Thái Bình quảng ký, quyển 339. Đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn. Mục Quỷ, phần hai mươi bốn (?).
La Nguyên Tắc — Lý Nguyên Bình — Lưu Tham
Diêm Kính Lập — Thôi thư sinh — Lý Tắc
Lục Bằng — Lý sinh ở Tầm Dương
La Nguyên Tắc
La Nguyên Tắc người Lịch Dương có lần đi thuyền đến Quảng Lăng. Giữa đường gặp mưa, có một người xin đi nhờ. Nguyên Tắc ghé thuyền cho người ấy lên. Thấy người ấy có vẻ là bậc đứng đắn, ông tiếp đãi rất hậu. Người ấy không mang hành lý gì, chỉ có một hộp đựng sách. Nguyên Tắc thầm lấy làm lạ. Đêm đến hai người ngủ chung.
Sáng ra, thuyền tới một làng, người ấy xin tạm lên bờ, dặn: "Chốc lát tôi sẽ quay lại. Ông cứ đậu thuyền chờ tôi, nhớ đừng mở sách trong hộp của tôi." Nguyên Tắc nhận lời, người ấy bèn lên bờ đi. Lát sau nghe trong làng có tiếng khóc, Nguyên Tắc biết có chuyện lạ, liền lén mở sách ra xem. Trong sách ghi: "Ngày ấy đến làng ấy, phải bắt người tên ấy." Tên làng đúng là làng này, còn tên Nguyên Tắc thì ghi ngay sau tên người kia. Nguyên Tắc vô cùng sợ hãi.
Người kia trở về, trách: "Sao ông xem hộp sách của tôi?" Nguyên Tắc bèn bước tới tự nhận tội, rồi van xin rất thảm thiết. Người ấy động lòng thương, hỏi: "Ông đã từng làm điều gì phụ người khác chưa?" Nguyên Tắc nghĩ kỹ rồi đáp: "Cả đời tôi chỉ có một việc là chiếm mười mẫu ruộng của Trương Minh Thông cùng huyện, khiến ông ấy mất kế sinh nhai. Người ấy đã chết rồi." Người kia nói: "Chính người ấy kiện ông đấy (?)." Nguyên Tắc khóc: "Cha mẹ tôi đã già, chỉ trông cậy vào một mình tôi, mong được ơn tha cho."
Hồi lâu, người ấy nói: "Nghĩ đến ơn ông hậu đãi cho tôi đi nhờ, nay tôi bỏ qua cho ông mà đi. Ông hãy mau về nhà, ba năm đừng ra khỏi cửa, sau đó có thể sống thêm mười năm." Nói rồi xuống thuyền đi mất.
Nguyên Tắc về nhà được hơn một năm thì cha sai ra ruộng gặt lúa, ông một mực từ chối. Cha giận mắng: "Nhà nông phải tự ra sức làm lụng, mày lại muốn trốn việc ham ngủ, bịa ra chuyện ma quỷ hay sao?", rồi định lấy gậy đánh. Bất đắc dĩ, Nguyên Tắc đành ra khỏi cửa, liền gặp người lúc trước: đầu trọc, mình trần, lưng lở loét hết cả. Người ấy tiến tới nắm lấy ông, nói: "Tôi vì ông mà ra nông nỗi này, đến bản thân cũng không giữ nổi. Nay đã gặp nhau thì không thể tha ông nữa." Nguyên Tắc nói: "Xin cho tôi từ biệt cha mẹ." Người ấy đồng ý. Ông kể lại đầu đuôi với cha, nói xong thì lịm đi rồi tắt thở. Cha ông đau đớn hối hận, hơn một tháng sau cũng qua đời. (Trích sách Quảng dị ký)
Lý Nguyên Bình
Lý Nguyên Bình là con của Lý Bá Thành, thứ sử (quan đứng đầu một châu) Mục Châu. Năm Đại Lịch thứ năm (năm 770, đời Đường Đại Tông), ông trọ ở tinh xá (chùa, nơi tu hành) Đông Dương để đọc sách. Được hơn một năm, vào một buổi chiều tối, bỗng có một cô gái mặc váy áo lụa đỏ, dung nhan rất đẹp, có người hầu gái áo xanh theo sau, đi vào phòng của một vị sư khác trong khu viện Nguyên Bình đang ở. Nguyên Bình thích, chạy theo hỏi cô đi đâu và tên họ là gì. Người hầu áo xanh giận nói: "Xưa nay chưa quen biết, sao bỗng dưng sấn tới như vậy? Thật không ngờ một công tử nhà quyền quý lại thế." Nguyên Bình không đáp lại, chỉ xin được ra mắt cô gái.
Chốc lát cô gái từ trong đi ra, gặp nhau vui vẻ như người quen cũ, chuyện trò vui vẻ hồi lâu. Cô nói với Nguyên Bình: "Tôi đến đây cũng là muốn gặp chàng để nói chuyện kiếp trước. Tôi không còn là người nữa, chàng không sợ chứ?" Nguyên Bình đã đem lòng ưa thích nên chẳng chút ngờ ngại, đáp: "Nàng cứ nói, tôi có gì mà sợ."
Cô gái kể: "Cha tôi xưa làm thứ sử Giang Châu. Kiếp trước chàng là người giữ cổng ở Giang Châu, thường xuyên trực trong nhà quan thứ sử. Tuy sinh ra nghèo hèn nhưng dáng vẻ dễ mến. Vì có nhân duyên nên tôi lén cùng chàng tư thông. Mới được trăm ngày thì chàng mắc bệnh hoắc loạn (bệnh nôn mửa, tiêu chảy cấp) mà chết. Vì thế tôi không dám khóc, nhưng trong lòng đau xót gấp bội người thường. Tôi vốn thường tụng chú của Bồ Tát Nghìn Tay Nghìn Mắt (tức Quán Thế Âm Bồ Tát), nguyện kiếp sau hai ta đều sinh vào nhà sang trọng và lại nên vợ chồng. Tôi đã lấy bút son bôi lên đùi trái của chàng làm dấu. Chàng thử xem, nếu có vết son thì lời tôi là thật."
Nguyên Bình tự xem, quả đúng như lời, càng thêm tin, bèn giữ cô ở lại qua đêm. Lâu dần tình ý gắn bó, vui vầy vô cùng. Gần sáng, cô bỗng nói với Nguyên Bình: "Đã đến lúc tôi phải đầu thai, không thể ở lâu được", lòng rất tiếc nuối. Nói xong cô khóc: "Người cha kiếp sau của tôi nay đang làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện). Đến năm tôi mười sáu tuổi, ông sẽ được làm phương bá (quan đứng đầu cả một vùng). Lúc ấy chúng ta mới nên duyên vợ chồng. Trong thời gian chưa đến lúc ấy, mong chàng đừng lấy vợ. Nhưng mệnh trời đã định, dù chàng muốn cưới người khác cũng không được đâu." Nói xong cô từ biệt mà đi. (Trích sách Quảng dị ký)
Lưu Tham
Năm Kiến Trung thứ hai đời Đường (năm 781), vùng Giang Hoài (vùng giữa sông Trường Giang và sông Hoài) đồn nhảm rằng có một loài quỷ dữ từ Hồ Nam kéo tới. Có người gọi nó là "Mao" (nghĩa là "Lông"), có người gọi là "Người lông". Tin báo về nó gọi tên không thống nhất, nó lại biến hóa khôn lường. Người ta nói nó thích ăn tim người, gặp con gái trẻ hay con trai nhỏ thì bắt cả người đi. Dân chúng sợ hãi, phần đông tụ lại ở chung, đêm đốt lửa lớn, không dám ngủ, cầm cung đao để phòng bị. Mỗi khi nó vào một nhà thì muôn nhà cùng gõ ván và đồ đồng làm ồn, tiếng vang trời đất. Có người sợ đến phát cuồng mà chết. Khắp nơi đều như thế, quan có cấm cũng không dẹp được.
Lưu Tham, nguyên là công tào (quan phụ tá, trông coi sổ sách và việc xét công trạng quan lại) Duyện Châu, vốn có cơ nghiệp ở vùng sông Hoài, sông Tứ, nhân đó lập nhà ở Quảng Lăng. Ông có sáu con trai, đều gan dạ ưa võ. Họ Lưu dẫn các con cầm cung tên canh đêm. Mấy cô con gái thì đóng cửa ở trong nhà, các con trai đi tuần bên ngoài.
Quá nửa đêm, trời tối mịt, bỗng nghe trong nhà có tiếng thét kinh hoàng, nói rằng nó đã vào trong nhà rồi. Các con trai hoảng sợ, nhưng cửa đã đóng, không có cách nào vào cứu, đành đứng ngoài nhòm vào. Họ thấy một vật vuông vức như cái giường, lông bờm tua tủa như nhím, cao chừng ba bốn thước, bốn phía đều có chân, đang chạy quanh trong nhà. Bên cạnh lại có một con khác, mình phủ đầy lông, nanh vuốt sắc như kiếm, bắt cô con gái út đặt lên cái "giường lông", rồi lại chộp lấy cô con gái thứ.
Tình thế đã quá gấp, các con trai phá tường xông vào, bắn cái giường lông. Giường lông bỏ chạy, con kia cũng chạy, chốc lát đã mất dạng. Còn cái giường lông chạy về phía đông, trúng đến cả trăm mũi tên, gần như không chạy nổi nữa. Một người chộp được nó, ôm lấy đám lông, ra sức ghì chặt. Khoảng một bữa ăn, cả hai cùng ngã xuống bên cầu sông. Người ấy hét lớn: "Tôi đã ôm được nó rồi, mệt lắm, mau mang lửa tới cứu!" Đến khi soi lửa lên thì chỉ thấy anh ta đang ôm cột cầu. Các con họ Lưu đều bị cào xước, cô con gái út bị bỏ lại bên đường.
Vài ngày sau, một người lính trong doanh trại đêm thấy con Mao bay chạy trên mái nhà, bắn không trúng, kêu la làm náo động cả đám đông. Hôm sau người lính bị xử tội để răn dân chúng. Nhân dịp ấy có kẻ trộm cắp mượn cớ yêu quái để làm càn. Sau đó chuyện tự lắng xuống, cũng không ai biết vì sao. (Trích sách Thông u ký)
Diêm Kính Lập
Năm Hưng Nguyên thứ nhất (năm 784), Chu Thử làm loạn ở Trường An. Có Diêm Kính Lập làm sứ giả mang tin mật cho Đoàn Tú Thực, lén đi đường tắt ra vùng núi Phượng Tường. Đêm ấy ông định tới quán Thái Bình (quán dịch: nhà trạm của nhà nước dọc đường cho quan lại, sứ giả nghỉ chân và đổi ngựa). Quán ấy đã dời đi nơi khác cách mười dặm, quán cũ bỏ hoang không người đã lâu, nhưng Kính Lập lại lầm vào quán cũ. Ông chỉ lấy làm lạ vì cỏ dại um tùm, đường đi vướng víu khó khăn. Liền có hai người mặc áo thâm ra cửa đón lạy, nắm cương dắt ngựa vào tới sảnh (?). Ông hỏi sao quán này vắng vẻ như thế. Người áo thâm thưa: "Cũng ở được ạ." Ngồi xuống rồi, mọi việc cũng theo đúng lễ tiết thường lệ của quán dịch.
Chốc lát, người áo thâm vào thưa: "Quan coi quán là Lưu Thục, nguyên là huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) huyện Hà Trì, Phượng Châu, xin vào ra mắt." Kính Lập gặp ông ta, hỏi: "Quán này hoang tàn quá, vì sao vậy?" Thục đáp: "Nay khắp thiên hạ đều cỏ rậm um tùm, chẳng riêng gì quán này; đến cung điện của vua còn mọc gai góc nữa là." Kính Lập lấy làm lạ trước lời ấy; Thục ăn nói, bàn luận đều hơn người. Thục lại nói: "Người làm việc ở quán này đều đã bỏ trốn cả." Rồi chỉ hai người áo thâm: "Đây đều là nô Côn Lôn (gia nô da đen, người gốc phương Nam xa xôi) của nhà tôi, một tên Đạo Nô, một tên Tri Viễn, tạm thời hầu hạ ngài thôi."
Kính Lập bèn dưới ánh đèn nhìn kỹ hai tên nô: dưới áo thâm đều mặc áo màu tím và trắng, mặt mũi đúng là người Côn Lôn, lại có chữ trắng thích trên mặt rất rõ ràng, nên tin chắc là gia nhân của Thục. Ông sai người nhòm vào bếp, thấy có ba bốn người hầu gái đang lo dọn cỗ rất bận rộn, nên càng tin, không còn nghi ngờ gì.
Hồi lâu mâm cỗ được dọn lên, món ăn rất tinh tươm. Kính Lập cùng Thục ăn uống rất no; ngựa nghẽo và đầy tớ cũng được lo liệu chu đáo theo lệ, rồi đi ngủ. Kính Lập hỏi Thục: "Vì tôi đi gấp đôi chặng đường nên ngựa gầy lắm, ông có thể cho mượn một con ngựa khác không?" Thục đáp: "Việc nhỏ thôi."
Đến canh tư (khoảng 1 đến 3 giờ sáng), Kính Lập sai thắng ngựa định lên đường. Thục lại bày đồ ăn như lệ, rồi ra lệnh cho Tri Viễn lấy con ngựa ở tàu phía tây đưa đại sứ tới quán phía trước, đồng thời sai Đạo Nô thắng yên con ngựa ở tàu phía đông: "Ta sẽ tiễn đại sứ lên đường." Chốc lát ngựa tới, Kính Lập cưỡi con ngựa tàu tây mà đi. Thục cũng đi theo chừng hai dặm rồi mới quay về, nắm tay từ biệt, ân cần khác hẳn những quan coi quán thường.
Chia tay được mấy dặm, Kính Lập thấy con ngựa mượn có mùi phân người hôi thối, lát sau mùi càng nồng. Ông bèn đổi sang ngựa của mình, thắng yên (?) rồi đi tiếp bốn năm dặm. Phương đông vừa hửng sáng thì quán phía trước mới có viên lại (người làm việc vặt ở công sở) ra đón lạy. Kính Lập kinh ngạc nói: "Ta vừa mới rời quán đó thôi." Viên lại nói: "Quán phía sau ấy không có người, đại sứ nghỉ đêm ở đâu?" Ông rất ngạc nhiên. Đến khi hỏi tới đầy tớ và ngựa tiễn đưa thì đều đã biến mất. Hành lý mà con ngựa ấy chở (?) đã bị bỏ lại bên đường, cách phía sau hơn trăm bước.
Đến quán phía trước, viên lại quán kể: "Xưa có vị quan cũ là Lưu thiếu phủ (cách gọi tôn kính viên huyện úy), huyện úy huyện Hà Trì, Phượng Châu, có nhà quàn (nơi tạm đặt quan tài chờ đem chôn) ở vườn sau quán kia, đã đổ nát từ lâu."
Kính Lập quay lại xem xét, thấy quán bỏ hoang không còn gì cả, chỉ sau tường có một nhà quàn cũ. Trước chái phía đông có con ngựa gỗ đã đặt yên, trong chái phía tây có con ngựa gỗ chân cao, trước cổng có hai ụ mốc canh bỏ hoang, trước nhà quàn có mấy hình người làm đồ tùy táng (đồ chôn theo người chết) (?). Mọi người dần thấy trong cổ họng có mùi đồ sống, chốc lát nôn ra những thứ đã ăn đêm qua, đều bốc mùi thối rữa, màu như mốc vàng trên men rượu. Hóa ra đó là đồ ăn đặt trong quan tài để cúng người chết. Đầy tớ đều nôn thốc nôn tháo, ba ngày sau mới bình phục. (Trích sách Bác dị ký)
Thôi thư sinh
Thôi thư sinh người Bác Lăng ở phường Vĩnh Lạc, kinh đô Trường An; trước đó nhà vốn có cơ nghiệp cũ ở Vị Nam. Trong niên hiệu Trinh Nguyên (785–805), nhân tiết Thanh minh, chàng về Vị Nam. Đi tới vùng gò mả phía bắc huyện Chiêu Ứng thì trời đã về chiều, chàng dừng ngựa nghỉ bên trái con đường cũ. Cách chừng hơn trăm bước, chàng thấy một người đàn bà trang điểm xinh đẹp, áo quần lộng lẫy, đang lách qua bụi rậm, dường như bị lạc đường giữa rừng thông, rừng bách.
Thôi thong thả bước, sấn dần lại gần. Người ấy lấy tay áo che mặt, chân vấp váp, mấy lần suýt ngã. Thôi sai tiểu đồng lại gần xem thử, thì ra là một giai nhân tuyệt thế tuổi mười sáu. Chàng bèn sai tiểu đồng hỏi: "Trời tối rồi, sao cô không có ai đi cùng mà hoảng hốt giữa chốn gò mả thế này?" Nàng lặng im không đáp. Chàng lại sai một đứa khác dắt con ngựa mình đang cưỡi đuổi theo, xin đem người hầu và ngựa đưa nàng về. Người đẹp ngoảnh lại, dường như có ý nhận (?). Thôi bèn khom mình, chậm rãi đi theo sau để xem nàng đi xa hay gần.
Người đẹp lên ngựa, một đầy tớ dắt cương đi trước. Mới được vài trăm bước, bỗng thấy ba bốn người hầu gái há miệng thở hổn hển, lảo đảo chạy tới nói với cô gái: "Cô đi đâu về thế? Chúng em tìm mấy chỗ mà không thấy." Họ vây quanh ngựa đi thêm hơn mười bước thì có một người hầu áo xanh lớn tuổi đứng chờ sẵn. Thôi tới gần, bà ta liền lạy tạ, nói: "Lang quân thương tiểu thư lạc đường, nhường cả ngựa lẫn người hầu để giúp đỡ. Nay trời đã tối, xin mời lang quân về trang trại nghỉ." Thôi hỏi: "Tiểu thư sao lại một mình đi bộ hoảng hốt như thế?" Người hầu áo xanh đáp: "Vì say rượu, hứng lên mà đi ra tới đây."
Theo hướng bắc đi chừng một hai dặm, tới một khu rừng cây, nhà cửa rất đông đúc, hoa đào hoa mận thơm ngát. Lại có bảy tám người hầu áo xanh ra đón cô gái vào. Lát sau một người hầu ra truyền lời của bà chủ: "Đứa cháu ngoại nhỏ vì say mà trốn khỏi tiệc rồi lạc đường, may gặp được quân tử cho mượn (?) người hầu và ngựa. Nếu không, trời tối có khi gặp phải sói dữ hay cáo yêu mê hoặc, việc gì mà chẳng xảy ra. Cả nhà xin đội ơn. Mời ngài tạm nghỉ, lát nữa sẽ mời vào." Mấy người hầu thay nhau ra hỏi han, thân mật như họ hàng.
Một lúc sau, họ mời Thôi vào nhà. Gặp mặt xong, bà chủ sai dọn cơm; ăn xong thì dọn trái cây và rượu lên. Bà thong thả nói: "Đứa cháu ngoại họ Vương của tôi xinh đẹp, khéo léo, trên đời không ai sánh bằng, muốn được hầu hạ khăn lược cho quân tử (tức là được làm vợ chàng), ý chàng thế nào?" Thôi vốn là người phóng túng (?), nhân có men rượu bèn đứng bên chỗ ngồi lạy tạ. Chốc lát bà sai cô gái ra, thật đẹp như tiên.
Chàng ở lại ba ngày, tiệc tùng vui chơi hòa hợp, không gì không thỏa thích. Cô gái họ Vương thường gọi bà dì là "dì Vương". Dì Vương thích chơi trò trường hành (một trò chơi cờ bạc thời Đường) với Thôi, lại thích những hộp sáp môi của chàng. Dì Vương thua thì trả bằng vòng ngọc. Thôi thua nhiều hơn: trước đó ở Trường An chàng mua được sáu bảy hộp sáp môi, đã thua mất một nửa cho dì Vương. Thôi cũng thắng được hai chiếc nhẫn ngọc.
Bỗng một hôm cả nhà hoảng hốt kêu lên: "Có giặc đến!" Người vợ đẩy Thôi ra cửa sau. Chàng vừa ra thì vợ đã biến mất. Chàng chỉ thấy mình đang ở trong một cái hang, xung quanh chỉ có hoa nguyên hoa đã rụng một nửa, gió thông chiều trong mát, đài hoa vàng, cánh hoa tím, sương trên cỏ thấm ướt áo mà thôi. Hai chiếc nhẫn ngọc thắng được vẫn còn ở dải áo.
Chàng nhớ lại con đường lúc đầu gặp người đẹp mà lần theo, thì thấy đám đầy tớ đang dùng mai, cuốc đào một ngôi mộ, đã đào tới quan tài. Chàng thấy bia khắc: "Mộ của dì Vương, con gái Triệu vương đời Hậu Chu. Lúc sinh thời bà rất thương quý cháu ngoại họ Vương; cháu mất trước, về sau cho chôn chung với cháu." Quan tài vẫn còn nguyên vẹn. Mở ra, bên trong có một cái hộp, trong hộp có sáu bảy chiếc vòng ngọc; Thôi đem so với những chiếc vòng đã đánh cược thì không khác chút nào. Lại có một hộp khác đựng mấy hộp sáp môi, chính là những hộp Thôi đã thua.
Thôi hỏi đám đầy tớ, họ nói: "Chúng con chỉ thấy lang quân đi vào rừng bách, tìm mãi không thấy, mới lần theo mà đào cái huyệt này, quả nhiên không sai." Thì ra dì Vương gọi đầy tớ của Thôi là "giặc". Thôi cảm động, vội lấp đất chôn lại như cũ. (Trích sách Bác vật chí)
Lý Tắc
Đầu niên hiệu Trinh Nguyên, Lý Tắc, thiếu doãn (phó quan đứng đầu phủ) phủ Hà Nam, qua đời, chưa kịp khâm liệm thì có một người mặc áo đỏ tới đưa danh thiếp xin vào viếng, tự xưng là Tô lang trung (lang trung: chức quan đứng đầu một vụ trong các bộ của triều đình). Vào rồi, người ấy khóc thương thảm thiết hơn ai hết. Chốc lát, cái xác ngồi dậy vật lộn (?) với người ấy. Người nhà kinh hãi chạy ra khỏi nhà. Hai người đóng cửa đánh nhau, tới chiều tối mới thôi. Người con có tang lúc ấy mới dám vào, thì thấy hai cái xác cùng nằm trên giường, cao thấp, hình dáng, dung mạo, râu ria, quần áo không khác nhau chút nào. Họ hàng tụ lại cũng không ai nhận ra được ai, bèn chôn chung trong một quan tài. (Trích sách Độc dị chí)
Lục Bằng
Lục Bằng người quận Ngô, từ nhỏ đã có chí hướng và đức hạnh, thần thái thanh tú sáng sủa, một lòng trung tín, khiêm nhường, nhà ở huyện Trường Thành, Hồ Châu. Ông tính ưa núi sông, hễ nghe nơi nào có cảnh đẹp lạ thì nghìn dặm cũng tìm tới, dấu chân phiêu lãng, chưa từng ở yên một chỗ. Tháng ba năm Ất Sửu niên hiệu Trinh Nguyên (năm 785), ông đi chơi Vĩnh Gia, mắc bệnh mà mất.
Bằng vốn thân thiết với Thẩm Trường người Ngô Hưng. Trường nằm mơ thấy Bằng mặt mày tiều tụy, nói: "Tôi đi chơi tới Vĩnh Gia, khổ vì bệnh tật, sắp nguy rồi. Anh là người hiểu tôi, xin gửi gắm việc nhà." Trường thương xót, hai người lại kể chuyện vui ngày cũ, trò chuyện hồi lâu, nhân đó bàn văn chương, nói chuyện hư vô. Bằng bảo Trường: "Tôi tặng anh một bài thơ 'Mây trôi' để gửi gắm nỗi lòng." Thơ rằng:
"Hư hư rồi lại không không,
Giữa trời đất chỉ thoáng trong chớp mắt.
Giả hợp (do các yếu tố tạm thời hợp lại, không có thực thể bền vững — theo quan niệm nhà Phật) mà thành hình hài này,
Ta cũng chẳng phải là thân ta."
Ông buồn bã ngâm đi ngâm lại mấy lượt, lúc ra về nói: "Thuyền của Bằng đã khởi hành, giờ ngọ (khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều) ngày mai sẽ tới đây." Rồi nắm tay từ biệt mà đi. Trường tỉnh dậy, nhớ rất rõ mọi điều, bèn chép lại. Đúng hẹn, thuyền chở linh cữu (?) Bằng về tới. Trường vỗ về đứa con côi mà khóc thảm thiết, giúp đỡ gấp bội lễ thường.
Nhà thơ Dương Đan làm bài văn bia cho ông, ghi đủ việc thần hồn cảm ứng, bài minh rằng: "Trời sinh phủ quân (tiếng tôn xưng người đã khuất), đẹp đẽ tuấn tú lại văn nhã; mất đi không còn dậy, gửi tiếng lòng vào áng mây trôi." (Trích sách Thông u lục)
Lý sinh ở Tầm Dương
Lý sinh, trong niên hiệu Trinh Nguyên đi thi tiến sĩ (khoa thi cao nhất, chọn người ra làm quan) bị trượt, trở về Tầm Dương. Dọc đường tới vùng Thương Lạc, gặp (?) tiết độ sứ (quan cai quản quân sự và hành chính một vùng lớn) Hán Nam vào kinh chầu vua, chàng bị đám quân kỵ dẹp đường dồn đuổi. Nhìn quanh bốn phía chỉ thấy núi xanh muôn lớp, không biết đi đâu. Lúc ấy trời đã tối, ngựa yếu, lại không có người hầu, chỉ thấy sâu trong bụi gai có một nhà quàn. Chàng bèn nấp vào đó.
Đoàn sứ đi qua rồi, chàng định đi tiếp, nhưng lại không biết đường còn bao xa, bèn than: "Ta phải tạm trú nơi này, chẳng phải số mệnh hay sao!" Thế là chàng dừng lại trong nhà quàn, trước tiên lạy rồi khấn: "Tôi nhà ở dưới núi Lư Sơn, thi trượt, trở về phương nam, đến đây bị quân dẹp đường của quan trên dồn ép, tiến không được, lùi cũng không xong, nên mới tới đây. Nếu hồn có linh thiêng, xin cho tôi một đêm yên ổn."
Rồi chàng ngồi thong thả ngắm nhìn. Lúc ấy gió mát trăng trong, dù đồng nội xa mấy dặm cũng thấy rõ. Ngoài xa trăm bước lại có một nhà quàn khác; chàng thấp thoáng thấy một người đi dần tới gần, thì ra là một cô gái trang sức đoan trang lộng lẫy, người thấp chưa tới một thước (khoảng ba tấc ta, tức chừng 30 phân). Cô tới phía nam nhà quàn rồi chui vào trong huyệt. Chàng lắng nghe, thấy cô nói: "Kim Hoa phu nhân kính gửi lời tới Thôi nữ lang: đêm nay gió trăng đẹp, có thể ngắm cho thỏa mắt, dịp này khó có lại, mong nàng để tâm một chút." Trong huyệt có tiếng đáp: "Vừa có khách quý tạm nghỉ nhờ nhà tôi, tôi không nỡ bỏ đi. Lỡ một đêm vui cũng chẳng có gì đáng trách." Người kia bèn đi, trở về nhà quàn bên kia.
Hôm sau Lý sinh tới quán trọ hỏi chuyện, có người biết, nói đó là con gái nhà họ Thôi ở Bác Lăng, theo cha đi làm quan úy ở Giang Nam, tới đây thì mất, nên được chôn tạm ở đó. Chàng cảm động, bèn đem rượu và đồ ăn đến cúng tế rồi mới đi. (Trích sách Tuyên thất chí)
Thái Bình quảng ký, quyển 339 (hết).
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn, tập hợp sách vở cả nước).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video