Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống, gom chép các truyện ký đời trước), quyển 341. Đời Tống, nhóm Lý Phưởng biên soạn. Loại truyện ma quỷ, phần 26 (?).
Lý Tuấn, Lý Xích, Vi Phổ
Trịnh Tuần, Ngụy Bằng, Căn nhà ở phường Đạo Chính
Trịnh Quỳnh La
LÝ TUẤN
Lý Tuấn, sau làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Nhạc Châu, đi thi tiến sĩ (kỳ thi của triều đình đời Đường để chọn người ra làm quan; người đi thi cũng gọi là tiến sĩ) mấy lần liền đều không đỗ. Năm Trinh Nguyên (niên hiệu vua Đường Đức Tông, 785–805) thứ hai, ông có người bạn cũ là Quốc tử tế tửu (quan đứng đầu Quốc tử giám, trường học cao nhất của triều đình) Bao Cát. Bao Cát quen thân với quan chủ khảo, nhờ giúp cho Tuấn đỗ.
Một ngày trước khi yết bảng, theo lệ phải trình danh sách người đỗ lên quan chấp chính (các tể tướng nắm việc triều chính). Đầu canh năm (khoảng 3 đến 5 giờ sáng), Tuấn định đến chờ gặp Bao Cát. Cổng phường (kinh thành chia thành các phường có tường bao, ban đêm đóng cổng) chưa mở, ông dừng ngựa bên cổng. Bên cạnh có người bán bánh hấp, hơi bốc lên nghi ngút. Có một viên lại trông như người đưa công văn từ quận khác tới, đeo túi nhỏ, đội mũ dạ, ngồi bên cạnh, có vẻ rất thèm bánh. Tuấn mua bánh cho người ấy ăn. Người khách rất mừng, ăn liền mấy miếng.
Lát sau cổng phường mở, mọi người tranh nhau ra. Riêng người khách lại gần ngựa của Tuấn, nói: "Xin được hỏi ngài một việc." Tuấn xuống ngựa nghe. Khách nói: "Tôi là viên lại dưới âm phủ, đi đưa danh sách người đỗ tiến sĩ. Ngài chẳng phải là người đi thi đó sao?" Tuấn đáp: "Phải." Khách nói: "Bảng đưa lên chính đường ở đây, ngài cứ tự tìm." Rồi lấy ra cho xem, không có tên Tuấn.
Tuấn khóc nói: "Tôi khổ công với bút nghiên hơn hai mươi năm, theo đoàn sĩ tử lên kinh dự thi cũng đã mười năm, nay lại không có tên, lẽ nào rốt cuộc không thành được sao?" Khách nói: "Ngài sẽ đỗ đạt sau mười năm nữa, lộc vị rất thịnh. Nay muốn cầu cho đỗ cũng chẳng khó, nhưng lộc vốn có sẽ hao mất một nửa, lại gặp nhiều gian truân, chỉ được làm quan một quận thôi. Ngài tính sao?" Tuấn đáp: "Cái tôi cầu là được đỗ, được đỗ là đủ rồi." Khách nói: "Nếu ngài chịu đút lót chút ít cho quan lại âm phủ, thì ngay tại đây tôi lấy một người cùng họ, đổi tên người đó thành tên ngài, được không?" Tuấn hỏi bao nhiêu thì được. Khách đáp: "Ba vạn quan tiền âm phủ. Tôi cảm ơn ngài nên thật lòng nói ra. Tiền ấy tôi không dám lấy, mà để biếu viên lại giữ sổ sách. Giờ ngọ (khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều) ngày mai đưa tới là được."
Khách lại đưa bút cho Tuấn tự ghi. Phía trên có tên Lý Di Giản, người về sau làm đến Thái tử thiếu sư (chức quan cao, trên danh nghĩa phụ trách dạy dỗ thái tử) rồi mất. Tuấn định chỉ vào tên ấy. Khách vội nói: "Không được, người này lộc nặng, không dễ lay động." Phía dưới lại có tên Lý Ôn. Khách nói: "Được rồi." Bèn xóa chữ "Ôn", ghi chữ "Tuấn" vào. Khách vội cuộn bảng lại mà đi, dặn: "Chớ sai hẹn."
Sau đó Tuấn đến nhà Bao Cát. Cát chưa kịp đội mũ chỉnh tề, nghe Tuấn đến thì giận dữ ra nói: "Ta với quan chủ khảo tình nghĩa sâu nặng, chỉ một lời là có thể cho đỗ đầu. Sao ông nóng nảy quá, cứ hỏi mãi, ta là kẻ hứa bừa hay sao?" Tuấn lạy hai lạy, thưa: "Tôi tha thiết cầu đỗ, ơn của ngài quyết định cả ở buổi sáng hôm nay. Nay đúng sáng trình bảng, nên tôi đành liều chịu trách mà đến bái kiến." Cát ừ ừ cho qua, sắc mặt vẫn chưa nguôi. Tuấn càng lo, bèn đổi y phục, chờ Cát ra ngoài thì đi theo.
Qua góc đông bắc hoàng thành, gặp Xuân quan (quan bộ Lễ, phụ trách việc thi cử, tức quan chủ khảo) đang ôm bảng sắp đến Trung thư (Trung thư tỉnh, cơ quan trung ương nơi tể tướng làm việc). Cát vái chào rồi hỏi: "Việc tôi nhờ trước đây xong chưa?" Xuân quan đáp: "Quả thật tôi biết mình có tội, dù có cõng roi gai đến xin chịu đòn cũng không đủ để tạ lỗi. Nhưng bị quyền lớn ép buộc, khó theo được lời dặn của ngài."
Cát vốn cho rằng tình giao hảo sâu đậm thì chẳng có gì cản trở, nghe vậy giận dữ nói: "Quý Bố sở dĩ nổi tiếng khắp thiên hạ là vì đã hứa thì giữ lời (Quý Bố là người đầu đời Hán, nổi tiếng trọng chữ tín). Nay ông đem lời dối trá lừa tôi, chẳng qua vì tôi giữ chức quan nhàn. Tình bạn cả đời, hôm nay dứt rồi." Nói xong không vái chào mà đi.
Xuân quan vội đuổi theo, nói: "Tôi bị kẻ quyền thế ép, không giữ được tên người ngài nhờ. Tôi trộm cậy tình thân sâu nặng giữa hai ta, nghĩ ngài sẽ không câu nệ hình thức, nào ngờ bị trách như thế này. Thà tôi đắc tội với kẻ quyền thế còn hơn. Xin cùng xem bảng, xóa một tên để điền tên người ấy vào." Bao Cát mở bảng ra, thấy tên Lý Di Giản, định xóa. Xuân quan vội nói: "Người này do tể tướng dặn, không bỏ được." Rồi chỉ tên Lý Ôn phía dưới, nói: "Người này thì được." Bèn xóa chữ "Ôn", ghi chữ "Tuấn". Đến khi bảng yết ra, tên Tuấn quả nhiên nằm đúng chỗ đã chỉ lúc trước.
Trưa hôm ấy, Tuấn theo mọi người đi bái tạ, không kịp đến chỗ hẹn với người khách ở hàng bánh. Gần tối, trên đường về, ông gặp lại người khách. Khách khóc, chỉ vào lưng mình mà nói: "Vì ngài lỡ hẹn mà tôi bị đánh gậy rồi. Viên lại giữ sổ định tố ra để tra xét, tôi lại phải cầu xin người khác cùng ngăn lại. Lưng tôi thật đã chịu đòn nặng." Tuấn kinh hãi tạ lỗi, rồi hỏi: "Phải làm sao bây giờ?" Khách nói: "Giờ ngọ ngày mai đưa năm vạn quan thì cũng có thể khỏi tai họa bị truy xét." Tuấn nhận lời. Đến giờ, ông đốt tiền âm phủ, từ đó không gặp lại người khách nữa.
Về sau, từ khi ra làm quan, Tuấn bị tra xét, giáng chức liên miên dọc đường hoạn lộ. Mãi mới được làm Thứ sử Nhạc Châu, chưa bao lâu thì mất. (Trích từ sách Tục quái lục)
LÝ XÍCH
Trong niên hiệu Trinh Nguyên, có người đi thi tiến sĩ là Lý Xích, quê quận Ngô, cùng Triệu Mẫn Chi đi chơi đất Mân (vùng Phúc Kiến ngày nay). Đến huyện Tín An thuộc Cù Châu, còn cách huyện lỵ ba mươi dặm, họ nghỉ lại ở quán trạm. Nửa đêm, bỗng có một người đàn bà đi vào sân. Xích đang ngủ bỗng bật dậy, xuống thềm vái chào, nhún nhường với người ấy hồi lâu rồi lên nhà. Ông mở rương lấy giấy bút viết thư cho người nhà, nói mình được họ Quách chọn làm rể; lời lẽ lặp đi lặp lại. Viết xong, ông niêm lại cất vào rương, rồi lại xuống sân. Người đàn bà rút khăn ra thắt cổ ông. Mẫn Chi chạy ra kêu lớn, người đàn bà bèn thu khăn lại mà chạy mất. Đến khi xem bức thư, Xích như thể đó là việc mình làm trong mơ, không hề biết.
Hôm sau hai người lại cùng đi về phía nam, nghỉ ở trạm Kiến Trung. Giữa ban ngày lại không thấy Xích đâu. Mẫn Chi lập tức vội đến nhà xí, thấy Xích đang ngồi trên giường. Xích giận dữ nói với Mẫn Chi: "Ta đang làm lễ bái tạ thì bị anh làm kinh động."
Mười ngày sau đến đất Mân. Trong đám quan lại thuộc quyền ở đó có người quen cũ của Xích, bày tiệc đãi. Đang uống thì lại không thấy Xích. Mẫn Chi vội tìm đến nhà xí, thấy Xích ngã cứng đơ dưới đất, đã tắt thở rồi. (Trích từ sách Độc dị chí)
VI PHỔ
Vi Phổ từ chức Sĩ tào (viên quan ở châu, coi việc công trình, cầu đường, xây dựng) ở Thọ Châu, lên kinh dự kỳ tuyển (kỳ xét chọn để bổ nhiệm quan chức). Đến quán trọ ở Văn Hương, vừa ngồi ăn thì bỗng có một người tiến đến lạy, nói: "Tôi là người khách tên Quy Nguyên Sưởng, thường làm nghề cầm roi giữ cương theo hầu xe ngựa, xin được làm đầy tớ dưới cửa ngài." Phổ nhìn, thấy áo người ấy rất bẩn mà thần thái lại nhanh nhẹn, khoáng đạt, bèn hỏi: "Ngươi từ đâu đến?"
Người ấy đáp: "Tôi trước đây theo hầu Phùng Lục lang (cậu Sáu nhà họ Phùng; "lang" là cách gọi người con trai kèm thứ tự trong dòng họ), làm việc ở Hà Trung đã khá nhiều năm tháng, hầu hạ cũng rất siêng, được tin dùng lắm. Hôm qua Lục lang cùng Hiên Viên Tứ lang ở Giáng Châu đến đây tìm Biện phán quan (phán quan: viên quan phụ tá, xét xử giấy tờ) để mua đai lưng (?). Tôi ở bên dưới xin chút tiền trà rượu, rồi lời qua tiếng lại, Lục lang cho rằng tôi gian dối, đuổi bỏ tôi lại đây. Tôi là kẻ làm thuê hèn mọn, lại ít tiền, không có giấy thông hành thì không qua được cửa ải. Tôi biết ngài Nhị thập nhị lang (cậu Hai mươi hai, tức Vi Phổ) sắp đi về phía tây, nếu nhờ đó mà được về thì thỏa nguyện rồi. Nếu ngài không bỏ kẻ ngu hèn này, cho được cầm roi theo hầu mãi, thì phận tiểu nhân còn gì may mắn hơn."
Phổ nhận lời. Ăn xong lên đường, đi được hơn mười dặm, người ấy vâng theo mọi chỉ bảo, việc gì cũng đón trước ý chủ. Phổ cho là mình được người tốt lắm.
Lát sau nghỉ ở quán trà. Vừa lúc có mấy chục cỗ xe chở hàng (?) tới, đang tháo càng, thả bò ăn cỏ bên trái đường. Quy chạy qua đàn bò, lấy tay vỗ vào chân một con, con bò liền rống đau, không đi được nữa. Người chủ lúc đầu không thấy chuyện ấy, vội định đi tìm thầy chữa. Quy nói: "Tôi từng làm thầy thuốc chữa súc vật, để tôi chữa con bò này cho." Rồi nắn một ít đất vụn dưới chân tường đắp lên chân bò, lùa nó chạy nhanh mấy chục bước, con bò liền khỏe lại như cũ. Mọi người đều trầm trồ. Người chủ bèn mua hai cân trà biếu Quy. Quy dâng lên Phổ, nói: "Kẻ đầy tớ tầm thường này may được ngài nhận, xin đem chút vật thu được nhờ nghề mọn dâng lên, gọi là tấm lòng quê mùa." Phổ càng thương mến người ấy.
Nghỉ ở Đồng Quan, nhà chủ trọ có đứa bé đang chơi ở cửa. Phổ thấy Quy lấy tay chọc vào lưng nó. Đứa bé liền hoảng sợ ngất lịm, chừng một bữa ăn mà không tỉnh. Chủ nhà nói: "Đây là chứng trúng ác (bệnh đột nhiên ngất, mê man, theo y học xưa cho là do bị tà khí, ma quỷ xâm phạm)." Rồi gọi gấp bà Nhị nương. Lâu lắm bà mới tới. Nhị nương là bà đồng. Đến nơi, bà gảy đàn tì bà để đón thần, ngáp và hắt hơi hồi lâu rồi nói: "Tam lang đến rồi." Thần truyền lời với chủ nhà: "Đây là con quỷ khách (hồn ma lưu lạc nơi đất khách) làm hại, ta sẽ bắt ghi tội nó." Bà tả hình dáng và màu áo, đúng là Quy. Lại nói: "Lấy nước nấu cỏ lan tắm cho đứa bé thì bệnh khỏi." Làm theo lời, đứa bé lập tức khỏi. Phổ thấy việc Quy làm thì đã ghét, đến khi bà đồng nói vậy, gọi Quy thì Quy không đến nữa.
Hôm sau lại lên đường, đến phía tây Xích Thủy, bên đường bỗng thấy Nguyên Sưởng mặc áo tía rách nát, dáng như đang cõng vật nặng, bước đi rất nặng nề. Hắn nói: "Tôi không dám vì xấu hổ mà không ra gặp ngài Nhị thập nhị lang. Tôi là quỷ khách. Việc hôm qua không dám nói lại nữa, tôi đã bị thần núi Hoa Nhạc trách phạt. Tam lang mà bà đồng nói chính là Kim Thiên (thần núi Hoa Sơn, được phong là Kim Thiên vương). Ở địa giới này tôi không được tự tiện đi lại, nên bị đánh roi rất nặng. Nay gặp ngài để báo: ngài lên kinh sẽ được làm huyện lệnh ngay vùng quê cũ của mình, chẳng có gì phải lo. Ngày sau tôi cũng sẽ đứng ở đây chờ xe ngài trở về."
Phổ hỏi: "Những người ngươi kể trước đây, như Phùng Lục lang, đều là người cả sao?" Quy đáp: "Phùng Lục lang tên Di, tức Hà Bá (thần sông Hoàng Hà). Hiên Viên Tứ lang là con yêu của vua Hiên Viên (tức Hoàng Đế, vị vua thời thượng cổ). Biện phán quan tên Hòa, chính là người ngày xưa bị chặt chân (Biện Hòa nước Sở thời Xuân Thu, dâng ngọc thô bị cho là đá, bị chặt cả hai chân). Ông giỏi phân biệt của báu, nên âm phủ cho làm phán quan coi ngọc núi Kinh Sơn. Gia nô nhà Hiên Viên vì chuyện nhỏ không chịu nhịn tôi, khiến tôi mất lòng Phùng Lục lang. Nỗi khốn đốn hôm nay thật là do vậy." Phổ hỏi: "Sao họ Phùng lại đứng thứ sáu?" Đáp: "Phùng là quan coi nước, mà thành số (con số làm thành một hành, theo thuyết Hà đồ và ngũ hành) của hành Thủy là sáu. Còn Hoàng Đế có bốn con trai, Hiên Viên Tứ lang là con út."
Năm ấy Phổ được chọn bổ làm huyện lệnh Hoắc Khâu, đúng như lời Quy nói. Đến khi đi nhận chức, qua chỗ ấy, tuy không thấy gì, nhưng mơ hồ như có vật gì phảng phất ở đó. (Trích từ sách Hà Đông ký)
TRỊNH TUẦN
Trịnh Tuần đỗ tiến sĩ trong niên hiệu Trinh Nguyên, được bổ chức Điển nghi thuộc Môn hạ tỉnh (viên quan lo sắp xếp chỗ đứng, nghi thức trong các buổi chầu). Ông đứng thứ ba mươi lăm trong dòng họ. Trang trại của ông ở cách huyện Hoa Âm năm sáu dặm về phía nam, là nơi đẹp nhất trong huyện. Anh em Tuần có bốn người: Quynh, (?), Đào và Tuần. Đào và Tuần đều đỗ đạt, được tiếng đương thời; quan huyện cùng những người ở trọ trong huyện không ai không ngưỡng mộ.
Tuần với Cao Thúc Nhượng, phán quan ở sở cấp phát lương thực Vị Kiều, là anh em họ nội ngoại, rất thân nhau. Có lần Tuần đến nhờ vả, Cao bày gỏi cá đãi. Đêm ấy Tuần mắc bệnh hoắc loạn (bệnh nôn mửa, tiêu chảy dữ dội, phát đột ngột) mà chết. Lúc ấy đang mùa nóng, không kịp chờ người nhà, Cao liền sắm quan quách, chăn áo để khâm liệm. Đồ minh khí (đồ làm theo hình người và vật để chôn theo người chết), nào tượng đầy tớ, nào ngựa, đều tinh xảo đầy đủ. Trên lưng tượng hai đứa tiểu đồng có đề tên, một đứa là Ưng Nhi (Chim Ưng), một đứa là Cốt Tử (Chim Cắt). Có con ngựa màu xám xanh, đề tên là Tát Đậu Thông (ngựa xám đốm như đậu rắc). Hơn mười ngày sau, linh cữu được đưa về biệt thự ở Hoa Âm.
Bấy giờ Lý Đạo Cổ, một người ở trọ trong huyện, đã đi chơi Quắc Xuyên nửa tháng, chưa biết Tuần đã chết. Lúc về đến con đường qua kho Vĩnh Phong ở phía tây Đồng Quan, ông bỗng gặp Tuần từ phía bắc đi tới, xe cộ, đầy tớ rất đông. Lý hỏi: "Xa nhau mới mười ngày, sao hành trang rộn ràng thế?" Tuần vẻ mặt hớn hở, nói với Lý: "Phần nhiều là nhờ ông Cao ở Vị Kiều lo cho." Rồi gọi hai đứa tiểu đồng Ưng Nhi, Cốt Tử ra chào Lý Đại lang (cậu cả nhà họ Lý). Lý đùa: "Thời thịnh trị, kẻ văn sĩ lại đi nuôi chim ưng, chim cắt sao?" Tuần lại chỉ con ngựa mình cưỡi, nói: "Mời xem luôn con Tát Đậu Thông của tôi." Lý nói: "Tôi thèm lắm, làm sao có được?" Tuần đáp: "Chỉ cần chăm tu đức tốt thì có được nào khó gì."
Hai người bèn cưỡi ngựa sóng đôi đến suối Dã Hồ. Lý muốn dừng lại ăn, Tuần cho ngựa đi luôn qua, nói: "Cách nhà chỉ gang tấc, cần gì phải ăn." Một lúc sau đến phía đông miếu thờ thần núi ở Hoa Âm, Tuần vái Lý mà nói: "Từ đây tôi đi đường tắt về nhà." Lý nói: "Hãy cùng đi đến huyện, cũng chẳng phải vòng đường." Tuần nói: "Tôi xa nhà nửa tháng, phải về sớm." Nhất định không chịu đi qua miếu thần núi.
Chốc lát Lý đến huyện, hỏi viên lại: "Quan huyện cùng các quan đâu cả?" Viên lại đáp: "Vừa đi ra phía nam huyện để viếng ông Trịnh Tam thập tứ lang rồi." Lý hỏi: "Viếng chuyện gì?" Viên lại đáp: "Ông Trịnh Tam thập ngũ lang đầu tháng này mất ở Vị Kiều, linh cữu đêm qua mới đưa về trang trại." Lý bật cười nói: "Tôi vừa cùng ông Trịnh từ Đồng Quan về đây." Người trong huyện, quan lại đều nói: "Tin ấy không sai đâu."
Lý sững sờ, vẫn chưa tin, liền giục ngựa phi nhanh đến trang trại họ Trịnh. Giữa đường gặp viên lại huyện là Thôi Tần, huyện thừa (phó quan huyện) Bùi Huyền, chủ bạ (quan coi sổ sách, giấy tờ của huyện) Lư Sĩ Quỳnh, huyện úy (quan coi việc an ninh, bắt trộm cướp) Trang Nho cùng em là Trang Cổ, và những người ở trọ trong huyện là Vi Nạp, Quách Tồn Trung, đều từ trang trại họ Trịnh trở về. Họ dừng ngựa kể lại sự việc. Lý hoảng sợ, hồi lâu mới nói được, lại lo tai họa sẽ đến với mình.
Về sau, những người qua lại thường gặp ở những chỗ đông đúc trong kinh thành một đoàn hành lý, đầy tớ, ngựa giống hệt như Lý đã thấy, nhưng không còn ai nói chuyện được với Tuần nữa. (Trích từ sách Hà Đông ký)
NGỤY BẰNG
Ngụy Bằng, Thứ sử Kiến Châu, sau khi mãn nhiệm thì ở trọ tại Nam Xương. Ông vốn chẳng có hứng làm thơ. Về sau bị bệnh, mê man mất trí, như có ai dẫn dắt, bỗng đòi bút chép một bài thơ:
"Nấm mộ lẻ bên dòng sông trong,
Ngày ngày nhìn mặt trời lặn.
Bóng thông lay trong gió dài,
Ánh trăng rọi xuống đồng núi đá.
Quê nhà xa ngoài nghìn dặm,
Người thân hiếm khi gặp mặt.
Trông mãi chỉ thấy núi mây trống trải,
Đau thương lệ rơi như mưa đá.
Hận mình làm khách nơi suối vàng (cõi chết),
Lại nằm ở huyện đất khách này.
Mong chàng giữ tình nghĩa ngày xưa,
Chớ vì thiếp hèn mọn khiếm khuyết mà ruồng bỏ."
Ý thơ như là của người vợ đã mất gửi tặng Bằng. Hơn mười ngày sau, Bằng mất. (Trích từ sách Quái lục)
CĂN NHÀ Ở PHƯỜNG ĐẠO CHÍNH
Ở phía đông ngã tư phường Đạo Chính, trong niên hiệu Trinh Nguyên có một căn nhà nhỏ, chuyện quái lạ ngày nào cũng thấy, ai ở cũng gặp tai họa lớn. Bấy giờ tiến sĩ Phòng Thứ Khanh mượn viện phía tây để ở, mấy tháng liền không có chuyện gì, bèn khoe với mọi người: "Tiền đồ của tôi, tự tôi có thể nắm được rồi." Mọi người đều nói: "Căn nhà này còn dữ hơn cả Thứ Khanh (?)." Không bao lâu, Lý Trực Phương nghe chuyện, đáp: "Phải nói là vị tiền bối ấy còn dữ hơn căn nhà mới đúng." Ai nấy đều cười lớn.
Về sau, Lý Sư Cổ, Tiết độ sứ (viên tướng đứng đầu một trấn, nắm cả quân sự lẫn dân sự) Đông Bình, mua căn nhà làm Tiến tấu viện (cơ quan đại diện của một trấn đặt ở kinh đô, lo việc dâng tấu và liên lạc với triều đình). Thời ấy, mỗi dịp chúc mừng tiết Đông chí và ngày Tết, người của Đông Bình kéo đến thường năm sáu mươi người, có cả chim ưng, chó săn theo; tướng võ cùng quan lại trong quân nấu nướng, giết mổ, đều coi là chuyện thường.
Tiến sĩ Lý Chương Vũ khi mới đỗ cũng là người khí phách mạnh mẽ. Sáng sớm hôm sau một dịp như thế, ông đi thăm Thái sử thừa (phó quan của Thái sử cục, cơ quan coi thiên văn, lịch pháp) Từ Trạch, gặp lúc Từ Trạch đã ra ngoài sớm, bèn dừng ngựa nghỉ ở viện ấy. Hôm đó quân sĩ Đông Bình đều đã về hết.
Bỗng ông thấy trên nhà chính có một ông già lưng gù, mặc áo đỏ, mắt đỏ lại chảy nước, ngồi bên thềm phơi nắng. Ở hiên phía tây có một bà già mặc váy vàng sẫm, áo cộc không tay màu trắng, gánh hai cái lồng, trong đều đựng xương vụn của người chết cùng xương lừa, ngựa; lại cắm sáu bảy chiếc xương sườn người lên búi tóc làm trâm, dường như sắp dọn đi nơi khác. Ông già gọi: "Bà Tứ nương sao lại đến đây?" Bà già đáp: "Chào ông Cao Bát trượng (ông Tám họ Cao), chúc ông vạn phúc." Rồi vội nói: "Xin từ biệt ông Tám để dọn đi. Gần đây căn nhà này giẫm đạp ồn ào quá, muốn ở cũng không được."
Chương Vũ nghe hiểu được lời họ (?), tự mình kể rằng căn nhà này vốn là nhà dữ. Cũng có người nói Chương Vũ nhân chuyện này mà thêm thắt tô vẽ ra thôi (?). (Trích từ sách Can tử)
TRỊNH QUỲNH LA
Có người em họ của Đoạn Văn Xương, vào cuối niên hiệu Trinh Nguyên, từ Tín An trở về Lạc Dương, chiều tối đến Qua Châu, ngủ lại trên thuyền. Đêm khuya ông gảy đàn, bỗng nghe bên ngoài có tiếng than thở; ngừng đàn thì tiếng ấy im. Như vậy đến bốn lần, ông bèn nới trục dây đàn rồi đi ngủ.
Ông mơ thấy một cô gái chừng hơn hai mươi tuổi, dáng tiều tụy, áo quần rách nát, đến lạy mà nói: "Thiếp họ Trịnh tên Quỳnh La, vốn ở Đan Đồ. Cha mẹ mất sớm, thiếp nương nhờ người chị dâu góa. Chị dâu không may cũng mất, thiếp bèn đến Dương Tử (?) tìm dì. Đêm đến quán trọ, con trai viên lại coi chợ là Vương Duy Cử nhân lúc say định cưỡng hiếp thiếp. Thiếp biết không thoát được, bèn lấy khăn quàng cổ thắt cổ tự vẫn. Con viên lại coi chợ lén chôn thiếp dưới con mương phía tây hàng cá. Đêm ấy thiếp hai lần hiện về báo mộng cho huyện lệnh Dương Tử là Thạch Nghĩa, rốt cuộc ông ta không xét xử. Thiếp lại hiện oan khí trên đá bên sông, ông ta còn cho đó là điềm lành mây khói năm sắc, vẽ lại rồi dâng biểu tâu lên triều đình. Thiếp ôm hận bốn mươi năm, không ai rửa oan cho. Cha mẹ thiếp đều giỏi đàn, vừa rồi nghe tiếng đàn của chàng, ngón đàn lạ, âm vang hòa hợp, nên bất giác tìm đến đây."
Sau đó ông đến hang Ôn Cốc ở huyện Hà Thanh, phía bắc Lạc Dương, thăm em vợ là Phàn Nguyên Tắc. Nguyên Tắc từ nhỏ đã có phép thuật lạ. Ở được mấy ngày, Nguyên Tắc bỗng nói: "Anh sao lại có một cô gái đi theo? Để em nói chuyện mà tiễn cô ấy đi." Rồi thắp đèn, đốt hương, làm phép. Chốc lát, sau ngọn đèn có tiếng sột soạt. Nguyên Tắc nói: "Đó là cô ấy xin giấy bút." Liền ném giấy bút vào trong bóng đèn. Một lúc sau, tờ giấy (?) rơi nhanh xuống trước đèn. Xem thì chữ viết đầy cả tờ, là một bài thơ có câu dài ngắn xen lẫn, phần nhiều câu bảy chữ, lời lẽ rất thê lương, oán hận. Nguyên Tắc vội bảo chép lại, nói chữ ấy không lâu sẽ mờ mất. Đến sáng, trên giấy chỉ như vết muội than bẩn, không còn chữ nào nữa.
Nguyên Tắc lại sai sắm rượu, thịt khô và tiền giấy, nhân lúc chập tối đem đốt bên đường. Có ngọn gió cuốn tro bay thẳng lên mấy thước, rồi nghe tiếng khóc thương. Bài thơ tổng cộng hai trăm sáu mươi hai chữ, đại để kể nỗi oan khuất nơi cõi âm, lời lẽ không rõ nghĩa lắm, nên không chép hết lời. Trong đó có hai mươi tám chữ:
"Đau đớn đầy lòng chừng chẳng nói nên lời,
Ruột đứt từng tấc chừng biết tỏ cùng ai.
Mùa xuân sinh muôn vật, riêng thiếp chẳng được sống,
Càng hận hồn thơm chẳng được gặp người."
(Trích từ sách Dậu Dương tạp trở)
Thái Bình quảng ký, quyển 341.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tổng tập lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video