Thiên 256 — Quyển 256

 Thái Bình quảng ký, quyển thứ hai trăm năm mươi sáu

 Chế giễu (phần bốn)

 Lư Mại, Liễu Tông Nguyên, Lục Sướng

 Bình Tằng, nhà sư Linh Triệt, Tô Vân

 Lý Hoàn, Vương Phan, Vi Thiềm

 Phong Bão Nhất, Thôi Nhai, Lý Tuyên Cổ

 Đỗ Mục, Lục Nham Mộng, Lý Viễn

 Lý Đức Dụ, Tiết Chiêu Vĩ, Thôi Thận Do

 Trịnh Huân, Đường Ngũ Kinh, khách chùa Thanh Long, La Ẩn

 Lư Mại

 Tể tướng đời Đường là Lư Mại không ăn muối, không ăn giấm. Các bạn đồng liêu hỏi: "Ngài không ăn muối, không ăn giấm thì chịu sao nổi?" Mại cười đáp: "Ngài suốt ngày ăn muối ăn giấm, thế thì lại chịu sao nổi?" (Trích từ sách Quốc sử)

 Liễu Tông Nguyên

 Đời Đường, Liễu Tông Nguyên và Lưu Vũ Tích đỗ cùng một khoa, đề tên ở tháp Từ Ân. Đàm Nguyên Mậu cầm bút viết. Lúc ấy ông không muốn tên mình nằm ở chỗ dễ thấy, bèn nói: "Ai có tên viết đè lên đường nối giữa các tấm bảng thì phần nhiều không làm nên, hoặc chẳng bao lâu thì qua đời."

 Liễu Tông Nguyên soạn bản nháp, ngầm sắp xếp việc ấy, nên tên những người từ Trương Phục trở xuống như Mã Trưng, Đặng Văn Tá đều rơi vào chỗ nối của tấm bảng. Khi đề tên, ai cũng ghi kèm họ và "quận vọng" (quê gốc danh giá của dòng họ), nhưng riêng Tân Nam Dung thì không ai biết quê gốc ở đâu. Nguyên Mậu gác bút nói: "Xin bậc tiền bối họ Tân cho biết quê gốc của dòng họ." Lúc ấy ông Tân đang ở chỗ khác. Liễu nói: "Người Đông Hải." Nguyên Mậu hỏi: "Sao biết được?" Liễu đáp: "Biển Đông rộng lớn, chẳng có gì là không dung chứa" (ý chê ông Tân gốc gác lẫn lộn, không rõ ràng).

 Lát sau ông Tân đến, người ta hỏi quê gốc, ông đáp: "Bột Hải." Mọi người cười ồ. Lệ đề tên ở tháp Từ Ân bắt đầu từ Trương Cử: vốn ông dạo chơi trong chùa rồi đề tên những người cùng đỗ một khoa với mình, người sau nhân đó làm thành lệ. (Trích từ Gia thoại lục)

 Lục Sướng

 Đời Đường, công chúa Vân Dương lấy chồng là phò mã đô úy họ Lưu. Các quan trong triều cử Lục Sướng làm "tân tướng" (người phụ lễ bên nhà trai, lo đón tiếp và đối đáp trong lễ cưới). Các cung nhân thấy Lục nói giọng đất Ngô mà tài nghĩ nhanh nhạy, nên mọi lời trêu chọc ông đều đối đáp trôi chảy. Họ lại làm thơ giễu, Lục cũng làm thơ họa đáp, khắp hậu cung rất vui, cả thảy hơn mười bài, các phi tần cung nữ đều đem ra ngâm đọc. Ngoài lệ thường, vua còn ban riêng mười tấm gấm cung, bình Lăng Già và ống nhổ để thưởng ông.

 Thơ của cung nhân rằng: "Lầu mười hai tầng tựa trời xanh, phượng loan đối nhau đậu trên cây ngô đồng. Song Thành (tiên nữ hầu Tây Vương Mẫu) chạy đi báo lính canh cửa: chớ để giọng hát đất Ngô lọt vào cung Hán." Có người nói bài này do chị em Tống Lan Chiêu, nữ quan dạy học trong cung, làm ra.

 Lục đáp lại rằng: "Chàng tiên mặt phấn được triều thánh chọn, tình cờ gặp con gái nước Tần học thổi tiêu (điển Lộng Ngọc, con gái Tần Mục công, lấy chàng Tiêu Sử giỏi thổi tiêu, ý chỉ công chúa lấy chồng). Phải sai chim phỉ thúy báo cho Vương Mẫu biết: chẳng chịu nổi lũ quạ diều kêu ồn ào trên cầu Ô Thước (cầu chim khách bắc cho Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau, ý chỉ lễ cưới; quạ diều ví các cung nhân trêu chọc)." (Trích từ Vân Khê hữu nghị)

 Bình Tằng

 Đời Đường, Bình Tằng cậy tài, coi thường người khác, hay phạm những điều kiêng kỵ. Bộc xạ (chức quan đầu sảnh Thượng thư, hàng tể tướng) Tiết Bình ra trấn giữ Chiết Tây, Tằng đến ra mắt, được tiếp đãi hơi sơ sài, bèn để lại bài thơ châm biếm:

 "Trèo núi vượt biển bao gập ghềnh, đến bái kiến Tiết đại phu ở Kim Lăng. Lúc râu tóc dựng ngược thì bước vội qua hàng gươm giáo (?), chỗ áo mũ nghiêm trang thì lạy người trong sạch như bình băng. Biết rõ hai cuộn thơ của mình chẳng phải châu ngọc, rất thẹn được ba tấm lụa làm lộ phí (?). Hôm nay gió trên sông Sở đang thuận, chẳng cần ngoảnh đầu nhìn lại đất Câu Ngô."

 Tiết nghe được, sai lại đuổi theo mời về, giữ lại mấy ngày. Tằng lại dâng bài thơ "Ngựa trắng bị buộc": "Ngựa trắng bờm phủ như một cuộn lụa, sáng nay bị buộc chân muốn đi cũng khó. Thả ra giữa tuyết chỉ uổng công tìm dấu, dắt đến dưới trăng chỉ thấy cái yên. Hướng về phương bắc hí dài vọng tận ngoài trời, đón gió lệch dây cương, bên tai lạnh buốt. Tự biết lông xương mình hẳn khác thường, lại xin Tôn Dương (tức Bá Lạc, người giỏi xem tướng ngựa) xem cho kỹ."

 Tiết xem thơ nói: "Nếu không giữ lại, buộc xe lại, thì làm sao thấy được lông xương?" Bèn đối đãi với lễ đặc biệt.

 Về sau Tằng sang đất Thục, ra mắt Thiếu sư (chức quan cao, thầy phụ dạy thái tử, thường là hàm vinh dự) Lý Cố Ngôn. Khi ấy các mạc khách (người tài được mời vào phủ làm mưu sĩ, thư ký) đều là danh sĩ. Tằng thường cùng các khách bình luận, nói cười suốt ngày bên cạnh Lý, khinh suất chẳng sợ gì. Rồi ông dâng bài phú "Núi tuyết", nói: "Núi tuyết tuy có vẻ trắng trong, núi non chồng chất gom gió, ngày hè mát lạnh, nhưng không có cây cỏ hoa lá tươi tốt cho người hái lượm" — ý mỉa Lý ít làm văn chương, vì ông xuất thân thi đỗ theo lối chuyên học kinh sách. Lý xem phú, sai đuổi Tằng ra.

 Chưa đầy mười ngày, Tằng lại dâng bài phú "Cá nóc", nói loài cá này hễ chạm vật là nổi giận, lật mình nổi lên mặt sóng nên bị diều quạ bắt mất, còn cá vền cá mè thì làm gì được nó (?). Lý xem phú cười nói: "Xưa cái ngông của Triệu Nguyên Thúc, cái lanh lợi của Viên Ngạn Bá cũng không hơn được." Nhưng Lý quý văn tài của ông; trong những người dâng văn ra mắt, không ai hơn Tằng, nên tuy có xúc phạm cũng không đến mức trách tội nặng.

 Tằng lại làm bài phú "Đồng Quan" để châm biếm triều đình: cửa ải này tựa vào núi Thái Hoa, nhìn xuống sông Hoàng Hà, tuy người qua kẻ lại đều như nhau, nhưng nỗi cảm thán thì mỗi người một khác. (Trích từ Vân Khê hữu nghị)

 Nhà sư Linh Triệt

 Đời Đường, Tiết độ sứ (quan đứng đầu một vùng, nắm cả quân lẫn dân) Giang Tây là Vi Đan cùng nhà sư Linh Triệt ở chùa Đông Lâm là bạn thân đến mức bỏ hết lễ nghi khách sáo, mỗi tháng làm thơ xướng họa với nhau bốn năm lần. Vi Đan viết lời tựa rằng:

 "Gần đây ngài Triệt gửi cho tôi bảy bài thơ vịnh núi Khuông Lư (tức Lư Sơn); đem ra ngâm thì bài nào cũng tuyệt đẹp giữa vườn văn. (Tức là bảy bài vịnh đỉnh Liên Hoa, Thạch Kính, suối Hổ Bào, nước Thông Minh, động Bạch Lộc, cầu Thiết Thuyền, miếu Khang Vương.) Bảy bài vịnh này khiến tôi càng nổi hứng muốn trở về. Vả lại vào mùa đẹp, cùng bạn hiền, theo vài ba vị đạo nhân dạo chơi, ắt sẽ trèo lên đỉnh núi cao nghìn nhận (một nhận chừng bảy, tám thước), ngắm sóng nước Cửu Giang.

 Lúc ấy, nhẹ nhàng ra đi, chẳng mong được ai ngoái nhìn ở Kinh Khẩu (?); lặng lẽ đi chơi, chẳng cần cuộc tiễn đưa ở cửa đông (điển Sơ Quảng, Sơ Thụ từ quan về quê, các quan tiễn đưa ở cửa đông kinh thành). Coi trời đất như chỉ một buổi sáng, mặc cho muôn vật được tạo hóa nhào nặn. Có núi xanh làm đôi cánh, có lối thông u tịch, thì cần gì phải đặt chân lên trời mây, gửi lòng về thuở xa xưa. Tình cờ làm một bài tuyệt cú (thơ bốn câu) 'Nhớ về', gửi thượng nhân (tiếng tôn xưng nhà sư) bạn đạo, mong ngài hiểu trước ý sâu xa trong đó."

 Thơ rằng: "Việc vua bộn bề, chẳng ngày nào rảnh; đời người trôi nổi lững lờ như mây. Đã toan kế về nghỉ như Bình Tử (tức Trương Hành, người làm bài phú 'Về ruộng'), trước núi Ngũ Lão ắt sẽ cùng ngài."

 Triệt đáp rằng: "Tuổi già thân nhàn, chẳng việc gì bên ngoài; áo vải gai, chỗ ngồi bằng cỏ cũng đủ dung thân. Gặp nhau ai cũng bảo sắp từ quan về, mà dưới rừng nào đã thấy được một người." (Trích từ Vân Khê hữu nghị)

 Tô Vân

 Vùng Lĩnh Biểu (miền phía nam dãy Ngũ Lĩnh, nay là vùng Lưỡng Quảng) có nhiều quan lại tạm quyền, người trong xóm đều gọi là "sứ quân" (tiếng tôn xưng quan đứng đầu châu quận), mà trong số ấy kẻ nghèo khổ phải đi bộ rất nhiều. Trong niên hiệu Nguyên Hòa, tiến sĩ Tô Vân lưu lại lâu ở đất phương nam, từng có câu thơ: "Trong thành nhiều cây đa, ngoài phố lắm sứ quân." (Thiếu xuất xứ)

 Lý Hoàn

 Đời Đường, Lý Hoàn trấn giữ Tấn Châu. Anh họ là Vũ Cung, tính khoác lác, lại tự xưng là mê đạo tiên và thích sưu tầm đồ cổ. Gặp ngày sinh nhật Hoàn, Cung không có quà, bèn đựng vào hộp, nâng đến một chiếc áo kép màu đen cũ, tặng Hoàn và nói: "Đây là chiếc áo Lý lệnh công (tức Lý Thịnh) mặc khi thu phục kinh đô; mong thượng thư lập công nghiệp giống hệt Tây Bình (tức Lý Thịnh, tước Tây Bình quận vương)." Hoàn cảm ơn.

 Về sau Hoàn biết ngày sinh nhật Cung, bèn đựng vào hộp, nâng đến một chiếc khăn bịt đầu rách nát tặng Cung, nói: "Biết anh rất ngưỡng mộ bậc chân tiên, nên tìm được chiếc khăn bịt đầu của Hồng Nhai tiên sinh lúc mới thành tiên; mong anh đắc đạo như Hồng Nhai." Tân khách và quan thuộc không ai không cười ồ. (Trích từ Nhân thoại lục)

 Vương Phan

 Đời Đường, Vương Phan từ chức Hà Nam doãn (quan đứng đầu phủ Hà Nam) được bổ làm Hữu thừa (quan phó ở sảnh Thượng thư). Giấy bổ nhiệm vừa tới thì Thiếu doãn (quan phó của phủ doãn) Hầu Kế có tiệc, gửi thư mời ông. Vương phê vào cuối thư: "Mệnh mới tuy đã nghe, chức cũ vẫn còn đó; vội vàng mời gọi như vậy, đáng đem vào sách chuyện cười." Người trong kinh lấy đó làm chuyện để cười nói. Theo lệ cũ, thiếu doãn với phủ doãn cách nhau về lễ, không cùng nhau dự tiệc; dù đã được bổ chức khác cũng phải đợi chiếu chỉ chính thức.

 (Trích từ Nhân thoại lục)

 Vi Thiềm

 Tả thừa (quan phó ở sảnh Thượng thư) Vi Thiềm đến trạm Trường Lạc, thấy tên do Cấp sự (quan xét duyệt chiếu chỉ, tấu chương) Lý Dương đề lại, bèn viết nhanh bên cạnh: "Sông Vị, núi Tần sáng rỡ trước mắt, Hy Nhân (tên chữ của Lý Dương) cớ sao lại ít hứng thơ? Chỉ vì học theo chồng nàng Ngu Cơ (tức Hạng Vũ, người từng nói học chữ chỉ cần đủ ghi tên họ), nên biết chữ chỉ đủ ghi được họ tên." (Trích từ Chích ngôn)

 Phong Bão Nhất

 Đời Đường, Phong Bão Nhất làm huyện úy (quan coi việc trị an, bắt giặc trong huyện) Lịch Dương. Có người khách ghé thăm, vừa lùn lại vừa đau mắt và nghẹt mũi. Bão Nhất dùng các câu trong sách Thiên tự văn (sách dạy chữ một nghìn chữ, mỗi câu bốn chữ) làm thơ giễu, mỗi câu chỉ chép ba chữ đầu, giấu chữ thứ tư mới là ý chính:

 "Mặt như 'trời đất đen…' (?) (câu gốc tiếp chữ 'vàng': mặt vàng vọt); mũi có 'Nhạn Môn, Tử…' (câu gốc tiếp chữ 'tắc', nghĩa là ải, đồng âm với 'nghẹt': mũi nghẹt); đã không có 'bên trái thông tới Thừa…' (câu gốc tiếp chữ 'Minh', nghĩa là sáng: mắt không sáng); thì cần gì phải 'chớ bàn điều kia…' (câu gốc tiếp chữ 'đoản', nghĩa là ngắn, chỗ kém: người lùn)." (Trích từ Khải nhan lục)

 Thôi Nhai

 Đời Đường, Thôi Nhai là kẻ sĩ ngông cuồng đất Ngô Sở, nổi danh ngang với Trương Hỗ. Mỗi lần hai ông đề thơ ở nhà kỹ nữ, ngoài đường phố ai cũng đọc. Khen ai thì xe ngựa nối nhau kéo đến nhà ấy, chê ai thì nhà ấy mâm chén bày ra chẳng có khách.

 Thôi từng giễu một kỹ nữ: "Tuy đã có gỗ tô mộc (gỗ nhuộm màu đỏ) mà vẫn tham da đồi mồi (da lốm đốm); mang thai mười tháng, đẻ ra đứa con Côn Lôn (người da đen ở phương nam)." Lại: "Áo vải, áo bông khoác ngoài, chăn dạ cháy sém, đàn không hầu nối bằng dây gai; lại đi thêm đôi guốc da, lạch cạch lạch cạch bước ra trước cửa."

 Ông lại giễu Lý Đoan Đoan: "Chập tối không lên tiếng thì chẳng biết đang đi đâu (ý nói da đen quá, tối không nhìn thấy), mũi như ống khói, tai như cái nồi ba chân. Riêng cài một chiếc lược ngà voi, như trăng vừa mọc trên núi Côn Lôn."

 Đoan Đoan được bài thơ, lo buồn như ốm. Gặp lúc hai ông uống rượu ở sứ viện trở về, nàng thấy từ xa hai người đi guốc tới, bèn đứng bên đường vái lạy hai lần, run sợ nói: "Đoan Đoan kính đợi tam lang, lục lang, cúi xin thương cho."

 Thôi bèn tặng thêm một bài tuyệt cú để tô điểm cho nàng: "Tìm được ngựa vàng đuôi đen, thắng yên thêu, vào phường Thiện Hòa đón Đoan Đoan. Gần đây Dương Châu hóa ra chuyện lạ (?): có một đóa mẫu đơn trắng biết đi." Thế là những người giàu sang lại kéo đến cửa nàng. Có kẻ đùa: "Cô nương nhà họ Lý vừa bước ra khỏi ao mực đã lên ngay núi tuyết, sao mới một ngày mà đen trắng chẳng đều nhau thế?"

 Các lầu hồng làm nghề ca xướng không nơi nào không sợ lời giễu cợt của họ. Hỗ và Nhai ở lâu tại đất Duy Dương (tức Dương Châu) (?); bấy giờ thiên hạ thái bình, thơ văn hai ông phóng túng, người quyền quý cũng kính nể e dè, uy thế lớn đến mức thở ra là có gió. (Trích từ Vân Khê hữu nghị)

 Lý Tuyên Cổ

 Đời Đường, ở một tiệc rượu tại Lễ Châu, người giữ lệnh rượu (người điều khiển trò chơi trong tiệc và phạt rượu khách) là Thôi Vân Nương, dáng người gầy gò. Nàng thường đùa cợt, ra lệnh phạt rượu các khách, lại cậy giọng hát hay, tự cho mình tài như người đất Dĩnh (điển người đất Dĩnh hát hay nổi tiếng). Lý Tuyên Cổ ngay tại tiệc ngâm một bài, khiến nàng phải câm miệng. Thơ rằng:

 "Việc gì đáng buồn nhất? Là Vân Nương chỉ có cái đầu kỳ dị (?). Nắm tay gầy vung lệnh gấp gáp, miệng dài mà tiếng hát ra chậm chạp. Chỉ thấy vai nhô lấn lên tận tóc mai, chỉ lo xương đâm thủng da. Chẳng cần đứng chặn cửa, trên đầu đã có sẵn Chung Quỳ (vị thần bắt quỷ có tướng mạo dữ tợn, thường được vẽ dán ở cửa để trừ tà)." (Trích từ Vân Khê hữu nghị)

 Đỗ Mục

 Đời Đường, Đỗ Mục thôi làm việc trong phủ Tuyên Châu, đi ngang qua Thiểm Châu. Ở đó có một người giữ lệnh rượu thân hình to béo mà lời lẽ (?)… Đỗ Mục tặng thơ rằng:

 "Ông Bàn Cổ thuở ấy có cháu xa đời, đến nay vẫn còn được khoe dòng họ. Một xe đất trắng đem trát lên cổ, mười tấm cờ đỏ mới đủ vá cái quần rách (?). Trong chùa Ngõa Quan đã gặp dấu chân (to lớn), trước núi Hoa Nhạc lại thấy vết bàn tay (ví bàn tay khổng lồ của thần Cự Linh in trên núi Hoa Sơn). Chẳng cần khóc lóc lo khó lấy chồng, để ta viết thư hỏi thần núi cho." (Trích từ Vân Khê hữu nghị)

 Lục Nham Mộng

 Đời Đường, Lục Nham Mộng trong một bữa tiệc ở Quế Châu tặng thơ cho một cô gái người Hồ (người các tộc phương tây, phương bắc):

 "Tự cho mình phong lưu không ai sánh kịp, sao chịu nổi vẻ nhăn trán lại thêm mặt ủ ê. Tròng mắt sâu hơn nước sông Tương, lỗ mũi cao hơn núi Hoa Nhạc. Dáng múa hẳn khó đứng được trên lòng bàn tay (như Triệu Phi Yến thân nhẹ múa được trên tay người), tiếng hát chắc chẳng vương vấn quanh xà nhà. Mạnh Dương (tức Trương Tái, người nổi tiếng xấu xí) chết đã gần nghìn năm, vậy mà vẫn còn giai nhân đi tìm qua lại." (Trích từ Vân Khê hữu nghị)

 Lý Viễn

 Đời Đường, tiến sĩ Tào Đường làm thơ "Du tiên" (thơ chơi cõi tiên), tài tình bay bổng. Thái thú (quan đứng đầu quận) Nhạc Dương là Lý Viễn mỗi lần ngâm thơ ông lại nhớ đến người. Một hôm Tào đến ra mắt, Lý mừng quá xỏ ngược giày chạy ra đón. Tào dáng người to lớn đẫy đà, Lý đùa: "Trước kia chưa thấy dung mạo, cứ tưởng ông có thể cưỡi chim loan; nay được gặp mới biết, đến con trâu nước khỏe mạnh e cũng không chở nổi." Người đương thời nghe đều cười.

 Đời bấy giờ có câu: "Thơ của Hồn (tức Hứa Hồn), phú của Viễn, chẳng bằng đừng làm" — không phải nói họ không có tài văn chương, mà chê thơ văn họ chẳng có ích gì cho việc dạy dỗ, cảm hóa người đời. (Trích từ Bắc mộng tỏa ngôn)

 Lý Đức Dụ

 Đời Đường, Vệ công Lý Đức Dụ làm tể tướng dưới triều Vũ Tông, quyền thế nghiêng cả triều đình lẫn dân gian. Đến khi mắc tội bị giáng, có người làm thơ rằng:

 "Cỏ hao gai góc mọc sâu, xuân về trước cửa Vệ quốc công; chín năm ở chốn này trộm cướp cả đất trời. Hai hàng sớ kín làm nghiêng đổ thiên hạ, một đêm mưu ngầm thấu đến tai đấng chí tôn. Coi các quan như miếng thịt, khiến họ sợ đánh rơi đũa (?); khí thế nuốt cả đồng liêu, bỏ cả lời thăm hỏi nóng lạnh. Thuở ấy ai là kẻ được ơn vua? Sau lưng còn sóng thừa lan đến tận thôn quê (?)."

 Lại có bài: "Thế muốn vượt mây, uy chạm tới trời, quyền nghiêng cả Hoa Hạ, sức đẩy được núi. Ba năm có người bám đuôi ngựa ký (bám theo người tài giỏi để được nổi danh), một ngày không còn đường níu râu rồng (điển Hoàng Đế cưỡi rồng lên trời, bề tôi níu râu rồng mà râu đứt; ý chỉ vua băng hà, mất chỗ dựa). Gác vẽ chẳng mở, én trên xà đã bay đi; cửa son thôi quét, quạ con lại trở về. Nghìn núi muôn khe hẳn cũng buồn bã, dòng nước chảy nghiêng ra ải Vũ Quan." (Trích từ Lư thị tạp ký)

 Tiết Chiêu Vĩ

 Đời Đường, Tiết Bảo Tốn trong niên hiệu Đại Trung rất khinh bạc phóng túng, nhân đó lấn lướt, xúc phạm các chú, nên từ chức Khởi cư xá nhân (quan ghi chép lời nói việc làm hằng ngày của vua) bị giáng làm Tư mã (chức phó ở châu, thường dùng để đày quan bị giáng) Lễ Châu.

 Con ông là Chiêu Vĩ rất giống tính cha, từng làm Viên ngoại lang (quan phó trong một ty) bộ Từ (ty coi việc tế tự). Khi ấy Lý Hệ làm Viên ngoại lang bộ Lễ, Vương Nghiêu làm Viên ngoại lang ty Chủ khách (ty coi việc tiếp đón sứ thần các nước). Sáng mồng một Tết, các quan đứng chầu giữa hàng nghi trượng (cờ quạt, binh khí bày ra trong lễ triều); lúc lui ban, Chiêu Vĩ ngâm to: "Bên trái quạ vàng, bên phải thỏ ngọc (ý chỉ mặt trời, mặt trăng), là cờ xí của thiên tử." Nghiêu vội hỏi câu dưới, Chiêu Vĩ ứng tiếng đáp: "Trên là Lý Hệ, dưới là Vương Nghiêu, là hàng ngũ của kẻ tiểu nhân." Người nghe không ai không cười lớn.

 Trong niên hiệu Thiên Phục, Chiêu Vĩ từ chức Đài thừa (quan phó của Ngự sử đài, cơ quan giám sát các quan) bị giáng liên tiếp, đến làm Tư mã Đăng Châu. Trung thư xá nhân (quan soạn thảo chiếu chỉ) Nhan Nghiêu thảo chiếu, đại ý rằng: "Lấn lướt các bậc chú bác, nối đời cái ác của cha." (Trích từ Chích ngôn)

 Thôi Thận Do

 Đời Đường, từ niên hiệu Đại Trung đến niên hiệu Hàm Thông, Bạch Mẫn Trung vào làm tể tướng, kế đó Tất Thành, Tào Xác, La Thiệu tạm quyền chức sứ tướng, lần lượt bước lên chốn triều đình. Tể tướng Thôi Thận Do nói: "Có thể về được rồi, gần đây Trung thư sảnh (cơ quan đầu não của tể tướng) toàn là người Phiên." Bởi vì Tất, Bạch, Tào, La đều là họ của người Phiên (các tộc ngoài Trung Nguyên).

 Trước đó, khi Tưởng Thân mới được dùng làm tể tướng, Lý Cảnh Nhượng ở Tây Xuyên đọc tin triều đình gửi về, than rằng: "Ta không thể phụng sự người này." Liền mượn cớ ốm, bỏ nơi trấn nhậm, có thơ rằng: "Thành Đô mười vạn hộ, vứt bỏ như một sợi lông hồng" — cũng cùng một ý giễu như Thận Do.

 Đại phu Triệu Sùng mất, Thị lang (quan phó của một bộ) Ngô Hùng (?) than: "Vốn mong ông sẽ được như Tất, Bạch, sao lại trái với điều mong đợi?" Ấy là tiếc ông không được bái làm tể tướng, mà cũng là mỉa mai thời bấy giờ. (Trích từ Bắc mộng tỏa ngôn)

 Trịnh Huân

 Đời Đường, trong niên hiệu Hàm Thông, Nhan Tiêu thi đỗ trạng nguyên trong khoa do Trịnh Huân làm chủ khảo. Trước đó ở Từ Châu có Bàng Huân (?) làm loạn, Trịnh Huân có ý khích lệ người lập công trung liệt, tưởng Nhan Tiêu là con cháu Lỗ công (tức Nhan Chân Khanh, bậc trung thần đời Đường), nên lấy đỗ đầu. Sau đó hỏi đến gia miếu (miếu thờ tổ tiên của dòng họ quyền quý), Tiêu thưa: "Tiêu xuất thân nghèo hèn, ở kinh đô không có gia miếu." Huân lúc ấy mới vỡ lẽ, lặng thinh hồi lâu. Có kẻ giấu tên làm thơ giễu: "Đầu óc quan chủ khảo quá ư lẫn lộn mù mờ, nhận lầm Nhan Tiêu là Lỗ công." (Trích từ Chích ngôn)

 Đường Ngũ Kinh

 Đời Đường, trong niên hiệu Hàm Thông, ở Kinh Châu có một thư sinh, người ta gọi là Đường Ngũ Kinh, học thức tinh thông uyên bác, thật đáng gọi là bậc đại nho, phong cách (?) rất thanh cao, được mọi người tôn làm thầy. Ông tụ tập năm trăm học trò, sống bằng lễ vật nhập học của học trò, thong dong suốt năm, có phong thái như Tử Hạ dạy học ở Tây Hà, Phục Sinh truyền kinh ở Tế Nam. Các quan thuộc trong phủ phần nhiều giao du với ông.

 Ông thường nói với người ta: "Con em hư hỏng có ba lần biến hóa: lần thứ nhất biến thành châu chấu, tức là bán ruộng vườn mà ăn; lần thứ hai biến thành mọt sách, tức là bán sách mà ăn; lần thứ ba biến thành cọp, tức là bán đầy tớ mà ăn. Hạng người ăn ba kiểu ấy, đời nào mà chẳng có." (Trích từ Bắc mộng tỏa ngôn)

 Khách chùa Thanh Long

 Đời Đường, cuối niên hiệu Càn Phù, có người khách trọ ở chùa Khai Nguyên tại Quảng Lăng, nhân buổi họp bàn văn chương (?) kể rằng: Trước đây khi trọ ở chùa Thanh Long tại kinh đô, có người khách thường đến thăm vị tri sự tăng (nhà sư lo việc điều hành trong chùa). Gặp lúc sư đang vội, không rảnh tiếp lâu. Hôm sau khách lại đến, lại gặp lúc sư đang tiếp một vị quan trong triều có chức vụ quan trọng. Lần sau đến nữa, cũng bị việc khác ngăn trở. Khách lộ rõ vẻ giận, đề thơ lên cửa rồi bỏ đi:

 "Rồng trong khám đã về biển Đông, mặt trời trong thời khắc đã lặn về tây; Kính Văn nay không còn, đá vụn trôi vào cát chảy."

 Các nhà sư đều không hiểu, chỉ có một chú sa di (chú tiểu, người mới xuất gia chưa thụ giới lớn) hiểu được. Mọi người hỏi lẽ, chú đáp: "Chữ 'khám' bỏ phần chữ 'long' (rồng) đi thì còn chữ 'hợp' (cả); chữ 'thời' bỏ phần chữ 'nhật' (mặt trời) đi thì còn chữ 'tự' (chùa); chữ 'kính' bỏ phần chữ 'văn' đi thì còn chữ 'cẩu' (đồng âm với chữ 'chó'); chữ 'toái' (vụn) bỏ phần chữ 'thạch' (đá) đi thì còn chữ 'tốt' (chết). Ghép lại là 'cả chùa đồ chó chết'. Đây là lời bất kính, làm nhục chúng ta."

 Các sư bấy giờ mới vỡ lẽ, đuổi theo tìm thì bặt tăm. Người khách gạn hỏi kỹ chú sa di, thì ra chú chính là Vân Hạo, vị cung phụng (người có tài nghệ được vào hầu trong cung) dưới triều Ý Tông. (Trích từ Quế uyển tùng đàm)

 La Ẩn

 Đời Đường, Bùi Quân cưới con gái Tiêu Cấu. Vừa làm lễ vấn danh (lễ nhà trai hỏi tên tuổi, ngày sinh của cô gái, một bước trong hôn lễ) chưa bao lâu thì Quân đỗ tiến sĩ. La Ẩn làm một bài tuyệt cú châm biếm, đại ý: "Nhìn kỹ vầng trăng hóa ra có ý, mới biết cây quế xanh (bẻ quế ví thi đỗ) ở gần chị Hằng (ví người vợ con nhà quyền quý)." (Trích từ Chích ngôn)

 Thái Bình quảng ký, quyển thứ hai trăm năm mươi sáu

 (Bộ Tử, loại tiểu thuyết gia, mục chuyện lạ, sách Thái Bình quảng ký)

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều Thanh theo lệnh vua biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video