Thái Bình quảng ký, quyển 327. Đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn. Mục Quỷ, phần mười hai (?).
Thôi Tử Vũ. Mã Đạo Du. Cố Tổng.
Hình Loan. Tiêu Ma Hầu. Đạo nhân Pháp Lực.
Tiêu Tư Ngộ. Nhậm Trụ. Đổng Thọ Chi.
Phàn Hiếu Khiêm. Lý Văn Phủ. Sử Vạn Tuế.
Phòng Linh. Ngụy Trưng. Đường Kiệm.
Thôi Tử Vũ
Thời Bắc Tề, Thôi Tử Vũ lúc nhỏ ngủ lại nhà ông ngoại là Lý Hiến, người quận Triệu, đang làm thứ sử (quan đứng đầu một châu). Đêm ấy Tử Vũ mơ thấy một cô gái nhan sắc rất đẹp, tự xưng là con gái Long Vương, muốn cùng Thôi lang (chàng Thôi) kết tình riêng. Tử Vũ ưng ý, kéo vạt áo nàng làm vạt áo hơi rách. Trời chưa sáng, nàng từ biệt, thắt dải áo lại rồi chia tay. Sáng ra Tử Vũ đến ngôi đền trên núi xem thử, thấy bên cạnh có bức tranh vẽ một cô gái, dung mạo chính là người đã gặp trong mộng. Chỗ vạt áo rách và dải áo thắt vẫn còn nguyên trên tranh. Từ đó Tử Vũ thường gặp nàng trong mộng, người mê man rồi sinh bệnh. Sau gặp được thầy thuốc dùng phép cấm (bùa chú trừ tà) chữa cho thì mới dứt. (Trích sách Tam quốc điển lược.)
Mã Đạo Du
Thời Nam Tề, Mã Đạo Du làm lệnh sử thượng thư (viên lại lo giấy tờ ở sảnh Thượng thư). Năm Vĩnh Minh thứ nhất (năm 483), đang ngồi trong sảnh, ông bỗng thấy [quỷ] đầy trước mặt (?), mà người bên cạnh không ai thấy. Chốc lát có hai con chui vào tai ông, đẩy hồn ông ra ngoài, hồn rơi xuống chiếc guốc. Ông chỉ cho mọi người và hỏi: "Các vị có thấy không?" Người bên cạnh đều không thấy. Người ta hỏi hồn trông thế nào, Đạo Du đáp: "Hồn trông giống hệt con cóc." Ông lại nói: "Chắc chắn tôi không sống được nữa, giờ chúng vẫn còn ở trong tai." Mọi người xem thì thấy hai tai ông đều sưng. Hôm sau ông chết. (Trích sách Thuật dị ký.)
Cố Tổng
Năm Thiên Giám thứ nhất đời Lương (năm 502), ở Vũ Xương có viên lại nhỏ tên Cố Tổng, tính u mê ngờ nghệch, không làm nổi việc, nhiều lần bị huyện lệnh đánh roi. Tổng thường buồn bực, ôm nỗi uất hận, bèn trốn vào giữa đám gò mả hoang, đi tới đi lui thẫn thờ, không biết đi đâu. Bỗng có hai người mặc áo vàng trông thấy Tổng, nói: "Lưu quân có còn nhớ chuyện giao du ngày trước không?" Tổng đáp: "Dòng họ tôi là họ Cố, trước nay chưa từng gặp mặt hai vị, sao lại hỏi chuyện giao du?"
Hai người nói: "Chúng tôi là Vương Xán và Từ Cán (hai văn sĩ nổi tiếng thời Tào Tháo cuối Hán). Kiếp trước ông là Lưu Trinh (cũng là văn sĩ nổi tiếng thời ấy, cùng nhóm với hai chúng tôi), làm thị trung (chức quan hầu cận bên vua) ở nước Khôn Minh, vì nhận vàng hối lộ nên bị giáng làm viên lại nhỏ; chắc ông tự biết. Nhưng lời lẽ của ông vẫn rõ ràng mạch lạc, còn thấy được giọng văn, ý tứ của người làm ký thất (chức thư ký lo văn thư) ngày trước." Rồi họ lấy trong tay áo ra một cuộn sách đưa cho Tổng xem, nói: "Đây là văn tập của ông, nên xem cho kỹ." Tổng thử đọc qua, liền sáng tỏ tỉnh ngộ, thấy ý văn tuôn trào. Tập ấy người đời nhiều người có bản, chỉ có mấy bài làm sau khi chết là không. Người ta nhớ được một bài thơ, đề là: "Theo xa giá dạo cung U Lệ, chợt nhớ cuộc hội văn ở Tây Viên thuở sinh thời, nhân đó gửi Thái Bá Giai, chính lang phủ Địa Văn". Tây Viên là khu vườn ở đất Nghiệp, nơi anh em Tào Phi họp các văn sĩ làm thơ. Thái Bá Giai tức Thái Ung, danh sĩ cuối Hán.
Bài thơ rằng:
"Cuối Hán giềng mối rã (?), biển ngòi lắm thác ghềnh.
Rực rỡ vị tổ nhà Ngụy (Tào Tháo), cứu người chết đuối, dẹp yên sóng gió.
Mệnh trời đã sắp định, người cũng được vẹn toàn.
Mở rộng phủ Tướng công, nhặt hết những cây lan ẩn (tức thu nạp hết người tài ở ẩn).
Mới đầu theo các bậc quân tử, ngày ngày hầu vui cùng hiền vương.
Văn Hoàng (Ngụy Văn Đế Tào Phi) khi còn ở Xuân cung (cung của thái tử), lòng hiếu thảo còn hơn cả việc hỏi han sức khỏe cha mẹ.
Lúc trông coi việc nước thay vua có nhiều thì giờ rảnh, tha hồ dạo ngắm vườn tược.
Kẻ bề tôi hèn mọn cài trâm giắt bút, phò vua theo xe loan.
Trăng lên, điện tạm mát rượi; trên cây quý, móc trong đọng thành giọt.
Văn của vua quả thật rực rỡ, vang leng keng như ngọc quý.
Vâng mệnh ngẩng lên họa thơ, ngoảnh lại thấy mình đã thử việc khó.
Thân yếu chẳng tự giữ được, mong manh, mục nát, héo tàn.
Đâu ngờ hơn mười năm sau, nơi lăng mộ cây ngô đồng, cây thu đã lạnh lẽo.
Nay đến nước Khôn Minh, lại một lần đội mũ cài ve (mũ của quan hầu cận vua).
Hầu vua dạo chơi ở ly cung, chân đạp trên đầu mây nổi.
Nhớ lại thuở Tây Viên, sống chết thoáng chốc mà xót xa.
Ông xưa là công khanh nhà Hán, đứng đầu bầy hiền ở điện Vị Ương.
Nếu còn nhớ thuở sinh thời, đọc bài này hẳn cùng thương cảm."
Bảy bài còn lại, người truyền đã mất bản. Vương Xán nói với Tổng: "Tôi vốn thấp bé, chẳng bao lâu cưới con gái Nhạc Tiến. Nàng giống cha, còn thấp bé hơn. Từ khi biệt ông, tôi cưới lại con gái Lưu Kinh Châu (Lưu Biểu, người cai quản Kinh Châu), rồi sinh được một đứa con trai, ông ngoại Kinh Châu đặt tên chữ cho nó là Ông Nô. Năm nay nó mười tám tuổi, cao bảy thước ba tấc, chỉ tiếc chưa được ra mắt bác. Khi nó mười một tuổi, cùng tôi soi gương, tôi bảo: 'Đầu con khôi ngô hơn cha.' Nó liền đáp: 'Phòng Phong một đốt xương chở đầy một xe, cũng chẳng bằng Bạch Khởi đầu nhỏ mà nhọn.' (Phòng Phong là người khổng lồ thời vua Vũ, xương một đốt chở đầy một xe; Bạch Khởi là danh tướng nước Tần, tương truyền đầu nhỏ mà nhọn.) Tôi lại bảo: 'Con lớn lên sẽ làm tướng.' Nó lại đáp: 'Ở cửa Trọng Ni (Khổng Tử), đến đứa trẻ cao ba thước cũng thẹn khi nói đến bá đạo (cách cai trị dựa vào sức mạnh), huống chi con được cha dạy dỗ nghiêm, đâu dám để tâm vào việc chém giết?' Tôi biết nó thông minh hơn người. Không biết từ khi sinh ra đến giờ ông đã có con trai con gái chưa?"
Tổng trầm ngâm hồi lâu, dần dần như nhận ra họ, bèn nói: "Hai vị đã là bạn của tôi, có cách nào giúp tôi thoát cái khổ làm viên lại nhỏ không?" Từ Cán nói: "Ông cứ cầm văn tập kiếp trước trình lên huyện lệnh là thoát." Tổng lại hỏi Khôn Minh là nước nào. Cán đáp: "Là đất Nghiệp, nơi Ngụy Vũ Đế (Tào Tháo) dựng nước. Ông xưa làm thị trung ở nước ấy, sao vội quên? Gia quyến của ông ở Khôn Minh đều bình yên cả. Con gái cưng của ông là Kiều Tu nương có một bài thơ nhớ ông, hôm qua đã đọc cho chúng tôi nghe, giọng văn giống ông lắm." Bài thơ rằng:
"Nhớ cha, nhớ cha, bỏ con chẳng về nhà.
Chẳng làm thị trung, đi làm viên lại nhỏ, chịu cực khổ bỏ vinh hoa.
Mong cha nhớ đến con, sớm được gặp nhau, mua mận mua cam cho con."
Đọc xong, Tổng bất giác nước mắt nước mũi chảy ròng ròng, bèn làm một bài gửi Kiều Tu nương:
"Nhớ dáng con, nghĩ lòng con, trông con chẳng thấy, lệ ướt vạt áo.
Thời đổi đời thay khó gặp nhau, đợi khi rời bỏ kiếp này sẽ lại tìm con."
Sau đó Vương Xán và Từ Cán ân cần từ biệt Tổng, để lại cho ông Lưu Trinh tập năm quyển. Tổng đến gặp huyện lệnh, kể đủ mọi chuyện. Huyện lệnh xem những bài thơ cuối trong tập của Lưu Trinh, kinh ngạc nói: "Không thể để Lưu Công Cán (tên chữ của Lưu Trinh) làm viên lại nhỏ." Liền cho Tổng thôi việc, đối đãi như khách quý. Về sau không ai biết Tổng ở đâu, tập thơ cũng chẳng bao lâu thất lạc. Người đương thời khuyên bảo con em đều nói: "Lưu Trinh đã chết mà còn che chở được Cố Tổng đang sống, vậy có thể không lo tu dưỡng học hành sao?" (Trích sách Quái lục.)
Hình Loan
Thời Hậu Ngụy, phường Vĩnh Hòa ở Lạc Dương vốn là nhà cũ của Đổng Trác, thái sư (chức quan cao nhất triều) cuối đời Hán. Phía nam và phía bắc phường đều có ao do Đổng Trác đào, nước quanh năm đông hè không cạn. Trong phường có sáu nhà: Trưởng Tôn Trĩ làm thái phó (một trong ba chức quan cao nhất triều) kiêm lục thượng thư (nắm toàn bộ việc ở sảnh Thượng thư, cơ quan điều hành chính sự); Quách Tộ làm thượng thư hữu bộc xạ (phó quan đứng đầu sảnh Thượng thư); Hình Loan làm lại bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Lại, lo việc tuyển chọn, bổ nhiệm quan lại); Nguyên Hồng Siêu làm đình úy khanh (quan đứng đầu việc hình ngục); Hứa Bá Đào làm vệ úy khanh (quan coi việc canh giữ cung vua); Úy Thành Hưng làm thứ sử Lương Châu. Nhà nào cũng cổng cao nhà đẹp, phòng học phòng khách rộng rãi lộng lẫy, cây thu cây hòe che rợp đường, cây ngô đồng cây dương trồng hai bên, người đời gọi là "phường quý". Đào đất ở đây thường được vàng ngọc và đồ quý. Bấy giờ nhà Hình Loan từng đào được chu sa và mấy chục vạn đồng tiền, có khắc chữ: "Đồ của Đổng thái sư". Sau đó, ban đêm Đổng Trác bám theo Loan đòi lại những thứ ấy, Loan không trả. Qua một năm thì Loan chết. (Trích sách Lạc Dương già lam ký.)
Tiêu Ma Hầu
Vào những năm cuối thời Hồ thái hậu nhà Hậu Ngụy, ở Trạch Châu có Tiêu Ma Hầu làm điền tham quân (viên quan phụ tá lo việc ruộng đất) (?). Người nhà ông giặt một chiếc áo vàng đem phơi trên cây trong sân, chiều tối quên cất. Nửa đêm Ma Hầu dậy ra ngoài, thấy chiếc áo bị gió lay, phảng phất giống người, tưởng là kẻ trộm, bèn cầm dao xông đến chém, lại gần xem mới biết là chiếc áo. Từ đó cả nhà trong ngoài đều sợ hãi. Qua mấy ngày, bỗng có hai mươi người cưỡi ngựa, đều mặc quân phục, đi thẳng đến nhà, giương cờ cầm gậy chạy qua chạy lại, đánh úp trước sau sáu bảy chỗ. Người nhà kinh sợ, không biết lấy cách gì chống lại. Có người nói: "Theo phương thuốc, đốt sừng dê đực đen thì yêu quái tự dứt." Liền ra hàng thịt kiếm được sừng dê, đem đốt. Bọn kia sau đó lại đến, bịt mũi nói: "Nhà này không biết đốt thứ gì mà hôi thối thế này!", rồi quay ngoắt bỏ đi. Từ đó yêu quái dứt hẳn. (Trích sách Ngũ hành ký.)
Đạo nhân Pháp Lực
Ở chùa Hiển Minh, Quảng Châu, có đạo nhân (ở đây chỉ nhà sư) tên Pháp Lực. Gần sáng, Pháp Lực đi nhà xí, đến cửa thì gặp một vật trông như người Côn Lôn (người da đen từ vùng biển phương nam), hai mắt vàng khè, trần truồng không mặc áo. Pháp Lực vốn có sức khỏe, liền trói nó vào cột nhà, lấy gậy đánh, nó vẫn không kêu tiếng nào. Ông bèn lấy xích sắt trói lại, xem nó có biến đi được không. Đến khi trời tối, nó biến mất không thấy đâu. (Trích sách Thuật dị ký.)
Tiêu Tư Ngộ
Tiêu Tư Ngộ là cháu họ của Lương Vũ Đế. Cha là Tiêu Khác bị Hầu Cảnh (kẻ nổi loạn cuối đời Lương) giết. Tư Ngộ vì cha bị hại nên không muốn ra làm quan, thường mến đạo, mong gặp được thần tiên, nên đặt tên là Tư Ngộ (nghĩa là "mong gặp") và tên chữ là Vọng Minh, ý nói mong gặp thần minh. Ông sống ở Đông Sơn thuộc núi Hổ Khâu, tính giản dị trầm lặng, thích đàn và sách. Mỗi đêm gió thổi qua rừng thông, đánh đàn xong ông lại hú dài, nhà cửa lầu gác khắp núi đều kinh động. Ông thường ngồi trên đá giữa trời mưa, uống rượu hát vang.
Một hôm, bỗng nghe có người gõ cổng tre. Tư Ngộ ngờ có chuyện lạ, sai người hầu đứng xa hỏi. Bên ngoài đáp: "Không cần hỏi, cứ nói là đội mưa từ Hoán Khê đến." Thị đồng mở cửa, thấy một người con gái đẹp, có hai nữ tì áo xanh theo hầu, đều mang dung mạo tiên nữ. Tư Ngộ khoác áo của người ở ẩn trong núi, ra đón theo lễ, nói: "Vừa nghe phu nhân nói từ Hoán Khê đến, giữa trời mưa đường xa, chẳng hay phu nhân đi xe gì?" Người con gái đáp: "Nghe tiên sinh lòng ôm đạo lạ, lấy sự giản dị trong sạch làm gốc, nên tôi không dùng xe kiệu, mà cưỡi gió đến." Tư Ngộ nói: "Nếu từ chỗ giặt lụa đến, chẳng phải là Tây Thi sao?" (Tây Thi là mỹ nhân nước Việt thời Xuân Thu, tương truyền từng giặt lụa bên khe suối.) Người con gái quay nhìn hai tì nữ mà cười, rồi hỏi: "Sao tiên sinh biết được?" Tư Ngộ nói: "Chẳng cần bận lòng, ta nên đi nghỉ thôi."
Đến sáng sắp chia tay, nàng để lại một chiếc vòng vàng làm vật từ biệt. Tư Ngộ nói mình không có vật gì để tỏ tình, rồi nói thêm: "Chỉ có tấm lòng này không bao giờ quên." Phu nhân nói: "Đó mới là thứ quý báu nhất." Tư Ngộ hỏi: "Phu nhân đi lần này, bao giờ lại đến?" Nàng che mặt khóc, nói: "Không dám hẹn ngày, chỉ uổng công tình ý." Tư Ngộ cũng thương cảm. Nói xong, nàng cưỡi gió bay đi, chốc lát đã không thấy đâu, chỉ còn mùi hương vương lại trong phòng. Lúc ấy là ngày mồng 2 tháng 2 năm Thiên Gia thứ nhất đời Trần Văn Đế (năm 560). (Trích sách Bác vật chí.)
Nhậm Trụ
Thời Đông Ngụy, Nhậm Trụ làm tư mã (chức quan coi việc quân) trong phủ thừa tướng, mưu giết Cao Hoan (quyền thần nắm triều chính Đông Ngụy), việc bại lộ, bị xử tử. Người nhà chưa hay biết gì, thì bỗng thấy đầu ông nằm trên chõ hấp cơm, gọi nhau đến xem, chốc lát đã biến mất. Chẳng bao lâu thì được tin ông bị giết. (Trích sách Tam quốc điển lược.)
Đổng Thọ Chi
Thời Bắc Tề, Đổng Thọ Chi bị xử tử, người nhà chưa hay biết gì. Đêm ấy vợ ông đang ngồi, bỗng thấy Thọ Chi ngồi bên cạnh, than thở mãi không thôi. Vợ hỏi sao đêm khuya lại về được, Thọ Chi không đáp lời nào. Lát sau ông ra cửa, đi vòng quanh chuồng gà, gà trong chuồng hoảng sợ kêu ầm. Vợ ngờ có chuyện lạ, cầm đuốc ra xem, thấy máu đọng đến mấy đấu (đấu là đơn vị đo dung tích), còn Thọ Chi thì không thấy đâu. Bà bèn báo cho mẹ chồng, cả nhà lớn bé cùng gào khóc, biết đã có biến. Đến sáng quả nhiên nhận được tin ông chết. (Trích sách Tục Sưu thần ký.)
Phàn Hiếu Khiêm
Thời Bắc Tề, Phàn Hiếu Khiêm từ nhỏ đã nổi tiếng có tài. Năm hai mươi hai tuổi, ông dự khoa tú tài (khoa tiến cử người tài, phải trả lời các câu hỏi về chính sự) (?), rồi được thăng dần đến chức viên ngoại tán kỵ thị lang (quan hầu cận bên vua, lo việc can gián). Có lần đứng trước cổng nhà xem đám tang của một nhà quyền quý đi qua, ông vái chào phương tướng (hình nhân đeo mặt nạ dữ đi đầu đám tang để xua tà ma) rồi mới vào. Một năm sau, đúng ngày ấy, có người gõ cửa. Hiếu Khiêm ra xem, thấy chính phương tướng mà mình đã vái đứng trước cổng, nói: "Năm ngoái ngày này ông đã chào hỏi tôi phải không?" Hiếu Khiêm kinh hãi ngã lăn ra, chốc lát thì chết. Đầu niên hiệu Trinh Quán (đời Đường), Thôi Tín Minh làm quan ở Dương Châu, cùng viên huyện thừa (phó quan của huyện) là Hướng Quán kể lại chuyện này, lời hai người không khác nhau. (Trích sách Ngũ hành ký.)
Lý Văn Phủ
Đầu niên hiệu Khai Hoàng đời Tùy Văn Đế, Lý Văn Phủ người An Định sống ở phường Thạch Kiều, đô thành Nghiệp. Có đêm ông đặt bình rượu dưới gầm giường. Nửa đêm thức dậy, bỗng nghe tiếng bình đổ, rượu chảy ra. Ông sai tì nữ xem thì bình không đổ, nắp nút vẫn như cũ. Chốc lát lại nghe có tiếng như hắt nước (?). Ông gọi lấy đèn soi, trong nhà yên tĩnh, không thấy gì. Tắt đèn, cài then cửa, chưa ngủ thì như có ai lấy ngón tay gõ vào đầu gối ông, đến ba lần. Văn Phủ dậy sờ soạng, lại không bắt được gì, bèn rút dao vung khắp bốn phía, liền nghe có tiếng như ve bay kéo dài, vút ra ngoài.
Về sau Văn Phủ làm huyện thừa huyện Tu Xương thuộc Duyện Châu. Đến năm Khai Hoàng thứ tám (năm 588), ông thấy Khổng Toản, trước kia làm lục sự (viên lo văn thư) của châu, người Tu Xương, đã chết từ trước, bỗng giữa ban ngày đến trước giường (?) của Văn Phủ, lạy hai lạy. Văn Phủ kinh hãi hỏi đến làm gì. Toản nói: "Thái Sơn phủ quân (vị thần ở núi Thái Sơn cai quản cõi âm) đang chọn người tốt. Toản thấy ông sáng suốt giỏi giang nên đã tiến cử." Văn Phủ lo sợ, dập đầu van xin. Toản lặng hồi lâu rồi nói: "Lần này tôi sẽ tìm cách giúp ông, nhớ cẩn thận đừng để lộ lời." Đến năm thứ mười, Văn Phủ tự kể lại chuyện ấy. Kể xong liền thấy trong người khó chịu, chốc lát thì chết. (Trích sách Ngũ hành ký.)
Sử Vạn Tuế
Phường Đãi Hiền ở Trường An có nhà của Sử Vạn Tuế, Bắc lĩnh quân đại tướng quân (chức tướng chỉ huy cấm quân) đời Tùy. Ngôi nhà ấy trước kia thường có ma quái, ai ở cũng chết. Vạn Tuế không tin, bèn dọn đến ở. Đêm đến, ông thấy một người áo mũ rất oai vệ đến gần. Vạn Tuế hỏi lý do, người ấy đáp: "Ta là tướng quân Phàn Khoái nhà Hán (mãnh tướng giúp Hán Cao Tổ dựng nước). Mộ ta ở gần nhà xí nhà ông, ta thường khổ vì dơ bẩn hôi hám. Mong ông dời mộ sang chỗ khác, ta ắt sẽ đền đáp hậu." Vạn Tuế nhận lời, rồi nhân đó trách ông ta vì sao giết những người từng ở đây. Người ấy đáp: "Họ tự sợ mà chết, không phải ta giết." Đến khi đào được hài cốt và quan tài, Vạn Tuế cải táng cho. Đêm sau người ấy lại đến tạ ơn, nói: "Ông sẽ làm tướng, ta ắt giúp ông." Về sau Vạn Tuế làm tướng nhà Tùy, mỗi lần gặp giặc đều cảm thấy như có quân giúp sức, đánh trận nào cũng thắng lớn. (Trích sách Lưỡng kinh ký.)
Phòng Linh
Phòng Linh (tức Phòng Huyền Linh) và Đỗ Như Hối (hai vị tể tướng nổi tiếng đầu đời Đường) lúc còn nghèo hèn, từng cùng nhau đi từ đất Chu (vùng Lạc Dương) sang đất Tần (vùng Trường An), trọ ở quán Phu Thủy. Hôm ấy sẵn có rượu thịt, đêm khuya hai người ngồi đối diện ăn uống. Bỗng thấy hai bàn tay đầy lông đen thò ra dưới đèn, như muốn xin gì. Hai người bèn mỗi người đặt một miếng thịt nướng vào tay ấy. Lát sau tay lại thò ra, khum lại như muốn vốc, họ lại mỗi người rót rượu cho. Rồi không thấy nữa. Ăn xong, họ quay lưng về phía đèn đi ngủ.
Đến canh hai, nghe ngoài phố có người gọi liền mấy tiếng "Vương Văn Ngang!", bỗng có một người dưới đèn lên tiếng đáp. Người gọi nói: "Cách đây hai mươi dặm về phía chính đông, có người trong làng bày tiệc cúng thần, rượu và thức ăn rất nhiều, ngươi đi được không?" Người kia đáp: "Ta đã no say rượu thịt rồi, lại có việc công nên không đi được, làm phiền anh phải đến gọi." Người gọi nói: "Ngươi suốt ngày đói khát, lấy đâu ra rượu thịt? Ngươi vốn không phải là lại, sao có việc công được? Sao nói bậy thế?" Người kia đáp: "Ta bị viên lại coi địa giới sai đến trực hầu hai vị tể tướng (tức hai người sau này sẽ làm tể tướng), được ban rượu thịt, nên không đi được. Nếu như ngày thường mà nghe anh gọi, anh vừa đi là ta đã chạy theo rồi." Người gọi xin lỗi rồi bỏ đi. (Trích sách Tục Quái lục.)
Ngụy Trưng
Trịnh quốc công Ngụy Trưng (danh thần đầu đời Đường) lúc trẻ thích học đạo tiên nhưng không tin có thần. Có lần ông đi tìm đạo, đến núi Hằng Sơn. Sắp tới chân núi thì bỗng gió tuyết nổi lớn, trời đất tối mịt, không đi tiếp được. Bỗng có một đạo sĩ chống gậy trúc xanh, đeo cuốn Hoàng Đình kinh (kinh sách tu luyện của Đạo giáo), cũng đi đến bên đường, hỏi Trưng: "Đi đâu thế?" Trưng đáp: "Tìm đạo đến đây, bị gió tuyết cản đường." Đạo sĩ nói: "Cách đây một hai dặm là nhà ta, có thể nghỉ lại một đêm cùng trò chuyện chăng?" Trưng nhận lời, cùng đi. Đến một ngôi nhà, bên ngoài rất hoang vắng, bên trong thì chạm trổ tinh xảo. Đạo sĩ mời Trưng vào gian gác sâu, ngồi trước lò lửa, dâng rượu ngon món ngon, thong thả bàn về đạo. Lời lẽ lý lẽ rộng rãi sắc bén, Trưng không bắt bẻ được.
Gần sáng, đạo sĩ nói đến chuyện thần linh. Trưng một mực nói thần không thể xâm phạm người chính trực. Đạo sĩ nói: "Điều ông theo là đạo tiên, sao lại cho thần hoàn toàn là chuyện bịa? Có trời đất là có thần. Đạo của người cao thì thần và yêu quái ắt phải khuất phục; nếu theo đạo mà bản thân chưa cao thì thần và yêu quái lại có thể tìm đến. Sao lại coi thường thần?" Trưng không đáp. Đến lúc trời sáng hẳn, đạo sĩ lại sai bày rượu tiễn Trưng, còn gửi một phong thư nhờ đưa cho một người trong núi Hằng. Trưng đi rồi, theo đường núi quay lại nhìn chỗ đã nghỉ đêm qua, thì chỉ thấy một ngôi mộ lớn. Lấy phong thư ra xem, ngoài đề: "Kính gửi vị phụ tá của thần núi Hằng". Trưng ghê tởm, ném xuống đất, phong thư hóa thành con chuột chạy mất. Từ đó Trưng dần dần tin có thần. (Trích sách Tiêu Tương lục.)
Đường Kiệm
Đường Kiệm (công thần đầu đời Đường) lúc trẻ cưỡi lừa định đi xuống vùng Ngô Sở (miền Giang Nam). Qua thành Lạc Dương, ông khát lắm, thấy bên đường có một căn nhà nhỏ, có người đàn bà hơn hai mươi tuổi ngồi quay ra chỗ sáng may áo. Ông ghé vào xin nước uống, thì ra nàng đang may bít tất. Nàng bèn sang phòng khác lấy nước, nói: "Chàng khát lắm, để thiếp tìm cho" (?). Chốc lát nàng bưng ra một bát nước. Kiệm nhìn trong nhà không thấy bếp núc gì. Khi trả bát, ông hỏi: "Nhà phu nhân sao không nhóm lửa?" Nàng đáp: "Nghèo, không có gì để nấu, chỉ kiếm ăn quanh đây thôi." Nói xong lại may bít tất, vẻ rất vội vàng. Ông lại hỏi sao vội thế, nàng đáp: "Chồng thiếp là Tiết Lương, một người buôn bán nghèo. Thiếp lấy chàng đã hơn mười năm mà chưa từng một lần về hầu cha mẹ chồng. Sáng mai chàng đến đón nên thiếp phải vội." Kiệm khẽ trêu ghẹo, nàng cự tuyệt, không đáp. Kiệm thẹn, xin lỗi, tặng nàng hai cuộn bánh rồi đi.
Đi được hơn mười dặm, ông chợt nhớ ra để quên giấy tờ cần dùng, bèn quay về Lạc Dương lấy. Sáng hôm sau lại qua chỗ ấy, sắp ra khỏi thành thì bị một đám tang (có hình nhân bằng cỏ đi theo) chặn đường. Hỏi đám tang của ai, người ta đáp: "Linh cữu của ông lái buôn Tiết Lương." Kiệm giật mình vì cái tên, chính là chồng người đàn bà hôm qua. Ông bèn hỏi đưa đi đâu, người ta đáp: "Lương cưới vợ được năm năm thì vợ chết, chôn trong thành cũ; năm năm sau Lương cũng chết. Anh trai Lương đào linh cữu người vợ lên để đem chôn chung vào khu mộ tổ." Kiệm đi theo xem, đến chỗ quàn mộ thì chính là nơi hôm qua ông xin nước. Lát sau người ta mở mộ, trên quan tài có hai cuộn bánh và một đôi bít tất mới. Kiệm vừa thương xót vừa lấy làm lạ.
Sau đó ông đi về phía đông, thuyền đỗ lại ở chùa Thiền Trí thuộc [Dương] Châu (?). Ở phía đông nam có hai kẻ sĩ, mỗi người dẫn theo người hầu, cách nhau hơn trăm bước, đang đào những ngôi mộ quàn cũ. Một người kinh ngạc than thở hồi lâu, đám người hầu thỉnh thoảng xúm lại cười; còn một người thì cầm mai đập vỡ quan tài mà chửi rủa. Kiệm vội đến hỏi. Người đang than thở nói: "Tôi tên Chương, họ Vi, trước làm huyện lệnh Thái Hồ. Người được đào lên đây là đứa con trai đã mất của tôi, chôn đã mười năm. Vừa mở ra để thay quan tài thì thấy trong quan tài mất một chiếc giày, lại có một chiếc giày đàn bà. Người kia là Bùi Ký, trước làm úy (quan coi việc trị an) ở Giang Đô, người ông ấy đào lên là người thiếp yêu, lúc sống rất được cưng chiều. Bùi nhậm chức được hai năm thì nàng chết, chôn ở đây được một năm. Nay ông ấy mãn nhiệm sắp về, không nỡ bỏ nàng lại, định đem về Lạc Dương. Mở quan tài ra thì mất một chiếc giày, lại có một chiếc giày đàn ông. Hai bên cùng kinh ngạc, đem ghép lại thì chiếc nào cũng thành đôi với chiếc bên kia. Hẳn là thằng con hư của tôi đã tư thông với nàng ta, đi lại không chừng mực, vội vàng nên để quên giày vậy."
Kiệm nghe xong lên thuyền, lặng lẽ suy nghĩ: "Vợ người lái buôn chết đã năm năm mà còn giữ lòng muốn hầu cha mẹ chồng. Người thiếp được cưng chiều hơn hết mà chết rồi còn như thế, thì lúc sống còn mong gì được nữa? Kẻ sĩ, người quân tử lại có thể đắm đuối vào hạng ấy mà bạc đãi vợ mình sao!" (Trích sách Tục Quái lục.)
Thái Bình quảng ký, quyển 327 (hết).
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tổng tập do triều Thanh ra lệnh biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video