Thái Bình quảng ký, quyển 309. Đời Tống, Lý Phưởng cùng những người khác biên soạn. Mục Thần, phần mười chín.
Tưởng Sâm; Trương Tuân Ngôn.
Tưởng Sâm
Tưởng Sâm, người đất Tráp (vùng sông Tráp Khê, thuộc Hồ Châu, nay ở tỉnh Chiết Giang), thông thạo hai bộ kinh, từng dạy học ở làng. Mỗi năm vào mùa thu và mùa đông, ông giăng lưới giữa dòng sông Tráp Khê và Thái Hồ để kiếm ăn. Có lần ông bắt được một con rùa (?) lớn, hình dạng rất khác thường. Ông nhìn nó mà nói: "Ngươi tuy mắc vào lưới như con rùa thần mắc lưới Dư Thư (người đánh cá thời xưa bắt được con rùa thần, rốt cuộc rùa bị mổ lấy mai để bói), nhưng ta sẽ cho ngươi khỏi họa bị mổ ruột. Ngươi đã ở trong hàng tứ linh (bốn loài vật thiêng: lân, phượng, rùa, rồng), lẽ nào lại phụ ơn lão già quê mùa này?" Rồi ông thả nó ra. Ra đến giữa dòng, con rùa ngoái đầu nhìn lại sáu bảy lần.
Hơn một năm sau, có một đêm mưa gió tối tăm, Sâm nghe giữa sóng có tiếng ầm ầm. Con rùa trước kia gõ vào mạn thuyền, đứng thẳng như người mà nói: "Đêm nay thần Thái Hồ, thần Tráp Khê và thần Tùng Giang họp hội ở cõi thần. Các vị đứng đầu sông ngòi nghe tin cũng đến dự. Họ mở tiệc, trải chỗ ngồi ngay sát thuyền câu của ngài. Ngài ở lại đây cầm lưới đã lâu, loài cá nhỏ, loài có vỏ nhỏ khổ vì lưới giăng dày. Những kẻ từng thoát nạn thường ôm lòng oán hận, tôi e loài dưới nước nhân dịp này sẽ được thỏa lòng trả thù. Ơn ngài ngày trước tôi vẫn giữ trong lòng thành thật, vì thế mà đến đây, mong đền đáp được một phần vạn. Ngài có thể lui ra xa một chút để tránh tai họa chăng?" Sâm nói: "Được."
Ông bèn buộc thuyền ở chỗ nước êm mà chờ. Chẳng bao lâu, rùa, cá sấu, cá, ba ba kéo đến nhiều không đếm xuể, vây quanh hơn hai dặm. Chúng dồn sóng làm thành, chặn sóng làm đất, mở ba cửa, tường thành có đường lớn thông qua. Hơn nghìn quái vật lạ, đều mình người đầu li (một loài rồng không sừng), cầm giáo mác, xếp thành hàng ngũ canh giữ, như đang chờ đợi ai.
Tiếp đó có vài chục con giao (loài rồng sống dưới nước) và con thận (loài sò lớn thần thoại, thở hơi ra thành lâu đài) từ phía đông, phía tây chạy đến. Chúng thở hơi ra thành lầu đài, thành cung ngọc điện châu, thành tiệc hát chiếu múa, thành giường ngồi, đệm nệm, chỉ thoáng chốc đã đầy đủ. Các chén, vò, bát đĩa, đồ chơi đồ dùng đều không phải thứ có ở cõi người.
Lại có vài trăm con cá thần nhả ra những viên ngọc lửa, dẫn hơn trăm quân mặc giáp hộ tống một người áo xanh mũ đen từ bến phía nam sông Tráp Khê đi ra. Lại thấy vài trăm con thú nước ngậm vật sáng, dẫn hơn hai trăm kỵ binh giáp sắt hộ tống một người áo đỏ mũ đỏ từ giữa Thái Hồ đi tới. Đến cửa thành, hai vị xuống ngựa, lạy chào nhau. Thần sông Tráp Khê nói: "Từ lần chưa gặp mặt đến nay đã năm kỷ (mỗi kỷ là mười hai năm, tức sáu mươi năm). Tuy thư từ qua lại chưa từng dứt, nhưng đã lâu không được cùng nhau nói cười. Lòng tôi luôn mong mỏi được gặp người có đức lớn, ruột gan buồn bã khôn nguôi." Thần Thái Hồ nói: "Lòng tôi cũng như thế."
Đang lúc hai vị nhường nhau, có một con giao già bước lên xướng: "An Lưu Vương đã lên ngựa đến!" (?) Hai thần bèn đứng chờ. Bấy giờ có những kẻ mặc áo da hổ báo, trán đỏ, chân xanh, cầm đuốc sáp dẫn đường, hơn nghìn quân cầm cờ xí, giáo mác, mặc giáp, hộ tống một người áo tía mũ đỏ từ nhánh phía tây sông Tùng Giang đến. Hai thần ra đón ở cửa, làm lễ rất cẩn trọng.
Hỏi han nóng lạnh xong, thần Tùng Giang nói: "Từ đây có một người sắp làm tể chấp (chức quan đứng đầu triều đình, nắm việc chính sự) đi qua sông lên phía bắc. Người ấy thần sắc chưa hiển đạt, đường đi rất vất vả, tôi e các thần không biết, nên phải truyền lệnh cho Bình Ế (vị thần coi gió mưa) thu gió lại, cho Phùng Di (thần sông, tức Hà Bá) làm lặng sóng. Đây vốn là mệnh lệnh của Thượng đế (vị thần tối cao trên trời), theo lễ tôi phải tự mình lo liệu nên đến muộn. Xin các ngài lượng thứ, có được miễn phạt rượu chăng? Nhưng tôi đã ở bên bờ nước kéo được Phạm tướng quốc (tức Phạm Lãi, quan đại thần nước Việt thời Xuân Thu; tướng quốc là chức quan đứng đầu trăm quan) đến đây, cũng đủ bù lỗi rồi."
Bèn có một người mặc áo vải thô, chống kiếm bước tới. Thần sông và thần hồ nói: "Kính phục ngài đã lâu." Phạm quân nói: "Chút đức mọn của tôi chưa mất, người nước Ngô nhớ ơn, lập đền thờ bên bờ sông, mùa xuân mùa thu bày lễ cúng đạm bạc. Tôi bị rượu làng làm cho say, nên bị ông thần sông lùa đến đây, mạo phạm buổi tiệc lớn, càng thêm hổ thẹn run sợ." Thế rồi mọi người nhường nhau vào cửa.
Vừa ngồi vào chỗ, lại có con giao già bước lên xướng: "Tương Vương đến!" Khi còn cách thành hai dặm, chợt nghe tiếng xe ngựa rầm rập, có một người mặc áo, đội mũ màu xanh lục, khí sắc dáng vẻ rất oai vệ, quân đi trước đi sau cũng hơn trăm người. Lên thềm, gặp ba vị thần, người ấy nói: "Vừa rồi tôi cùng Khuất phó sứ ở sông Mịch La đến." Liền có một người áo quần và dung mạo tiều tụy, còng lưng bước vào.
Vừa ngồi xuống, Phạm tướng quốc cười nói với Khuất Nguyên: "Ông là bề tôi bị đuổi đi, mang cái khổ chìm trong sóng nước, vết gièm dấu chê đến khi xương mòn vẫn chưa xóa được, sao còn mặt mũi đến dự chén mâm?" Khuất Nguyên nghiêm sắc mặt nói: "Tôi là hồn côi trên sông Tương, là phần thịt thừa trong bụng cá, đâu dám mở miệng đối đáp với tướng quốc. Nhưng tôi nghe nói: mũi tên bắn xuyên bảy lớp giáp thì không bắn chim trong lồng, thanh kiếm chém đứt được chuông lớn thì không cắt miếng thịt trên thớt. Vả lại ngài diệt nước Ngô, giúp nước Việt xưng bá, công thành thì lui thân, thong dong trên Ngũ Hồ, tên tuổi rạng rỡ đến muôn đời sau, cho nên kẻ quê mùa này thầm kính phục đức lớn danh cao, không dám đối đãi như người thường. Sao hôm nay ngài lại đùa cợt nơi tiệc gấm, cậy ý khí mà trêu kẻ bề tôi bị đuổi? Như thế thì khác gì bắn con chim ốm trong lồng, cắt miếng thịt thối trên thớt? Tôi thầm tiếc thay cho người quân tử phải phí mũi tên vàng và lưỡi dao sắc vậy."
Thần sông Tương biến sắc, sai rót rượu phạt Phạm quân. Phạm quân sắp uống thì có vài chục nữ nhạc công, mỗi người cầm nhạc cụ quen dùng, bước lên chiếu múa. Có một kép hát (người diễn trò mua vui) xướng lớn: "Người đẹp tóc bạc hát bài 'Chàng đừng qua sông'." Lời bài hát rằng:
"Sóng đục cuồn cuộn hề, sương sớm giăng dày;
Chàng đừng qua sông hề, chàng vẫn cứ qua.
Gió gào nước xiết hề, gọi chẳng nghe;
Vén áo lội vào hề, đi ra giữa dòng.
Sóng xô áo chàng hề, chàng bước rồi chìm;
Xác chìm sâu xuống hề, vào hang giao li.
Giao li say mồi hề, máu chàng khô cạn;
Đẩy ra bãi cát vàng hề, xương chàng nổi trôi.
Lúc chàng đã chết hề, thiếp biết về đâu;
Bèn theo sóng nước hề, hợp hồn phách cùng chàng.
Nguyện giữ lòng chim Tinh Vệ ngậm đá (con gái vua Viêm Đế chết đuối ở biển, hóa thành chim, ngày ngày ngậm đá lấp biển),
Đi đến tận nguồn sông hề, lấp cho cạn suối."
Hát xong, kép hát lại xướng: "Tạ Thu Nương hát khúc Hái dâu." Khúc ấy hơn mười đoạn, vần điệu ai oán. Múa chưa xong, bên ngoài có tiếng báo: "Thân Đồ tiên sinh từ trên sông Hoàng Hà đến; Từ xử sĩ (người có tài học mà ở ẩn, không ra làm quan) cùng Si Di quân từ bờ biển đến." Các vị theo người dẫn đường đi vào. Thần sông, thần khe, thần Tương, thần hồ tiếp đãi rất hậu. Khuất đại phu (đại phu là một bậc quan; Khuất Nguyên từng làm quan đại phu nước Sở) nói: "Các ngài chẳng phải là những người giẫm vò (?), ôm đá nhảy xuống nước, và người dặn móc mắt mình treo lên cửa thành đó sao?" Họ đáp: "Phải." Khuất Nguyên nói: "Ta có bạn rồi."
Thế rồi đàn dây đỏ khẽ gảy, sáo trong thong thả thổi, rót chén ngọc, chuyền chén ngọc, của ngon trên cạn dưới biển đều bày ra đến cùng cực. Múa xong, kép hát lại xướng: "Tào Nga hát bài 'Oán sóng sông'." Bài có năm đoạn, Sâm chỉ nhớ được ba, lời rằng:
"Gió buồn hiu hắt hề, sóng nối triền miên;
Hoa lau muôn dặm hề, khói biếc đọng dày.
Hang ổ giao li hề, sâu thẳm mà (?);
Đẩy sóng chồng sóng hề, dìm chết cha tôi.
Trời che chở chẳng vẹn hề, lòng sao vẹn được;
Máu hận tràn mắt hề, chỉ biết tuôn rơi.
Thề đem ngón tay mềm móc cái mỏ răng cưa của thuồng luồng,
Vét sạch phủ nước mà chôn hết dãi tanh của nó.
Mày xanh má thắm hề, chìm nơi bờ sông;
Mây biếc trăng nghiêng hề, đẹp cũng uổng thôi.
Nuốt tiếng ngậm hờn hề, lời nói không còn sức;
Chỉ cất tiếng ai oán hề, lên chốn tiệc ca."
Hát xong, khắp bốn bề ai cũng rầu rĩ. Thần Tùng Giang nâng rượu, thần Thái Hồ đứng dậy múa và hát:
"Sương trắng đọng dày hề, gió tây thổi cao;
Sóng biếc muôn dặm hề, cuộn lên sóng lớn.
Chớ bảo nước là vật mềm nhất thiên hạ,
Chở thuyền hay lật thuyền đều do bọn ta."
Thần Tùng Giang dốc chén, đứng dậy múa và hát:
"Ngài chẳng thấy đêm qua nơi bến đò, nghìn chiếc thuyền chen chúc,
Trong thuyền chở mồ hôi nước mắt của muôn dân;
Khi thuyền lầu dập dềnh trên lớp lớp sóng,
Giận thay châu ngọc lại nhẹ hơn lông hồng.
Lại chẳng thấy khi nước triều lên, ở đình bến buộc một chiếc thuyền con,
Trong có một kẻ sĩ mặc áo xanh,
Nhân ngày lành đi nhận chức quan huyện, mặc cho sóng gầm gió gào.
Thế mới biết kẻ đắm chìm vì danh, đắm chìm vì lợi,
Khó tránh khỏi làm mồi tanh cho phủ nước."
Tương Vương cầm chén, thần Tráp Khê hát:
"Thế núi quanh co, nước chia dòng,
Ánh nước sắc núi xanh biếc nối liền mây.
Bốn mùa cảnh đẹp đều vào câu ngâm của thi nhân,
Làm khổ chết Liễu sứ quân đất Ngô Hưng (sứ quân là cách gọi tôn quan đứng đầu một châu; ở đây là Liễu Uẩn, quan thứ sử Ngô Hưng thời Nam triều, nổi tiếng làm thơ)."
Rượu chuyền đến thần sông, Tương Vương hát:
"Khói sóng mênh mang nối liền núi Cửu Nghi (nơi tương truyền vua Thuấn mất),
Người (?) qua đây khóc bên đám cỏ giang ly.
Năm năm nước biếc non xanh vẫn không đổi sắc,
Như thuở vua Trọng Hoa (tức vua Thuấn) đi tuần thú phương nam."
Phạm tướng quốc bèn dâng bài thơ "Tiệc đêm hội cõi thần":
"Sóng rộng nước trong, khí thu se lạnh,
Điện nước thăm thẳm, đêm mới bắt đầu dài.
Tự thương kẻ khách đã lui về Ngũ Hồ,
May sao được theo hầu Bách Cốc Vương (vua của trăm dòng nước, chỉ các thần sông biển).
Hương bay quyện mây biếc khắp bàn ghế,
Chén ngọc trắng chuyền tay, rượu tiêu sóng sánh.
Rượu say một mình thả thuyền con ra đi,
Cười mà vào cõi bất tử của Cầm Cao (vị tiên cưỡi cá chép)."
Từ Diễn xử sĩ dâng bài thơ "Tiệc đêm hội cõi thần, gửi Phạm tướng quốc":
"Ánh ngọc, ánh rồng, lửa sáng rực rỡ,
Đêm đón mây sớm, dự tiệc nơi cung Chử (tên cung điện bên bến nước của nước Sở).
Sáo phượng thổi trong, buồn vương bến xa,
Đàn dây đỏ thong thả tấu, lạnh cả trời thu.
Bàn chuyện tâm can, may gặp bạn cùng chung số phận,
Tự lượng sức mình, thẹn không có công phò tá.
Sau khi mây mưa đều tan về cõi thật,
Chẳng chịu nổi gió buồn nổi lên trên sóng."
Khuất đại phu tay trái cầm chén, tay phải gõ mâm, cất cao giọng hát:
"Chim phượng bay vút xuống báo điềm lành hề, lo vì gà rừng bay lẫn vào;
Ngọc ôn nhuận dâng lên làm đồ quý hề, vì đá giả ngọc tranh nhau ánh sáng.
Khi cửa nhà quyền quý mở toang bốn phía hề, thì mưu kế hay lại bị trát kín sau lớp lớp cửa;
Đã là đồ quý mà không được dùng hề, thì đáng để u tối che lấp nhau.
Uổng công khoét đá làm thuyền hề, nhìn theo dòng nước mà chí nguyện trái ngược;
Muốn khắc gỗ làm cánh hề, chẳng hợp lẽ bay vút lên cao.
Lẻ loi tự khoe mà bay lên không hề, chẳng có bầy bạn để nương tựa;
Máu dầm dề tuôn chảy hề, nhìn bụng cá sông mà sắp về đó.
Gió tây hiu hắt hề, nước Tương xa vời;
Hương bạch chỉ đã tàn hề, cỏ giang ly vào thu.
Mặt trời ngả bóng hề, mây trên sông tan;
Mái chèo khua bốn phía hề, gió buồn u ám.
Hồn kẻ tha hương chìm đắm hề, tên tuổi ta mãi nổi trôi;
Sóng biếc dù có cạn hề, danh tiếng ấy vẫn chảy dài.
Giá như thuở trước ta nói lời ngọt ngào, làm theo ý người,
Thì đâu được như hôm nay ngồi giữa các vị quân vương.
Thế mới biết kẻ tham danh theo lộc mà cùng đời mài mòn,
Dù chết yên lành trong nhà, cũng chẳng được làm bạn với ta.
Gặp hội vui ba bên như chân vạc hề, được qua lại cùng các vị quân hầu;
Mâm chạm, bát ngọc hề, bày đầy món quý;
Chén vàng, chén ngọc hề, đang lúc mời nhau.
Xin dám bày tỏ lòng hề, hát lên một khúc,
Chớ chê ta cầm chén mà nấn ná lâu."
Thân Đồ tiên sinh dâng bài thơ "Tiệc đêm hội cõi thần":
"Nơi điện tạm, thu chưa muộn,
Trong cung nước, gió mới se lạnh.
Ai ngờ trong đêm nay,
Được dự hàng các thần sông chầu về biển.
Trống da cá sấu thiêng vang dội,
Rồng thần sáng chói lòa.
Lầu đỏ đè sóng dựng lên,
Màn biếc nối mây giăng rộng.
Sáo ngọc lạnh ngâm khúc thu,
Đàn dao trong ngân tiếng thương (âm thương, một trong năm âm, âm điệu buồn của mùa thu).
Bậc hiền có ông lão sông hồ đến,
Bậc quý có các vua sông ngòi ngồi thành hàng.
Xét ta là kẻ tầm thường giữa đời suy,
Không thể chấn chỉnh giềng mối đã đổ nát.
Đành phận sống giữa đời loạn,
Vui ngủ nơi chốn giao li.
Nấn ná giữa đảo vắng,
Mấy lần thấy biển hóa ruộng dâu.
Từ đó toàn là kẻ tầm thường,
Khó cùng nhau nghiêng bình rót chén.
Hôm nay lên tiệc đẹp,
Chợt thấy tinh thần phấn chấn.
Đang vui cùng bạn bè sông Thương Lang,
Chợt sợ ánh mặt trời sắp lên.
Đứng trước tấm gấm lành của người biển (giao nhân, giống người dưới biển, giỏi dệt lụa),
Đâu dám nói đến văn chương.
Tạm hát về hội cõi thiêng,
Hội này thật khó quên."
Si Di quân (tức Ngũ Tử Tư, quan nước Ngô, chết oan, xác bị bỏ vào túi da ngựa gọi là "si di" ném xuống sông) ngậm chén, hát:
"Mây tụ khắp đồng lớn hề, sóng máu cuồn cuộn;
(?) giao chiến hề, nước Ngô không còn gò mả nào nguyên vẹn.
Nghiệp bá đã sắp đổ hề, nên mưu kế hay chẳng được nghe theo;
Vận nước nghiêng ngã hề, đạo của ta gặp dữ.
Nằm trong túi da mà chịu khốn cùng hề, vào chín tầng vực suối sâu.
Thượng đế thương ta vô tội hề, khiến sông lớn nổi giận vì nỗi oan của ta;
Vì thế quất sóng như núi mà phi nhanh, sóng dựng như non,
Cũng tạm đủ giãi bày lòng uất ức của ta.
Gặp tiệc lành nơi cõi thiêng hề, được dự chén mâm dù chẳng xứng;
Thổi tiêu đánh trống hề, gõ chuông hát ca;
Hát điệu Ngô, múa điệu Việt hề, vui còn chưa trọn,
Chợt trống sáng trong thành đã điểm (?).
Nguyện giữ đức mềm mại như nước, điều thiện bậc nhất hề,
Sao chốn vui chơi lại khó gặp lại nhau?"
Hát xong, tiếng trống sớm trên lầu thành quận Tráp vừa dứt, chuông sớm chùa núi Động Đình vang lên, gió lốc nổi dậy, mây bốn phía kéo lên, giữa sóng tiếng xe ngựa vẫn còn rầm rập. Chốc lát không còn thấy gì nữa. Khi trời đã rạng, con rùa lớn lại vươn đầu lên giữa dòng, ngoái nhìn Sâm rồi đi. (Trích từ sách Tập dị ký)
Trương Tuân Ngôn
Trương Tuân Ngôn người đất Nam Dương, đi thi cầu công danh nhưng bị trượt. Trên đường về đi qua núi Thương Sơn, nghỉ ở quán trên núi. Nửa đêm trời tối đen, ông dậy ra nhà ngoài (?) trông coi việc cho ngựa ăn cỏ, thấy dưới chân tường phía đông có một vật trắng muốt sáng ngời. Ông sai đầy tớ đến xem, thì ra là một con chó trắng to bằng con mèo, râu, lông mi, móng và răng đều như ngọc, lông óng ả mượt mà, trông rất đáng yêu. Tuân Ngôn thương yêu nó, đặt tên là Tiệp Phi, ý nói nó chạy nhanh còn hơn bay.
Ông thường mang nó theo bên mình. Lúc đầu ông sai đầy tớ là Trương Chí Thành giấu nó trong tay áo; mỗi lần cho ăn uống, ông đều bắt mang đến trước mặt mình. Có khi nó ăn uống không ngon miệng, ông ắt dò xem nó thích món gì mà cho ăn; nếu thức ăn không đủ, Tuân Ngôn thà bớt phần mình chứ không để Tiệp Phi thiếu. Được hơn một năm, Chí Thành mang nó trong tay áo đã có ý lười biếng, từ đó mỗi lần đi đâu Tuân Ngôn đều tự mình mang trong tay áo, việc ăn uống lại càng chăm chút. Đêm cùng ngủ, ngày cùng ở, trước sau bốn năm.
Về sau, Tuân Ngôn đi trên đường núi Lương Sơn. Trời sắp tối, lại âm u, chưa đến nơi định tới thì mưa gió ập xuống. Tuân Ngôn cùng đầy tớ trú dưới một cây lớn. Bấy giờ tối đen như mực, lặng ngắt chẳng thấy gì, bỗng nhiên không thấy Tiệp Phi đâu nữa. Tuân Ngôn kinh hãi than thở, sai bọn Chí Thành chia nhau đi tìm mà không thấy.
Rồi bỗng thấy một người mặc áo trắng, cao hơn tám thước, dáng vẻ đáng mến. Quanh Tuân Ngôn bỗng sáng rõ như đứng dưới trăng, ai nấy đều nhìn rõ màu sắc. Ông hỏi người áo trắng từ đâu đến, họ tên là gì. Người áo trắng đáp: "Ta họ Tô, thứ tư." Rồi nói với Tuân Ngôn: "Ta đã biết tên họ của ngươi rồi. Ngươi có biết Tiệp Phi đi đâu không? Chính là ta đây. Nay ngươi gặp tai ách, số đáng phải chết. Ta chịu ơn ngươi rất sâu: bốn năm nay ngươi nuôi sống ta, đến mức dốc hết sức, bớt cả phần ăn của mình mà chưa từng có chút hối tiếc. Nay ta thề sẽ giải tai ách cho ngươi, nhưng phải tổn hại hơn mười mạng người mới được." Nói xong, người ấy cưỡi ngựa của Tuân Ngôn mà đi, Tuân Ngôn đi bộ theo sau.
Đi chừng mười dặm, xa xa thấy một ngôi mộ, trên đó có ba bốn người mặc áo trắng, đội mũ trắng, cao hơn một trượng, tay cầm cung kiếm, dáng vẻ to lớn khác thường. Thấy Tô Tứ Lang, họ cúi khom người rảo bước ra đón mà lạy; lạy xong không ai dám ngẩng lên nhìn. Tứ Lang hỏi họ đến gặp có việc gì. Người áo trắng đáp: "Chúng tôi vâng giấy lệnh của Đại vương đi bắt tú tài (học trò đi thi, người đọc sách) Trương Tuân Ngôn." Nói xong lén liếc nhìn Tuân Ngôn. Tuân Ngôn sợ đến mức muốn ngã quỵ. Tứ Lang nói: "Không được vô lễ! Ta với Tuân Ngôn là chỗ qua lại thân thiết, các ngươi phải lui đi cho ta." Bốn người vừa lo vừa giận, khóc lóc bỏ đi. Tứ Lang bảo Tuân Ngôn: "Đừng lo sợ, bọn này cũng không thể hại được ngươi."
Đi thêm mười dặm, lại thấy sáu bảy con dạ xoa (loài quỷ dữ trong đạo Phật), con nào cũng cầm binh khí, đầu đồng trán sắt, mặt mũi gớm ghiếc, nhảy nhót giậm chân, tiến lui hung tợn. Xa xa thấy Tứ Lang, chúng liền thu nanh vuốt, đứng run cầm cập, khiếp sợ nép mình, run rẩy mà lạy. Tứ Lang quát hỏi: "Đến làm gì?" Bọn dạ xoa bỏ vẻ hung dữ, làm ra dáng khúm núm, chống khuỷu tay bò tới mà nói: "Chúng tôi vâng giấy lệnh của Đại vương, chuyên đi bắt tú tài Trương Tuân Ngôn." Rồi cũng lén liếc nhìn Tuân Ngôn như bọn trước. Tứ Lang nói: "Tuân Ngôn là bạn cũ của ta, bắt thì nhất định không được."
Bọn dạ xoa cùng dập đầu xuống đất đến chảy máu mà nói: "Bốn người áo trắng lúc nãy vì không bắt được Tuân Ngôn, Đại vương đã sai đánh mỗi người năm trăm gậy sắt, đến giờ sống chết còn chưa rõ. Nay Tứ Lang không cho đem đi thì bọn tôi đều phải chết cả. Cúi xin ngài thương lấy tính mạng chúng tôi, tạm cho Tuân Ngôn đi." Tứ Lang nổi giận quát mắng, bọn dạ xoa giạt ra, ngã nhào xa vài chục bước, máu bắn tung tóe, nước mắt nước mũi ròng ròng mà vẫn còn nói. Tứ Lang nói: "Lũ quỷ nhỏ dám thế à! Không đi thì chết ngay." Bọn dạ xoa khóc lóc nghẹn ngào bỏ đi. Tứ Lang lại bảo Tuân Ngôn: "Mấy bọn này rất khó nói chuyện. Nay chúng đã đi rồi thì việc ta lo cho ngươi đã thành."
Đi bảy tám dặm, lại thấy hơn năm mươi người cầm binh khí, nghi trượng, hình dáng như người thường, cũng xếp hàng lạy trước mặt Tứ Lang. Tứ Lang hỏi đến làm gì. Họ trả lời giống như bọn dạ xoa, lại nói: "Lúc trước bảy con dạ xoa là bọn Ngưu Thúc Lương vì không bắt được Trương Tuân Ngôn nên đều đã bị giao cho pháp luật trị tội. Bọn tôi hoảng sợ, không biết Tứ Lang có phép gì cứu cho chúng tôi được toàn mạng chăng?" Tứ Lang nói: "Cứ đi theo ta, may ra còn có hy vọng." Trong năm mươi người ấy, chừng một nửa nói bằng lòng (?).
Chốc lát đến một cổng ô đầu lớn (cổng lớn có cột đầu sơn đen, loại cổng dựng trước dinh quan quyền quý). Đi thêm mấy dặm nữa, thấy thành lũy rất nghiêm ngặt. Có một người mặc quân phục phi ngựa tới, truyền lời vua: "Tứ Lang từ xa đến, ta vì chức phận có hạn, theo phép không được ra đường đón lạy, xin ngài tạm nghỉ ở quán phía nam, ta sẽ cho người đến mời ngay." Vào quán chưa yên chỗ, sứ giả đã nối nhau đến mời, mời luôn cả Trương tú tài.
Chốc lát họ đi theo sứ giả, thấy cung thất, lan can, dinh thự đều đúng là của bậc vương giả. Vào cửa, thấy nhà vua mặc áo cổn, đội mũ miện có tua rủ (lễ phục của vua), ra đón và lạy Tứ Lang. Tứ Lang lạy đáp lại, lễ rất qua loa, lời nói chỉ vâng dạ mà thôi. Đại vương giữ đủ lễ, bước lên vái mời Tứ Lang lên thềm, Tứ Lang cũng vái nhẹ (?) mà lên, rồi quay lại bảo Tuân Ngôn: "Theo phận chủ nhà của đất này, không thể không làm như vậy." Vua nói: "Điện phía trước chật hẹp sơ sài, không phải là chỗ Tứ Lang nên ngồi." Rồi lại vái mời Tứ Lang đi tiếp. Qua cả thảy ba điện, điện nào cũng bày biện đủ mâm, giường, đồ ăn, màn trướng; đến điện thứ tư mới ngồi. Thức ăn và đồ dùng đều không phải thứ có ở cõi người.
Ăn xong, vua mời Tứ Lang lên lầu Dạ Minh. Cột ở bốn góc lầu đều gắn ngọc sáng, ánh sáng như ban ngày. Vua sai bày rượu, cử nhạc, uống được mấy tuần, vua nói với Tứ Lang: "Có người giúp vui khi uống rượu, ta muốn gọi ra." Tứ Lang nói: "Có gì mà không được." Bèn có bảy tám nữ nhạc công và hơn mười người cùng uống rượu, dung mạo trang sức đều như thần tiên. Vua và Tứ Lang đều mặc thường phục, nói cười cũng gần giống bọn thiếu niên ở cõi người.
Một lúc sau, Tứ Lang trêu một người đẹp, người đẹp nghiêm mặt không đáp. Tứ Lang lại trêu nữa, người đẹp giận dữ nói: "Ta là vợ của Lưu Căn (một vị tiên đời Hán), nếu không phải vâng lệnh của Thượng Nguyên phu nhân (một vị nữ tiên bậc cao trong đạo Tiên) thì đâu đến dính dáng chốn này. Người quân tử sao lại khinh suất như vậy? Trước đây Hứa trưởng sử (tức Hứa Mật, một nhân vật đạo Tiên; trưởng sử là tên chức quan) ở buổi hội của Vân Lâm Vương phu nhân (một vị nữ tiên) nói năng khinh suất, ta đã gửi lời đến chị em Đỗ Lan Hương (một vị nữ tiên). Người ta dù nói nhiều (?) cũng chẳng dám buông lời bỡn cợt, sao ngài lại khinh suất đến thế?"
Tứ Lang nổi giận, cầm chén rượu đập vào mâm ngà một tiếng, ngọc sáng trên cột rơi lộp cộp xuống, tối sầm lại không thấy gì nữa. Tuân Ngôn mê man rất lâu mới tỉnh lại, thấy mình vẫn ở dưới gốc cây, cùng với Tứ Lang và yên ngựa. Tứ Lang nói: "Ngươi đã qua khỏi tai ách rồi, ta từ biệt ngươi đây." Tuân Ngôn nói: "Tôi chịu ơn cứu sống đã là tột bậc, mà vẫn không biết lai lịch của Tứ Lang để biết nơi đền đáp. Vả lại cả đời tôi sau này còn biết trông cậy vào đâu?" Tứ Lang nói: "Ta không thể nói. Ngươi cứ đến chỗ ông sư già ngồi vá áo nạp (áo vá chằng vá đụp của nhà sư) ở hành lang phía đông chùa Long Hưng tại Thương Châu mà hỏi thì sẽ biết." Nói xong bay vút lên không mà đi.
Trời đã sắp sáng, Tuân Ngôn bèn sửa dây cương đi đến Thương Châu, quả nhiên có chùa Long Hưng, thấy ông sư già đang vá áo nạp, liền lạy. Lúc đầu ông sư một mực từ chối, Tuân Ngôn cứ nài nỉ không thôi. Đến đêm khuya, ông sư mới nói: "Ngài đã khổ công cầu xin, ta sao có thể không đáp? Tô Tứ Lang chính là tinh của sao Thái Bạch (sao Kim). Còn Đại vương là một vị quan ở phủ tiên bị đày xuống, nay ở chốn ấy." Tuân Ngôn hỏi ông sư những việc khác, ông sư rốt cuộc không trả lời, chỉ nói: "Nay ta đã rời khỏi nơi này rồi." Rồi bảo Tuân Ngôn về. Sáng hôm sau Tuân Ngôn đi tìm thì không còn biết ông sư ở đâu nữa. (Trích từ sách Bác dị ký)
Thái Bình quảng ký, hết quyển 309.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn gồm bốn kho sách, biên soạn theo lệnh vua nhà Thanh).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video