Thiên 307 — Quyển 307

 Thái Bình quảng ký, quyển 307. Đời Tống, Lý Phưởng cùng nhiều người biên soạn. Loại Thần, phần 17.

 Thẩm Duật — Đảng Quốc Thanh — Viên lại nhỏ ở Thái Nguyên

 Ông Trần người trong làng — Nhạc Khôn — Ngôi miếu ở huyện Vĩnh Thanh

 Thôi Trạch — Hàn Dũ — Lý Phùng Cát

 Phàn Tông Huấn — Bùi Độ — Trương Trọng Ân

 Lăng Hoa

 Thẩm Duật

 Trong niên hiệu Trinh Nguyên (785–805, đời Đường Đức Tông), quan thứ tử (chức quan hầu cận, giúp việc cho thái tử) là Thẩm Nguyên đã về hưu, sống ở phường Vĩnh Sùng. Con ông là Thẩm Duật làm huyện úy (viên quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong một huyện) ở huyện Tam Nguyên. Nhà vốn có một trang trại riêng ở phía tây huyện ấy, Duật nhân làm quan ở đó bèn sửa sang lại. Trên cánh đồng bằng phía bắc trang, rộng hơn mười dặm, ông san phẳng (?) các ngôi mộ cổ để dựng chuồng bò. Hết nhiệm kỳ, ông về đó làm nông.

 Một hôm, Duật ngủ trưa ở hiên phía đông nhà chính, chợt giật mình tỉnh dậy, thấy hai viên lại (người làm việc giấy tờ, sai phái ở cửa quan) mặc áo vàng nói với mình: "Phủ ty (cơ quan quan phủ, ở đây là quan phủ cõi âm) cho triệu lang quân (cách gọi tôn trọng đối với con trai nhà quan)." Duật tự nghĩ mình đã thôi làm quan, không có việc gì phải đến phủ, nên từ chối chưa chịu đi. Hai viên lại cứ một mực gọi, Duật bất giác đi theo ra. Đi ngang qua người thân và gia nhân, ông vung tay gọi bảo, nhưng chẳng ai đáp lại. Hai viên lại quát đuổi rất gấp, bèn đi về phía bắc chừng hai mươi dặm, đến một tòa thành có dinh thự. Dân cư thưa thớt, đường sá cỏ mọc um tùm. Trên con đường phía đông dinh chính có ba cổng lớn, phía nam và phía bắc mở đối diện nhau. Viên lại dẫn vào cổng bắc, để Duật đứng ngoài bức bình phong, rồi vào bẩm: "Đã bắt được Thẩm Duật đến." Hồi lâu, trên công đường (?) đọc tờ trạng, rồi giao xuống ty dưới tra hỏi.

 Duật sợ hãi bỏ chạy, không biết đi đâu, bèn xông vào cổng nam. Trong cổng có một gian nhà treo màn nhiều lớp. Đang lúc nguy cấp, Duật đi thẳng vào, buông màn xuống, thì thấy một vị quý nhân mặc áo tía đang nằm ngủ sau án thư. Duật mừng vì có chỗ nương nhờ, lại sợ hai viên lại đuổi tới, nên cố lên tiếng làm động. Người áo tía bèn tỉnh dậy, nhìn kỹ Duật rồi hỏi: "Ngươi là ai?" Duật liền xưng chức quan và họ tên. Người áo tía nói: "Ta với ngươi là họ hàng, lại là chỗ quen biết cũ, ngươi có biết không?" Duật kinh ngạc, ngờ vực, chưa đáp được. Người ấy lại nói: "Ngươi chẳng phải là cháu ngoại xa của họ Trương sao? Ta là ông cậu của ngươi đây. Khi ở nhân gian, ngươi có biết Trương Vị thị lang (phó quan đứng thứ hai trong một bộ của triều đình) không?" Duật đáp: "Hồi còn nhỏ thì có nghe nói. Nhà cháu có văn tập của ông, cháu vẫn còn nhớ được." Người áo tía mừng, nói: "Thử đọc cho ta nghe." Duật đọc: "Anh đào khéo kết trái bên mái hiên, dương liễu biết rủ cành thấp vào cửa." Người áo tía rất vui.

 Hai viên lại chạy đến sân trước, nói: "Thu cục (tên một ty ở cõi âm, có lẽ coi việc xét xử, hình phạt) triệu Thẩm Duật." Rồi từ xa vái chào, gọi người áo tía là "Sinh tào" (tên một ty ở cõi âm, có lẽ coi sổ sống của người đời), lễ chào rất cung kính. Người áo tía bảo: "Thẩm Duật là cháu ngoại của ta. Các ngươi hãy chuyển ý ta tới Thu cục, mong hoãn hạn cho nó." Hai viên lại vâng lệnh đi ra, chốc lát quay lại nói: "Xin kính vâng theo lời dạy." Người áo tía nói: "Ngươi thoát rồi (?), nên mau về đi." Duật lạy tạ rồi đi ra. Viên lại đứng chờ ở cổng, cười nói với Duật: "Ơn đức của Sinh tào, há có thể quên được sao?" Rồi dẫn Duật đi về phía nam. Duật hứa sẽ đền đáp thật nhiều rượu thịt, tiền bạc, lụa là. Bỗng như tỉnh giấc thì trời đã tối. Ông không kể với ai, chỉ sai người làm đúng như trong mộng, bày lễ cúng hai viên lại ở ngoài đồng. Duật cũng không việc gì.

 Năm ngày sau, buổi tối, Duật ở cổng trang lại gặp hai viên lại. Họ nói: "Bên bị oan cứ kiện mãi không thôi, cần lang quân đến làm chứng." Duật hỏi mình mắc tội gì, hai viên lại nói: "Lang quân dựng chuồng bò, san phẳng mười ngôi mộ cổ, bị kiện rất nặng, lang quân phải ra đối chất." Duật nói: "Đó là gia nhân coi việc là Ngân Thược tự ý làm." Hai viên lại nhìn nhau nói: "Bỏ lang quân mà bắt tên đầy tớ thì có lẽ được." Rồi bỗng biến mất. Đêm ấy Ngân Thược ngất lịm mà chết. Vài ngày sau, Duật lại gặp hai viên lại. Họ nói: "Ngân Thược khai rằng do lang quân sai bảo, lời kêu oan rất thiết tha, lang quân nên tự đi." Duật lại khẩn khoản cầu xin, nhất là mong họ nói giúp với Sinh tào một lần nữa. Hai viên lại nhận lời. Chốc lát họ quay lại, nói: "Sinh tào bảo lang quân đêm nay lén trốn đi, cẩn thận đừng để lộ. Ẩn nấp ba ngày thì việc sẽ xong." Nói xong thì biến mất.

 Duật bèn lặng lẽ chọn một con ngựa chạy nhanh, nhân đêm một mình ra đi. Trước kia Duật từng ở trọ học ở chùa Pháp Luân tại Đồng Châu, nên tìm đến đó. Vừa tới thì gặp vị sư vốn là bạn cũ đi ra, bèn vào phòng sư ngủ nhờ mấy ngày. Sợ để cha lo lắng, ông về thẳng kinh thành, nhưng không dám kể thật. Người làm ở trang đến báo rằng lửa bốc cháy từ trước ra sau, chuồng bò ở cánh đồng phía bắc đã thành tro tàn. Rốt cuộc Duật thoát nạn. (Trích Tập dị ký)

 Đảng Quốc Thanh

 Cách Tấn Dương hai mươi dặm về phía đông nam có miếu thờ thần Thai Đài (vị thần sông Phần theo truyền thuyết), ở bên bờ sông Phần. Trong niên hiệu Nguyên Hòa (806–820, đời Đường Hiến Tông), lúc Vương Ngạc trấn giữ Hà Đông, trong làng có người dân tên Đảng Quốc Thanh giỏi nghề làm nhà. Một đêm, ông mơ thấy một người áo đen đến cửa nói: "Thần Thai Đài triệu ngươi." Ông đi theo, ra khỏi cửa thành, đi hai mươi dặm thì đến miếu thần Thai Đài. Ngoài cửa miếu có vài chục quân lính mặc giáp, cầm binh khí, đứng dàn hai bên. Quốc Thanh sợ hãi không dám vào. Sứ giả nói: "Ngươi đừng sợ." Rồi vào yết kiến, thấy hơn trăm binh sĩ dẫn đường rất nghiêm. Lạy hai lạy xong, thần Thai Đài gọi Quốc Thanh lên thềm, nói: "Miếu của ta đổ nát, dột nát, bị gió nắng làm hư hại. Mỗi khi trời mưa thì vạt áo, chiếu ghế của ta đều ướt. Gọi ngươi đến để bịt các khe hở cho ta, đừng để ta phải khổ vì gió mưa." Quốc Thanh thưa: "Xin kính vâng mệnh." Rồi ông nhào bùn, trèo lên mái miếu, vá hết các chỗ dột.

 Xong việc, thần gọi người áo đen đưa Quốc Thanh về. Ra khỏi cửa miếu đi về phía tây bắc, chưa được mười dặm, chợt nghe tiếng hô dẹp đường. Sứ giả cùng Quốc Thanh nấp vào bên trái đường. Chốc lát thấy hơn trăm người cưỡi ngựa từ bắc đi xuống nam, mấy chục người cầm binh khí dẹp đường. Có một người đội mũ miện, mặc áo tía, đeo ngọc bội vàng, cưỡi ngựa trắng, dáng vẻ to lớn khôi ngô. Đoàn người đi sau đông nhất. Sứ giả nói: "Đó là thần núi Ma Kê. Ngày mai ngài sẽ đến hưởng cỗ cúng ở nhà họ Lý, nên đêm nay đến miếu bái chào vua ta trước." Quốc Thanh cùng sứ giả vào cửa thành, chợt thấy khóe mắt hơi xót đau, lấy tay dụi, giật mình tỉnh dậy.

 Hôm sau ông đến miếu Thai Đài, thấy trên ghế có vết nước mưa dột từ mái hỏng xuống, nhìn lên mái thì quả có chỗ đã được vá sửa. Trên đường về, đi chưa được sáu bảy dặm, nghe trong một xóm có lũy bao quanh ở phía tây đường có tiếng tiêu tiếng trống, ông bèn ghé vào xem. Thấy người ta bày tiệc, có bà đồng hô hét nhảy múa, đó là lễ tiếu (lễ bày cỗ cúng tế thần linh). Quốc Thanh hỏi, người ta nói: "Đây là nhà họ Lý. Lý Tồn Cổ từng làm nha tướng (võ quan làm việc ở phủ của quan trấn thủ). Năm trước Phạm tư đồ (tư đồ là chức quan cao bậc nhất trong triều; ở đây chỉ ông Phạm, quan trấn thủ) bắt tội ông coi thường phép quân, nhưng vì ông có công trận nên tha tội chết, chỉ đày ra quận Nhạn Môn. Ở Nhạn Môn có thần núi Ma Kê, Tồn Cổ thường đến miếu thần cầu khấn, mong được sống mà trở về. Gần đây gặp lệnh ân xá, ông được về. Tồn Cổ cho rằng nhờ thần núi Ma Kê phù hộ, nên làm lễ tạ thần." Quả đúng như giấc mộng của Quốc Thanh. (Trích Hà Đông ký)

 Viên lại nhỏ ở Thái Nguyên

 Khi Vương Ngạc trấn giữ Thái Nguyên, có một hôm vào giữa trưa, một viên lại nhỏ thấy một vị thần cao hơn một trượng (mỗi trượng khoảng ba mét), mặc giáp vàng, chống gươm, từ cổng nha môn thong thả bước tới. Rồi vị thần đứng lặng hồi lâu, như đang chờ đợi điều gì. Viên lại thấy thế rất sợ, báo với các nha tướng là Cận Thản và Trương Hòa. Họ cùng ra xem, quả đúng như lời viên lại. Chốc lát có gió nổi lên, vị thần bỗng biến mất. Hơn một tháng sau thì Vương Ngạc mất. Lúc ấy là trong niên hiệu Nguyên Hòa. (Trích Tuyên thất chí)

 Ông Trần người trong làng

 Vùng giữa Vân Châu và Sóc Châu có lần bị hạn lớn, trời lại nóng gắt, người trong làng bị bệnh kể đến hàng nghìn. Có một người dân quê là ông Trần, một mình đi giữa đồng, chợt gặp một người dáng vẻ rất lạ: mặc giáp vàng, hai bên đeo cung tên, cầm trường kiếm, cưỡi ngựa tốt, có tua đỏ, ngọc bội vàng, ánh sáng rực rỡ, đang quất ngựa phi nhanh. Vừa gặp ông Trần, người ấy dừng ngựa hỏi: "Ông chẳng phải người trong làng này sao?" Ông đáp: "Tôi là nhà nông, ở đây đã nhiều năm." Vị thần nói: "Ta là sứ giả nhà trời. Thượng đế thấy người trong làng ông đều bệnh, há chỉ do nắng gắt gây ra; còn có quỷ dịch (con quỷ gây ra bệnh dịch) ở trong làng ông, nên người làng mới bệnh nhiều. Thượng đế sai ta đến đuổi nó đi." Nói xong thì biến mất. Ông Trần liền đem chuyện ấy kể với người làng. Từ đó bệnh tật ở vùng Vân, Sóc đều khỏi. (Trích Tuyên thất ký)

 Nhạc Khôn

 Nhạc Khôn tên cũ là Xung, nhiều lần đi thi đều không đỗ. Năm Nguyên Hòa thứ mười hai (817), ông bèn bỏ thi, về phía đông. Đến Hoa Âm, đêm ấy ông vào miếu Nhạc (miếu thờ thần núi Hoa Sơn, một trong năm ngọn núi thiêng) cầu khấn, để bói xem nên tiếp tục thi hay thôi. Nửa đêm, ông chợt mơ thấy một người đeo dải ấn màu xanh (dấu hiệu của quan nhỏ) tra sổ sách rồi đến báo: "Năm tới có tên Nhạc Khôn đã ghi trong sổ âm phủ, không thấy tên Nhạc Xung." Xung bèn đổi tên thành Khôn. Năm sau quả đúng như lời ấy. Sau kỳ thi mùa xuân (kỳ thi tiến sĩ ở kinh thành, tổ chức vào mùa xuân), ông lại đi qua miếu Nhạc để tạ ơn, lại khấn hỏi về đường làm quan. Viên chủ bộ (viên quan coi sổ sách) trong mộng nói ông sẽ làm quan trải qua bốn bậc, đến chức quận thủ (quan đứng đầu một quận, một châu) mà thôi. Về sau ông mất ở Dĩnh Châu. (Trích Vân Khê hữu nghị)

 Ngôi miếu ở huyện Vĩnh Thanh

 Huyện Vĩnh Thanh thuộc Phòng Châu, cách lỵ sở của châu một trăm hai mươi dặm về phía đông, là một huyện miền núi bị tàn phá, thành quách tiêu điều. Thời Đường Mục Tông (821–824), có một viên huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) đến nhậm chức đã hơn một năm. Em trai ông đến thăm, chợt thấy cảnh hoang vắng, buồn lo khôn xiết. Ngày rảnh rỗi, người em đi xem khắp bốn phía, chỗ nào cũng toàn bụi gai. Thấy một ngôi miếu hoang đứng sừng sững, bên trong tượng đất bày thành hàng, không có biển cửa hay bia ghi, chẳng biết thờ ai. Hỏi các viên lại trong huyện thì họ chỉ nói là "Vĩnh Thanh đại vương" mà thôi. Người em huyện lệnh nán lại hồi lâu, mơ màng ngủ thiếp đi, gặp được vị thần.

 Thần nói: "Tên tuổi và sự tích của ta không được người biết đến đã lâu. Nhưng nếu tự mình kể ra thì sợ bị coi là yêu quái. Nay ngài hỏi đến, ta mới được giãi bày nỗi uất ức bao năm. Ta là người Tỳ Lăng. Ông nội ta được phong tước hầu, sách Ngô thư (sách sử chép về nước Ngô thời Tam Quốc) có chép truyện: ông từng giết hổ ở núi Nam, chém giao long (loài thuồng luồng, rồng dữ dưới nước) ở cầu Trường Kiều, trừ hại cho dân, âm công (công đức làm ngầm, được trời đất ghi nhận) rõ ràng. Ta vốn có chí lớn, muốn lập công giúp đời. Ta tên là Khuếch, được Thượng đế giao nhiệm vụ bắt thú dữ trong vùng bốn châu Kim, Thương, Quân, Phòng. Trong mấy năm, ta giết hổ dữ nhiều không kể xiết, dân chúng được sống yên ổn. Con hổ đầu đàn ở quận Tây Thành, thân hình to lớn, nhanh nhẹn khác thường, mình trắng như gấm trắng, trán có vầng sáng tròn như tấm gương, hại người nhiều nhất, ta cũng giết được nó. Người dân nơi đây nhớ ơn, lập miếu thờ ta. Từ phía bắc vùng sông Tương, sông Hán cho đến phía nam ải Lam Quan, cả thảy hơn ba mươi chỗ đều là nơi ta dừng nghỉ. Việc cúng tế đã qua bao năm tháng lâu xa, lời truyền trong dân phần nhiều sai lệch, cho ta là thần Bạch Hổ. May được ngài hỏi đến, mong ngài nói rõ cho mọi người để sửa lại chỗ sai."

 Về sau, người em huyện lệnh kể chuyện này với một viên tòng sự (quan phụ tá trong phủ của quan trấn thủ) ở Tương Dương, người ấy bèn viết lên một tấm bảng gỗ, đặt trong miếu. Bụi phủ mưa thấm, chữ trên bảng sắp mờ hết. Năm Nhâm Thân niên hiệu Đại Trung (852), quan phán quan (quan phụ tá xét xử công việc, giấy tờ) của quan quan sát sứ (quan giám sát, cai quản một vùng gồm nhiều châu) Tương Châu là Vương Trừng cho khắc lại vào đá đặt ở miếu. (Trích Tập dị ký)

 Thôi Trạch

 Khi Vương Ngạc trấn giữ Thái Nguyên, có Thôi Trạch người Thanh Hà, trong niên hiệu Trường Khánh (821–824) làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Phường Châu. Có lần ông ra sân hóng mát tránh nóng, lúc ấy gió mát trăng trong, chợt thấy một người đàn ông thân hình rất cao, đội mũ cao, mặc áo tay rộng, từ hiên trước nhà chính bước xuống, đứng ở bậc thềm, cất tiếng lớn gọi, gọi ba lần thì thôi. Cả nhà họ Thôi đều trông thấy. Trạch vừa sợ vừa ghét, sai gia đồng xông tới thì người ấy đã biến mất. Đêm ấy Trạch phát bệnh. Sáng hôm sau, ông sai người đem thư dâng lên, xin thôi quan về dưỡng già, nhưng tướng phủ (phủ tể tướng, tức triều đình) không cho. Hơn một tháng sau, ông mất tại châu. (Trích Tuyên thất chí)

 Hàn Dũ

 Lại bộ thị lang (phó quan đứng thứ hai ở bộ Lại, bộ coi việc bổ nhiệm, thăng giáng quan lại) Hàn Dũ, mùa hạ năm Trường Khánh thứ tư (824) vì bệnh không làm việc được. Đến tháng chín mùa thu thì được cho thôi chức, bệnh càng nặng. Tháng mười một mùa đông, ở phường Tĩnh An, ông nằm ngủ ban ngày, thấy một vị thần cao hơn một trượng, mặc giáp, chống gươm, đeo cung tên, dáng vẻ rất nghiêm nghị, vào đến phòng ngủ, đứng trước giường. Hồi lâu, thần nói với Dũ: "Thượng đế sai ta đến bàn việc với khanh." Dũ vội ngồi dậy, sửa mũ ngồi ngay ngắn, thưa: "Thần không may mang bệnh, không dám ngồi tùy tiện mà tiếp đại vương." Vị thần nói: "Nước Uy Túy ở cõi xa xôi tận cùng, là giống man di nơi xa, đời đời thù địch với họ Hàn. Nay ta muốn đánh nó mà sức không đủ, khanh nghĩ sao?" Dũ đáp: "Thần xin theo đại vương đi đánh." Vị thần gật đầu rồi đi. Dũ bèn chép lại lời ấy, đặt bên chỗ ngồi, suốt mấy ngày vẫn không hiểu ra. Đến tháng mười hai thì ông mất. (Trích Tuyên thất chí)

 Lý Phùng Cát

 Cố tể tướng Lý Phùng Cát từng làm tòng sự cho quan tư không (một trong các chức quan cao bậc nhất triều đình) Phạm Hy Hàn ở phủ Đơn Vu (phủ đô hộ Đơn Vu ở miền biên giới phía bắc). Bấy giờ ở chùa Kim Thành có một lão tăng tên là Vô Vi, hơn bảy mươi tuổi. Một hôm, ông ngồi một mình trong thiền trai (phòng ngồi thiền), tựa lưng vào vách, nhắm mắt đếm hơi thở, chợt thấy một vị mặc giáp, cầm cây thù (một loại binh khí dài như gậy, có cạnh, không có mũi nhọn) từ trong chùa đi tới. Khoảng chừng một bữa cơm thì nghe báo Lý tòng sự đến. Từ đó trở đi, mỗi khi Phùng Cát sắp đến chơi chùa Kim Thành, Vô Vi đều thấy vị thần trước kia đến trước, lần nào cũng vậy. Nha tướng Giản Dĩnh thân với đệ tử của Vô Vi là Pháp Chân, Pháp Chân thường kể chuyện này cho Dĩnh nghe. (Trích Tuyên thất chí)

 Phàn Tông Huấn

 Phía tây huyện Hiệp Thạch có đền thờ thần Thánh Nữ. Huyện lệnh Vi Mưu cùng cựu huyện lệnh Phàn Tông Huấn đến đó chơi. Tông Huấn tính tình cẩu thả, lại chẳng coi thần ra gì, lấy roi vạch lên tường vách, khều gạt vạt áo, tay áo của tượng thần, nói cười khinh nhờn. Về được mấy ngày, trong huyện có một nhà sư điên bỗng xông vào cổng huyện, la lớn: "Huyện lệnh phải giữ phép nước, sao lại dung túng kẻ ác, để hắn lấn hiếp ngang ngược?" Mưu sai người đuổi ra, cũng không xét đến ý câu nói ấy. Hơn mười ngày sau, con gái nhỏ của Mưu bị bệnh, mời bà đồng đến xem. Bà đồng nói: "Thánh Nữ nhắn với trưởng quan: thần linh đất này đều trông mong trưởng quan che chở, sao lại có chuyện để người khác xâm phạm? Lần trước đã sai thầy (nhà sư) đến báo với trưởng quan, mà trưởng quan lại không hiểu ra." Ông Vi hỏi: "Kẻ ác là ai? Ta sẽ bắt ngay." Bà đồng đáp: "Là cựu huyện lệnh Phàn Tông Huấn, nhưng hắn đã đi rồi, không làm gì được nữa. Từ nay về sau, mong trưởng quan lưu ý, đừng để xảy ra như thế nữa. Bệnh của tiểu thư sẽ khỏi ngay." Ông Vi tạ lỗi, sai người đốt hương, quét dọn đền. Người trong huyện đều thêm kính sợ. Con gái ông vài ngày sau thì khỏi bệnh. (Trích Thuật dị ký)

 Bùi Độ

 Thuở nhỏ, Bùi Độ được một thuật sĩ (người làm nghề bói toán, xem số) bảo rằng mệnh ông thuộc sao Liêm Trinh trong chòm Bắc Đẩu, nên thường xuyên giữ lòng kính và cúng tế sao ấy bằng hoa quả, rượu. Độ nghe theo, thờ phụng rất cẩn thận. Đến khi làm tể tướng, công việc bộn bề, ông bèn quên mất. Trong lòng ông thường áy náy, nhưng chưa từng nói với ai, các con cũng không biết. Ở kinh thành có một đạo sĩ đến thăm, ông giữ lại trò chuyện. Đạo sĩ nói: "Năm xưa ngài thờ phụng thiên thần, sao giữa chừng lại thôi? Nếu cứ tiếp tục thờ phụng thì thần cũng cảm động mà phù hộ tướng công (?)." Độ chỉ cười.

 Về sau ông làm tiết độ sứ (quan trấn thủ một vùng, nắm cả quân sự lẫn dân sự) Thái Nguyên. Người nhà ông bị bệnh, mời bà đồng đến xem. Bà đồng gảy đàn hồ, nghiêng ngả hồi lâu, rồi bỗng bật dậy nói: "Xin mời Bùi tướng công. Tướng quân Liêm Trinh sai truyền lời rằng: ngài thật quá vô tình, chẳng hề ngó ngàng gì tới. Tướng quân rất giận, sao tướng công không tạ lỗi?" Độ rất sợ. Bà đồng nói: "Nên chọn ngày lành, ăn chay giữ mình sạch sẽ, ở trong một gian viện sạch, đốt hương, bày rượu và hoa quả. Tướng quân Liêm Trinh cũng muốn hiện hình cho tướng công thấy." Đến ngày ấy, Độ tắm gội, mặc áo quan, đứng dưới thềm, quay mặt về hướng đông rưới rượu, lạy hai lạy, thì thấy một người mặc giáp vàng, cầm giáo, cao hơn ba trượng, đứng quay mặt về hướng bắc. Bùi công mồ hôi đầm đìa, cúi rạp xuống không dám cử động. Chốc lát thì không thấy nữa. Hỏi những người xung quanh, ai cũng nói không thấy gì. Từ đó Độ thờ phụng, không dám lơ là nữa. (Trích Dật sử)

 Trương Trọng Ân

 Con trai của Hộ bộ lang trung (viên quan cấp trung ở bộ Hộ, bộ coi việc hộ khẩu, ruộng đất, thuế khóa) Trương Bàng là Trọng Ân, vào trong núi Nam Sơn đọc sách, kết bạn với ba bốn người con em nhà có danh vọng đương thời. Trọng Ân tính cũng thông minh lanh lợi, nhưng không chuyên chú việc văn chương, chỉ thích tập cưỡi ngựa. Thường cùng bạn bè mang cung bắn đạn đi dạo trong rừng. Cách chỗ ở mấy dặm, họ thấy một ông lão đuổi theo một con hươu chạy quanh rừng, bắn một mũi tên trúng xuyên ngực, hươu ngã gục. Trọng Ân kinh ngạc khen ngợi. Ông lão hỏi: "Cậu làm được như thế này không?" Trọng Ân đáp: "Đó vốn là điều tôi yêu thích." Ông lão nói: "Được con hươu này ta cũng chẳng dùng làm gì, xin tặng cậu làm một bữa ăn." Bọn Trọng Ân kính cẩn cảm tạ. Ông lão hỏi: "Ngày mai có thể đến xem ta bắn nữa không?"

 Hôm sau họ đến, lại thấy ông lão đuổi hươu bắn, không khác lần trước, rồi lại đem hươu cho Trọng Ân. Trọng Ân càng lấy làm lạ. Như thế đến ba lần, Trọng Ân bèn lạy xin học phép bắn. Ông lão nói: "Xem ra cậu có vẻ dạy được. Mai lại hẹn gặp ở đây, đừng để người khác biết." Hôm sau Trọng Ân lại đến chỗ ấy, ông lão cũng đến, rồi cùng Trọng Ân đi về phía tây bốn năm dặm, vào một cửa hang núi. Đường dần dần thấp xuống như đi vào trong động, cỏ cây khác hẳn nhân gian. Trọng Ân càng kính trọng ông. Đi chừng hơn ba mươi dặm thì đến một trang trại lớn, giống như biệt thự của bậc khanh tướng. Ông lão để Trọng Ân ở lại một gian nhà ngoài cổng giữa, rồi sửa sang áo quần đi vào, dáng như vào chào hỏi. Lúc ra, ông nói: "Bà dì biết cậu đến đây, mai sẽ gặp." Trọng Ân kính cẩn vâng dạ, rồi ngủ lại ở gian nhà ấy.

 Sáng hôm sau, ông lão sai đầy tớ chuẩn bị nước nóng cho Trọng Ân tắm gội, thay áo mới. Ông lão bày biện ở nhà giữa, mời Trọng Ân vào lạy mẹ. Trọng Ân lạy dưới thềm, bà mẹ không đứng dậy, cũng không nói lời khiêm nhường đáp lễ. Ông lão lại mời Trọng Ân lên nhà ngồi. Nhìn dáng mạo bà thì không khác người là mấy, có lẽ vì quá già mà biến đổi, lại trông giống như loài vượn. Đồ ăn bày cho bà rất nhiều. Lúc Trọng Ân đang ăn, cũng không thấy bà động đến thìa đũa, thế mà thoắt cái đã xong; nhìn kỹ hồi lâu, bà vẫn ngồi nghiêm như cũ, vậy mà đồ ăn đã hết sạch.

 Sau đó ông lão dẫn Trọng Ân ra dưới gốc cây trước nhà, kê giường ngồi. Ông lão sai lấy tên, rồi nằm ngửa, chỉ lên một cành cây nói: "Mười mũi tên lấy một thước (khoảng ba mươi phân) của cành này." Rồi bắn mười mũi, bắn rơi mười đoạn cành vụn, đem nối lại vừa đúng một thước. Ông hỏi Trọng Ân: "Thế nào?" Trọng Ân lạy dưới giường thưa: "Xin kính phục." Ông lại sai cắm mười cây kim trên đầu tường, đứng cách ba mươi bước, giơ cung bắn từ cây thứ nhất rồi lần lượt bắn tiếp, phát nào cũng trúng. Rồi ông dạy Trọng Ân các thế co duỗi tay, thế đặt chân khi đứng bắn, cốt chỉ ở chỗ giữ cho xương cánh tay và xương cổ tay chống đỡ thẳng vào nhau mà thôi; nhờ vậy khi kéo căng dây thì cung cứng hay cung yếu đều không tốn sức (?). Mấy ngày sau, Trọng Ân đã nắm được chỗ tinh diệu. Ông lão vỗ về Trọng Ân mà bảo: "Chỉ đến thế thôi. Hãy cố gắng làm vang danh tài bắn này; mỗi bên trái phải dạy lấy năm nghìn người, để cứu giúp đời loạn." Rồi ông dẫn Trọng Ân trở về chỗ cũ.

 Tài nghệ của Trọng Ân ngày càng tiến bộ, quả nhiên nổi tiếng bắn giỏi. Người được ông dạy, dù là trẻ con hay đàn bà, cũng có thể cùng bàn chuyện võ nghệ. Về sau cha ông mất, hết tang, ông tình cờ đến quân Đông Bình, bèn dạy được mấy nghìn người, rồi mất. Ông lão kia có lẽ là thần núi. Người bắn giỏi tất phải nhanh nhẹn, có cánh tay dài dẻo như tay vượn, cho nên mẹ ông lão là vượn vậy. (Trích Nguyên hóa ký)

 Lăng Hoa

 Ở huyện Phú Dương thuộc Hàng Châu có một viên ngục lại (viên lại coi nhà ngục) tên là Lăng Hoa, cốt tướng (hình dáng xương cốt, theo tướng học dùng để đoán vận mệnh) khác thường. Có lần gặp ông Thi xem tướng, ông bảo: "Nếu bỏ được nghề làm lại thì sẽ làm đến thượng tướng quân." Hoa làm lại rất tàn ác, mỗi khi có người bị trói giam, hắn đều bóp cổ, thúc vào ngực để đòi tiền đút lót. Đầu niên hiệu Nguyên Hòa, hắn bị bệnh, một đêm thì chết. Lúc sắp chết, hắn thấy một viên lại áo vàng mang ấn tiến tới, tuyên đọc:

 "Điệp văn (công văn của quan phủ) vâng lệnh xử: Lăng Hoa ngày trước từng làm quan cai trị một huyện lớn, khó trị, có thành tích rất rõ; về sau vì hạnh kiểm thiếu sót mà làm hỏng công lao, nên bị giáng làm lại ở nhà ngục, để chờ hắn sửa mình tỉnh ngộ. Nhưng hắn đã mê muội, việc làm trái hẳn với lương tâm. Xương ngọc chẩm (khối xương nổi cao ở sau gáy, theo tướng học là tướng người quyền quý) cao vút mà lại bỏ phí ở kẻ hèn mọn; nghĩ đến bộ xương quý ấy, cần phải có chỗ về cho xứng. Nay trong số các bề tôi đánh dẹp giặc ở quân Trấn Hải có người đáng làm thượng tướng, nhưng xương chưa tròn đầy, khó tỏ được uy thế. Nên đổi xương ấy cho người xứng đáng, khỏi để nằm trơ ở chỗ không đáng. Giao cho ty bắt Lăng Hoa, đục lấy xương ngọc chẩm dâng lên, đồng thời sai ty có trách nhiệm tùy việc mà bồi thường, đãi ngộ cho hắn."

 Thế rồi viên lại áo vàng dẫn hắn vào. Có một người đội mũ, mặc áo màu xanh lục, nói vọng qua một lớp ngăn: "Hôm nay ngươi phải đến đây là vì không tu sửa đức hạnh. Thấy lợi nhỏ mà mất bổng lộc, ta thật lấy làm tiếc thay cho ngươi." Rồi sai người hầu hai bên lấy kìm, búa. Chốc lát có ba người mặc áo đen, tay áo bằng da báo, cầm rìu búa đến. Người áo lục cho Hoa uống năm chén rượu, Hoa say mê man, chỉ nghe tiếng đục vào đầu mình. Tiếng đục dứt thì Hoa tỉnh rượu. Lại bắt Hoa đứng ở thềm phía tây chờ lệnh. Một lúc sau có lời tuyên: "Người bị mất xương quý, theo lẽ nên được bù đắp: cho sống thêm nửa kỷ (một kỷ là mười hai năm), lại ban cho mười nghìn tiền." Tuyên xong, người áo lục mời Hoa lên thềm, nói: "Ta là người đời Hán, ẩn mình làm nghề đồ tể, câu cá. Vì chỉ lo giữ toàn thân mình, mưu chút lợi nhỏ, nên sau khi chết bị bắt nhận chức quan này, ngôi thấp việc hèn, chẳng vừa ý chút nào. Ngài đừng than thở vì mất xương quý; việc này khá lớn, không chỉ riêng một người đâu."

 Ông sai bày rượu, cùng Hoa đối ẩm, uống thêm mấy chén, Hoa mê man không biết gì nữa. Khi tỉnh lại thì vẫn nằm trên giường bệnh như cũ, sờ lên đầu thì xương ấy đã mất. Bạn bè đồng nghiệp góp tiền giúp hắn, cả thảy được mười nghìn tiền. Mười lăm năm sau thì hắn mất. (Trích Tập dị ký)

 Hết quyển 307, Thái Bình quảng ký.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh vâng lệnh vua biên soạn).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video