Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn gom chép truyện lạ từ đời Hán đến đầu đời Tống), quyển ba trăm mười một. Đời Tống, nhóm Lý Phưởng biên soạn. Loại "Thần" (truyện về thần linh), phần hai mươi mốt.
Tiêu Khoáng. Sử Toại. Điền Bố.
Tiến sĩ họ Thôi. Trương Yển. Con trai họ Bùi.
Vi Sô.
Tiêu Khoáng
Trong niên hiệu Thái Hòa (đời vua Đường Văn Tông, năm 827–835), có xử sĩ (người có học mà không ra làm quan) Tiêu Khoáng từ Lạc Dương đi chơi về phía đông, đến quán trạm Hiếu Nghĩa. Đêm ấy ông nghỉ ở đình Song Mỹ. Trăng sáng gió mát, Khoáng vốn giỏi đàn, bèn lấy đàn ra gảy. Đến nửa đêm, tiếng đàn rất ai oán. Chợt nghe trên sông Lạc có tiếng người thở dài, tiếng ấy dần dần lại gần, thì ra là một người con gái đẹp. Khoáng bèn bỏ đàn, vái chào mà hỏi: "Nàng là ai vậy?" Người con gái đáp: "Thiếp là thần nữ bến sông Lạc. Xưa Trần Tư Vương có làm bài phú, ông không nhớ sao?" Khoáng nói: "Phải."
Khoáng lại hỏi: "Có người nói thần sông Lạc chính là Chân hoàng hậu. Sau khi hoàng hậu qua đời, Trần Tư Vương (tức Tào Thực, em vua Ngụy Văn Đế Tào Phi) gặp hồn bà ở bờ sông Lạc, bèn làm bài "Cảm Chân phú" (bài phú cảm thương bà họ Chân). Sau ông thấy việc ấy không đứng đắn, mới đổi tên thành "Lạc Thần phú" (bài phú về thần sông Lạc), gửi ý vào nàng Mật Phi (con gái vua Phục Hy trong truyền thuyết, chết đuối ở sông Lạc mà thành thần sông). Có chuyện ấy không?" Người con gái đáp: "Thiếp chính là Chân hậu. Vì thiếp mến tài hoa văn chương của Trần Tư Vương mà Văn Đế nổi giận, giam thiếp đến chết. Về sau hồn phách thiếp gặp vương trên sông Lạc, kể nỗi oan ức của mình. Vương cảm động mà làm bài phú, rồi thấy việc không hợp lễ phép nên đổi tên bài, như thế cũng không có gì sai."
Chốc lát có hai thị nữ búi tóc hai bên mang chiếu đệm, bày đủ rượu và thức nhắm đến. Thần nữ nói với Khoáng: "Hồi thiếp mới về làm dâu nhà họ Viên (Chân thị trước kia là vợ Viên Hy, con Viên Thiệu), tính thích gảy đàn. Mỗi lần gảy đến khúc "Bi phong" (Gió buồn) và khúc "Tam Hiệp lưu tuyền" (Suối chảy Tam Hiệp), chưa lần nào không gảy suốt đêm mới thôi. Vừa rồi nghe tiếng đàn của ông trong trẻo thanh nhã, xin được nghe một lần." Khoáng bèn gảy khúc "Biệt hạc" (Hạc lìa đàn) và khúc "Bi phong". Thần nữ thở dài nói: "Thật là bậc ngang hàng với Thái Trung Lang (tức Thái Ung, nhà văn và danh cầm đời Hán)!"
Thần nữ hỏi Khoáng: "Bài "Lạc Thần phú" của Trần Tư Vương thế nào?" Khoáng đáp: "Thật là tả vật trong sáng, trôi chảy, nên mới được Lương Chiêu Minh (thái tử Tiêu Thống đời Lương, người soạn bộ "Văn tuyển") chọn vào tuyển tập tinh hoa." Thần nữ mỉm cười (?) nói: "Bài ấy tả dáng điệu thiếp là "nhẹ nhàng như chim hồng giật mình bay, uyển chuyển như rồng đang lượn", chẳng phải là còn chưa sát lắm sao?" Khoáng hỏi: "Hồn phách Trần Tư Vương nay ở đâu?" Thần nữ đáp: "Hiện làm vua nước Già Tu." Khoáng hỏi: "Nước Già Tu là thế nào?" Thần nữ đáp: "Con trai Lưu Thông (vua nước Hán Triệu thời Thập lục quốc) chết rồi sống lại, nói với cha: "Có người bảo con rằng nước Già Tu lâu nay không có chủ, đang chờ cha ngươi đến làm chủ." Chính là nước ấy đó."
Chốc lát có một thị nữ áo xanh dẫn một cô gái tới, nói: "Cô nương Chức Tiêu đã đến." Thần nữ nói: "Đây là con gái chưa chồng của Long vương bến sông Lạc, giỏi dệt lụa mỏng ở thủy phủ (cung điện dưới nước). Vừa rồi thiếp sai người mời nàng đến đấy."
Khoáng bèn hỏi Chức Tiêu: "Gần đây trên đời có người truyền chuyện mối duyên thần linh của Liễu Nghị (truyện chàng Liễu Nghị đưa thư giúp Long nữ hồ Động Đình rồi kết duyên với nàng), có thật không?" Cô gái đáp: "Mười phần thì đúng được bốn năm, còn lại đều là lời tô vẽ, chớ có tin." Khoáng hỏi: "Có người nói rồng sợ sắt, có thật không?" Cô gái đáp: "Phép thần biến hóa của rồng, dù sắt, đá, vàng, ngọc đều xuyên qua được cả, sao lại riêng sợ sắt? Kẻ sợ sắt là loài giao, loài li (giao: loài thuồng luồng; li: loài rồng không sừng, đều là giống thấp kém hơn rồng) thôi."
Khoáng lại hỏi: "Con trai họ Lôi đeo thanh kiếm Phong Thành đến bến Diên Bình, kiếm tự nhảy xuống nước hóa thành rồng, có thật không?" Cô gái đáp: "Bịa đấy. Rồng thuộc hành mộc, kiếm thì thuộc hành kim (theo thuyết ngũ hành, mọi vật thuộc về năm hành: kim là kim loại, mộc là cây gỗ, thủy là nước, hỏa là lửa, thổ là đất; các hành có quan hệ "tương sinh" là sinh ra, nuôi dưỡng nhau, và "tương khắc" là chế ngự, khắc chế nhau). Kim đã khắc mộc mà không sinh ra mộc, thì làm sao biến hóa thành rồng được? Đâu phải như chim sẻ xuống nước hóa con hến, gà rừng xuống nước hóa con sò lớn! Chẳng qua vì kiếm báu là vật thiêng, kim với thủy sinh nhau nên nó lao vào nước. Chàng họ Lôi tự mình không lặn xuống suối được, tin là kiếm ở dưới ấy, cho người lặn tìm mà không thấy, bèn nói bừa là hóa rồng. Vả lại Lôi Hoán chỉ nói là "hóa đi", Trương Tư Không (tức Trương Hoa, người giữ một thanh kiếm cùng đôi) chỉ nói "rồi sẽ hợp lại", rốt cuộc không ai nói là thành rồng. Kiếm dù linh dị đến đâu, cũng là do người đúc rèn, không phải vật tự nhiên mà có, cho nên biết rõ rốt cuộc không thể thành rồng."
Khoáng lại hỏi: "Cái thoi dệt hóa thành rồng (chuyện Đào Khản đời Tấn bắt được cái thoi treo trên vách, sau thoi hóa rồng bay đi) thì sao?" Cô gái đáp: "Thoi là gỗ, rồng vốn thuộc hành mộc, biến hóa trở về với mộc thì có gì lạ đâu."
Khoáng lại hỏi: "Rồng biến hóa như thần, sao lại mắc bệnh mà phải nhờ Mã Sư Hoàng (thầy chữa bệnh ngựa đời Hoàng Đế trong truyền thuyết) chữa?" Cô gái đáp: "Sư Hoàng là bậc cao chân (bậc tiên đã đắc đạo rất cao) ở thượng giới (cõi trời), thương loài ngựa chở nặng đi xa nên làm thầy thuốc ngựa, chữa khỏi bệnh cho hơn một vạn con. Trời trên cao xét thấy, bèn cho bệnh hiện ra ở môi mép con rồng để thử tài Sư Hoàng. Sau đó rồng cõng ông lên trời. Ấy là trời mượn rồng để làm việc đó, chứ không phải rồng thật có bệnh."
Khoáng lại hỏi: "Có người nói rồng thích ăn máu chim yến, có thật không?" Cô gái đáp: "Rồng vốn thanh khiết, nhẹ nhàng, chỉ ăn uống hơi sương ban đêm. Nếu ăn máu yến thì làm sao còn ẩn hiện tự tại được? Kẻ ham máu yến là loài giao, loài thận (loài sò lớn biết thở ra hơi thành ảo ảnh). Chuyện ấy không đáng tin, đều là lời bịa đặt hoang đường của sách "Lương Tứ Công ký" (sách chép truyện lạ đời Lương) cả."
Khoáng lại hỏi: "Rồng thích gì?" Cô gái đáp: "Thích ngủ. Lâu thì nghìn năm, ít cũng không dưới mấy trăm năm, nằm ngửa nằm nghiêng trong hang. Giữa các lớp vảy dồn lại cát bụi; có khi chim ngậm hạt quả đánh rơi lên đó, hạt nứt ra mọc thành cây, đến khi cây to cỡ một người ôm thì rồng mới tỉnh, bèn vươn mình tu hành, lột bỏ thân xác mà vào cõi hư vô (cõi trống rỗng không hình tướng, theo đạo Lão), lắng trong tâm thần mà về cõi tịch diệt (cõi lặng yên, dứt hết mọi động loạn). Tự nhiên hình và khí theo sự biến hóa mà tan vào chân không (cõi trống không chân thật, gốc của muôn vật), như khi còn chưa thành bào thai, như khi còn chưa ngưng kết, như vật ở trong cõi mờ mịt, tinh khí kỳ diệu thăm thẳm khó lường (?). Lúc ấy, dù trăm xương năm thể (toàn thân) cũng có thể thu vào trong một hạt cải, muốn đi đâu cũng tới, tự đắc được phép trở về cội nguồn ban đầu, cùng trời đất tạo hóa tranh công."
Khoáng lại hỏi: "Rồng tu hành theo đường lối nào mà đắc đạo?" Cô gái đáp: "Có khác gì phép tu của bậc cao chân đâu. Bậc thượng sĩ (người có căn cơ cao) tu thì cả thân xác lẫn tinh thần đều đạt đạo; bậc trung sĩ tu thì tinh thần siêu thoát mà thân xác còn chìm lại; bậc hạ sĩ tu thì cả thân xác lẫn tinh thần đều sa đọa. Vả lại khi tu, khí thì sảng khoái, thần thì ngưng tụ, liền có một vật hiện ra, tức là điều Lão Tử nói: "Mờ mờ mịt mịt, trong ấy có vật". Còn những điều sâu kín (?) hơn thì thiếp không dám tiết lộ, sợ bị trời trách phạt, giáng xuống mà thôi."
Thần nữ bèn sai người hầu chuyền chén mời rượu. Chuyện trò tình ý thân mật hòa vui, vẻ đẹp như hoa lan làm rung động lòng người, như bên trái là cành quỳnh, bên phải là cây ngọc. Quấn quýt suốt đêm, lòng dạ thật thỏa thuê (?). Khoáng nói: "Gặp được hai nàng tiên ở đây, thật đúng là đình Song Mỹ (đình "hai người đẹp")!"
Chợt nghe gà gáy, thần nữ bèn để lại bài thơ rằng:
"Lệ ngọc hai hàng đọng má, nhớ cung Ngụy,
Dây tơ đỏ gảy một khúc, gột sạch gió trong.
Sớm mai lại tìm cuộc vui, hẳn buồn vắng,
Bãi cát khói tan, lông trả (lông chim bói cá) trơ trống không."
Chức Tiêu làm thơ rằng:
"Dệt lụa dưới đáy suối, ít niềm vui,
Lại mời chàng Tiêu uống cạn bầu rượu.
Buồn thấy đàn ngọc gảy khúc "Hạc lìa đàn",
Lại để lệ trong nhỏ xuống thành ngọc trai."
Khoáng làm thơ đáp hai nàng rằng:
"Lan đỏ khoe sắc, xen lẫn đào tươi,
Mừng mình đi tìm hương, đã gặp duyên số (?).
Ngọc đeo, cầu Ô Thước (cây cầu do chim khách bắc qua sông Ngân cho Ngưu Lang, Chức Nữ gặp nhau) từ nay đứt,
Trời xa chỉ hận mây biếc vời vợi cao."
Thần nữ bèn lấy ra hai vật là ngọc minh châu và lông chim trả tặng Khoáng, nói: "Bài phú của Trần Tư Vương có câu "Hoặc hái minh châu, hoặc nhặt lông trả", cho nên thiếp tặng những thứ này, để cho trọn lời ca trong "Lạc Thần phú"." Long nữ lấy ra một tấm lụa mỏng tặng Khoáng, nói: "Nếu có người Hồ (người các nước phía tây và phía bắc) muốn mua, không đủ vạn vàng thì chớ bán." Thần nữ nói: "Ông có cốt cách lạ, tướng mạo khác thường, sẽ thoát khỏi cõi tục. Chỉ cần ăn uống thanh đạm, coi nhẹ thói đời, giữ lòng trong sạch mà nuôi dưỡng chân tính, thiếp sẽ ngầm giúp đỡ." Nói xong, hai nàng nhẹ nhàng bước lên không trung mà đi, không còn thấy gì nữa. Về sau Khoáng quý trọng ngọc và lụa ấy, thường đi chơi núi Tung. Bạn ông từng gặp ông, ghi chép đầy đủ chuyện này. Nay ông đã lánh đời, không ai gặp lại nữa. (Trích "Truyện ký")
Sử Toại
Trong niên hiệu Hội Xương (đời vua Đường Vũ Tông, năm 841–846), tiểu hoàng môn (hoạn quan bậc thấp hầu trong cung) Sử Toại vì bệnh lui về nhà. Một hôm ông chợt gọi người thân đến, tự kể rằng: lúc mới mắc bệnh, thấy một người áo vàng cầm công văn đến nói: "Âm ty (cơ quan cai quản cõi âm) bắt hai hồn của ông đi đối chất việc, để lại (?) một hồn giữ thân (theo quan niệm xưa, người có ba hồn)." Bất giác ông đi theo, ra cửa Thông Hóa, rẽ về đông nam vào đường tắt, qua sông Bá, sông Sản, lên núi Lam Điền. Trên núi đi chừng mấy chục dặm, chợt gặp một người cưỡi ngựa cầm cờ đen nói: "Thái Nhất (vị thần tối cao trên trời) lên điện đã lâu, tội nhân đã điểm danh xong cả rồi, sao ngươi chậm thế?" rồi giục đi. Đến một tòa thành, binh lính mặc giáp đứng hai bên cửa. Đi thẳng về phía bắc đến một cung điện, cửa cung canh gác rất nghiêm. Có viên lại áo đỏ dẫn sứ giả cùng vào chỗ bức bình phong che cửa. Có một viên lại từ trong đi ra nói: "Nhận lệnh, nhận lệnh!" Sứ giả khom mình nhận lệnh. Viên lại tuyên rằng: "Sử Toại kiếp trước là thị giả (người hầu cận) của vị Chủ lục đại phu (vị quan tiên coi sổ sách) ở núi Quát Thương. Ban đầu cung kính cẩn thận, giữa chừng bỏ bê lười nhác, nên bị giáng làm hoàng môn, mong cho tỉnh ngộ. Nay đại phu được trở lại chức cũ, thị giả cũng nên được dời đi, giao cho ty phụ trách làm theo phép." Toại được dẫn tới một viện, thấy một người râu trắng mặc áo tím, hai bên có mười mấy người đứng hầu. Lạy xong ngẩng lên nhìn, thì ra là Thiếu phó (một trong các chức quan hàm cao, danh nghĩa là thầy dạy thái tử) Bạch Cư Dị. Đầu niên hiệu Nguyên Hòa, Toại từng làm viên lại nhỏ ở Hàn lâm viện, nên hỏi: "Thiếu phó sao lại đến đây?" Ông Bạch vui vẻ nói: "Thị giả có nhớ việc trước không?" Chốc lát Toại như ngủ dậy, tinh thần lập tức khỏe như cũ. Các hoạn quan nghe tin ông khỏi bệnh, tranh nhau đến thăm. Tối hôm ấy Bạch Cư Dị mất ở Lạc Dương. Lúc lâm chung, ông nói với người thân: "Xưa ta từ núi Bồng Lai (núi tiên ngoài biển) cùng nhà vua (tức vua Vũ Tông) có nhân duyên xuống cõi Diêm Phù (theo đạo Phật, tức thế gian loài người); ở cõi Diêm Phù, nhà vua có cuộc từ biệt ở Lân Đức." Nói xong thì mất, không ai hiểu. So ngày tháng, đúng lúc ông qua đời thì nhà vua đang mở tiệc ở điện Lân Đức. (Trích "Đường niên bổ lục")
Điền Bố
Tể tướng nhà Đường họ Thôi (?) ra trấn giữ Hoài Nam. Lư Đam vừa thôi chức ở Chiết Tây, Trương Tiến vừa thôi chức ở Thường Châu, đều đi qua Duy Dương (tức Dương Châu) và đến thăm ông. Nhân ngày rảnh, ông cùng hai người khách đang đánh cờ, thì viên lại vào báo có bà đồng cùng với (hồn) cố Ngụy Bác tiết độ sứ (tiết độ sứ: quan đứng đầu một trấn quân sự lớn, nắm cả binh lẫn chính; Ngụy Bác là một trấn ở vùng Hà Bắc) Điền Bố cùng đến, trọ ở quán trọ nọ. Ông rất lấy làm lạ. Viên lại lại nói: "Bà ấy linh nghiệm khác hẳn các bà đồng khác, xin cho dời đến ở trong thành (?)." Ông vội cho gọi bà đồng đến. Bà đồng bèn cùng với thần (đang nhập vào mình) lạy liên tiếp, nói: "Tạ ơn tướng công." Ông hỏi: "Tạ gì?" Thần đáp: "Bố có đứa con hư hỏng, tham của không biết chán, việc trong quận không lo, đáng mắc tội đại tịch (tội chết), nhờ âm đức (đức làm việc tốt một cách thầm lặng) của ông mà được tha. Khiến cho gia miếu (miếu thờ tổ tiên trong nhà) của Bố còn được cúng tế không dứt, ấy là ơn của ông."
Ông giật mình nói: "Lạ thay!" Hồi ông còn làm tể tướng, tiết độ sứ Hạ Châu dâng sớ tâu rằng thứ sử (quan đứng đầu một châu) Ngân Châu họ Điền phạm tội tham ô, tự ý chế tạo áo giáp đem đổi lấy ngựa và vải lụa ở biên giới. Vua giận dữ nói: "Tội tham ô sẽ xét riêng. Vả lại giao cho nó giữ châu ở biên giới, việc phải làm là phòng giặc, thế mà lại đem giáp giúp giặc, không phải làm phản thì là gì?" Vua sai Trung thư (cơ quan soạn thảo và ban hành mệnh lệnh của triều đình) theo luật mà định tội, sắp sửa giết cả họ. Hôm sau ông thong thả tâu với vua: "Tội tham ô tự có phép nước. Nhưng người này là cháu nội của Điền Hoằng Chính, con của Điền Bố. Hoằng Chính là người đầu tiên đem đất Hà Sóc (vùng phía bắc sông Hoàng Hà, nơi các trấn thường chống lệnh triều đình) về chầu, xin triều đình cử quan lại đến cai trị. Bố cũng làm trọn ý cha, nối theo đạo trung hiếu, cầm kiếm tự sát mà chết. Nay nếu thi hành phép nước để giữ vững biên cương, chẳng bằng nhân việc này mà khoan tha, để khích lệ những người trung nghĩa." Vua bèn nguôi giận, chỉ giáng làm tư mã (chức phụ tá ở châu, thường dùng để giáng chức quan có lỗi) ở một quận xa. Ông chưa từng hé răng nói chuyện ấy với họ hàng hay bạn thân, chính mình cũng sắp quên rồi. Nay lời thần nói đúng là việc đó.
Ông bèn cho thần mặc áo trắng đến gặp dưới hành lang, bảo: "Ông vì nghĩa khí cương liệt mà chết, sao lại chịu để một mụ đàn bà ngu sai khiến lặt vặt như thế?" Thần đáp: "Bố từng nợ bà già này tám mươi vạn tiền, nay đang nhẫn nhục mà trả nợ." Ông cùng hai người khách, quan giám quân sứ (quan triều đình phái xuống giám sát quân đội) và những người trong mạc phủ (bộ máy giúp việc của quan trấn thủ) cùng góp tiền trả số nợ ấy. Thần bèn từ biệt mà đi. Từ đó bà đồng nói việc không còn linh nghiệm nữa (?). (Lương Tiếp, Lý Kỳ chép truyện)
Tiến sĩ họ Thôi
Có chàng tiến sĩ (ở đây chỉ người đi thi khoa tiến sĩ) họ Thôi từ vùng Quan Đông (phía đông các cửa ải vào kinh) lên kinh đi thi. Sáng sớm đi ra ngoài ải Đồng Quan hơn mười dặm, đêm mới đến canh năm, đường vắng không người, chỉ có một đầy tớ, một gánh đồ và một con lừa. Chợt gặp một đoàn đuốc sáng rực, người quát dẹp đường trước sau, cờ xí, giáo mác, áo giáp, chừng hai trăm người, như đoàn của một quan trấn thủ một phương. Chàng nấp sau gốc cây. Đoàn ấy đi qua rồi, chàng đi chưa được vài dặm thì đoàn người dẫn đường và hộ tống phía trước lại quay trở về, chàng thong thả đi theo sau. Có một người phu chạy việc áp tải đồ pha trà đi rất chậm, chàng nhân đó hỏi là ai. Người ấy đáp: "Nhạc thần (thần núi, ở đây là thần núi Hoa Sơn) đi đón Thiên quan (quan nhà trời) Thôi thị ngự (thị ngự sử: chức quan coi việc giám sát, đàn hặc các quan). Tú tài đang đi thi, sao không vào yết kiến một lần để hỏi việc tương lai của mình?" Chàng từ chối là không có cách nào tự đến gặp được. Người phu hứa sẽ dò hỏi giúp.
Đến cửa miếu thì trời vẫn chưa sáng. Người phu hẹn chàng đợi ở bên cửa, vào trong rất lâu mới ra nói: "Đã thưa với thị ngự rồi." Liền dẫn vào gặp, thị ngự rất mừng. Chốc lát Nhạc thần đến, đứng nói chuyện, rồi mời Thôi thị ngự vào trong miếu. Màn trướng, tiệc tùng, trống nhạc bày biện rất linh đình. Lát sau tấu nhạc uống rượu. Lúc sắp vào tiệc, Thôi dặn người hầu tiếp đãi chàng chu đáo, dâng nước dâng trà, cần gì có nấy, tình ý rất nồng hậu. Uống đã một lúc lâu, chàng mỏi mệt, bèn thong thả đi dạo ngắm quanh, bất giác ra khỏi cửa, chợt gặp người bác họ bên ngoại. Hai người nắm tay hàn huyên chuyện cũ. Bác mặt mày tiều tụy, áo quần rách rưới. Chàng nói: "Bác đã từ giã cõi đời lâu rồi, sao lại đến đây?" Bác đáp: "Ta rời cõi người đã mười lăm năm, chưa có chốn nào để về. Gần đây làm thần cầu Phu Thủy, mệt vì đưa đón mà túng thiếu cơm áo, tình cảnh khốn cùng gần như không thể cứu vãn. Biết cháu thân với vị Thiên quan thị ngự, lại cùng là con cháu một họ, ắt có thể tiến cử được, nên ta đến tỏ lòng thành. Nếu được làm thần Chủy ở Nam Sơn (?) thì tạm thoát cảnh đói nghèo; sau đó thăng chuyển, có thể được vào hàng phẩm trật trên trời." Chàng từ chối rằng mới quen biết, không biết có tiến cử được không, nhưng sẽ thử nói giúp.
Chẳng bao lâu thị ngự cũng tan tiệc trở về, bảo chàng: "Năm sau nữa mới thi đỗ, năm nay không đi thi cũng được. Lát nữa việc công của ta xong thì sẽ về, hạn đường rất gấp, không thể ở lâu." Chàng nhân đó đem lời người bác nhờ cậy ra thưa. Thị ngự nói: "Chức thần Chủy giống như việc tuyển quan ở nhân gian, là chức rất thanh quý; thần cầu Phu Thủy thì thấp kém tạp nhạp, sao có thể được ngay? Nhưng ta cứ thử nói, Nhạc thần chắc không ngăn trở." Rồi thị ngự lại đến gặp Nhạc thần, Nhạc thần ra đón tiếp. Chàng lén đến gần nghe ngóng, nghe rõ từng lời nhờ cậy. Nhạc thần quả nhận lời, liền sai làm văn thư bổ nhiệm. Chốc lát người bác nhận văn thư vào tạ ơn; quan lại, tướng tá ra đón có đến một hai trăm người, hầu hạ rất chỉnh tề. Chàng bèn ra chúc mừng. Thần Chủy khóc nói: "Không nhờ sức cháu thì ta không được chức này. Sau một lần thăng nữa là được vào ty sở trên trời. Năm nay sông Vị sẽ tràn, trang trại của cháu sẽ bị nước cuốn hỏng; cả một vùng bị thiệt hại đến ba năm trăm nhà. Ta đã sai người canh giữ cho cháu, đến tháng năm tháng sáu ắt sẽ thoát tai họa này; lại có năm trăm tấm lụa để đền đáp cháu."
Chốc lát thần Chủy cho quát dẹp đường mà đi, thị ngự cũng lên đường, Nhạc thần ra tiễn. Chàng một mình ở trong miếu, bỗng như tỉnh giấc mộng. Ra tìm đầy tớ thì thấy vẫn ở trong quán trọ, không còn thấy gì nữa. Thế là chàng không vào ải nữa, quay về ở trang trại riêng. Mùa hè năm ấy sông Vị tràn, nhiều nơi bị nước cuốn hỏng, chỉ riêng trang trại của chàng họ Thôi là thoát. Trước trang trại có một chiếc thuyền không người đậu lại; nước rút rồi, trong thuyền có năm trăm tấm lụa. Năm sau chàng quả nhiên thi đỗ. (Trích "Lục dị ký")
Trương Yển
Có người đi thi tiến sĩ tên là Trương Yển, trên đường lên kinh đi thi, đến trước miếu Kim Thiên vương (thần núi Hoa Sơn, được phong tước Kim Thiên vương) thì gặp mưa to, phải trú mưa ở cửa miếu. Đến tối mưa vẫn không tạnh, không kịp tới quán trọ, bèn vào nằm nghỉ ở cửa giữa của miếu. Đến canh tư, nghe tiếng Kim Thiên vương làm việc, tiếng quát tháo rất dữ. Chốc lát nghe gọi: "Trương Yển, trưa mai giờ Ngọ (khoảng 11 giờ đến 13 giờ) đi đến thôn nọ sẽ bị hổ ly đỏ (loài hổ lông đỏ có vằn như mèo rừng) ăn thịt." Yển nghe vậy rất sợ, đợi trong sân yên lặng, bèn từ dưới cửa bò vào, tự xưng tên mà lạy. Kim Thiên vương hỏi: "Ngươi là người sống, đến đây có việc gì?" Yển bèn kể hết việc vừa nghe. Kim Thiên vương nói: "Gọi hổ đến." Chốc lát hổ đến. Kim Thiên vương nói: "Cho ngươi ăn hai con thú lớn để thay cho Yển." Hổ thưa: "Kẻ oan gia thì đáng phải ăn, lấy vật khác thay thì không được." Kim Thiên vương nói: "Tra xem con hổ này ngày nào chết." Có một viên lại đến thưa: "Giờ Mùi (khoảng 13 giờ đến 15 giờ) sẽ bị Vương Tồn ở thôn nọ bắn chết." Kim Thiên vương bảo: "Bảo Trương Yển đợi qua giờ hổ ăn thịt rồi hãy đi." Đến khi đi tới đoạn đường phía trước, quả thấy người ta ồn ào, hỏi thì họ nói: "Vương Tồn ở thôn nọ đã bắn chết con hổ ly đỏ." Quả đúng như lời Kim Thiên vương. Yển bèn tự mua rượu, tìm thịt nai khô, thân đến miếu tạ ơn. (Trích "Văn kỳ lục")
Con trai họ Bùi
Có người con trai họ Bùi ở quận Bành, đất Thiên Thủy (?), trong niên hiệu Hàm Thông (đời vua Đường Ý Tông, năm 860–874) học phép Cô Lâm (?) ở Đông Lãng. Anh ta gian dâm với đàn bà con gái trong họ hàng bên ngoại, việc bại lộ, bị bắt giam vào ngục. Mỗi ngày đồ ăn thức uống của anh ta đều do vị thần của phép Cô Lâm mang đến. Viên cai ngục lấy làm lạ, nói với thần: "Thần đã linh thiêng như thế, sao không cứu cho hắn khỏi hình phạt?" Thần đáp: "Người nhận phép của ta chỉ được dùng để giữ thân, tránh xa tai họa, tùy cơ giúp đỡ người khác. Hắn đã trái lời thề giữ giới, thì chẳng những phép vua không tha, mà thần cũng không dung. Nay ta ân cần chu cấp chỉ là để đáp công hắn đã thắp hương thờ cúng mà thôi." Rốt cuộc anh ta bị đánh roi đến chết. (Trích "Lục dị ký")
Vi Sô
Vi Sô thông hiểu ngũ âm (năm âm cơ bản của nhạc cổ: cung, thương, giốc, chủy, vũ), giỏi huýt sáo dài (một lối ngân tiếng huýt dài, được các bậc ẩn sĩ ưa chuộng), tự xưng là "Dật Quần công tử" (công tử vượt trội hơn người). Ông đi thi tiến sĩ một lần không đỗ liền thôi, nói: "Chí làm trai ở khắp bốn phương, sao lại chịu khom lưng nơi chốn bụi trần?" Ông đi chơi đất Nhạc Dương, thái thú (quan đứng đầu một quận) Nhạc Dương vì là chỗ thân quen nên mời ông vào làm việc; được mấy tháng ông cáo bệnh bỏ đi. Em ruột ông là Vi Lai đi thuyền, chết đuối ở hồ Động Đình. Sô khóc lóc thảm thiết bên bờ nước, rồi dời thuyền đến dưới miếu thần hồ, định đốt miếu, nói: "Bọn lái buôn người Hồ giàu nghìn vàng thì được qua yên ổn, em ta nghèo khổ lại mắc tai họa này, còn cần miếu của ngươi làm gì?"
Chợt ông chợp mắt trong thuyền, mộng thấy một vị thần mặc lễ phục trang trọng đến gặp, nói: "Ở cõi âm không có chuyện giết oan. Tiên phụ (cha đã mất) của minh công (cách gọi tôn kính người đối diện) xưa làm quan giữ thành, nổi tiếng chính trực, các thần đều phải tránh. Ông đã dẹp bỏ rất nhiều dâm từ (đền miếu thờ thần không chính đáng), trong đó có hai đền lẽ ra không nên bỏ. Hai vị thần ấy kiện lên Thượng Đế. Ban đầu Thượng Đế không cho, họ nài nỉ mười mấy năm mới cho lấy một người con cháu để tạ tội với chủ của hai miếu bị bỏ. Nhưng người ấy cũng phải là kẻ lui thì không biết đạo lý, tiến thì không có ích cho đời (?), cho nên em ngài phải chịu. Nếu tìm xác mà không được thì đó là lỗi của ta; ta sẽ sai thủy công (vị thần coi việc dưới nước) đưa xác lên bờ hồ." Sô giật mình tỉnh dậy, liền thôi việc đốt miếu, sai thuyền chài thả câu, thả lưới, quả nhiên vớt được xác em ở bên bờ.
Tối hôm ấy ông lại mộng thấy thần đến tạ, nói: "Thần không sợ kẻ phẫn nộ mà sợ người quả cảm, vì người quả cảm có lòng thành. Ông nay là người quả cảm. Xưa việc tấu nhạc ở Động Đình (theo sách Trang Tử, Hoàng Đế từng tấu nhạc Hàm Trì ở đồng Động Đình) là việc ta coi giữ. Xin lấy thứ âm nhạc tuyệt diệu để đáp lại ơn hậu của ông, mong ông được thưởng thức tiết tấu khúc Hàm Trì (khúc nhạc của Hoàng Đế), cởi bỏ nỗi phiền muộn của cõi đời." Chợt ông thấy chuông khánh, lông trĩ và sáo (những đồ dùng trong múa nhạc cung đình) cùng vang rền nổi lên. Sô rất khen lạ, cho là mình không đáng được hưởng. Khúc nhạc dứt thì ông tỉnh dậy. (Trích "Cam trạch dao")
Thái Bình quảng ký, quyển ba trăm mười một.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video