Thiên 274 — Quyển 274

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống, gom các truyện kể từ xưa), quyển 274

 Tình cảm

 Mua phấn — Thôi Hộ — Vũ Diên Tự

 Cô gái may áo thời Khai Nguyên — Vi Cao — Âu Dương Chiêm

 Tiết Nghi Liêu — Nhung Dục

 Mua phấn

 Có một nhà rất giàu, chỉ có một con trai, được nuông chiều quá mức. Chàng đi dạo chợ, thấy một cô gái xinh đẹp bán hồ phấn (phấn trắng thoa mặt), đem lòng yêu. Chàng không có cách nào tự bày tỏ, bèn mượn cớ mua phấn, ngày ngày ra chợ, mua được phấn thì đi ngay, lúc đầu chẳng nói câu nào. Lâu dần, cô gái rất lấy làm ngờ.

 Hôm sau chàng lại đến, cô hỏi: "Chàng mua phấn này định dùng vào việc gì?" Chàng đáp: "Lòng tôi yêu mến nàng mà không dám tự nói ra, nhưng lúc nào cũng muốn gặp, nên mượn cớ này để được ngắm dung nhan nàng thôi." Cô gái bùi ngùi cảm động, bèn bằng lòng hẹn hò riêng, hẹn vào tối hôm sau. Đêm ấy chàng nằm yên trong nhà chính chờ nàng. Chập tối, quả nhiên nàng đến. Chàng mừng khôn xiết, nắm cánh tay nàng nói: "Ước nguyện bấy lâu, nay mới được thỏa!" Vui mừng nhảy nhót, rồi chết luôn. Cô gái hoảng sợ, không biết làm sao, bèn trốn đi, sáng ra trở về tiệm phấn.

 Đến giờ ăn, cha mẹ lạ vì con chưa dậy, đến xem thì đã chết rồi. Lúc sắp khâm liệm, mở rương hòm ra thấy hơn trăm gói hồ phấn lớn nhỏ chất đống. Bà mẹ nói: "Thứ giết con ta ắt là phấn này." Bà vào chợ mua phấn khắp các hàng, đến lượt cô gái này, so thấy cách gói giống hệt mấy gói trước, bèn bắt lại hỏi: "Sao lại giết con ta?" Cô gái nghe vậy nghẹn ngào, kể hết sự thật. Cha mẹ chàng không tin, đem kiện lên quan.

 Cô gái nói: "Thiếp đâu còn tiếc gì cái chết, chỉ xin một lần được đến bên thi thể khóc cho hết lòng thương." Huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) cho phép. Nàng đến thẳng nơi ấy, vuốt thi thể khóc thảm thiết: "Bất hạnh đến nỗi này! Nếu hồn người chết có thiêng, thiếp còn hận gì nữa!" Chàng trai bỗng sống lại, kể hết đầu đuôi. Hai người bèn thành vợ chồng, con cháu đông đúc. (Trích sách U minh lục.)

 Thôi Hộ

 Thôi Hộ người đất Bác Lăng, dáng vẻ rất đẹp nhưng tính cô độc, thanh cao, ít hợp với ai. Chàng dự thi tiến sĩ (khoa thi tuyển người ra làm quan, thuộc loại khó nhất). Vào tiết Thanh minh (tiết đầu tháng ba âm lịch, người ta đi tảo mộ, chơi xuân), chàng một mình dạo phía nam kinh đô, gặp một trang trại của dân, khu nhà rộng chừng một mẫu, hoa cây um tùm, vắng lặng không bóng người. Chàng gõ cửa hồi lâu thì có một cô gái nhìn qua khe cửa hỏi: "Ai đấy?" Hộ nói họ tên mình, rồi bảo: "Tôi một mình đi chơi xuân, uống rượu khát nước, xin chút nước uống."

 Cô gái vào trong, mang ra một chén nước, mở cửa, kê giường mời ngồi. Nàng một mình tựa vào cành nghiêng của cây đào nhỏ, đứng lặng, mà tình ý rất nồng; dáng vẻ yêu kiều duyên dáng, đẹp vô cùng. Thôi đem lời ghẹo, nàng không đáp; hai bên nhìn nhau hồi lâu. Thôi từ biệt ra về, nàng tiễn tới cửa, như không kìm được tình mà quay vào. Thôi cũng ngoái nhìn mãi rồi về. Từ đó chàng tuyệt không trở lại.

 Đến tiết Thanh minh năm sau, chàng chợt nhớ đến nàng, tình không kìm nổi, đi thẳng đến tìm. Cổng sân vẫn như cũ nhưng đã khóa. Thôi bèn đề thơ lên cánh cửa bên trái:
"Năm ngoái hôm nay, trong cửa này,
Mặt người, hoa đào ánh nhau hồng.
Mặt người chẳng biết đi đâu mất,
Hoa đào như cũ cười gió đông."

 Mấy ngày sau, tình cờ chàng lại đến phía nam kinh đô, bèn lại tìm đến, nghe trong nhà có tiếng khóc. Chàng gõ cửa hỏi, có một ông lão ra nói: "Chẳng phải anh là Thôi Hộ sao?" Đáp: "Phải." Ông lão lại khóc: "Anh giết con gái tôi rồi!" Thôi kinh hãi, không biết đáp thế nào. Ông lão nói: "Con gái tôi đã đến tuổi cài trâm (tuổi mười lăm, đến tuổi lấy chồng), biết chữ, chưa gả cho ai. Từ năm ngoái đến nay nó thường bần thần như mất cái gì. Mấy hôm trước tôi cùng nó ra ngoài, lúc về nó thấy trên cánh cửa trái có chữ, đọc xong vào nhà thì đổ bệnh, rồi nhịn ăn mấy ngày mà chết. Tôi già rồi, chỉ có mỗi đứa con gái này; sở dĩ chưa gả là muốn tìm người tử tế để gửi gắm tấm thân già. Nay nó chẳng may chết đi, há chẳng phải anh giết nó sao?" Rồi lại níu lấy Thôi mà khóc lớn.

 Thôi cũng cảm động đau xót, xin vào khóc nàng. Nàng vẫn nằm ngay ngắn trên giường. Thôi nâng đầu nàng gối lên đùi mình, vừa khóc vừa khấn: "Anh ở đây rồi." Chốc lát nàng mở mắt, nửa ngày sau thì sống lại. Ông lão mừng lắm, bèn gả con gái cho chàng. (Trích sách Bản sự thi.)

 Vũ Diên Tự

 Đời Đường, trong niên hiệu Tải Sơ của Vũ hậu (tức Võ Tắc Thiên), Tả ty lang trung (chức quan đứng đầu một ty ở Thượng thư tỉnh, cơ quan hành chính trung ương) là Kiều Tri Chi có một người tì nữ tên Yểu Nương, tài nghệ và nhan sắc bậc nhất đương thời. Tri Chi yêu chiều nàng, vì nàng mà không lấy vợ. Vũ Diên Tự (cháu họ Võ hậu) nghe tiếng, đòi được gặp một lần; thế lực của hắn không ai cản nổi. Gặp rồi, hắn giữ luôn nàng lại, không có lẽ nào trả về. Tri Chi đau đớn căm phẫn đến sinh bệnh, bèn làm thơ chép lên lụa trắng, đút lót hậu cho người gác cổng để chuyển đến Yểu Nương. Yểu Nương nhận được thơ, nghẹn ngào đau xót, buộc ba bài thơ vào váy rồi gieo mình xuống giếng mà chết. Diên Tự thấy thơ, sai bọn quan lại tàn ác vu hãm Tri Chi, làm tan nát cả nhà ông. Thơ của Tri Chi rằng:

 "Nhà họ Thạch, vườn Kim Cốc chuộng khúc hát mới,
Mười hộc ngọc sáng mua người đẹp.
(Nhắc chuyện Thạch Sùng, phú hào đời Tấn, có vườn Kim Cốc, dùng ngọc mua người thiếp yêu là Lục Châu; sau kẻ quyền thế đòi Lục Châu, nàng nhảy lầu chết. Hộc là đơn vị đong lường.)
Ngày trước được yêu, chàng tự hứa hẹn,
Lúc này múa hát được lòng người.
Lầu gác nhà chàng chẳng khó khăn gì (?),
Lại nỡ đem múa hát cho người khác mượn xem.
Giàu sang hùng mạnh, chẳng theo lẽ phải,
Kiêu căng cậy thế, ngang ngược lấn át.
Biệt chàng, xa chàng, rốt cuộc chẳng nỡ,
Uổng công che tay áo, lệ làm nhòe phấn son.
Trăm năm ly biệt nơi lầu cao,
Má hồng một đời vì chàng mà hết."
(Trích sách Bản sự thi.)

 Cô gái may áo thời Khai Nguyên

 Trong niên hiệu Khai Nguyên (niên hiệu của Đường Huyền Tông), triều đình phát áo bông cho quân lính ở biên ải, áo được may trong cung. Có người lính tìm thấy trong áo bào ngắn một bài thơ:
"Người lính đi trấn giữ nơi sa trường,
Rét khổ biết ngủ làm sao.
Áo chiến qua tay ta may,
Biết sẽ rơi vào tay ai.
Cố ý khâu thêm nhiều chỉ,
Ôm tình nhồi thêm nhiều bông.
Kiếp này đã qua rồi vậy,
Xin kết duyên ở kiếp sau."

 Người lính đem bài thơ trình chủ soái, chủ soái dâng lên vua. Huyền Tông ra lệnh đem thơ cho khắp sáu cung (các cung của phi tần, cung nữ) xem, phán: "Ai làm thì đừng giấu, ta không bắt tội." Có một cung nữ tự nhận mình "tội đáng muôn chết". Huyền Tông rất thương cảm, bèn gả nàng cho người lính đã nhặt được thơ, lại bảo: "Ta kết cho ngươi duyên ngay kiếp này." Người ở biên ải ai nấy đều cảm động rơi lệ. (Trích sách Bản sự thi.)

 Vi Cao

 Vi Cao, tiết độ sứ (quan nắm cả quân sự lẫn hành chính một vùng lớn) đất Tây Xuyên đời Đường, lúc trẻ đi chơi đất Giang Hạ, ở trọ nhà khách của sứ quân (cách gọi tôn quan thứ sử, đứng đầu một châu) họ Khương. Con nhỏ nhà họ Khương tên Kinh Bảo, đã học xong hai bộ kinh; tuy gọi Vi là anh, nhưng kính trọng phụng sự theo lễ như với cha. Kinh Bảo có một tì nữ nhỏ tên Ngọc Tiêu, mới mười tuổi, thường được sai riêng hầu hạ anh Vi; Ngọc Tiêu cũng chăm chỉ hầu hạ.

 Hai năm sau, sứ quân họ Khương vào Quan Trung (vùng kinh đô) xin làm quan, gia quyến không đi theo được, Vi bèn dọn đến ở chùa Đầu Đà. Kinh Bảo vẫn thỉnh thoảng sai Ngọc Tiêu đến đó hầu hạ. Ngọc Tiêu lớn dần, nhân đó hai người nảy sinh tình ý.

 Bấy giờ Liêm sứ (quan đi xét việc quan lại một vùng) là Trần Thường thị nhận được thư của chú Vi, nói: "Cháu Cao lâu ngày làm khách ở quý châu, rất mong ngài cho nó về thăm cha mẹ." Liêm sứ mở thư xong, cấp cho thuyền bè và đồ dùng, lại sợ chàng nấn ná, nên xin không gặp mặt từ biệt, cho thuyền đậu ở bãi sông, bảo người chèo thuyền giục đi ngay. Vi lúc chạng vạng lau nước mắt, viết thư từ biệt Kinh Bảo. Chốc lát Bảo cùng Ngọc Tiêu đến, vừa buồn vừa mừng. Bảo bảo Ngọc Tiêu đi theo hầu Vi. Vi vì xa cha mẹ đã lâu, không dám đưa nàng cùng đi, nên một mực từ chối, rồi hẹn với nàng: ít thì năm năm, nhiều thì bảy năm sẽ đến đón Ngọc Tiêu. Chàng để lại một chiếc nhẫn ngọc và một bài thơ tặng nàng.

 Qua năm năm chàng không đến, Ngọc Tiêu bèn lặng lẽ cầu khấn ở bãi Anh Vũ. Lại qua hai năm nữa, đến mùa xuân năm thứ tám, Ngọc Tiêu than: "Chàng nhà họ Vi một lần đi đã bảy năm, thế là không đến nữa rồi!" Bèn nhịn ăn mà chết. Nhà họ Khương thương lòng chung thủy của nàng, đeo chiếc nhẫn ngọc vào ngón giữa nàng rồi chôn cùng.

 Về sau Vi trấn giữ đất Thục, đến phủ được ba ngày thì xét hỏi tù nhân trong ngục, rửa sạch những vụ oan sai; số người bị giam nặng nhẹ gần hơn ba trăm. Trong đó có một người bị năm thứ gông cùm, lén nhìn lên công đường (?), thì thầm: "Ông bộc xạ (chức quan rất cao, ở đây là danh hàm của Vi Cao) chính là anh Vi năm xưa." Rồi lớn tiếng gọi: "Bộc xạ, bộc xạ! Có nhớ Kinh Bảo nhà họ Khương không?" Vi nói: "Nhớ lắm." Người ấy nói: "Chính là tôi đây." Ông hỏi: "Phạm tội gì mà bị giam nặng thế?" Đáp: "Sau khi từ biệt anh, ít lâu tôi đỗ khoa minh kinh (khoa thi về hiểu biết kinh sách), lại được tuyển làm huyện lệnh Thanh Thành. Người nhà lỡ làm cháy kho, cháy cả thẻ bài và ấn tín."

 Vi nói: "Lỗi của người nhà vốn không phải lỗi của anh." Lập tức rửa oan cho, trả lại mặc thụ (dải dây đen đeo ấn, tức chức quan huyện lệnh), rồi tâu xin cho làm quan đứng đầu châu Mi. Chiếu chỉ ban xuống nhưng chưa cho đi nhậm chức; ông sai người trông coi (?), ban dải lụa đỏ (dấu hiệu của quan to) cho vẻ vang, và giữ lại làm khách trong phủ.

 Bấy giờ đang sau trận đại quân, mọi việc mới gây dựng, bề bộn, trải mấy tháng ông mới hỏi Ngọc Tiêu ở đâu. Khương nói: "Đêm bộc xạ buộc thuyền ra đi, có hẹn với nàng bảy năm làm kỳ hạn. Quá hạn mà anh không đến, nàng bèn nhịn ăn mà chết." Rồi ngâm bài thơ tặng kèm chiếc nhẫn ngọc:
"Chim sẻ vàng ngậm đến đã mấy xuân,
(Nhắc chuyện Dương Bảo đời Hán cứu chim sẻ vàng, chim ngậm vòng ngọc đến đền ơn; ở đây chỉ chiếc nhẫn ngọc.)
Lúc chia tay cởi ra tặng người đẹp.
Sông dài chẳng thấy thư cá gửi về,
(Thư cá: thư từ; người xưa gửi thư trong hình con cá.)
Đành để nỗi nhớ theo giấc mộng vào đất Tần."

 Vi nghe xong càng thêm thê lương than thở, bèn cho chép kinh, tạc tượng rất nhiều để đền đáp tấm lòng xưa; lại nhớ thương mà không có cách nào gặp lại. Bấy giờ có một sơn nhân (người tu đạo ẩn trong núi) họ Tổ, có phép thuật như Thiếu Ông (phương sĩ đời Hán Vũ Đế, từng làm phép cho vua thấy lại hồn người phi đã chết), có thể khiến người đã chết gặp lại người thân. Ông chỉ bảo phủ công trai giới (ăn chay, kiêng cữ, giữ mình trong sạch) bảy ngày. Một đêm thanh vắng, Ngọc Tiêu đến, tạ rằng: "Nhờ sức bộc xạ chép kinh tạc tượng, mười ngày nữa thiếp sẽ được đầu thai. Mười ba năm sau thiếp sẽ lại làm thị thiếp để tạ ơn lớn." Lúc đi, nàng mỉm cười nói: "Đàn ông bạc tình, khiến người sống kẻ chết cách biệt."

 Về sau Vi nhờ có công ở Lũng Hữu, suốt đời vua Đức Tông cai trị đất Thục không bị thay, vì thế lâu năm được thăng dần lên đến Trung thư lệnh (chức đứng đầu Trung thư tỉnh, hàng tể tướng). Thiên hạ hưởng ứng quy phục, các tộc người Lô, người Bặc ở miền tây nam cũng một lòng theo về. Nhân dịp làm lễ mừng sinh nhật, các trấn đến chúc mừng đều dâng của quý lạ; riêng Lư Bát tọa (cách gọi tôn quan thượng thư) ở Đông Xuyên tặng một ca cơ chưa đến tuổi mười sáu, cũng lấy tên là Ngọc Tiêu. Nhìn kỹ thì đúng là Ngọc Tiêu nhà họ Khương, ở ngón giữa có một vòng thịt nổi lên, không khác gì chiếc nhẫn ngọc lưu biệt năm xưa. Vi than: "Bây giờ ta mới biết, phận sống chết là một đi một lại; lời Ngọc Tiêu nay đã nghiệm đúng." (Trích sách Vân khê hữu nghị.)

 Âu Dương Chiêm

 Âu Dương Chiêm, tên chữ là Hành Chu, người huyện Tấn Giang, châu Tuyền. Mới hai mươi tuổi đã giỏi làm văn, tài trời phú dồi dào. Trong niên hiệu Trinh Nguyên chàng đỗ tiến sĩ. Thi xong kỳ quan thí (kỳ thi tiếp theo sau khi đỗ tiến sĩ, để được bổ làm quan), chàng đi chơi Thái Nguyên, để ý đến một người trong nhạc tịch (sổ ghi tên các kỹ nữ, ca nữ thuộc quan phủ), hai bên rất tâm đầu ý hợp. Khi về, chàng thề với nàng: "Về đến kinh đô ta sẽ đón nàng." Rồi rơi lệ từ biệt, lại tặng nàng bài thơ:

 "Giục ngựa, dần thấy xa,
Ngoái đầu, bụi đường dài.
Thành cao đã chẳng thấy,
Huống chi người trong thành.
Lòng đi đã chẳng cam,
Tình người ở hẳn nhiều cay đắng.
Năm Nguyên phía đông bắc là đất Tấn,
Nghìn dặm phía tây nam là đất Tần.
Một chiếc giày chẳng bước ra khỏi cửa,
Một cỗ xe bánh chẳng ngừng lăn.
Bèo trôi và quả bầu bị buộc,
(Bèo trôi chỉ chàng phiêu bạt, bầu buộc chỉ nàng ở yên một chỗ.)
Sớm muộn hẹn được gần nhau."

 Ít lâu sau chàng được bổ làm Tứ môn trợ giáo của Quốc tử giám (chức trợ giảng ở trường Tứ môn thuộc Quốc tử giám, trường học cao nhất của triều đình), ở lại kinh đô. Người con gái trong nhạc tịch nhớ chàng khôn nguôi, qua một năm thì sinh bệnh, bệnh rất nặng. Nàng bèn trang điểm, búi tóc thật cao, lấy dao cắt búi tóc bỏ vào hộp, quay sang bảo em gái: "Chị sắp chết rồi. Nếu người của chàng Âu Dương đến, có thể đưa cái này làm tin." Lại để lại bài thơ:
"Từ khi chia biệt, nhan sắc phai,
Nửa vì nhớ chàng, nửa giận chàng.
Muốn biết tóc mây ngày trước thế nào,
Vì em, mở chiếc hộp chỉ vàng."
Viết xong thì mất. Khi người Chiêm sai đến, cô em làm đúng lời dặn, mang thẳng về kinh, kể hết sự việc. Chiêm mở hộp xem, lại thấy bài thơ, đau đớn một trận rồi chết.

 Vì thế Mạnh Giản làm thơ, trong lời tựa viết: "Bậc tài giỏi đất Mân Việt chỉ có Âu Dương sinh, nay ta làm thơ khóc chàng. Chàng nhờ giỏi văn mà thi đỗ, mới nhận chức quan bậc thấp nhất, ăn lộc ở Thái học, giúp việc dạy dỗ ở Thành Quân (tên gọi khác của Quốc tử giám), có công lao. Năm Kỷ Mão niên hiệu Trinh Nguyên đời Đường ta, chàng từng dâng thư lên phủ tể tướng bàn việc lớn, phong cách thanh nhã, lời lẽ thiết thực, đúng chỗ. Gặp lúc phía đông dấy binh, quan phủ quan huyện chưa rảnh để vỗ về, tiến cử. Lâu ngày chàng chán cảnh đi chơi ở Thái Nguyên, trở về kinh đô, rồi mất khi đang làm quan (?).

 Buồn thay! Chàng sinh ra trong cảnh nghèo hèn đơn chiếc, vì theo đuổi danh tiếng nên một lòng cần cù tằn tiện, không biết đến đàn hát sắc đẹp. Đến khi ra làm quan, chàng chưa biết cảnh phòng the, người eo thon là thứ mê hoặc lòng người. Lúc mới đến Thái Nguyên, trong buổi tiệc ở nhà đại tướng quân có một kỹ nữ, vào bậc nổi bật nhất phương bắc, nhiều lần đưa mắt nhìn chàng. Chàng cảm mến nàng, ở lại vui chơi mấy tháng, cho rằng niềm vui ân ái đều gói trọn ở đây. Rồi chàng quay xe về nam, kỹ nữ xin đi theo. Chàng nói: 'Mười con mắt cùng nhìn, không thể không sợ.' Bèn từ chối, hẹn đợi về đến kinh đô sẽ cho người đến đón. Nàng bằng lòng, chàng mới đi.

 Rốt cuộc chàng vì gặp trắc trở liên tiếp mà không giữ được lời hẹn. Quá hạn, chàng mới sai một người đánh xe bí mật đi đón. Kỹ nữ vì mong chờ lâu ngày mà thành bệnh, không chữa được. Đêm trước khi chết, nàng cắt búi tóc mây, bảo người hầu gái: 'Người ta yêu hẳn sẽ đến tìm ta, hãy đem búi tóc này làm quà tặng.' Người được sai đến, nhận lấy búi tóc, đánh xe không trở về, trao búi tóc cho chàng. Chàng vì thế đau đớn oán hận, hơn mười ngày sau cũng mất. Đó chính là người mà Hàn Thoái Chi (tức Hàn Dũ, nhà văn lớn đời Đường) gọi là 'Âu Dương Chiêm sinh' trong bài viết về Hà Phồn.

 Mục Nguyên Đạo người Hà Nam đến thăm ta, thường than thở về chuyện ấy. Ôi! Tình yêu sâu nặng giữa trai gái, vốn đến mức liều chết vì nhau, điều ấy cũng không che giấu được (?). Phàm người ta lấy sự dứt khoát cắt bỏ để khỏi bị sắc đẹp làm chìm đắm, há phải là như thế chăng (?). Thơ nhạc phủ xưa có bài 'Hoa Sơn kỳ' (chuyện chàng trai chết vì tương tư, cô gái lao vào quan tài chết theo), sách Ngọc đài tân vịnh có bài 'Viên lại nhỏ ở Lư Giang' (chuyện Tiêu Trọng Khanh và vợ là Lưu Lan Chi bị ép chia lìa nên cùng tự tử); chuyện cùng chết vì nhau có lẽ cũng như thế này. Ngày rảnh, ta tình cờ làm thơ để nối theo, rằng:

 Có người khách chẳng phải bị đày lên bắc (?),
Giục ngựa dừng chân ở Thái Nguyên.
Thái Nguyên có người đẹp,
Vẻ diễm lệ rọi sáng cả mây bay.
Trên tiệc liếc đôi mắt long lanh như sóng,
Ánh mắt dồn cả về chàng.
Lòng chàng xao động,
Ngay hôm ấy cùng nhau vui vầy.
Lời định tình chẳng chỉ một câu,
Kết lòng thề trước núi xanh:
Sống chết không đổi thay,
Lòng thành chẳng có lời chia rẽ.

 Người này là học quan ở Thái học,
Người kia thuộc quan phủ phương bắc.
Nửa đêm muốn theo nhau,
Thành nghiêm ngặt, cửa quân ngăn cách.
Ban ngày muốn ở cùng nhau,
Chàng lại sợ người đạo đức nghe biết.
Bỗng như dòng nước đầu núi Lũng,
Đành chia hai ngả đông tây.
Sợ chia lìa, ruột thắt nghìn nút,
Lệ nhỏ, hai mắt mờ.
Vốn hẹn về đến kinh sư,
Sẽ đánh xe đón nhau.

 Lời hẹn xưa bắt đầu trắc trở,
Nàng lo buồn day dứt mãi.
Búi tóc cao như chim vàng anh, cao vút như ve ngọc (?),
Tay thon tự mình sửa sang,
Rồi lấy kéo cắt đứt tận chân tóc.
Tình dịu dàng gửi người hầu gái:
"Vì ta trao cho người ta yêu."
Người của chàng đến,
Người hầu gái bèn bước ra,
Gạt lệ lấy vật nàng gửi lại,
Lòng thành sâu nặng xin được chuyển đi.
Niêm phong đem tặng người quân tử,
Mong một lời an ủi người dưới suối vàng.

 Người được sai về phục mệnh,
Chần chừ ôm nỗi đắng cay.
Chiêm sinh mừng vì người đã về,
Mang ngược giày chạy ra cửa đón (ý nói vội vàng mừng rỡ).
Quỳ thẳng lưng nghe chưa hết,
Kinh hãi đau thương, lệ ròng ròng.
Chẳng uống cũng chẳng ăn,
Lòng thương trăm nghìn mối.
Tình trong lòng một đêm trống rỗng,
Tinh thần sáng hôm sau tàn lụi.
Thương thay khí hạo nhiên (khí chất cương trực lớn lao của con người),
Tan tác trở về với tạo hóa.

 Đời ngắn tuy phải chia lìa,
Đêm dài nơi cõi chết chẳng còn ngăn trở.
Hai hồn rốt cuộc gặp lại nhau (?),
Như hai thanh kiếm uốn lượn hóa rồng
(Nhắc chuyện hai thanh kiếm Long Tuyền và Thái A bị chia xa, cuối cùng hóa thành hai con rồng gặp nhau dưới nước).
Đàn ông sớm sống phóng khoáng,
Thì nụ cười khéo sao làm hại được.
Giữ mình vốn phải khổ công giữ tiết (?),
Một đi rồi làm sao trở lại.
Người đời sau chớ say đắm,
Say đắm sẽ hại đến bản tính thật (?).
(Trích sách Mân Xuyên danh sĩ truyện.)

 Tiết Nghi Liêu

 Tiết Nghi Liêu, trong niên hiệu Hội Xương, làm Tả thứ tử (quan thuộc phủ của thái tử), được cử làm sứ giả mang chiếu sắc phong sang nước Tân La. Ông từ Thanh Châu vượt biển, thuyền nhiều lần bị gió mưa dữ cản trở; đã lên thuyền rồi lại bị trôi về, phải ở trạm dịch Thanh Châu một năm. Tiết độ sứ Ô Hán Chân càng hết lòng tiếp đãi. Trong nhạc tịch có một kỹ nữ hầu rượu tên Đoàn Đông Mỹ, Tiết khá để tình; vị chủ soái bèn cho nàng ở trong trạm dịch.

 Mùa xuân năm ấy, ngày Tiết lên đường, ở tiệc tiễn ông nghẹn ngào rơi lệ, Đông Mỹ cũng vậy. Ông bèn để lại bài thơ trên tiệc:
"Hoa đào của A Mẫu (tức Tây Vương Mẫu, bà tiên trong truyền thuyết) đang rực như gấm,
Cỏ vương tôn (loài cỏ trong thơ xưa gợi nỗi nhớ người đi xa) xanh mờ như khói.
Chẳng cần trông ra biển biếc nữa,
Ngậm ngùi tình vui vừa đúng một năm."

 Tiết sang đến nước ngoài, chưa kịp làm lễ sắc phong thì cờ và cờ tiết (cờ biểu thị quyền sứ thần) sớm tối đều phát ra tiếng kêu; ít lâu ông mắc bệnh, bảo phán quan (quan phụ tá) Miêu Giáp: "Sao Đông Mỹ cứ hiện ra trong mộng ta mãi thế?" Mấy ngày sau ông mất. Miêu thay làm chánh sứ, cử hành lễ. Linh cữu của Tiết đưa về đến Thanh Châu, Đông Mỹ xin phép đến trạm dịch, mặc đồ tang trắng, dâng lễ cúng, gào khóc vuốt quan tài, đau đớn một trận rồi chết. Duyên tình cảm động lẫn nhau như vậy thật là chuyện lạ. (Trích sách Trữ tình tập.)

 Nhung Dục

 Hàn Hoảng, tước Tấn quốc công, trấn giữ đất Chiết Tây; Nhung Dục làm thứ sử một châu trong địa hạt. Trong quận có một kỹ nữ hầu rượu hát hay, nhan sắc cũng thanh nhã xinh đẹp, Dục đem lòng yêu rất sâu. Nhạc tướng (người cai quản các ca kỹ) đất Chiết Tây nghe tài nàng, bẩm với Hoảng, gọi nàng vào nhạc tịch. Dục không dám giữ lại, bèn làm một bài ca bên hồ tặng nàng, dặn: "Đến đó, nếu được bảo hát, nhất định phải hát bài này trước tiên."

 Nàng đến nơi, Hàn mở tiệc, tự cầm chén bảo nàng hát mời rượu, nàng bèn hát bài của Nhung. Khúc hát xong, Hàn hỏi: "Nhung sứ quân gửi tình với ngươi phải không?" Kỹ nữ sợ hãi đứng dậy thưa: "Vâng." Nước mắt rơi theo lời. Hàn bảo nàng đi thay áo chờ lệnh; mọi người trên tiệc đều lo cho nàng. Hàn gọi nhạc tướng đến trách: "Nhung sứ quân là danh sĩ, để tình với kỹ nữ trong quận, sao ngươi không biết mà lại gọi nàng đến, khiến ta mang lỗi!" Bèn đánh hắn mười roi, rồi cho kỹ nữ trăm tấm lụa, lập tức trả nàng về. Lời ca ấy rằng:
"Đi nhé, đình bên hồ đầy gió xuân,
Cành liễu, dây leo buộc tình người.
Chim oanh ở lâu đều quyến luyến,
Sắp biệt, kêu luôn bốn năm tiếng."
(Trích sách Bản sự thi.)

 Thái Bình quảng ký, quyển 274

 <Bộ Tử, loại Tiểu thuyết gia, nhóm Dị văn (chuyện lạ), Thái Bình quảng ký>

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video