Thiên 28 — Quyển 28

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn thời Tống, gom chép các truyện kỳ lạ), quyển hai mươi tám

 Thần tiên, phần hai mươi tám

 Hi Giám — Nhà sư Khế Hư

 Hi Giám

 Trịnh Thự người đất Huỳnh Dương là em của quan trước tác lang (chức quan coi việc soạn văn thư, chép sử) Trịnh Phòng (?). Ông học rộng, giỏi nhiều nghề, thích chuyện lạ và ưa làm việc nghĩa hiệp. Có lần, khách đến nhà Trịnh Phòng nói chuyện những việc lạ trong đời. Trịnh Thự hỏi: "Các vị có đọc Tấn thư (sách sử chép về nhà Tấn) không? Có thấy chuyện về Thái úy Hi Giám không? Tấn thư tuy chép là ông ấy đã chết, nhưng thực ra nay ông vẫn còn sống." Khách ngồi đó kinh ngạc nói: "Xin được nghe chuyện ấy."

 Trịnh Thự kể: "Tôi có người bạn thân là ông Đoàn (?) người đất Vũ Uy, làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) huyện Định Tương. Ông có người con trai tên là Phòng (?). Từ nhỏ, cậu đã thích sống thanh tĩnh, mến mộ đạo, không ăn thịt, không uống rượu. Năm mười sáu tuổi, cậu xin cha: 'Con muốn đi tìm các núi nổi tiếng, thăm người kỳ lạ để học đạo.' Người cha đồng ý, cho mười vạn tiền để cậu theo chí mình.

 Năm thứ năm niên hiệu Thiên Bảo (năm 746), cậu con nhà họ Đoàn đi qua quận Ngụy, nghỉ trọ ở một quán. Trong quán có một người khách tự cưỡi một con lừa, mua vài chục cân thuốc, toàn là những thứ dùng để dưỡng sinh và tịch cốc (?) (phép tu nhịn ăn ngũ cốc của người học đạo). Trong số thuốc ấy có vị khó kiếm, chưa mua đủ, nên ngày nào ông cũng ra chợ, đến các cửa hiệu tìm hỏi người buôn Hồ (người buôn từ phương Tây) để mua. Phòng thấy người khách này đã ngoài bảy mươi tuổi, lông mày trắng như tuyết, râu (?) bạc như sương mà nét mặt hồng hào như hoa đào, lại không ăn cơm. Phòng biết ông là người tu đạo, mừng lắm. Chờ lúc ông rảnh, cậu mua quả quý, món ngon, thức ăn làm thuốc và rượu ngon mời ông. Người khách rất ngạc nhiên, nói với Phòng: 'Ta là ông già trên núi, đến đây mua thuốc, không muốn người đời biết. Sao cậu nhận ra ta mà đối đãi như vậy?' Phòng đáp: 'Tôi tuy tuổi còn nhỏ nhưng tính thích thanh tĩnh. Thấy việc ông làm, tôi biết chắc ông là người tu đạo, nên muốn được gần gũi (?).' Người khách vui vẻ uống rượu cùng cậu đến tối, rồi ngủ chung.

 Vài ngày sau, việc mua thuốc xong, ông sắp đi, bảo Phòng: 'Ta họ Mạnh, tên Kỳ Tư, ở núi Hằng Sơn, cách huyện Hành Đường chín mươi dặm về phía tây bắc. Cậu muốn biết họ tên ta thì là như thế.' Phòng lại bày tiệc tiễn đưa, dập đầu thành khẩn xin được vào núi để hỏi han, học những điều cốt yếu của đạo. Ông già nói: 'Nếu vậy, xem cậu chí bền, có thể ở cùng được. Nhưng ở trong núi rất khổ, phải chịu đói rét, cho nên người học đạo phần nhiều sinh lòng nản chí bỏ về. Lại nữa, trong núi có bậc trưởng lão, ta phải thưa trình trước. Cậu hãy suy nghĩ cho kỹ.' Phòng lại một mực nài xin. Ông già biết cậu có chí, bèn bảo: 'Đến ngày hai mươi tháng tám tới, cậu hãy đến huyện Hành Đường, rồi đi về phía tây bắc ba mươi dặm, sẽ có một trang trại của một bà lão sống một mình. Bà lão ấy là người rất kỳ lạ, cậu nên đến ra mắt, nói rõ ý định của mình, rồi ngồi đó chờ ta.' Phòng lạy hai lạy, nhận lời hẹn.

 Đến hẹn, cậu tìm đi, quả nhiên thấy trang trại ấy. Bà lão ra hỏi, Phòng kể lại đầy đủ. Bà lão vỗ lưng cậu nói: 'Cậu bé còn nhỏ tuổi thế này mà đã biết ham đạo, hay thật!' Rồi bà cất túi hành lý của cậu vào trong tủ, cho cậu ở trong gian gác trước nhà chính. Nhà bà lão rất giàu, những gì Phòng cần bà đều cấp rất hậu. Ở được hai mươi ngày thì thầy Mạnh đến. Ông nhìn Phòng nói: 'Ta vốn tưởng cậu chỉ nói buột miệng thôi, đâu ngờ cậu đến thật. Nhưng ta có việc phải đi Hằng Châu, cậu hãy ở đây vài ngày, ta sẽ trở lại.' Quả đúng như lời, ông trở lại, lại bảo Phòng: 'Ta phải về thưa lại với bậc trưởng lão đã, rồi sẽ cùng cậu đi.' Vài ngày sau ông lại đến, bảo bà lão cất giữ hết tiền của, hành lý của Phòng, chỉ cho cậu mang theo quần áo chăn đệm bên mình mà đi.

 Thế là Phòng theo thầy vào núi. Ba mươi dặm đầu tuy rất hiểm trở nhưng vẫn còn đi bộ được. Ba mươi dặm sau thì tay phải bám dây leo, chân phải giẫm lên những vách đá lởm chởm, hồn vía run sợ, mồ hôi toát ra, mới vừa đến được chỗ ở của các thầy. Ở đó, phía đông và phía nam toàn là núi cao đá lớn, rừng cây rậm rạp xanh thẫm; phía bắc hơi bằng phẳng, là những dãy đồi núi; phía tây là vực dốc thẳng xuống những khe suối nhiều tầng sâu nghìn nhẫn (nhẫn: đơn vị đo chiều dài, khoảng bảy tám thước), dưới đó có ruộng tốt, người trong núi trồng trọt khá nhiều ở đấy. Có sáu gian nhà ngói, trước sau mấy dãy, nằm ở phía bắc, các thầy ở đó. Chái phía đông có bếp; có dòng suối từ trên cao đổ xuống, chảy qua mái hiên rơi xuống đất, dùng thay cho giếng nước. Bên trong cửa phía bắc, hai gian phía tây ghép làm một phòng, cửa đóng kín; các gian phía đông chia làm hai phòng (?), có sáu vị thầy ở đó. Dưới mái hiên trước phòng có mấy giá sách, chừng hai ba nghìn cuốn, có nghìn thạch lúa (thạch: đơn vị đong lường), thuốc men rất nhiều, rượu ngon thường có đến mấy thạch.

 Phòng ra mắt các thầy xong, các thầy bảo: 'Ở trong núi khác với ở cõi người, rất vất vả, phải chịu được đói, ăn thuốc thay cơm, chịu được như thế mới ở được. Cậu làm được không?' Phòng đáp: 'Làm được.' Thế là cậu ở lại.

 Được năm ngày, thầy Mạnh nói: 'Hôm nay sao không đến ra mắt lão tiên sinh?' Rồi mở phòng phía tây. Trong phòng có một gian nhà đá, phía bắc nhà mở ra, nhìn thẳng xuống sông suối, hang khe bên dưới. Lão tiên sinh ngồi trên thằng sàng (loại giường ngồi đan bằng dây, dùng để ngồi thiền), quay mặt về phía bắc, đang trai tâm (giữ lòng trong sạch, lặng yên). Phòng kính cẩn vào lạy chào. Hồi lâu lão tiên sinh mới mở mắt, nói với ông già Mạnh: 'Đây là đứa bé mà ngươi nói đó à? Đứa trẻ này tốt, cho làm đệ tử của ngươi.' Rồi mọi người lui ra, cửa lại đóng.

 Trước sân, sát bên khe suối phía tây, có mười cây thông, cây nào cũng cao mấy nhẫn. Dưới gốc có tảng đá phẳng lớn, đủ cho trăm người ngồi, trên đá có khắc bàn cờ. Lúc rảnh rỗi các thầy thường ngồi đánh cờ, uống rượu ở đó. Phòng làm người hầu, thấy các thầy đánh cờ đều không giỏi, bèn chỉ cho họ thế cờ. Các thầy nói: 'Cậu cũng biết đánh cờ à? Ngồi xuống đi.' Rồi cậu đánh với các ông, không ông nào địch nổi. Bấy giờ lão tiên sinh sai mở cửa, bước ra, chống gậy đứng bên vách núi, nhìn về phía tây một hồi lâu, rồi quay lại bảo các ông: 'Có thể đánh cờ được chứ?' Mạnh Kỳ Tư thưa: 'Mọi người đều không địch nổi đứa nhỏ này.' Lão tiên sinh cười, ngồi xuống, gọi Phòng lại: 'Ta đánh với con.' Đánh xong, lão tiên sinh kém Phòng một chút. Ông lại mỉm cười hỏi Phòng: 'Con muốn học nghề gì?' Phòng còn nhỏ, không biết xin học phép thuật, chỉ nói xin học Chu Dịch (Kinh Dịch, sách cổ về quẻ và sự biến đổi, dùng để bói toán). Lão tiên sinh bảo ông già Mạnh dạy cho cậu, rồi lại về phòng đóng cửa.

 Phòng học Dịch hơn một năm thì giỏi xem điềm trời đoán việc, bày quẻ nói việc linh nghiệm như thần. Phòng ở trong núi bốn năm, trước sau chỉ thấy lão tiên sinh ra khỏi cửa chừng năm sáu lần. Ông chỉ ngồi ngay ngắn trên thằng sàng trong phòng, giữ lòng chính, thiền quán (ngồi lặng tâm, quán xét nội tâm), mỗi lần động đến là hai ba trăm ngày không ra. Lão tiên sinh thường ít khi mở mắt, mặt mũi trẻ như con nít, thân thể rất béo tốt, hoàn toàn không ăn gì. Mỗi lần xả thiền, có khi ông uống chút nước thuốc, cũng không biết là thuốc gì. Về sau, lão tiên sinh bỗng nói: 'Ta có hẹn với nhà tiên họ Gia Cát ở Nam Nhạc (núi Hành Sơn), nay đã đến kỳ, phải đi.'

 Phòng ở trong núi lâu ngày, bỗng nhớ nhà, bèn xin về thăm cha mẹ rồi sẽ quay lại ngay. Thầy Mạnh giận nói: 'Về thì về hẳn đi, còn quay lại làm gì!' Rồi thưa với lão tiên sinh. Lão tiên sinh trách ông già Mạnh: 'Đã biết người này không theo đến cùng thì đem đến làm gì?' Thế là cho Phòng về. Về được một năm, cậu lại đi tìm các thầy. Đến nơi thì nhà cửa vẫn như cũ, cửa ngõ đóng kín, không còn một ai. Cậu xuống núi hỏi bà lão ở trang trại, bà nói: 'Các thầy không đến đã gần một năm rồi.' Phòng ân hận đến muốn chết. Hồi ở trong núi, Phòng thường hỏi ông già Mạnh lão tiên sinh họ tên là gì. Ông già lấy Tấn thư, mở truyện Hi Giám cho cậu đọc, rồi bảo: 'Muốn biết lão tiên sinh là ai, thì chính là Thái úy Hi Giám đấy.'" (Thái úy: chức quan võ cao nhất triều đình; Hi Giám là danh thần nhà Tấn.) (Trích từ sách Ký văn)

 Nhà sư Khế Hư

 Có nhà sư tên Khế Hư, vốn là con nhà họ Lý ở Cô Tang. Cha ông làm quan ngự sử (quan có nhiệm vụ can gián vua và hạch tội quan lại) dưới thời vua Huyền Tông (?). Khế Hư từ thuở bé đã thích đạo Phật. Năm hai mươi tuổi, ông cạo tóc, mặc áo vải thô, ở trong một ngôi chùa ở Trường An. Đến khi An Lộc Sơn phá ải Đồng Quan, vua Huyền Tông chạy sang phía tây vào đất Thục, Khế Hư trốn vào núi Thái Bạch, hái lá bách ăn, từ đó tuyệt lạp (nhịn hẳn, không ăn ngũ cốc).

 Một hôm, có vị đạo sĩ là Kiều quân, dáng người thanh gầy, râu tóc bạc trắng, đến thăm Khế Hư, nói: "Thần cốt của thầy (cốt cách tinh thần, tư chất bẩm sinh) rất thanh cao khác thường, sau này sẽ được dạo chơi trong tiên đô (kinh thành của tiên)." Khế Hư nói: "Tôi là người trần tục, sao đến được tiên đô?" Kiều quân đáp: "Tiên đô rất gần, thầy cố gắng thì đi được." Khế Hư bèn xin Kiều quân chỉ đường. Kiều quân nói: "Thầy hãy sắm đồ ăn ở quán trọ trên núi Thương Sơn, gặp người phụng tử (người vác sọt tre đi buôn bán rong) thì đãi ăn, đem đồ ăn mời họ. Nếu có ai hỏi thầy muốn đi đâu, thì chỉ nói: muốn đi chơi Trĩ Xuyên. Sẽ có người phụng tử dẫn thầy đi." Khế Hư nghe vậy mừng lắm.

 Đến khi An Lộc Sơn thua, vua từ đất Thục trở về Trường An, thiên hạ yên ổn, Khế Hư liền đến Thương Sơn, trọ ở quán, sắm đồ ăn ngon sạch để chờ người phụng tử mà mời. Gần mấy tháng, gặp hơn trăm người phụng tử, ai cũng ăn xong rồi đi. Khế Hư dần dần nản lòng, cho rằng Kiều quân lừa mình, định về Trường An. Đã sửa soạn hành lý xong, tối hôm ấy có một người phụng tử tuổi còn rất trẻ hỏi Khế Hư: "Thầy định đi đâu?" Khế Hư đáp: "Tôi mong đi chơi Trĩ Xuyên đã nhiều năm rồi." Người phụng tử kinh ngạc nói: "Trĩ Xuyên là phủ của tiên, thầy làm sao đến được?" Khế Hư đáp: "Từ thuở bé tôi đã thích thần tiên, từng gặp một bậc chí nhân (người đã đạt đạo) khuyên tôi đi chơi Trĩ Xuyên. Đường đi xa bao nhiêu?" Người phụng tử nói: "Trĩ Xuyên rất gần. Thầy thật có thể cùng tôi đi không?" Khế Hư nói: "Nếu quả đi được Trĩ Xuyên thì chết cũng không hối."

 Thế là người phụng tử cùng Khế Hư đến Lam Điền, sắm sửa đồ dùng. Tối hôm ấy liền lên núi Ngọc Sơn, vượt qua chỗ hiểm, trèo qua vách đá núi cao, đi chừng tám mươi dặm thì đến một cái động, có nước từ trong động chảy ra. Người phụng tử cùng Khế Hư khiêng đá lấp miệng động để chặn dòng nước. Ba ngày sau nước trong động mới cạn. Hai người cùng vào trong động, tối tăm không nhìn thấy gì, chỉ thấy một cái cửa ở xa ngoài mấy chục dặm, bèn nhắm hướng cửa mà đi. Ra khỏi động, gió êm nắng ấm, núi sông trong sáng tươi đẹp, đúng là đô thành của thần tiên. Lại đi hơn trăm dặm, lên một ngọn núi cao. Núi ấy nhiều đỉnh chụm lại, vươn cao vút (?), đường đá dốc hiểm. Khế Hư lưỡng lự không dám leo. Người phụng tử nói: "Tiên đô đã gần, sao còn chần chừ?" Rồi nắm tay dắt đi. Lên đến đỉnh núi, trên ấy bằng phẳng, nhìn xuống sông núi đồng bằng mờ mịt xa tít, không còn thấy gì nữa.

 Lại đi hơn trăm dặm, vào một cái động. Ra khỏi động thì thấy nước mênh mông không bờ, trong nước có con đường đá, rộng hơn một thước, dài hơn trăm dặm. Người phụng tử dẫn Khế Hư giẫm lên đường đá mà đi. Đến chân núi, phía trước có cây lớn, bóng khói (?) um tùm, cao mấy nghìn tầm (tầm: đơn vị đo chiều dài, khoảng tám thước). Người phụng tử trèo lên cây, cất tiếng hú dài. Một lúc lâu, bỗng có gió thu nổi lên trên ngọn cây; lát sau thấy một sợi dây lớn buộc một cái túi, từ đỉnh núi thả xuống. Người phụng tử bảo Khế Hư nhắm mắt ngồi vào trong túi. Vừa chừng nửa ngày, người phụng tử nói: "Thầy mở mắt ra xem đi." Khế Hư nhìn thì đã ở trên đỉnh núi, thấy có thành quách, cung điện, châu ngọc lấp lánh chiếu vào nhau, vượt lên trên mây trời. Người phụng tử chỉ mà bảo: "Đây là Trĩ Xuyên đấy."

 Rồi hai người cùng đi đến đó. Thấy hàng trăm tiên đồng đứng xếp hàng trước sau. Có một vị tiên hỏi người phụng tử: "Nhà sư này là ai? Chẳng phải là người cõi trần sao?" Người phụng tử đáp: "Nhà sư này thường mong được đi chơi Trĩ Xuyên, nên tôi dẫn đến đây." Rồi đến một tòa điện, có một vị đội trâm mũ chỉnh tề, dáng mạo rất oai nghiêm, tựa vào chiếc ghế ngọc mà ngồi, thị vệ đứng vòng quanh, quát dẹp canh giữ rất nghiêm. Người phụng tử bảo Khế Hư vào lạy ra mắt, và nói: "Đây là Trĩ Xuyên chân quân (danh hiệu bậc tiên cao, cai quản cõi Trĩ Xuyên)." Khế Hư lạy xong, chân quân gọi lên hỏi: "Ngươi đã dứt được mối thù tam bành chưa?" (Tam bành: ba vị thần trong thân người, xem giải thích ở dưới.) Khế Hư không trả lời được. Chân quân nói: "Thế thì không thể ở lại đây." Bèn sai người phụng tử đưa lên đình Thúy Hà.

 Ngôi đình ấy vắt ngang lưng trời, lan can sừng sững giữa mây (?). Thấy một người cởi trần, mắt nhắm, tóc dài mấy chục thước, mượt mà đen bóng, sáng rực làm chói cả lòng mắt (?). Người phụng tử bảo Khế Hư: "Thầy hãy đến lạy chào." Khế Hư lạy xong, hỏi: "Người này là ai? Sao lại nhắm mắt?" Người phụng tử đáp: "Đây là Dương ngoại lang. Ông là người trong dòng họ nhà vua đời Tùy, làm viên ngoại lang (chức quan phụ tá trong các bộ) ở Nam cung (tức Thượng thư tỉnh, cơ quan đầu não điều hành việc nước). Gặp lúc cuối đời Tùy thiên hạ chia cắt, binh đao loạn lạc, ông lánh vào ở trong núi, nay đã đắc đạo. Đây không phải nhắm mắt, mà là nhìn thấu. Nhìn thấu tức là đưa mắt nhìn xuống cõi đời người." Khế Hư nói: "Xin cho ông mở mắt có được không?" Người phụng tử liền đến trước mặt xin, ngoại lang bỗng mở mắt nhìn quanh bốn phía, ánh sáng càng rõ rệt, như mặt trời mặt trăng chiếu rọi. Khế Hư sợ hãi, mồ hôi ướt lưng, tóc lông dựng đứng cả. Lại thấy một người nằm dưới vách đá. Người phụng tử nói: "Người này họ Ất Chi, tên là Nhuận, cũng là người cõi trần, đắc đạo mà đến được đây."

 Sau đó, người phụng tử dẫn Khế Hư về, đường đi đều là những chỗ đã qua lúc trước. Khế Hư nhân đó hỏi người phụng tử: "Lúc nãy tôi ra mắt chân quân, chân quân hỏi tôi về mối thù tam bành, tôi không trả lời được." Người phụng tử đáp: "Bành là họ của tam thi (ba vị thần, ba con trùng ở trong thân người). Chúng thường ở trong người, rình xét tội lỗi của người ấy, mỗi khi đến ngày Canh Thân thì ghi chép trình lên Thượng đế. Cho nên người học tiên trước hết phải trừ dứt tam thi; được như thế thì có thể thành thần tiên, nếu không thì dù khổ công rèn lòng cũng chẳng ích gì." Khế Hư hiểu ra việc ấy.

 Từ đó ông trở về, dựng lều ở núi Thái Bạch, nhịn ăn ngũ cốc, tập phép hít thở khí trời, chưa từng đem chuyện Trĩ Xuyên kể với ai. Trong khoảng niên hiệu Trinh Nguyên (785–805), ông dời đến ở dưới chân núi Hoa Sơn. Có Trịnh Thân người Huỳnh Dương và Thẩm Duật người Ngô Hưng cùng từ Trường An đi về phía đông ra khỏi cửa ải, đến dưới chân núi Hoa Sơn thì gặp (?) trời tối, mưa to, hai người bèn dừng lại nghỉ. Khế Hư vì nhịn ăn ngũ cốc nên không nấu nướng gì (?). Ông Trịnh lấy làm lạ thấy ông không ăn mà thân hình vẫn đầy đặn, cốt cách thanh tú, bèn hỏi sự thực. Khế Hư bèn đem chuyện Trĩ Xuyên kể cho ông Trịnh. Ông Trịnh là người thích chuyện lạ, nghe xong vừa than vừa kinh ngạc. Đến khi từ phía đông cửa ải trở về, ông lại ghé chỗ ở của Khế Hư thì Khế Hư đã bỏ đi, rốt cuộc không biết ở đâu. Ông Trịnh thường kể lại chuyện ấy, gọi là Trĩ Xuyên ký. (Trích từ sách Tuyên thất chí) Thái Bình quảng ký, quyển hai mươi tám.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh theo lệnh vua biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video