Thiên 344 — Quyển 344

 Thái Bình quảng ký, quyển ba trăm bốn mươi bốn. Đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn. (Phần truyện về quỷ) thứ hai mươi chín (?).

 Lão Vương Duệ; Trương Hoằng Nhượng; Khấu (?) (tên người này bị khuyết).

 Hô Diên Ký; An Phụng; Thành Thúc Biện.

 Người chờ tuyển làm quan ở Tương Dương; Tổ Giá.

 Lão Vương Duệ

 Cách huyện Hạ Khuê, châu Hoa hơn ba mươi dặm về phía đông nam có một xóm tên là Diên Niên. Phía tây nam xóm có một ngôi lan nhã (chùa nhỏ nơi vắng vẻ) cũ, không có sư ở. Năm Nguyên Hòa thứ tám đời Đường (năm 813), Hàn lâm học sĩ (chức quan văn trong viện Hàn lâm, chuyên soạn thảo văn thư, chiếu chỉ cho vua) Bạch Cư Dị đinh ưu (gặp tang mẹ, theo lệ phải thôi việc quan về nhà chịu tang), lui về sống ở huyện Hạ Khuê.

 Tháng bảy, người anh họ của Cư Dị tên là Hạo từ châu Hoa đến thăm. Trên đường đi, Hạo ngang qua trước ngôi chùa ấy. Đến cổng, ông thấy chừng mười người đàn bà mặc áo lụa vàng, già trẻ ngồi lẫn với nhau, cười nói (?) dưới gian điện thờ Phật, tiếng vọng ra tận cổng. Hạo đang đi đường khát nước, định vào nghỉ chân và xin nước uống. Ngoảnh nhìn lại thì người hầu là Tiêu Sĩ Thanh chưa theo kịp, ông bèn xuống ngựa, buộc dây cương vào cột cổng. Vừa ngẩng đầu lên thì bỗng không thấy những người đàn bà kia đâu nữa.

 Ông nghĩ họ lui vào nấp sau cánh cửa, đi theo tìm thì không thấy. Ông lại nghĩ họ lui vào nấp sau vách nhà, đi theo tìm cũng không thấy. Nhìn khắp bốn phía thì tường bao quanh kín mít, không có chỗ hở nào. Quay lại xem chỗ họ vừa ngồi chuyện trò thì bụi phủ dày đặc, không có lấy một dấu chân. Vì thế ông đoán đó không phải người, sợ hãi vô cùng, lấy làm kỳ lạ, lên ngựa phi nhanh đến báo cho Cư Dị. Ông còn nghe được những lời họ nói, rất nhiều, không nhớ hết được, đại khái phần nhiều là: "Lão Vương Duệ thế này, thế này…". Xét ý tứ lời lẽ thì như thể họ đang cùng nhau kể tội ai đó.

 Nơi ấy cách nhà Cư Dị tám, chín dặm, nên hai người cùng đến dò hỏi. Ở đó quả có một người tên là Vương Duệ, là người trong xóm. Ông ta vừa dọn đến ở cách ngôi chùa hơn trăm bước về phía đông bắc, sửa sang tường nhà, đắp sân phơi, làm vườn trồng trọt vừa xong, ngày hôm sau thì dọn vào. Dọn vào chưa đầy mười ngày thì Duệ chết; chưa qua một tháng thì vợ chết; chưa hết một mùa thì hai con trai, hai con dâu và một đứa cháu của Duệ cũng chết. Chỉ còn lại một người con tên là Minh Tiến. Minh Tiến vô cùng sợ hãi, không biết làm sao, nghĩ là nhà mới không lành, bèn dỡ nhà, ngay trong đêm (?) dọn đi nơi khác, nhờ thế mà thoát nạn. (Trích Bạch Cư Dị tập)

 Trương Hoằng Nhượng

 Năm Nguyên Hòa thứ mười hai (năm 817), Trương Hoằng Nhượng, một tiểu tướng (viên tướng cấp thấp) ở châu Thọ, cưới con gái của Binh mã sứ (chức võ quan chỉ huy binh lính ở một trấn) Vương Xiêm. Bấy giờ ở Hoài Tây việc binh đang gấp, Lệnh Hồ Thông làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu). Vợ Hoằng Nhượng ốm nặng mấy tháng liền, thường thèm ăn món này món kia; Hoằng Nhượng làm cho thì nàng lại không ăn. Cứ như thế từ mùa hạ sang mùa thu, bệnh lúc đỡ lúc nặng, nhưng Hoằng Nhượng trước sau không hề lơ là.

 Tháng mười mùa đông, vợ chàng bỗng thèm món bánh canh. Hoằng Nhượng làm cho vợ, chưa làm xong thì gặp lúc trong quân phát áo mùa đông, chàng bèn nhờ vợ của người bạn đồng ngũ là Vương Sĩ Trưng nấu giúp rồi đi. Vợ Sĩ Trưng nấu chín, bưng đến giường định đưa cho ăn, bỗng thấy vợ Hoằng Nhượng bị xẻ làm đôi từ trán, mũi trở xuống, chỉ còn một nửa thân với một tay một chân nằm trên giường, máu chảy đỏ thẫm cả chiếu. Vợ Sĩ Trưng kinh hãi kêu lên, báo cho vợ các quân lính trong doanh. Hàng xóm kéo đến cùng xem, ai cũng hỏi han mà không ai biết duyên cớ.

 Chẳng bao lâu nha lại báo lên, Thông sai người đến khám xét. Hôm ấy lại không phải lúc trời tối, hai người đàn bà xưa nay không hề có thù oán, thế nhưng vợ Sĩ Trưng vẫn bị nha lại bắt giam. Hoằng Nhượng chạy về, đến nơi (?) thì bỗng nghe giữa không trung có tiếng người đàn bà khóc lóc nói: "Thiếp bị bà chủ (?) gọi đi trông con, làm phiền chàng bấy lâu nay, thiếp cũng chẳng đặng đừng. Chàng trước sau chẳng hề ruồng bỏ thiếp, nên bà chủ muốn chàng phải khẩn khoản cầu xin."

 Trước đó, trong mảnh vườn nhỏ sau chỗ ở của Hoằng Nhượng trong doanh có một cây mận. Người đàn bà nói: "Bây giờ chàng mau làm bốn phần thức ăn đặt dưới gốc mận, rồi hướng xuống đất mà van xin, thiếp ắt sẽ được trở lại cõi người." Hoằng Nhượng làm theo lời, bày thức ăn, khẩn cầu lạy lục. Bỗng nghe trên không có tiếng nói: "Trả vợ cho ngươi." Liền nghe tiếng Vương thị nói: "Dùng sức đỡ lấy thiếp." Hoằng Nhượng làm theo, chốc lát thấy nặng trĩu, nửa cái xác rơi xuống (?). Hoằng Nhượng ôm lấy, liền nghe Vương thị nói: "Mau ghép với nửa xác trên giường."

 Khi Hoằng Nhượng còng lưng ôm nửa xác đến bên giường, Vương thị luôn miệng nói: "Xem kỹ chỗ bị xẻ, đừng để lệch." Hoằng Nhượng gắng sức ghép lại cho y như cũ. Vương thị nói: "Lấy chăn đắp lên, ba ngày đừng hỏi han gì thiếp." Hoằng Nhượng làm theo lời dặn. Sau ba ngày nghe có tiếng rên, nàng nói thèm chút cháo. Hoằng Nhượng rót nước cháo vào cổ họng, nàng uống hết một chén, lại dặn: "Đừng hỏi han gì, bảy ngày thì sẽ liền lại như cũ." Chỉ có điều từ cổ xuống đến xương cụt có một vết như vết dao chém; từ trán qua mũi xuống suốt ngực bụng cũng vậy. Một năm sau nàng bình phục hẳn như xưa, sinh được mấy người con. Đây là chuyện người bạn cũ Bàng Tử Túc tận mắt thấy. (Trích sách Can Tử (?))

 Khấu (?)

 Năm Nguyên Hòa thứ mười hai (năm 817), ở góc tây nam phường Vĩnh Bình, chốn kinh đô, có một căn nhà nhỏ treo bảng ghi: "Hễ có ai dám ở, sẽ trao tặng giấy tờ mua bán gốc và trả cả số tiền mua ban đầu (?)." Nguyên trong những năm Đại Lịch, An Thái Thanh lần đầu bỏ ra hai trăm nghìn tiền mua căn nhà này, sau bán lại cho Vương Hú. Căn nhà truyền qua tay tất cả mười bảy chủ, chủ nào cũng chết (?), cuối cùng được đem cúng cho chùa La Hán. Nhà chùa cho thuê nhưng không ai dám vào ở.

 Có một nhật giả (thầy bói chuyên xem ngày giờ tốt xấu) họ Khấu, thường ra vào cửa các bậc công khanh, đến chùa xin mua, đưa cho nhà chùa bốn mươi nghìn tiền. Nhà chùa rất mừng, bèn trao giấy tờ cho ông. Căn nhà có ba gian nhà chính rất thấp, hai dãy nhà ngang đông tây cộng năm gian, đất rộng chừng ba mẫu (đơn vị đo diện tích đất), có vài trăm cây du và cây dó. Ở cổng có một bức bình phong (bức tường chắn ngay trước cổng) cao tám thước, chân dày một thước, toàn trát bằng bùn trộn tro than. Ông lại theo làm đệ tử của nhà sư Phổ Chiếu ở chùa Pháp Minh, phường Sùng Hiền.

 Đêm ấy ông quét dọn gian nhà chính, một mình ngủ lại một đêm, chẳng có chuyện gì. Trăng sáng, đến canh tư (khoảng 1–3 giờ sáng) trời mưa lâm râm, bỗng nhiên ông thấy toàn thân co rút, lông tóc dựng đứng như bị xé, lòng sợ hãi bất an. Ông nghe tiếng một người khóc, như vọng lên từ chín suối (cõi âm dưới đất sâu). Ông cúi xuống lắng nghe thì tiếng lại như ở lưng chừng trời, lúc ở phía đông lúc ở phía tây, không cố định chỗ nào. Gần sáng thì tiếng khóc mới dứt.

 Ông bèn nói với sư Chiếu: "Nhà đã như thế thì làm sao ở được?" Rồi nhờ sư Chiếu lập đạo tràng (lễ tụng kinh cầu siêu, trừ tà) cho. Đến canh ba (khoảng 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng) lại nghe tiếng khóc. Mãn bảy ngày thì làm lễ trai tăng (dọn cơm chay cúng dường các sư). Khi các sư đang chia thức ăn, sư Chiếu bỗng đứng phắt dậy giữa sân như trông thấy gì đó, liền quát lớn đuổi theo: "Con giặc này giết bấy nhiêu người!" Sư đi vòng quanh sân một lượt rồi ngồi xuống nói: "Thấy rồi! Thấy rồi!"

 Sư bèn sai đi xin nước hòa bột của bảy nhà để tẩy uế. Chốc lát đến bức bình phong ở cổng, sư vẩy lên một chén nước, rồi lấy cành liễu đập vào. Chỗ đất dưới chân bình phong sâu bốn thước bỗng sụt lở, bên trong có một người đàn bà mặc váy là xanh, quần đỏ, giày gấm, áo cánh đỏ thắm. Quần áo đều đã thành tro như tro giấy, gió thổi bay hết khắp sân, chỉ còn trơ lại đống xương khô. Sư bèn sai đan một cái lồng tre, lại sai may hai ba bộ áo đàn bà, bỏ xương vào rồi đem chôn ở bãi cát giữa sông Vị, dặn người đi chôn không được ngoảnh đầu lại, lại bày rượu và thức ăn cúng cho. Từ đó về sau, lớn nhỏ trong nhà không còn ai sợ hãi nữa.

 Trước kia, Quách Phần Dương (tức Quách Tử Nghi, được phong tước Phần Dương vương) có một người em họ gái xuất gia ở chùa Tuyên Hóa trong phường Vĩnh Bình. Phu nhân của Phần Dương vương thường (?) đến thăm người cô, người hầu đi theo rất đông. Sau đó phu nhân mua căn nhà này để làm chỗ nghỉ chân khi qua lại. Có người nói vì nghe một người hầu gái không giữ phép tắc nên phu nhân giết người hầu gái ấy, rồi sai đắp bức bình phong thật cao, căn nhà vì thế mới có chuyện này. Cũng có người nói người hầu gái sơ suất làm lộ chỗ phu nhân đi chơi, vì vậy bị chôn sống ở đây. (Trích sách Can Tử (?))

 Hô Diên Ký

 Trong năm Hàm Hòa, có người tên Hô Diên Ký được bổ làm Tư hộ (quan coi sổ sách hộ khẩu, thuế khóa của một châu) ở châu Trung, đưa vợ theo đi nhậm chức. Đến Tứ Thủy thì gặp cướp, bị lấy sạch tiền của, đến nỗi trần truồng. Ký bèn cùng vợ men theo đường tìm nhà dân. Chốc lát gặp một ông già hỏi duyên cớ, Ký kể lại. Ông già nói: "Đi về phía nam vài dặm là nhà tôi, có thể đưa gia quyến đến tạm nghỉ." Ký bèn cùng ông già về nhà. Vào trong rừng thì thấy một tòa nhà lớn.

 Ông già cho ở yên trong một gian phòng, dọn cơm, cho áo mặc. Đến đêm khuya, ông đích thân đến chuyện trò với Ký, lại bày rượu và thức nhắm, nói: "Nhà tôi chỉ có mẹ già. Nếu ông chưa thể đưa vợ đi thì cứ để tạm lại đây, đợi đến nơi nhậm chức rồi quay lại đón cũng được. Tôi thấy ông nghèo túng, ắt khó mà đưa nhau đi."

 Ký nghĩ ngợi hồi lâu, bèn cảm tạ mà nói: "Cụ đã thương tôi như vậy, tôi xin đem lòng thật mà gửi gắm cụ. Vợ tôi vốn là cung nữ, biết hát, lại có chút tài văn chương, nhưng thích rượu, khá buông thả. Sau khi tôi để nàng lại, mong cụ quản thúc nàng giúp." Ông già nói: "Đừng lo, cứ việc đi nhậm chức."

 Hôm sau Ký để vợ lại mà đi. Lúc chia tay, người vợ nắm tay Ký nói: "Thiếp vốn cùng chàng lặn lội xa xôi qua sông qua núi để đi nhận một chức quan nhỏ, nay không ngờ lại để thiếp ở lại đây. Nếu chàng không đến đón thiếp, thiếp ắt sẽ bỏ đi, và ắt sẽ có người nhận lấy thiếp." Rồi khóc lóc chia tay.

 Ký đến nơi nhậm chức, đang tính đường đón vợ từ xa, bỗng một hôm có người đưa đến một bức thư. Ký nhận lấy thì là thư của vợ. Thư viết: "Nay thiếp tự viết thư này để bày tỏ nỗi lòng, mong chàng đọc qua. Thiếp vốn là con gái một kỹ nữ ca hát, từ nhỏ vào cung, được khen nhờ giọng hát trong và điệu múa đẹp, vốn chẳng có phụ đức, phụ dung (nết na và dáng vẻ đoan trang của người vợ). Khi trong cung có lệnh tuyển chọn người ở Dịch đình (khu nhà trong cung dành cho cung nữ), thiếp được thả về nhà.

 Bấy giờ chàng đang tuổi trẻ, say rượu ngông cuồng, làm thơ phóng khoáng, ở cạnh nhà thiếp. Thiếp đã chẳng giữ gìn, chàng cũng phóng đãng. Chàng không cho rằng thiếp không xứng để dâng rau tần rau phiền (lo việc cúng tế trong nhà, tức là làm bổn phận người vợ), liền theo lễ cưới thiếp. Từ khi thiếp nên đôi với chàng, hàng xóm đều gọi là trai tài gái sắc. Mỗi khi nhớ lại lúc cùng sánh bước giữa vườn hoa, ngồi đối nhau dưới trăng, đùa vui trên lầu son, thề thốt trong màn gấm, nào ngờ lại có chuyện ngày nay.

 Buồn thay! Sao mà bạc nghĩa đến thế! Chàng vứt bỏ thân thiếp như vứt chiếc dép rách, để thiếp lại nơi đồng hoang, chẳng nghĩ đến cảnh thiếp lẻ loi. Từ khi chàng đi nhậm chức, nước mắt thiếp chảy không ngừng. Nghĩ đến lòng bạc bẽo của chàng, thiếp còn giữ trinh tiết làm gì? Nhà ông già có một cậu con trai trẻ hết lòng mến thiếp, thiếp đã về với người ấy rồi. Chàng nên biết cho."

 Ký đọc thư xong ném đi, giận không sao kìm được, bèn bỏ quan về Tứ Thủy, định tìm gặp ông già và vợ mình để giết cả. Nhưng tìm mãi không thấy, chỉ thấy một ngôi mộ lớn, cây cối um tùm. Ký phá mộ ra thì thấy vợ mình đã chết nằm trong mộ. Ký bèn lấy xác, làm lễ cúng, đem chôn ở chỗ khác rồi bỏ đi. (Trích Tiêu Tương ký)

 An Phụng

 An Phụng là người Thọ Xuân, thuở nhỏ chơi thân với Từ Khản cùng làng. Cả hai đều có tài học, vốn hẹn nhau cùng lên Trường An tìm đường làm quan. Khản tính rất mực hiếu thảo; lúc từ biệt mẹ, thấy mẹ khóc mãi không thôi, bèn không nỡ đi. Phụng lên Trường An mười năm không thành đạt, xấu hổ không về.

 Sau đó Phụng bỗng gặp Khản. Hai người nắm tay nhau kể chuyện xa cách lâu ngày, chuyện làng xóm, vừa mừng vừa buồn không sao cầm lòng được. Họ cùng ở trọ một quán mấy ngày. Bỗng Khản nói với Phụng: "Tôi tuy mới xa quê một năm, nhưng mẹ tôi ắt nhớ tôi, tôi phải về. Anh xa quê cũng đã lâu, có thể cùng về chăng?"

 Phụng nói: "Tôi vốn chẳng chịu khó cày ruộng đào giếng, chỉ một lòng mong có danh vọng, làm quan. Nay xa quê hương, kiếm miếng ăn ở Trường An mà chẳng có lấy một vị công khanh nào biết đến; trôi dạt mười năm, với khí phách của bậc trượng phu, sao còn mặt mũi nào về gặp người quê nữa?" Rồi khóc mà nói với Khản: "Anh cứ về thăm nom cha mẹ, còn tôi thề chưa thành đạt thì chưa về."

 Khản để lại bài thơ:
"Anh gửi thân Trường An đã lâu,
Thẹn mình chưa thể về quê cũ.
Tôi từ giã Trường An ra đi,
Lòng thiết tha an ủi mẹ cha.
Ngờ đâu cùng mối hận chia ly,
Dưới suối vàng (cõi chết) cũng khó lòng quên."

 Phụng cũng làm thơ tặng lúc chia tay:
"Từ khi rời xa quê hương,
Mười năm ở đất Hàm Tần (vùng kinh đô Trường An, đất cũ của nhà Tần).
Khóc cạn máu như Biện Hòa (người nước Sở dâng ngọc quý mà không ai nhận ra, bị chặt chân, khóc đến chảy máu mắt; ý nói có tài mà không được biết đến),
Chẳng gặp một người quen cũ.
Hôm nay bạn xưa chia tay,
Thẹn tấm thân trôi dạt này.
Ngâm thơ giữa nỗi buồn ly biệt,
Áo vải gai mãi lau dòng lệ."

 Hai người gạt lệ chia tay, mỗi người một ngả. Đến mùa xuân năm sau, Phụng vẫn còn ở trọ Trường An. Nhân một đêm nằm mơ thấy Khản, Phụng bèn gửi một bức thư về Thọ Xuân, mở đầu kể chuyện gặp lại nhau ở Trường An, cùng trò chuyện tâm tình. Mẹ Khản nhận được thư của Phụng, khóc mà nói với người đưa thư: "Khản chết đã ba năm rồi." Người đưa thư trở lại Trường An báo cho Phụng. Phụng rơi lệ than rằng: "Hôm nay tôi mới hiểu câu 'Dưới suối vàng cũng khó lòng quên' trong bài thơ từ biệt của Khản." (Trích Tiêu Tương tạp lục)

 Thành Thúc Biện

 Năm Nguyên Hòa thứ mười ba (năm 818), ở Giang Lăng có Thành Thúc Biện, là dân thường có tên trong sổ hộ tịch, có người con gái tên Hưng Nương, mười bảy tuổi. Bỗng có bà mối đến nhà nói: "Có cậu nhà họ Điền muốn kết thông gia, hiện đang đứng ngoài cổng." Thúc Biện gọi vợ cùng nhòm ra xem, thấy diện mạo người ấy chẳng vừa ý chút nào, liền từ chối: "Hưng Nương còn nhỏ, chưa sắm đủ của hồi môn."

 Người ngoài cổng nghe vậy liền bước vội vào, nói: "Để Điền lang ra mắt bố vợ, mẹ vợ." Thúc Biện chẳng thèm nhìn, vội cùng vợ lánh đi. Họ Điền giận (?) nói: "Điền Tứ lang là Hương lang (?) (một chức tiên quan) ở thượng giới, xin con gái nhà ngươi mà không được sao?" Rồi cười lên một tiếng, liền có hai người từ trên không đáp xuống, hỏi: "Gọi chúng tôi có việc gì?"

 Họ Điền nói: "Nhà họ Thành có một cô con gái, tôi vừa dạm hỏi, họ nhất quyết không chịu. Hai vị lang thấy thế nào?" Hai người nói: "Họ vốn không biết đấy thôi, lẽ nào lại không chịu? Mong hãy cho bàn bạc. Huống hồ hồn phách của cô nương đã theo túc hạ rồi, nàng yêu mến túc hạ lắm. Dân thường thì biết gì, chẳng cần trách họ làm chi." Nói xong thì Hưng Nương ở trong phòng kêu lớn: "Con lấy Điền Tứ lang đây!"

 Thúc Biện đã biết họ không phải người, liền bước xuống thềm nói khéo: "Nhà nghèo nuôi con gái, không muốn để người ngoài nhìn ngó. Ý của Tứ lang đã như thế (?), đâu dám không vâng. Nhưng xin hãy ngồi lại bàn bạc với bà mối, đừng vội vàng quá." Bốn người nhìn nhau cười lớn: "Xong rồi!"

 Thúc Biện liền sai mua hoa quả và rượu, sửa soạn trà bánh, rồi ngồi ở mép nhà chính. Bà mối nói: "Nhà họ Thành ý chưa thật vui lòng, Tứ lang cũng vội vàng quá. Nay ba vị lang quân đều là người làm thơ, xin hãy cùng nối thơ (mỗi người làm một câu, nối nhau thành bài), xong rồi hãy định." Mọi người đều cười rộ, vui vẻ nói: "Bà già cứ làm mối thôi, cần gì bàn chuyện nối thơ của người ta?" Bà mối cứ nài mãi.

 Điền lang hồi lâu mới ngâm:
"Một vạt xiêm hồng ra khỏi núi biếc,
Trời thu mây lặng, trăng sáng long lanh."
Họ Điền mời Thúc Biện nối tiếp. Thúc Biện vốn không biết chữ, khăng khăng từ chối, qua lại bốn năm lượt. Chừng một bữa cơm sau, bỗng nghe trong nhà có người nói: "Sao không nói rằng:
'Sứ giả Thiên tào (cơ quan của nhà trời) uổng công ngoảnh lại,
Sao chẳng theo người, kẻo chín họ hèn mọn' (?)"

 Nói xong, bà mối cùng ba người kia ngã lăn ra cười lớn: "Vừa rồi bảo là lời ma quỷ, bây giờ thì sao?" Bốn người cùng lúc vội vã đi ra, không bao giờ quay lại nữa. Người con gái trước đó như kẻ say nói càn, sau khi bốn người đi rồi cũng tỉnh lại. (Trích Hà Đông ký)

 Người chờ tuyển làm quan ở Tương Dương

 Thời Vu Địch trấn giữ Tương Dương, có một tuyển nhân (người đã đủ tư cách, đang chờ triều đình xét bổ làm quan) họ Lưu lên kinh, gặp một cử nhân (người được địa phương tiến cử lên kinh dự thi) chừng hai mươi tuổi, ăn nói sáng sủa. Hai người cùng đi vài dặm, rất hợp ý nhau, bèn ngồi trên cỏ nghỉ chân. Lưu có rượu, rót uống mấy chén. Trời tối, người cử nhân chỉ một lối rẽ nói: "Chỗ ở tồi tàn của tôi theo lối này vài dặm, ông có thể ghé thăm chăng?" Lưu từ chối vì phải đi cho kịp hạn.

 Người cử nhân bèn làm thơ:
"Nước chảy róc rách, mầm rau cần lớn dài,
Chim chức (?) bay từng đôi, khách trở về nhà.
Xóm hoang không người làm lễ tiết Hàn thực (tiết ăn đồ nguội, cũng là dịp đi tảo mộ),
Nhà quàn (nơi đặt quan tài tạm trước khi chôn) trơ trọi trước hoa đường lê."
Đến năm sau (?), Lưu trở về châu Tương Dương, nhân đó đi tìm người cử nhân, thì chỉ còn thấy nhà quàn ở đó. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Tổ Giá

 Tiến sĩ Tổ Giá là cháu nội của Tổ Vịnh. Sau khi thi trượt, có lần Giá đi chơi trong núi Thương Sơn, hành trang túng thiếu, khốn khó. Chiều tối đến một trạm dịch (trạm nghỉ chân cho người đi công vụ, đưa thư) hẻo lánh. Cách trạm chừng nửa dặm có một ngôi chùa bỏ hoang, không có sư ở. Giá cùng người hầu vào đó ngủ trọ.

 Trăng thu rất sáng, Giá một mình ngắm trăng, đi tới đi lui. Bỗng có một người từ phía sau điện chùa bước ra, vái chào Giá, rồi cùng ngồi cười nói, bàn chuyện sách kinh sách sử, thỉnh thoảng lại tự ngâm thơ. Giá pha trà mời. Người ấy cứ ngâm mãi không thôi, lại nói: "Phàm người làm thơ để bày tỏ nỗi lòng, để châm biếm sự vật, nếu không tinh tế, không sát ý thì chẳng thể làm động lòng người. Đêm nay tình cờ gặp nhau, sau này khó hẹn ngày gặp lại (?), tôi xin làm vài bài để bày tỏ nỗi lòng."

 Rồi ngâm to:
"Nhà ở con đường phía bắc trạm,
Trăm dặm chẳng có láng giềng.
Qua lại không ai hỏi han,
Lặng lẽ mùa xuân nhà núi."
Lại ngâm:
"Gò nam đêm hiu hắt,
Thông xanh cùng bạch dương.
Người nhà hẳn có giấc mộng,
Khách xa đã chẳng còn ruột gan (ý nói đã chết)."
Lại ngâm:
"Trên con đường cỏ trắng lạnh lẽo,
Giữa núi non lớp lớp dưới trăng sáng.
Đêm nay khổ công ngâm xong,
Ngọn nến lạnh cùng anh chung ánh."

 Ngâm thơ xong, người ấy lại ngâm đi ngâm lại hai ba lần. Đêm đã khuya, bèn vái chào rồi lui đi. Sáng hôm sau, Giá hỏi người quanh vùng thì họ nói: "Quanh đây mấy dặm không có ai ở, chỉ có một thư sinh chết nơi đất khách, được chôn trên gò phía nam sau điện Phật." Giá ngẫm lại những bài thơ, mới biết đó là ai, bèn làm bài văn tế người ấy rồi đi. (Trích Hội Xương giải di lục (?))

 Thái Bình quảng ký, quyển ba trăm bốn mươi bốn.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn, thu thập sách vở bốn loại kinh, sử, tử, tập).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video