Thái Bình quảng ký, quyển ba mươi
Thần tiên, phần ba mươi
Trương Quả, Địch Can Hựu, Phàm Bát Huynh
Trương Quả
Trương Quả ở núi Điều Sơn thuộc Hằng Châu, thường qua lại vùng đất Phần, Tấn. Người đương thời đồn rằng ông có phép bí truyền sống lâu. Các cụ già kể rằng từ hồi họ còn bé đã thấy ông, và ông tự nói mình đã mấy trăm tuổi. Đường Thái Tông, Đường Cao Tông nhiều lần mời ông ra làm quan, ông đều không chịu. Võ Tắc Thiên triệu ông, ông rời núi, rồi giả chết trước miếu Đố Nữ. Khi ấy đang lúc trời nóng, chỉ chốc lát xác đã thối rữa, sinh giòi. Chuyện tâu lên Võ Tắc Thiên, bà tin là ông chết thật. Về sau lại có người gặp ông trong núi ở Hằng Châu.
Trương Quả thường cưỡi một con lừa trắng, mỗi ngày đi mấy vạn dặm. Lúc nghỉ thì ông gấp con lừa lại từng lớp, mỏng như (tờ giấy) rồi cất vào hộp đựng khăn (?). Khi muốn cưỡi thì ngậm nước phun vào, nó lại thành con lừa như cũ.
Năm Khai Nguyên thứ hai mươi ba (năm 735), vua Đường Huyền Tông sai Thông sự xá nhân (chức quan lo việc truyền đạt, tiếp dẫn trong triều) là Bùi Ngộ đi ngựa trạm (ngựa của các trạm dịch nhà nước, thay ngựa liên tục để đi nhanh) đến Hằng Châu đón ông. Trương Quả đang đối diện với Bùi Ngộ thì tắt thở mà chết. Bùi Ngộ bèn đốt hương khấn mời, trình bày ý thiên tử muốn cầu đạo. Chốc lát, ông dần tỉnh lại. Bùi Ngộ không dám ép, vội phi ngựa về tâu lên. Vua bèn sai Trung thư xá nhân (chức quan soạn thảo chiếu lệnh trong triều) là Từ Kiệu mang tỷ thư (thư có đóng ấn ngọc của vua) đi đón. Trương Quả theo Từ Kiệu đến Đông Đô (kinh đô phía đông, tức Lạc Dương), được cho ở tại viện Tập Hiền (cơ quan nhà Đường lo việc sách vở, nơi tập trung học giả), được ngồi kiệu khiêng vào cung, được đối đãi hết mực lễ phép, kính trọng.
Một hôm vua Huyền Tông thong thả hỏi: "Tiên sinh là người đắc đạo, sao răng tóc lại suy tàn như vậy?" Trương Quả đáp: "Tuổi già suy yếu, không có phép đạo nào để nương dựa, nên mới ra thế này, thật đáng hổ thẹn. Nay nếu nhổ bỏ hết đi, chẳng phải còn hơn sao?" Rồi ngay trước mặt vua, ông nhổ (?) tóc mai, đập rụng răng, máu chảy tràn miệng. Vua rất kinh hãi, bảo: "Tiên sinh hãy về chỗ nghỉ, lát nữa ta sẽ nói chuyện." Chốc lát vua cho gọi đến thì ông đã tóc mai xanh đen, răng trắng tinh, còn hơn cả thời trai tráng.
Một hôm, Bí thư giám (quan đứng đầu sở coi giữ sách vở của triều đình) là Vương Huýnh Chất và Thái thường thiếu khanh (phó quan sở Thái thường, lo việc lễ nhạc, tế tự) là Tiêu Hoa cùng đến thăm ông. Bấy giờ vua Huyền Tông muốn gả công chúa cho Trương Quả, ông chưa hề hay biết. Bỗng ông cười nói với hai người: "Lấy vợ mà lấy phải công chúa thì đáng sợ lắm thay!" Vương Huýnh Chất và Tiêu Hoa nhìn nhau, chưa hiểu ông nói gì. Chốc lát có trung sứ (hoạn quan được vua sai đi truyền lệnh) đến bảo Trương Quả: "Hoàng thượng thấy công chúa Ngọc Chân từ nhỏ đã ưa đạo, muốn gả cho tiên sinh." Trương Quả cười lớn, rốt cuộc không nhận chiếu. Hai người khi ấy mới hiểu câu nói lúc nãy.
Lúc ấy các bậc công khanh nhiều người đến thăm hỏi ông. Có người hỏi chuyện ngoài cõi đời, ông đều đáp lấp lửng, thường nói: "Ta là người năm Bính Tý đời vua Nghiêu." Người đương thời không ai đoán nổi. Ông lại nói: "Đời vua Nghiêu ta làm chức Thị trung (quan cận thần hầu bên vua)." Ông giỏi phép thai tức (phép luyện thở của Đạo gia, thở nhẹ và sâu như thai nhi trong bụng mẹ, giúp không cần ăn uống), nhiều ngày liền không ăn; khi ăn thì chỉ dùng rượu ngon và thuốc Tam hoàng hoàn (một loại thuốc viên).
Vua Huyền Tông giữ ông lại trong nội điện, ban rượu cho ông. Ông từ chối, nói: "Thần là kẻ ở núi, uống không quá hai thăng (đơn vị đo dung tích; một thăng thời Đường khoảng 0,6 lít). Thần có một đệ tử uống được chừng một đấu (bằng mười thăng)." Vua nghe thế mừng, sai gọi đến. Chốc lát có một tiểu đạo sĩ từ mái hiên điện bay xuống, tuổi chừng mười sáu, mười bảy, dung mạo đẹp đẽ, phong thái (?) thanh nhã, nhẹ nhàng. Cậu vào ra mắt vua, lời lẽ trong trẻo rõ ràng, lễ phép chu đáo. Vua cho ngồi. Trương Quả nói: "Đệ tử phải đứng hầu bên cạnh, không nên ban cho ngồi." Vua nhìn cậu càng thêm ưa thích, bèn ban rượu. Uống đến một đấu mà cậu vẫn không từ chối. Trương Quả xin rằng: "Không thể ban thêm nữa. Uống quá độ ắt có sơ suất, chỉ khiến long nhan (mặt vua) phải bật cười thôi." Vua lại ép ban thêm rượu. Bỗng rượu từ đỉnh đầu cậu trào ra, chiếc mũ rơi xuống đất hóa thành một cái hạp (cái bình, vò đựng rượu). Vua và các phi tần đều kinh ngạc bật cười; nhìn lại thì đạo sĩ đã biến mất, chỉ thấy một cái hạp vàng nằm dưới đất. Úp xuống xem thì hạp chứa vừa một đấu (?). Kiểm tra thì đó là cái hạp trong viện Tập Hiền. Những lần thử phép tiên của ông nhiều không kể xiết.
Có người tên Quy Dạ Quang có tài nhìn thấy những thứ người thường không thấy được. Vua Huyền Tông từng cho gọi Trương Quả ngồi ngay trước mặt rồi bảo Dạ Quang nhìn. Dạ Quang đến trước vua tâu: "Chẳng hay Trương Quả đang ở đâu? Xin cho thần được nhìn xét." Thế mà Trương Quả đã ngồi trước mặt vua từ lâu, Dạ Quang rốt cuộc không thấy được.
Lại có người tên Hình Hòa Phác giỏi thuật tính toán. Mỗi khi xem cho ai, ông bày thẻ tính ra trước mặt, chẳng bao lâu đã biết tường tận họ tên, sự hiển đạt hay khốn cùng, tính tốt xấu, chết yểu hay sống thọ của người đó. Trước sau ông đã tính cho cả ngàn người, chưa từng không phân tích đến từng chi tiết nhỏ. Vua Huyền Tông lấy làm lạ về ông đã lâu. Đến khi sai tính cho Trương Quả, ông xoay thẻ tính hồi lâu, ý cạn, thần trí nản, rốt cuộc không xác định được tuổi của Trương Quả.
Vua nói với hoạn quan thân cận Cao Lực Sĩ: "Ta nghe người thần tiên thì nóng lạnh không làm hại được thân, vật bên ngoài không làm ô uế được bên trong. Nay Trương Quả, người giỏi tính toán không tính ra được tuổi, người tinh mắt không nhìn thấy được hình dạng; thần tiên thoắt hiện thoắt ẩn, chẳng phải là tiên thật sao? Nhưng ta thường nghe rằng rượu ngâm cây cận (một loại cây độc, tức cây ô đầu/phụ tử) ai uống vào thì chết; nếu không phải tiên ắt sẽ hỏng thân thể. Có thể cho uống thử."
Gặp (?) lúc trời tuyết lớn, rét lắm, vua sai dâng rượu độc cây cận ban cho Trương Quả. Ông bèn nâng lên uống cạn ba chén, ngà ngà có vẻ say, quay lại nói với người hầu: "Rượu này không ngon." Rồi nằm xuống ngủ. Chừng bằng một bữa ăn thì ông tỉnh dậy, chợt soi gương, thấy răng đều lốm đốm, cháy đen. Ông vội bảo đồng tử hầu lấy chiếc như ý sắt (một vật cầm tay có đầu uốn cong, thường dùng làm vật trang trọng) đập hết răng, cất vào trong đai áo. Rồi thong thả cởi áo lấy ra một gói thuốc, màu hơi đỏ, sáng bóng, đắp vào các lỗ răng, rồi lại ngủ. Hồi lâu chợt tỉnh dậy, lại cầm gương soi, thì răng đã mọc lại, chắc khỏe, trắng sáng hơn trước.
Vua lúc ấy mới tin ông thật linh dị, nói với Cao Lực Sĩ: "Há chẳng phải chân tiên sao?" Bèn xuống chiếu rằng: "Tiên sinh Trương Quả ở Hằng Châu là người rong chơi ngoài cõi tục. Hành tung cao thượng (?), lòng đi vào chốn sâu thẳm huyền diệu (?), từ lâu đã hòa lẫn ánh sáng với bụi trần (ý nói che giấu tài đức, sống lẫn với người đời). Nay ứng chiếu về triều, không ai biết tuổi tác bao nhiêu, đáng gọi là người thời vua Hy Hoàng (tức Phục Hy, vị vua thượng cổ; ý nói người thuần phác thời xa xưa). Hỏi về then chốt của đạo thì ông thấu (?) hết lẽ tận cùng. Nay sắp hành lễ triều đình, nên ban mệnh ân sủng: có thể phong làm Ngân thanh quang lộc đại phu (một tước hiệu danh dự hàng cao của nhà Đường), lại ban hiệu là Thông Huyền tiên sinh."
Chẳng bao lâu, vua Huyền Tông đi săn ở Hàm Dương, bắt được một con hươu lớn, hơi khác thường. Người bếp đang định làm thịt, Trương Quả thấy liền nói: "Đây là hươu tiên, đã đủ nghìn tuổi rồi. Xưa vào năm Nguyên Thú thứ năm đời Hán Vũ Đế (năm 118 trước Công nguyên), thần từng theo hầu vua đi săn ở vườn Thượng Lâm (vườn săn của nhà vua thời Hán), lúc ấy bắt sống được con hươu này, rồi thả đi." Vua nói: "Hươu thì nhiều lắm, thời gian đổi thay, lẽ nào nó không bị thợ săn bắt mất?" Trương Quả đáp: "Lúc Vũ Đế thả hươu, đã lấy một tấm bài bằng đồng đánh dấu ở dưới sừng bên trái." Vua bèn sai kiểm tra, quả nhiên thấy một tấm bài đồng dài hơn hai tấc, chỉ có điều chữ đã mờ mòn.
Vua lại hỏi Trương Quả: "Năm Nguyên Thú ấy là năm gì theo can chi, đến nay được bao nhiêu năm rồi?" Trương Quả đáp: "Năm ấy là năm Quý Hợi, Vũ Đế bắt đầu đào hồ Côn Minh. Nay là năm Giáp Tuất, đã tám trăm năm mươi hai năm rồi." Vua sai quan Thái sử (quan coi việc thiên văn, lịch pháp) đối chiếu với trường lịch (bảng lịch tính qua nhiều năm), thấy gần như không sai. Vua càng lấy làm lạ.
Lúc ấy lại có đạo sĩ Diệp Pháp Thiện cũng nhiều phép thuật. Vua hỏi: "Trương Quả là người thế nào?" Pháp Thiện đáp: "Thần biết, nhưng thần nói xong là chết ngay, nên không dám nói. Nếu bệ hạ chịu bỏ mũ, đi chân trần đến cứu thần thì thần mới sống được." Vua hứa. Pháp Thiện nói: "Ông ta là tinh con dơi trắng từ thuở hỗn mang mới phân ra trời đất." Nói xong, bảy lỗ trên mặt (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi và miệng) chảy máu, ngã cứng xuống đất. Vua vội đến chỗ Trương Quả, bỏ mũ, đi chân trần, tự nhận tội. Trương Quả thong thả nói: "Thằng bé này lắm miệng; nếu không trừng phạt, e nó làm hỏng việc trong trời đất." Vua lại khẩn khoản xin hồi lâu, Trương Quả bèn ngậm nước phun vào mặt Pháp Thiện, Pháp Thiện lập tức sống lại.
Sau đó Trương Quả nhiều lần trình bày mình già yếu bệnh tật, xin về Hằng Châu. Vua xuống chiếu cấp ngựa trạm đưa về Hằng Châu. Đầu niên hiệu Thiên Bảo, vua lại sai người đến triệu. Trương Quả nghe tin thì bỗng chết. Đệ tử chôn cất ông; về sau mở quan tài ra xem thì chỉ là quan tài rỗng mà thôi. (Trích từ "Minh Hoàng tạp lục", "Tuyên thất chí", "Tục thần tiên truyện")
Địch Can Hựu
Địch Can Hựu là người đất Vân An, lông mày rậm, trán rộng, mắt to, cằm vuông, cao sáu thước, bàn tay dài hơn một thước; mỗi khi vái chào ai thì tay vươn quá trước ngực. Ông từng theo học Lai Thiên sư (Thiên sư: danh hiệu tôn xưng bậc thầy Đạo giáo) ở Hoàng Sơn, học được hết đạo của thầy. Ông biết phép hành khí (phép điều khiển khí trong người của Đạo gia) và luyện đan (?), trên cạn chế ngự được hổ báo, dưới nước hàng phục được giao long. Lúc nằm ông thường gối đầu lên khoảng không. Ông hay nói trước những việc sắp xảy ra, nói đâu đúng đấy.
Một lần ông vào chợ ở châu ... (?), nói với mọi người: "Đêm nay có tám người đi qua đây, nên đối đãi tử tế với họ." Đêm ấy lửa cháy hơn trăm nhà. Người hiểu ra nói rằng "tám người" chính là chữ "hỏa" (lửa) (vì chữ "bát" là tám ghép với chữ "nhân" là người thành chữ "hỏa"). Mỗi lần ông vào núi, bầy hổ đi theo. Ông từng cùng hơn mười người ngắm trăng trên sông. Có người hỏi: "Trong mặt trăng rốt cuộc có gì?" Can Hựu cười nói: "Cứ theo tay ta mà nhìn." Mọi người liền thấy vầng trăng tròn (?) chiếm nửa bầu trời, lầu ngọc cung vàng đầy khắp trong đó. Hồi lâu mới thôi.
Giếng (muối) Vân An, tính từ sông lớn ngược lên theo một nhánh sông khác, tất cả ba mươi dặm. Mười lăm dặm gần giếng thì nước trong như gương, thuyền bè đi lại không lo gì; còn mười lăm dặm gần sông lớn thì toàn là thác đá hiểm trở, rất khó đi xuôi ngược (?). Can Hựu thương khách buôn vất vả, bèn lập đàn trên núi Hán Thành, làm phép khảo triệu (phép Đạo giáo triệu tập quỷ thần đến để tra hỏi, sai khiến), gọi các con rồng ở tất cả mười bốn chỗ đến. Rồng đều hóa thành ông lão, theo lệnh triệu mà đến. Can Hựu bảo cho biết thác ghềnh hiểm trở làm hại vật, khổ người, sai tất cả san phẳng đi. Chỉ trong một đêm, gió sấm vang dội, mười bốn dặm đều thành vực nước phẳng lặng; chỉ còn một thác vẫn y như cũ, rồng ở đó cũng không đến.
Can Hựu lại nghiêm lệnh cho thần lại (các viên quan nhỏ thuộc cõi thần, giúp việc cho pháp sư) bắt đến. Ba ngày sau, có một người con gái đến. Ông bèn trách vì sao không phục tùng, không theo lệnh triệu. Người con gái nói: "Sở dĩ tôi không đến là vì muốn giúp Thiên sư làm rộng thêm công đức cứu giúp muôn vật. Bọn nhà giàu, lái buôn lớn đều dư sức, còn những người làm thuê khuân vác thì đều thiếu thốn. Dân nghèo Vân An sống nhờ việc chở hàng hóa từ cửa sông lên đến vực gần giếng để có cơm ăn áo mặc thì nhiều lắm. Nay nếu thuyền nhẹ qua lại thuận lợi, sông phẳng không lo gì, thì dân nghèo trong ấp không còn chỗ làm thuê, mất đường kiếm cơm áo, người khốn khổ sẽ rất nhiều. Tôi thà để thác ghềnh hiểm trở mà nuôi được người làm thuê, chứ không thể để thuyền bè thuận lợi mà làm yên lòng bọn nhà giàu. Lý do tôi không đến là ở chỗ đó." Can Hựu khen lời ấy phải, bèn sai các rồng đều trả lại như cũ. Gió sấm nổi lên trong chốc lát, thác dài lại như xưa.
Trong niên hiệu Thiên Bảo đời Đường, vua xuống chiếu triệu ông về kinh, ân đãi rất hậu. Hơn một năm sau ông trở về núi cũ, chẳng bao lâu đắc đạo mà đi.
Trước đó, ở đất Thục có một đạo sĩ giả điên, người đời gọi là "Túi Tro"; đó chính là đệ tử cuối đời của Can Hựu. Can Hựu thường dặn môn đồ: "Đừng khinh người này, ta không bằng hắn." Đạo sĩ ấy từng mặc váy vải giữa trời tuyết lớn mà vào núi Thanh Thành. Chiều tối đến một ngôi chùa, xin sư cho ngủ nhờ. Sư nói: "Bần tăng chỉ có một tấm áo nạp (áo vá của nhà sư) thôi; trời lạnh thế này, e không cứu nổi ông." Đạo sĩ chỉ nói: "Cho tôi một cái giường là đủ." Đến nửa đêm tuyết dày, gió nổi, sư lo đạo sĩ đã chết, đến xem thì thấy cách giường mấy thước, hơi nóng bốc lên như lò lửa, ông ta mồ hôi đầm đìa, cởi trần mà ngủ. Sư lúc ấy mới biết là người khác thường. Trời chưa sáng, ông ta không từ biệt mà đi.
Ông ta phần nhiều ở các làng xóm, ở đâu người ta càng tin ông. Ông từng bị lở miệng, mấy tháng không ăn, trông như sắp chết. Dân làng vốn coi ông như thần, bèn làm lễ đạo trai (lễ chay cúng cầu của Đạo giáo) cho ông. Tan lễ, ông bỗng ngồi dậy tựa gối, nói với mọi người: "Thử nhìn trong miệng ta xem có gì." Rồi há miệng rộng như cái nia, ngũ tạng (tim, gan, lá lách, phổi, thận) đều lộ ra hết. Bạn đạo kinh ngạc, vái chào hỏi han, ông chỉ nói: "Thế đủ ghê rồi, thế đủ ghê rồi." Về sau không biết ông ra sao. (Trích từ "Dậu Dương tạp trở", "Tiên truyện thập di")
Phàm Bát Huynh
Phàm Bát Huynh, không biết thuộc phẩm bậc nào trong sổ tiên. Cháu nội của thái tử Dương Dũng đời Tùy tên là Đức Tổ, làm quan nhà Đường đến chức Thượng liễn phụng ngự (quan coi xe kiệu của vua), tính rất ưa đạo, chuyên lo luyện kim đan (thuốc tiên luyện từ khoáng chất trong lò, tin rằng uống vào thì sống lâu, thành tiên) để kéo dài tuổi thọ. Tiền tốn vào lò luyện, vạc luyện đến nỗi nhà không còn của dư. Chức quan nhàn, lương bổng ít, thường thiếu cả cháo ăn; hễ có được chút trăm đồng vàng thì lại đổ vào tiền than và thuốc.
Phàm Bát Huynh bỗng đến nhà ông, bàn chuyện huyền hư, luận phương thuật, cho rằng luyện kim đan chẳng đáng gì là khó nhọc, còn phép hoàng bạch (phép luyện kim biến kim loại thường thành vàng, bạc) thì chỉ cần ho một tiếng, nhổ một bãi là làm được. Đức Tổ càng thêm tôn kính. Nhưng Phàm Bát Huynh tính nóng nảy, ồn ào, nghiện rượu, tham ăn, thật khó mà chịu nổi. Ông ta ban ngày đi, ban đêm về, chẳng sợ lệnh cấm đi đường ban đêm; đồ ăn béo tươi, rượu nồng, dù không đúng bữa cũng đòi phải có. Đức Tổ biết rõ tính ông ta, chiều chuộng chuẩn bị sẵn, ắt đáp ứng đủ mọi đòi hỏi. Vì thế ông ta ở lại mấy tháng.
Một hôm, Phàm Bát Huynh bảo Đức Tổ lấy các thứ vạc, nồi, chảo bày trong phòng luyện thuốc. Ông ta tự tay đập vỡ hết, chồng sắt lên, thêm than, đốt lửa mạnh mà nung, rồi rắc lên trên một tấc thìa thuốc bột, khóa trái cửa phòng, để đèn quay vào góc tường, rồi cùng Đức Tổ dạo bước dưới trăng ngoài sân. Nửa đêm, ông ta nói với Đức Tổ: "Ta là tiên nhân cõi Thái Cực. Vì thấy ngươi để lòng vào đạo chí cao, giữ vững tiết tháo không lay chuyển, nên đến dạy cho ngươi. Trăng sáng đêm đẹp, ngươi có thể đi chơi xa chăng?" Đức Tổ vâng lời. Hai người cùng ra cửa; ngoảnh lại thì then khóa vẫn y như cũ.
Đi thong thả chừng hai ba mươi dặm, đường khá bằng phẳng, rồi nghỉ trên một đỉnh núi. Đức Tổ thấy mệt. Bát Huynh nói: "Từ đây cách Trường An nghìn dặm rồi, chắc mệt lắm phải không?" Đức Tổ kinh ngạc vì đi xa đến thế, cũng đáp là đi đã mỏi. Bát Huynh hú dài một tiếng, giây lát có một con thú trắng đến. Ông ta bảo Đức Tổ cưỡi lên. Con thú đi rất nhanh, Đức Tổ dần thấy càng lúc càng xa, bèn hỏi cách Trường An bao nhiêu dặm. Bát Huynh nói: "Đây là tám vạn dặm rồi." Đức Tổ buồn bã, chợt nhớ chưa từ biệt vợ con; con thú trắng liền đứng sững không đi. Bát Huynh cười nói: "Quả nhiên còn ý niệm trần tục, chưa thể lìa đời theo đúng phép được."
Ông ta liền sai thú trắng đưa Đức Tổ đến cung mây yết kiến pháp sư Giải Không. Chốc lát đã đến nơi. Pháp sư mời ngồi, sai tiên đồng áo xanh đem kim đan cho ăn. Đức Tổ đưa tay đón lấy, nhưng chỉ thấy toàn là loài có độc biết đốt, không thể ăn được. Lại cho uống ngọc dịch (nước tiên quý như ngọc), thì ngửi thấy mùi hôi thối, cũng không uống được. Pháp sư bảo thú trắng đưa Đức Tổ về nhà. Từ đó không thấy Phàm Bát Huynh nữa.
Về đến nhà thì đèn nến vẫn còn y nguyên, đêm chưa hết. Sáng hôm sau xem những thứ ông ta đã luyện hóa thì vàng bạc sáng rực. Tuy của cải dư dả, nhưng dáng tiên của Bát Huynh thì bặt tăm không thấy nữa. Một hôm, bỗng thấy người đầy tớ của Phàm Bát Huynh xách giỏ tre đi qua cửa. Hỏi Phàm quân ở đâu, người ấy nói: "Ở phủ tiên. Ngài sai tôi tạm xuống cõi người, nếu gặp Phụng ngự thì cũng bảo cùng đến." Từ đó Đức Tổ đi theo người đầy tớ tiên của Phàm quân, không trở về nữa. (Trích từ "Tiên truyện thập di")
Thái Bình quảng ký, quyển ba mươi
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do nhà Thanh theo lệnh vua biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video