Thái Bình Quảng Ký, quyển ba trăm ba mươi tám. Đời Tống, Lý Phưởng cùng nhiều người khác biên soạn. Phần thứ hai mươi ba (?) (thuộc mục chép chuyện ma quỷ).
Lư Trọng Hải; Vương Thùy; Chùa Vũ Khâu.
Lý Công Tá; Đậu Dụ; Thương Thuận.
Lý Tái; Cao Lệ; Tiêu Ngộ.
Chu Tự Khuyến.
LƯ TRỌNG HẢI
Năm Đại Lịch thứ tư (Đại Lịch là niên hiệu của vua Đường Đại Tông, từ năm 766 đến 779; năm thứ tư là năm 769), xử sĩ (người có học nhưng không ra làm quan) Lư Trọng Hải cùng người chú họ là Lư Toản đến đất Ngô làm khách. Ban đêm hai người sang uống rượu với chủ nhà, vui vẻ lắm, say mèm. Các quan chức trong quận đã về hết, còn Toản thì nôn mửa dữ dội. Vì đêm đã khuya, không có ai cứu giúp, chỉ một mình Trọng Hải ở bên săn sóc.
Trọng Hải vốn tính hiếu thảo, thương yêu người trong họ, đem hết thuốc men trong rương ra để chữa. Nửa đêm thì Toản chết. Trọng Hải đau đớn, hoảng hốt, sờ thấy ngực chú vẫn còn ấm nhưng không biết làm cách nào. Bỗng anh nhớ ra trong sách lễ có nghi thức chiêu hồn (gọi hồn người vừa chết trở về), với ý mong người chết từ cõi tối tăm quay về (?). Trước đó lại từng có một lực sĩ kể rằng gọi hồn rất linh nghiệm. Anh bèn gào to tên Toản, gọi liên hồi không ngớt, đến hàng vạn tiếng.
Bỗng Toản tỉnh lại, nói được, bảo: "Ôi, may nhờ cháu cứu ta!" Trọng Hải liền hỏi chuyện thế nào. Toản đáp: "Lúc nãy ta bị mấy tên lại (viên chức nhỏ, ở đây là sai dịch của cõi âm) dẫn đi, nói rằng quan Lang trung lệnh mời. Hỏi tên quan ấy thì nói là họ Doãn. Một lát đã đến cổng dinh, cổng rất cao, xe ngựa đông đúc. Họ dẫn ta vào, quan Doãn ra đón, hỏi thăm: 'Tửu lượng của ông dạo này thế nào? Ta vẫn thường nhớ ngày trước cùng ông uống thả cửa, mặc sức vui chơi. Nay bỗng được ông ghé đến, không biết lấy gì tẩy bụi đường xa cho ông, nên mời ông đến đây.'
Rồi ông ấy dẫn ta đi một quãng xa, vào ngồi ở một đình trúc. Khách ngồi đó đều mặc áo đỏ áo tía (áo của quan to), vái chào nhau rồi ngồi. Người hầu hai bên dâng rượu, chén đĩa sáng lấp lánh, ca kỹ và nhạc công kéo đến đông như mây. Ta thấy hợp ý, quên bẵng chuyện đường sá đi lại. Giữa tiệc, bỗng nghe tiếng cháu gọi, nhưng lúc ấy mọi thứ nhạc cùng tấu, lòng ta đã say (?), chén rượu chuyền không biết bao nhiêu lượt, nên ta lại quên đi.
Một lát sau lại nghe tiếng cháu gọi, giọng thảm thiết, lòng ta xót xa. Cứ thế đến ba bốn lần, trong lòng thấy không yên, ta xin cáo từ. Chủ nhà cố giữ lại. Ta nói nhà có việc gấp, chủ nhà mới tạm cho ta về, bảo rằng sau này có thể sẽ lại mời và trao cho ta một chức việc. Ta chỉ hứa suông cho qua. Về đến đây mới biết thì ra đó là chết. Nếu cháu không gọi, ta đã quên mất thân mình còn ở đây. Khi mới đi, mọi sự rõ ràng như trong mộng. Nay chỉ sợ lại bị gọi đi lần nữa, biết làm sao?"
Trọng Hải nói: "Hết lòng như thế, ngoài ra chẳng còn cách nào khác. Việc vừa rồi đã thấy linh nghiệm, thì nên dùng lại cách ấy." Rồi anh đốt hương, đọc chú để phòng bị. Đang nói chuyện, Toản bỗng lại tắt thở. Trọng Hải lại gọi, giọng đau thương, dồn dập, tha thiết, mãi đến gần sáng Toản mới tỉnh, nói: "Lại nhờ cháu gọi ta về. Lúc nãy ta lại uống đến say sưa, các quan ngồi cùng đều say cả. Chủ nhà đang ra giấy tờ giao chức việc cho ta, thì nghe tiếng cháu gọi thảm thiết, lòng ta lại xót xa như trước.
Chủ nhà lấy làm lạ thấy ta không vui. Ta lại xin tạm về, nhiều lần xin chịu lỗi. Chủ nhà cười bảo: 'Lạ thật!' rồi cho ta về. Nay đi hay ở vẫn chưa quyết. Gà gáy thì các vật thuộc cõi âm thường lui đi. Ta lại nghe nói thần linh không vượt qua ranh giới địa phận của mình. Chú cháu ta trốn khỏi đây được không?" Trọng Hải đáp: "Đó là kế hay nhất." Liền sửa soạn thuyền, đi gấp đôi đường, ngày đêm không nghỉ, và Toản khỏi hẳn.
VƯƠNG THÙY
Vương Thùy người Thái Nguyên chơi thân với một người họ Lư ở Phạm Dương. Đầu những năm Đại Lịch đời Đường, hai người từng đi thuyền qua lại vùng sông Hoài, đất Chiết. Đến bên trạm dịch Thạch Môn (dịch là trạm nghỉ dọc đường dành cho người đi việc quan), họ thấy một người đàn bà ngồi dưới gốc cây, nhan sắc rất đẹp, quần áo lộng lẫy, đeo một cái túi gấm. Vương và Lư bảo nhau: "Đàn bà nghỉ một mình, cái túi của ả có thể lấy được." Bèn dừng chèo chờ.
Người đàn bà quả nhiên hỏi: "Thuyền đi đâu? Có thể cho thiếp đi nhờ không? Chồng thiếp ốm ở Gia Hưng, nay thiếp muốn đến thăm, nhưng chân đau không đi nổi." Hai người nói: "Thuyền đang trống, tiện lắm, có thể cho chị đi nhờ." Người đàn bà mang túi lên thuyền, ngồi ở mũi. Hai người lại khẽ trêu ghẹo. Người đàn bà nghiêm mặt nói: "Tôi chỉ đi nhờ một lúc, sao các ông lại ăn ở không đứng đắn?" Hai người hổ thẹn.
Thùy giỏi gảy đàn cầm, bèn gảy đàn cho nàng vui. Người đàn bà xinh đẹp mỉm cười rạng rỡ, hai người xao xuyến, bèn nói: "Nương tử cũng giỏi đàn chăng?" Người đàn bà đáp: "Lúc nhỏ có học chút ít." Vương chắp tay trao đàn. Nàng vặn trục đàn, gảy nhẹ, tiếng đàn trong trẻo. Vương nói: "Chưa từng được nghe tiếng đàn như vậy. Thế mới thấy tấm lòng thành của Văn Quân." (Trác Văn Quân đời Hán nghe Tư Mã Tương Như gảy đàn mà đem lòng yêu, bỏ nhà theo chàng; ý nói nàng đã động lòng.) Người đàn bà cười: "Ý ông thật kín đáo sâu xa (?)."
Từ đó dần dần thân mật, nàng nói năng dí dỏm, thông minh, lanh lợi khó tả, hai bên nhìn nhau vui thích. Đêm ấy nàng ngủ cùng Thùy. Lư ngủ ở phía trước thuyền, có vách ngăn, chỉ biết thở dài ao ước. Đêm khuya, Lư lén mở túi xem bên trong, thì thấy toàn đầu lâu. Lư hoảng sợ, biết nàng là ma (?), nhưng không có cách nào báo cho Thùy biết, chỉ nghe hai người tình tứ quấn quýt.
Đến sáng, người đàn bà có việc tạm lên bờ. Lư kể cho Thùy nghe. Thùy sợ hãi nói: "Làm sao bây giờ?" Lư bảo: "Nên nấp dưới cái sọt." Thùy làm theo. Một lát người đàn bà trở lại, hỏi Vương ở đâu. Lư nói dối: "Vừa lên bờ rồi." Người đàn bà vội vã bỏ đi đuổi theo. Thùy nhìn thấy nàng đi đã hơi xa, liền bỏ nàng lại trên bờ, cùng ra sức chèo, đi gấp đôi đường. Ra ngoài mấy chục dặm thì không thấy nàng đuổi đến nữa.
Đêm đến, chỗ đậu thuyền đông đúc ồn ào. Quá nửa đêm, người đàn bà đến, đi thẳng vào thuyền, túm lấy đầu Thùy. Bốn phía mặt nàng đều có mắt, hôi tanh ghê tởm, nàng cắn xé Thùy. Thùy kiệt sức, hai người kêu to, các thuyền chung quanh đều đến giúp, người đàn bà bèn biến mất. Hôm sau thấy trên chiếu có một chiếc lược bằng giấy. Mấy tháng sau thì Thùy chết. (Trích sách Thông U Ký.)
CHÙA VŨ KHÂU
Núi chùa Vũ Khâu ở Tô Châu cao vút, lởm chởm, rừng đá đẹp lạ, lầu gác, tường thành chồng lớp vươn lên, mây xanh sâu thẳm, người đến chơi quên cả về. Đầu những năm Đại Lịch, sư trong chùa ban đêm thấy hai người mặc áo trắng lên lầu, rồi không thấy xuống. Tìm thì không thấy gì. Hôm sau, trên chỗ vách cao chót vót thấy đề ba bài thơ, quả là lời của ma (?). Lời thơ như sau:
"Cõi chết cõi sống tuy khác đường,
Ngày trước ta cũng từng khéo làm văn.
Muốn biết chỗ ta ngủ yên dưới đất,
Phía bắc núi có hai nấm mồ lẻ loi."
(Bài thứ hai: gửi U Độc Cư — tên hiệu, nghĩa là người ở một mình nơi tối tăm.)
"Tùng cao gió buồn thổi mãi,
Xào xạc, lạnh lẽo mà thê lương.
Núi Nam nối liền gò mộ tối,
Gò mộ tối trơ trọi cao vòi vọi.
Mặt trời ban ngày ấm áp cũng uổng,
Chẳng chiếu tới nơi mộ đêm dài.
Tuy biết người sống vui sướng,
Hồn phách sao có thể trở về?
Huống lại nhớ người thân thích,
Khóc thảm thiết, gan ruột nát tan.
Khóc thảm thiết còn nói được gì,
Thương thay, lại thương thay!"
(Bài thứ ba: đáp Xử U Tử — tên hiệu, nghĩa là người ở nơi tối tăm.)
"Thần tiên không thể học được,
Xác đã tan, chỉ còn hồn trôi dạt.
Ban ngày chẳng phải buổi của ta,
Tùng xanh vây quanh cửa nhà ta.
Dù đã cách biệt sống chết,
Vẫn còn biết nhớ đến con cháu.
Lấy gì để khuây nỗi buồn thương?
Muôn vật rồi đều trở về cội gốc.
Nhắn với người trên đời,
Chớ chán chén rượu thơm trước mặt."
Trong trang trại có một khu rừng mộ, mồ cổ nhấp nhô chồng chất. Những bài thơ ấy nay vẫn còn. (Trích sách Thông U Ký.)
LÝ CÔNG TÁ
Trong những năm Đại Lịch, Lý Công Tá ở Lư Châu. Có viên thư lại (người lo việc giấy tờ trong nha môn) tên Vương Dữu xin nghỉ về nhà. Ban đêm đi ngoài thành, bỗng gặp đoàn lính dẫn đường hô dẹp lối. Viên thư lại nấp sau một cây lớn nhìn trộm, lấy làm lạ vì vùng này không có quan to nào. Theo sau đám kỵ binh dẫn đường là một người mặc áo tía, nghi trượng và quân hộ vệ như một vị đại sứ; phía sau có một cỗ xe.
Đang sắp qua sông thì người đánh xe tiến lên thưa: "Dây buộc trục xe bị đứt." Người áo tía nói: "Xem sổ." Liền thấy mấy viên lại tra sổ, rồi nói: "Phải lấy gân sống lưng của vợ Trương Đạo ở làng kia thuộc Lư Châu để sửa." Người ấy chính là dì của viên thư lại. Chốc lát các viên lại quay lại, cầm hai vật màu trắng, mỗi thứ dài mấy thước, rồi qua sông đi mất. Viên thư lại về đến nhà dì, thấy dì vẫn bình thường. Qua một đêm, bà bị đau lưng, nửa ngày sau thì chết. (Trích sách Dậu Dương Tạp Trở.)
ĐẬU DỤ
Trong những năm Đại Lịch có người tiến sĩ (ở đây chỉ người đi thi khoa tiến sĩ, khoa thi lớn để chọn người làm quan) tên Đậu Dụ, nhà ở vùng Hoài Hải. Thi trượt, Dụ định đi Thành Đô, đến Dương Châu thì không ốm đau gì mà chết. Dụ vốn chơi thân với ông Thẩm người Ngô Hưng, làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) huyện Hoài Âm. Hai người xa nhau đã nhiều năm, tin tức bặt hẳn, không biết bạn ở đâu.
Ông Thẩm từ Hoài Hải được đổi làm huyện lệnh Kim Đường, đến Dương Châu thì nghỉ trong nhà trạm. Đêm ấy gió mát trăng trong. Gần nửa đêm, ông thấy trong lòng như mất mát điều gì, không ngủ được. Chốc lát thấy một người đàn ông mặc áo trắng từ cổng đi vào, vừa ngâm vừa than, như có nỗi uất ức không giãi bày được. Hồi lâu người ấy ngâm:
"Nhà ở bên bờ sông đất Sở,
Thân gửi nơi quán trọ Dương Châu.
Ngắm trăng một mình nhớ thương,
Vạt áo đầy bụi đẫm lệ."
Ông Thẩm nhìn, thấy rất giống Đậu Dụ, liền đứng dậy định nói chuyện, nhưng chưa kịp thì người ấy đã biến mất. Ông thở dài: "Ta với anh Đậu xa nhau lâu rồi, chẳng lẽ anh ấy đã thành ma (?)?" Hôm sau ông lên xe đi, đi chưa được mấy dặm thì thấy phía trước bên đường có một cỗ quan tài đặt tạm. Có người biết chuyện nói: "Đây là nhà để quan tài của tiến sĩ Đậu Dụ."
Ông Thẩm giật mình, liền phóng ngựa về nhà trạm hỏi người coi trạm. Người ấy nói: "Có tiến sĩ Đậu Dụ từ kinh đô đi đất Thục, đến đây thì chết đột ngột. Quan thái thú (quan đứng đầu một quận) sai đặt tạm quan tài ở bên trái đường, cách nhà trạm hơn hai dặm về phía nam, chính là chỗ ấy." Ông Thẩm bèn đến làm lễ cúng, lạy khóc rồi đi. (Trích sách Tuyên Thất Chí.)
THƯƠNG THUẬN
Thương Thuận người Đan Dương lấy con gái của Trương Sưởng người quận Ngô. Sưởng làm Kinh Triệu thiếu doãn (phó quan cai quản vùng kinh đô), chết, được chôn ở phía đông sông Sản, cách trang trại riêng của nhà ông mười dặm. Thuận đến Trường An dự tuyển tập (kỳ tập trung các người đủ tư cách để triều đình xét chọn bổ làm quan), ở đó đã lâu. Nhà họ Trương sai một gia nô vào thành đón Thương lang (cậu Thương, tức chàng rể).
Chiều tối, Thuận cùng gia nô lên đường. Gia nô lén uống rượu, say khướt, lạc mất Thuận. Thuận không biết cổng thành đã đóng, chẳng làm gì được, đành một mình đi tiếp. Trời mỗi lúc một tối, mưa tuyết rơi lẫn lộn, con lừa chàng cưỡi lại rất què, chàng lạc đường không biết đi đâu, chỉ mặc cho lừa đi. Ước đi được hơn mười dặm vẫn không thấy làng xóm, lại rẽ vào bãi cỏ rậm, rét buốt, run lẩy bẩy.
Một lát đến một con khe, nhìn sang bờ nam khe thấy có ánh đèn, Thuận mừng lắm. Đến nơi thì là mấy gian nhà tranh rào phên. Gõ cửa hàng trăm tiếng mới có người đáp. Thuận nói: "Khách đường xa lạc lối, rét quá, muốn xin ngủ nhờ một đêm." Người trong nhà đáp: "Đêm tối mưa tuyết thế này, biết anh là ai? Vả lại nhà chật hẹp, không thể cho ngủ lại." Cứ một mực từ chối. Thương lang bèn hỏi: "Trang trại của quan Trương thiếu doãn cách đây bao xa?" Đáp: "Gần thôi, về phía tây nam bốn năm dặm."
Thuận nghĩ đường gần có thể đến được, bèn ra khỏi khe, đi về phía tây nam hơn mười dặm mà vẫn không tới trang trại. Mưa tuyết càng to, Thuận tự biết thế nào cũng chết, đã không đi được nữa thì còn đi đâu? Chàng bèn buộc lừa dưới gốc dâu, tựa vào cây mà ngồi.
Chốc lát thấy một vật giống như cái lồng đèn, ánh sáng chiếu xa mấy trượng, đến thẳng trước mặt Thuận chừng hơn một thước thì dừng lại. Thuận lúc đầu rất sợ, sau mới hỏi: "Phải chăng hồn thiêng của ông Trương đến dẫn đường cho tôi?" Rồi tiến lên lạy, nói: "Nếu là nhạc phụ thì xin chỉ đường về." Nhìn trong ánh sáng thấy có một lối nhỏ. Thuận bèn cưỡi lừa đi theo. Hễ đến gần một chút thì ánh lửa lại dời đi, luôn ở phía trước hơn một thước.
Đi được sáu bảy dặm, thấy có người cầm đuốc ra đón, đèn trong lồng bèn tắt. Đến khi đuốc tới gần thì ra là gia nô giữ mộ nhà họ Trương. Thuận hỏi sao biết mình đến. Gia nô nói: "Vừa rồi nghe ông chủ gọi to, bảo: 'Thương lang từ phía đông đến, mau ra đón!' Cứ thế hai ba lần, vì vậy mới biết." Thuận bèn ngủ lại trong lều của gia nô, sáng hôm sau mới đi. (Trích sách Quảng Dị Ký.)
LÝ TÁI
Năm Đại Lịch thứ bảy (năm 772), Lưu Yến giữ chức chuyển vận sứ (quan trông coi việc vận chuyển lương thực, tiền thuế về kinh) kiêm Thượng thư bộ Lại (quan đứng đầu bộ Lại, bộ trông coi việc chọn và bổ nhiệm quan lại). Đại lý bình sự (quan xét xử án kiện ở Đại lý tự, cơ quan tư pháp tối cao) Lý Tái được tạm giữ chức giám sát ngự sử (quan kiểm tra, tố giác lỗi lầm của quan lại), trông coi việc lưu hậu ở Phúc Kiến (người thay mặt cấp trên trông coi công việc ở một vùng).
Tái đặt sứ viện (công sở của quan sứ) ở huyện Phổ Thành thuộc Kiến Châu. Phổ Thành cách Kiến Châu bảy trăm dặm, khí hậu còn khá mát mẻ (?). Thế nhưng Tái sợ chướng lệ (khí độc ở vùng rừng núi ẩm thấp phương Nam, gây sốt rét và các bệnh hiểm), không thích công việc. Được nửa năm thì Tái chết.
Một ngày sau, Tái sống lại như cũ. Người nhà dâng cơm, Tái ăn như thường, bảo người nhà: "Ta đã chết rồi, nay tạm về chỉ để làm xong việc công thôi." Rồi gọi thuộc hạ đến về những việc còn dở dang, bảo cho họ biết rõ mọi điều, bàn giao hết. Sau đó viết thư từ biệt quan Thượng thư, lại viết di chúc sắp xếp việc nhà.
Vợ ông là bà Thôi đã mất trước, bên cạnh chỉ có một người vợ lẽ trẻ. Ông bèn bảo người vợ lẽ: "Ta chết rồi, xuống dưới đất sẽ gặp ông cậu (?). Ta mà nói có nàng thì người ấy sẽ giận lắm, sẽ làm điều không hay cho nàng, biết làm sao? Hôm nay họ sắp đến rồi, nàng không nên ở lại lâu." Nói xong, ông chia của cải cho nàng, sai một viên hành quan (viên chức được sai đi làm việc, ở đây là hộ tống) đưa nàng về phương bắc.
Người vợ lẽ liền xuống thuyền. Lúc đi còn vướng việc ở cửa quan (?), chưa lên đường ngay được. Tái biết chuyện, gọi viên hành quan đến, đánh năm gậy, bắt đi ngay. Mọi việc xong xuôi, ăn cơm xong thì Tái chết. (Trích sách Quảng Dị Ký.)
CAO LỆ
Cao Lệ là cha vợ của Thôi Sĩ Quang. Một ngày mùa hè, ông ngồi dưới gốc dâu trước trang trại xem người ta đập lúa mạch, thấy một người từ phía đông cưỡi ngựa phi tới, đến chỗ ông thì lạy hai lạy, nói: "Xin ông chữa chân ngựa cho tôi." Lệ nói: "Tôi không phải thầy thuốc ngựa, sao chữa ngựa được?" Người ấy cười: "Chỉ cần dán keo vào là được." Lệ lúc đầu không hiểu lời ấy.
Người ấy bèn nói rõ: "Tôi không phải người, tôi là ma (?). Con ngựa này là ngựa gỗ, ông chỉ cần nấu chảy keo dán vào là đi tiếp được." Lệ bèn lấy keo nấu cho nhuyễn, đem ra chỗ con ngựa thì thấy nó đã biến thành ngựa gỗ, chỗ hỏng ở chân trước. Ông dán lại cho nó, rồi mang keo cất vào nhà. Đến khi ra, thấy người kia đã đứng cạnh ngựa, con ngựa trông rất mạnh mẽ. Người ấy cảm tạ Lệ rồi lên ngựa đi. (Trích sách Quảng Dị Ký.)
TIÊU NGỘ
Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Tín Châu là Tiêu Ngộ mồ côi từ nhỏ, mấy chục năm không biết mộ mẹ ở đâu. Ông định cải táng (bốc mộ chôn lại chỗ khác), khu mộ cũ ở kinh đô. Đến nơi đào lên, lại đào nhầm mộ của Lư Phòng Xương. Biết là nhầm, ông khóc lóc đau đớn trở về.
Nghe nói ở Hà Dương có phương sĩ (người theo các thuật phép thần tiên, bùa chú) tên Đạo Hoa giỏi gọi ma (?), ông bèn đem lễ vật hậu hĩnh đón về. Đến nơi, ông kể hết tình cảnh. Hoa nói: "Thử xem." Rồi lập đàn, tắm gội giữ lòng thành, lập tức gọi được Lư Phòng Xương đến. Đó là một người đàn ông, mũ áo rất oai vệ. Hoa quát: "Mộ của mẹ quan Tiêu lang trung (chức quan ở các bộ trong triều) bị mộ của ngươi lẫn vào, khiến người ta nhầm lẫn. Mau mau tìm cho ra, nếu không, sớm muộn sẽ bị trị tội!"
Phòng Xương lạy hai lạy nói: "Tôi là kẻ hèn mọn làm việc sai dịch, đất tôi cai quản là đất đắp cao ba thước, rộng mười dặm vuông. Sức tôi chỉ lo được trong vòng ấy, ngoài ra thì không biết. Nhưng trong phạm vi tôi cai quản không có mộ mẹ quan Tiêu lang trung. Tôi sẽ đi tìm, hẹn đến sáng mai." Sáng hôm sau, Hoa và Ngộ cùng đi. Đi được hơn một dặm, thấy Phòng Xương từ xa chạy lại nói: "Vì đi tìm kiếm mà tôi đã quấy nhiễu thần linh nhiều, nay có sứ giả xuống tra xét rất gắt. Hai ông mau đi đi." Nói xong thì biến mất.
Hai người bỏ đi. Mấy ngày sau quay nhìn lại, thấy có khí xanh đen trùm mặt đất, cả ngày mới tan. Rồi Phòng Xương đến nói: "Vì tìm giúp ông, tôi đã bị âm ty (quan phủ cõi âm) trừng phạt nặng. Nay tôi hết cách rồi, xin từ biệt." Đạo Hoa thôi việc, trở về Hà Dương. Ngộ khóc lóc thảm thiết, từ đó ngồi yên trong một gian phòng.
Một đêm, như trong giấc mơ, ông bỗng nghe ngoài cửa có tiếng gọi tên tục lúc nhỏ của mình: "Ta là mẹ con đây." Ngộ giật mình chạy ra cửa lạy đón, thấy mẹ từ trong bóng tối bước ra. Ngộ gặp mẹ y như lúc bà còn sống. Bà bảo Ngộ: "Lòng hiếu thảo hết mực của con đã động đến trời, lòng thành thấu đến các vì sao, thần linh đã xuống soi xét. Nay mẹ được gặp con, nỗi xót thương đầy ắp trong lòng."
Ngộ khóc lóc rất lâu. Bà lại than: "Nhà ta có đứa con hiếu thảo, tiếng thấu đến trời, nên mẹ tuy ở dưới suối vàng mà được các hồn khác rất kính nể. Nhưng lòng hiếu của con có thể cảm động trời, thấu đến thần, không phải chỉ ở chỗ hành hạ thân xác, đau buồn đến hại cả mình, mà điều đáng quý là nỗi thương xót từ đáy lòng."
Rồi bà bàn với Ngộ về lẽ của cõi âm (?), về lẽ báo ứng (làm thiện được phúc, làm ác bị họa), về đạo lý biến đổi của số mệnh. Bà nói: "Họa hay phúc đều do con người, chỉ nên chăm tích đức. Trời trên cao soi xuống, quả thật như bóng theo hình, như tiếng vang theo tiếng. Những ai làm việc thiện mà không được đáp lại, đều là vì lòng không bền vững thôi."
Hai mẹ con trò chuyện rất lâu. Ngộ vừa thương vừa được an ủi, cảm động nói: "Không ngờ lại được nghe mẹ khen quá lời như vậy, con dẫu chết cũng không ân hận." Rồi ông kể đầu đuôi việc nhầm lẫn khu mộ. Bà nói: "Mẹ đến cũng vì việc này. Năm tháng đã lâu xa (?), con lại còn nhỏ, làm sao biết được mộ mẹ. Bên trên mộ mẹ đã có mộ của Lý Ngũ Nương, mộ ấy cũng đã bằng phẳng, làm sao phân biệt được. Ngày mai con cứ thấy chỗ nào quạ và chim khách bay đến tụ tập, thì dưới đó chính là mộ mẹ."
Bà lại nói: "Nếu đưa mẹ về phía tây, thì nên dùng hai cỗ hồn dư (kiệu nhỏ dùng để rước linh hồn người chết) đưa vào cửa quan." Ngộ hỏi vì sao. Bà đáp: "Vì thím cũng ở đây, cũng phải về quê." Ngộ hỏi: "Thím là ai ạ?" Bà nói: "Thím chính là bà ngoại của con, mẹ cũng gọi là thím. Bà thương mẹ cô đơn, từng từ Hàm Dương đến đây ở với mẹ. Về sau bị thần linh ngăn cách, không đi đâu được, cho nên cần hai cỗ hồn dư." Nói xong bà đi, thoắt cái đã không thấy đâu.
Ngộ khóc lóc chờ đến sáng, liền đến chỗ đất bằng có quạ và chim khách tụ tập mà đào, quả nhiên là mộ Lý Ngũ Nương. Đào sâu thêm xuống dưới thì thấy mộ mẹ, bấy giờ mới hợp táng được (chôn chung mẹ với cha). (Trích sách Thông U Ký.)
CHU TỰ KHUYẾN
Chu Tự Khuyến người huyện Ngô chết vào năm Bảo Ứng (niên hiệu vua Đường Túc Tông và Đường Đại Tông, năm 762–763). Năm Đại Lịch thứ ba (năm 768), con gái ông là một ni cô ở chùa sai đứa hầu gái ra chợ mua bánh hồ (bánh nướng kiểu người Hồ, dân tộc miền tây bắc) để làm cỗ chay. Đến phía tây sông, đứa hầu thấy Tự Khuyến cùng mấy người cưỡi ngựa, tân khách theo hầu hai mươi người, trông như một viên quan.
Thấy đứa hầu, ông sụt sùi hỏi: "Hòa thượng (ở đây là tiếng gọi tôn xưng vị ni cô chủ) của mày vẫn khỏe chứ? Mày định đi đâu?" Đứa hầu thưa: "Được sai đi mua bánh hồ làm cỗ chay." Tự Khuyến nói: "Ta đây vừa có bánh." Ông quay lại sai người theo hầu đưa ba mươi cái bánh, lại gửi lời hỏi thăm. Đứa hầu về chùa thưa lại với ni cô. Ni cô thương xót khóc lóc, không ăn bánh. Số bánh ấy mọi người ăn hết.
Hơn mười ngày sau, trên đường ra chợ, đứa hầu lại gặp Tự Khuyến. Ông hỏi han như lần trước, rồi bảo đứa hầu: "Hòa thượng của mày không hiểu lẽ thường của sống chết, sao lại khóc lóc? Ta gửi bánh cũng không chịu ăn. Nay mày mang ba mươi cái bánh này về, nên bảo hòa thượng ăn đi." Đứa hầu về, ni cô vẫn không ăn.
Mười ngày sau, đứa hầu lại gặp Tự Khuyến ở chợ. Hỏi thăm xong, ông bảo: "Đang giữa mùa đông rét buốt, nghe nói hòa thượng của mày chưa có áo bông. Nay ta gửi hai tấm lụa để hòa thượng may áo rét." Đứa hầu vâng lời mang về, đưa lụa cho ni cô. Ni cô lấy một tấm may quần, còn một tấm cất đi.
Hơn mười ngày sau, đứa hầu lại gặp Tự Khuyến. Ông bảo: "Có mấy chục người khách, mày mang hai tấm lụa về, bảo hòa thượng làm cỗ trong phòng để đãi bữa trưa. Ngày mai vào giờ Tý (?) (khoảng từ 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng), ta sẽ đến đó." Đứa hầu về, ni cô bán lụa, mua các món ngon. Hôm sau ngồi chờ.
Đến trưa, đứa hầu bỗng ngất lịm (?), hồi lâu có hồn nhập vào nói, bảo rằng khách đã đến. Đứa hầu đứng dậy cung kính dọn cỗ. Ăn vừa xong, lại nói: "Hòa thượng ở lại mạnh khỏe. Ta với các khách đã ăn uống no nê, nay xin đi đây." Đứa hầu tiễn Tự Khuyến ra khỏi cổng, hồi lâu mới tỉnh. Từ đó không thấy ông nữa. (Trích sách Quảng Dị Ký.)
Thái Bình Quảng Ký, quyển ba trăm ba mươi tám.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video