

 Khiết Lệ Thốc

 Đời Đường, ở kinh thành có một nhà sư tính rất lanh lợi, chân bị tật. Có người gặp ông giữa đường, chế giễu: "Pháp sư là quận Vân Trung." Nhà sư nói: "Tôi với ông trước nay không quen biết, cớ sao lại sỉ nhục bần đạo là 'khiết lệ thốc' (đại ý: gã trọc què quặt (?))?" Người kia chối: "Quận Vân Trung là nói pháp sư cao xa, sao lại là sỉ nhục?"

 Nhà sư nói: "Quận Vân Trung (quận trong mây) tức là Thiên châu (châu trên trời); 'Thiên châu' nói lái (theo lối phiên thiết: ghép âm đầu chữ này với vần chữ kia rồi đảo lại) thành 'thâu chiên' (trộm thảm nỉ); kẻ trộm thảm nỉ là 'mao tặc' (giặc lông, tức trộm vặt); 'mao tặc' nói lái thành 'mặc tào' (máng mực); bên cạnh máng mực có thanh sắt cong, nói lái thành 'khiết lệ thốc'. Sao ông lại mắng tôi quá đáng như vậy?" Người kia bấy giờ hổ thẹn chịu phục. (Trích từ "Khải nhan lục")

 Tống Tế

 Đời Đường, Hứa Mạnh Dung và Tống Tế là bạn từ thuở còn áo vải nghèo hèn. Đến khi Hứa làm chủ khảo kỳ thi, Tống thi không đỗ. Sau khi yết bảng, Hứa rất hổ thẹn, nhiều lần nhờ người đến bày tỏ ý mình, lại sai học trò đến thăm. Tống bất đắc dĩ phải đến gặp. Hứa chỉ phân trần, nhận lỗi trước, rồi sai bày rượu; khi đã say, ông nói: "Dù sao thì năm nay ta cũng đã chọn được khanh tướng cho nhà nước."

 Bấy giờ có Diêu Tự Khanh thi đỗ, hôm sau thì chết. Tống Tế nhân đó đứng dậy an ủi Hứa: "Nước nhà bất hạnh, Diêu lệnh công (lời tôn xưng bậc tể tướng) đã qua đời." Rồi cáo từ; Hứa vô cùng hổ thẹn. (Trích từ "Lư thị tạp ký")

 Viên tá sử ở An Lăng

 Đời Đường, người An Lăng giỏi chế giễu; huyện lệnh nào đến nhậm chức cũng đều bị họ dùng lời ẩn ý để chế. Có một huyện lệnh miệng không còn chiếc răng nào, luôn sợ bị chế giễu. Mới đến, ông bảo các lại trong huyện: "Ta nghe nói người An Lăng rất thích chế giễu, các ngươi không được theo vết cũ nữa."

 Lần đầu ông phê ba bản án, viên tá sử (lại nhỏ giúp việc) ôm hồ sơ đứng phía sau nói: "Minh phủ (lời tôn xưng huyện lệnh) viết nhanh quá." Huyện lệnh không biết là bị chế, tưởng khen mình giỏi, nên rất tin dùng hắn.

 Được vài tháng, kẻ thù của viên tá sử tố cáo: "Kẻ nói 'Minh phủ viết nhanh quá' là đang chế giễu Minh phủ đấy." Huyện lệnh hỏi: "Sao lại nói thế?" Đáp: "Viết rất nhanh là 'bôn mặc' (mực chạy); 'bôn mặc' nói lái thành 'Bắc môn' (cửa bắc); cửa bắc là 'khuyết hậu' (thiếu phía sau); 'khuyết hậu' nói lái thành 'khẩu huyệt' (miệng là cái lỗ trống). Đó là chế giễu ngài không có răng." Huyện lệnh lúc ấy mới vỡ lẽ, đánh roi viên tá sử rồi cách chức hắn. (Trích từ "Khải nhan lục")

 Thôi Phòng

 Đời Đường, Lưu Vũ Tích kể: Thôi Phòng thi không đỗ, giận quan khảo thí là Miêu Đăng, người vốn là cậu họ ba đời của Thôi. Thôi bèn tự làm một bài phán (văn xét xử theo đề thi), đề mục chê bai cậu mình: "Lưng người Giáp có điều lạ là mọc da heo. Có người hỏi sao không bỏ đi, (người ấy đáp) là vì có chỗ được lợi."

 Bài phán viết: "Người nước Tào rình xem Trùng Nhĩ cởi áo để thấy xương sườn liền một khối (điển: công tử Trùng Nhĩ nước Tấn lưu vong qua nước Tào, vua Tào nghe nói ông có sườn liền nên rình xem lúc ông tắm); nay lại thấy Tương Lý lột áo, thì da heo của Miêu Đăng mới lộ ra."

 Thuở trước, khi Miêu Đăng làm huyện úy ở Đông kỳ (vùng kinh kỳ phía đông), Tương Lý Tạo làm doãn (quan đứng đầu phủ), từng định đánh roi ông, thì thấy lưng ông có lông heo dài mấy tấc. Cho nên bài phán lại viết: "Lúc gác binh đao thì cuộn lại (?) mà chẳng dùng đến; khi ở trong hang thì vẫy vẫy mà có điều cầu xin." (Ý mượn lời nói con hổ sa hố thì vẫy đuôi xin ăn.) Đó đều là nói về cái đuôi. (Trích từ "Gia thoại lục")

 Thái Bình quảng ký, quyển 255

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều Thanh vâng lệnh vua biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video