Thiên 347 — Quyển 347

 Thái Bình Quảng Ký, quyển thứ ba trăm bốn mươi bảy. Đời Tống, Lý Phưởng cùng nhiều người biên soạn. Phần thứ ba mươi hai (?) (theo bố cục sách, có lẽ là phần thứ ba mươi hai của mục truyện về quỷ).

 Ngô Nhậm sinh — Ổ Đào — Tăng Quý Hành

 Triệu Hợp — Vi An Chi — Lý Tá Văn

 Hồ Ẩn

 NGÔ NHẬM SINH (CHÀNG HỌ NHẬM ĐẤT NGÔ)

 Ở quận Ngô có một chàng họ Nhậm, dựng nhà ở (?) trên núi Động Đình. Dung mạo chàng lúc nào cũng như một đứa trẻ, người vùng Ngô, Sở không ai đoán nổi chàng bao nhiêu tuổi.

 Trong niên hiệu Bảo Lịch (đời vua Đường Kính Tông, năm 825–827), có con trai nhà họ Dương, từng làm huyện úy (chức quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong một huyện) ở Côn Sơn, đến ngụ cư ở quận Ngô. Một hôm, vài ba người trong xóm rủ nhau đi thuyền chơi chùa Hổ Khâu. Lúc ấy Nhậm sinh cũng ở trên thuyền, nhân đó câu chuyện nói đến quỷ thần. Dương sinh nói: "Người với quỷ khác đường, cho nên rốt cuộc không thể thấy được." Nhậm sinh cười: "Quỷ nhiều lắm, chỉ là người ta không nhận ra thôi. Riêng tôi thì nhận ra được."

 Rồi chàng ngoảnh nhìn một người đàn bà mặc áo xanh, bế một đứa trẻ, đang đi trên bờ, chỉ tay bảo: "Đó chính là quỷ. Thứ nó đang bế là sinh hồn (hồn của người còn sống bị lìa khỏi xác) của một đứa trẻ đấy." Dương hỏi: "Vậy lấy gì mà phân biệt?" Chàng đáp: "Ông cứ xem tôi nói với nó." Liền quát lớn: "Mày dám trộm con của người sống sao?" Người đàn bà nghe thế thì hoảng sợ, vội quay đi, chưa được mười bước đã biến mất. Dương sinh vừa than vừa lấy làm lạ.

 Đến chiều tối trở về, còn cách thành vài dặm, thấy một nhà bên bờ bày tiệc, có bà đồng đánh trống nhảy múa bên trái, đang làm lễ tiếu (lễ cúng tạ thần linh). Dương sinh và Nhậm sinh cùng hỏi chuyện, bà đồng nói: "Hôm nay trong xóm có đứa trẻ chết, nay đã tỉnh lại, nên bày tiệc tạ ơn." Rồi cho bế đứa trẻ ra cho xem, thì đúng là đứa trẻ người đàn bà kia đã bế. Mọi người đều kinh ngạc thán phục, cảm tạ Nhậm sinh: "Tiên sinh quả là người có đạo thuật, chúng tôi không sao biết nổi." (Trích từ Tuyên Thất Chí)

 Ổ ĐÀO

 Ổ Đào người Nhữ Nam, thông thạo sách vở cổ, ham chuộng đạo thuật. Ông ở trọ tại nhà khách huyện Nghĩa Ô, châu Vụ hơn một tháng thì bỗng một đêm có một cô gái dẫn theo hai thị nữ đến. Một thị nữ bước lên thưa: "Đây là tiểu thư họ Vương, đêm nay đoái thương mà đến với chàng." Đào nhìn thì thấy nàng đẹp tuyệt trần, cho là con gái nhà quyền quý giàu sang, không dám đáp lời.

 Họ Vương cười nói: "Tú tài (người học trò có học vấn) không để rượu và sắc đẹp vướng vào lòng, thiếp biết gửi thân vào đâu?" Đào bèn đứng dậy vái: "Tôi là kẻ hèn mọn quê mùa, đâu dám mong điều ấy." Họ Vương sai thị nữ bày quần áo, đồ chơi trong phòng ngủ của Đào, thắp nến bạc, lại sửa soạn rượu và thức ăn. Uống được vài tuần, họ Vương đứng dậy nói với Đào: "Thiếp mồ côi từ nhỏ, không nơi nương tựa, nay nguyện được hầu chăn gối người quân tử, có được chăng?" Đào nói lời nhún nhường rồi nhận lời. Từ đó tình ý thắm thiết. Họ Vương sáng sớm thì đi, tối lại đến, như thế mấy tháng liền.

 Có đạo sĩ Dương Cảnh Tiêu, người quen của Đào, đến nhà khách thăm. Thấy sắc mặt Đào khác thường, ông nói: "Ông bị yêu ma mê hoặc rồi, nên dứt đi, không thì chết." Đào nghe vậy hoảng sợ, kể hết mọi chuyện. Cảnh Tiêu nói: "Đó là quỷ (?) đấy." Rồi đưa cho hai đạo bùa, một đạo buộc vào đai áo, một đạo dán trên cửa, dặn: "Lần này nó đến sẽ oán hận, nhớ đừng nói chuyện với nó." Đào làm đúng như vậy.

 Tối ấy cô gái đến, thấy bùa trên cửa thì mắng chửi thậm tệ rồi bỏ đi, nói: "Ngày mai mau gỡ đi, không thì sinh tai họa." Hôm sau Đào đến gặp Cảnh Tiêu kể lại. Cảnh Tiêu nói: "Đêm nay nó lại đến thì lấy nước bùa chú của ta mà vẩy, ắt sẽ dứt hẳn." Đào cầm nước về. Đến đêm cô gái lại đến, vô cùng buồn bã và giận dữ. Đào liền lấy nước bùa chú của Cảnh Tiêu vẩy vào, từ đó dứt hẳn. (Trích từ Tập Dị Ký)

 TĂNG QUÝ HÀNH

 Mùa xuân năm Đại Hòa thứ tư (đời vua Đường Văn Tông, năm 830), Phòng ngự sứ (chức quan võ coi việc phòng thủ quân sự một châu) châu Giám (?) là Tăng Hiếu An có người cháu nội tên Quý Hành, ở trong viện phía tây dinh quan. Nhà cửa tráng lệ mà Quý Hành ở một mình. Có người đầy tớ báo: "Xưa con gái của Vương sứ quân (cách gọi tôn kính quan đứng đầu một châu) chết ở đây, nàng đẹp nhất nước. Ban ngày hồn nàng có khi hiện ra ở chỗ này, công tử nên cẩn thận."

 Quý Hành tuổi trẻ ham sắc, lại mong được thấy hồn linh kỳ lạ ấy, nên chẳng ngại gì chuyện người hay quỷ. Chàng thường đốt hương quý, khá xa lánh người thường, hay dạo bước nơi vắng vẻ, ngẩn ngơ trầm tư. Một hôm vào giờ bô (giờ Thân, khoảng ba đến năm giờ chiều), có một thị nữ búi tóc hai bên bước tới vái chào: "Tiểu thư nhà họ Vương sai tôi đến chuyển lời ân cần, muốn được gặp mặt chào công tử." Nói xong thoắt biến mất. Lát sau có mùi hương lạ thấm vào áo. Quý Hành bèn thắt đai chỉnh tề chờ đợi, thấy thị nữ lúc nãy dẫn một cô gái đến, đẹp như người tiên.

 Quý Hành vái chào, hỏi tên họ. Nàng đáp: "Thiếp họ Vương, tên chữ là Lệ Chân. Cha thiếp nay trấn giữ một vùng trọng yếu. Xưa thiếp theo cha khi người làm quan cai quản thành này, ở chính căn phòng này, chẳng bao lâu thì qua đời. Cảm lòng chàng thương nhớ sâu nặng đến tận cõi u minh, tình ý ấy lay động đến cõi âm, cho nên thiếp không ngại kẻ sống người chết cách biệt, rất mong được gặp gỡ tâm giao (?). Thiếp muốn đến đã lâu, chỉ vì chưa phải ngày lành giờ tốt, nay mới được thỏa nguyện, mong chàng để lòng."

 Quý Hành giữ nàng lại, chuyện trò ân ái (?) hồi lâu nàng mới đi. Nàng nắm tay Quý Hành dặn: "Ngày mai giờ này lại gặp, nhớ đừng để lộ với ai." Rồi cùng thị nữ biến mất. Từ đó cứ đến giờ bô là nàng đến, gần sáu mươi ngày. Quý Hành không chút nghi ngờ. Nhân lúc trò chuyện với các tướng tá dưới trướng ông nội về chuyện người đẹp, chàng lỡ lời nói ra. Viên tướng hoảng sợ, lấy làm lạ, nói: "Lúc nàng sắp đến, xin công tử gõ vào vách một tiếng, tôi sẽ cùng vài người lén nhìn trộm." Nhưng rốt cuộc Quý Hành không nỡ gõ vách.

 Hôm ấy cô gái vừa gặp Quý Hành thì mặt mày thảm thiết, giọng khàn nghẹn, nắm tay chàng nói: "Sao đã hẹn với nhau mà lại để lộ với người khác? Từ nay không thể vui vầy với nhau được nữa." Quý Hành hổ thẹn hối hận, không biết đáp sao. Nàng nói: "Có lẽ chẳng phải lỗi của chàng, cũng là số duyên gặp gỡ đã hết rồi." Rồi để lại bài thơ:

 "Ngũ Nguyên (tên đất nơi châu này) chia tay, xa cách như Ngô với Việt (hai nước xưa vốn thù địch, ý nói cách biệt không còn gặp lại),
Én tách oanh lìa, cỏ thơm khô héo hết.
Tuổi trẻ khói hoa, đâu đâu cũng là xuân,
Núi Bắc Mang (núi ở phía bắc Lạc Dương, nơi chôn cất người chết) uổng hận dưới trăng thu trong."

 Quý Hành không biết làm thơ, thẹn vì không có gì đáp lại, bèn gượng làm một bài:

 "Cỏ gấu xanh xanh, nhạn sắp bay về,
Má ngọc lệ châu rơi lúc chia đường.
Mái tóc mây bay đi, gió thơm tan hết,
Buồn thấy oanh hót trên cành cây (?) đỏ."

 Cô gái bèn cởi từ dải áo ra một chiếc hộp nhỏ thêu kim tuyến kết hoa, lại rút một chiếc trâm ngọc biếc hình đôi phượng, tặng Quý Hành: "Mong ngày sau chàng thấy vật mà nhớ người, đừng vì kẻ ở cõi âm mà xa cách." Quý Hành lục trong rương sách được một chiếc như ý (vật cầm tay đầu cong, tên mang nghĩa "vừa lòng") nhỏ bằng vàng chạm hoa, đem tặng lại, nói: "Vật này tuy chẳng quý giá gì, chỉ quý ở cái tên Như Ý, mong nó mãi được nằm trong bàn tay ngọc của nàng." Lại hỏi: "Lần chia tay này, bao giờ mới gặp lại?" Nàng đáp: "Chưa qua một giáp (sáu mươi năm) thì không có ngày gặp lại." Nói xong nghẹn ngào khóc rồi biến mất.

 Từ đó Quý Hành ngủ mơ cũng mong nhớ, thân thể gầy mòn sinh bệnh. Ông Vương Hồi, bậc trưởng bối quen biết cũ, dùng phương thuật của mình chữa bằng thuốc và kim đá, mấy tháng mới khỏi. Chàng bèn hỏi một bà thợ may người Ngũ Nguyên, bà nói: "Con gái yêu của Vương sứ quân không bệnh mà chết ở viện này, nay đã đưa về chôn ở núi Bắc Mang. Có khi trời âm u tối tăm thì hồn nàng dạo chơi ở đây, nhiều người đã thấy." Thế mới hiểu câu thơ của nàng: "Núi Bắc Mang uổng hận dưới trăng thu trong." (Trích từ Truyền Kỳ)

 TRIỆU HỢP

 Tiến sĩ (người đi thi hoặc thi đỗ khoa tiến sĩ, khoa thi văn chương quan trọng nhất thời Đường) Triệu Hợp dung mạo hiền hòa, tính khí ngay thẳng, phẩm hạnh nghĩa khí rất cao. Đầu niên hiệu Đại Hòa, ông đi chơi Ngũ Nguyên, đường đi qua bãi sa mạc cát sỏi, nhìn cảnh vật mà buồn thương than thở, bèn uống rượu cùng đầy tớ, ai nấy đều say, ngủ luôn giữa bãi cát.

 Nửa đêm tỉnh dậy, trăng sáng vằng vặc, nghe trong cát có tiếng con gái ngâm buồn bã:

 "Tóc mây tiêu tan hết, cỏ bồng lăn cũng thưa,
Chôn xương nơi hoang vắng, chẳng chốn nương nhờ.
Ngựa chăn không hí, trăng trên cát trắng phau,
Hồn lẻ uổng theo nhạn bay về phương nam."

 Hợp bèn đứng dậy đi tìm, quả có một cô gái chưa đến tuổi cài trâm (chưa đến mười lăm tuổi), sắc đẹp tuyệt đời. Nàng nói với Hợp: "Thiếp họ Lý, nhà ở Phụng Thiên. Có người chị lấy chồng là tướng soái trấn Lạc Nguyên, nhân đó thiếp đi thăm chị, dọc đường bị người Đảng Hạng (một bộ tộc thuộc người Khương ở miền tây bắc) bắt, đến đây thì đánh chết, cướp đồ trang sức trên đầu rồi bỏ đi. Sau có người qua đường thương tình, vùi thiếp vào trong cát, đến nay đã ba năm. Biết chàng rất có lòng nghĩa, nếu có thể đưa xương thiếp về thôn Tiểu Lý phía nam thành Phụng Thiên, tức là quê nhà thiếp, thiếp ắt sẽ báo đáp." Hợp nhận lời, xin nàng chỉ chỗ vùi xương. Cô gái cảm động khóc mà chỉ cho. Hợp bèn nhặt xương, gói vào túi, chờ trời sáng.

 Chốc lát có một người đàn ông mặc áo tía phi ngựa đến, vái Hợp nói: "Biết ông có lòng nhân mà trọng nghĩa, giữ chữ tín mà thanh liêm. Cô gái kia cầu xin, còn được ông cảm thương như thế. Ta là Thượng thư (chức quan đứng đầu một bộ trong triều; ở đây là hàm quan được ban) Lý Văn Duyệt. Năm Nguyên Hòa thứ mười ba (năm 818), ta từng giữ thành Ngũ Nguyên, bị ba mươi vạn quân Khuyển Nhung (tên gọi miệt thị quân Thổ Phồn, nước ở vùng Tây Tạng ngày nay) vây ép thành. Bốn góc thành, quân giặc mỗi phía dày hơn chục dặm, nỏ liên phát bắn như mưa, thang bay cao chạm mây, khoét tường phá hào, ngày đêm đánh phá. Người trong thành ra cửa múc nước thì tên cắm vào người dày như lông nhím.

 Lúc ấy quân chống giữ chỉ có ba nghìn. Ta khích lệ dân trong thành, cả đàn bà, người già, trẻ nhỏ, đều đứng trên tường thành (?) mà giữ, quên cả rét đói. Khuyển Nhung dựng ở phía bắc thành một tòa lầu một chân, cao mấy chục trượng, mọi việc lớn nhỏ trong thành đều nhìn thấy được. Ta bèn bày kế lạ, bắn trúng tòa lầu, lầu lập tức vỡ nát. Tù trưởng giặc kinh ngạc, cho là sức thần. Ta lại bảo người trong thành: 'Chớ dỡ nhà ra đốt, ta sẽ lấy củi cho các ngươi.' Củi giặc chất dưới chân thành, ta cho người dùng móc kéo lên.

 Lại có khi trời âm u hơi tối, thì nghe ở bốn góc thành có nhiều tiếng người vật đi lại, đồn rằng giặc đánh thành ban đêm. Người trong thành run sợ, không dám yên lúc nào. Ta nói: 'Không phải thế đâu.' Rồi lén dùng xích sắt thả đuốc xuống soi, thì ra giặc chỉ xua trâu dê đi lại để dọa thành mà thôi. Quân sĩ mới hơi yên lòng.

 Lại có lần góc tây bắc bị đánh sập hơn mười trượng, giặc sắp tràn vào thì gặp trời tối. Bọn Hồ (tên gọi chung các tộc người phương bắc, phương tây) mừng rỡ, uống rượu hát hò điên cuồng, nói chờ sáng mai sẽ vào. Ta cho năm trăm cây nỏ ngựa nhắm sẵn chỗ ấy, rồi thả tường da xuống che chắn, suốt đêm dồn sức lặng lẽ đắp lại, không để phát ra tiếng, rồi tưới nước lên. Trời đang rét, hôm sau nước đóng băng cứng, thành sáng bóng như bạc, giặc không thể đánh được.

 Lại có lần tù trưởng Khương dựng lá cờ đại tướng do Tán Phổ (vua Thổ Phồn) ban, cắm trong doanh Ngũ Hoa. Ban đêm ta khoét vách lẻn vào cướp lấy, nhanh như bay. Bọn Khương gào khóc, thề xin trả lại những người bị chúng bắt trước đây để chuộc cờ. Ta dùng móc kéo lên hơn trăm người già trẻ, đàn bà, cho về hết, rồi mới ném cờ trả lại.

 Lúc ấy hai vạn quân cứu viện của Bân Châu, Kinh Châu đến biên cảnh mà run sợ không dám tiến. Cầm cự như thế ba mươi bảy ngày, tù trưởng Khương vái từ xa mà nói: 'Trong thành này có thần tướng, nay ta không dám khinh nhờn nữa.' Rồi cuốn giáp rút đi. Chưa đầy hai đêm, chúng đến Hựu Châu, chỉ một ngày đã phá được thành, ba vạn người già trẻ đều bị bắt đi hết. Lấy cái lợi hại ấy mà xét, thì công của ta đối với thành này không nhỏ. Nhưng tể tướng đương thời (?) khiến ta không được cầm cờ tiết (làm tiết độ sứ, quan trấn trị một vùng lớn) mà rời thành này, chỉ uổng công được ban thêm một chiếc mũ điêu thiền (mũ cài đuôi chồn và hình con ve, dành cho quan to; ý nói chỉ được hư hàm) mà thôi.

 Ta nghe nói Vi phu nhân ở Chung Lăng ngày trước đắp một con đê để phòng lụt, ba mươi năm sau trăm họ vẫn còn được nhờ. Liêm vấn sứ (quan đi xét hỏi, giám sát các châu) là Chu công cảm công lao ấy, tâu xin dựng bia đức chính (bia ghi công đức cai trị của quan), cao sừng sững. Nếu ngày ấy ta giữ thành không vững, thì người trong thành đều đã thành tôi tớ hèn hạ cho rợ Khương, rợ Hồ, há còn con cháu đến ngày nay? Biết ông có lòng, xin ông nói rõ với trăm họ nơi ấy, khuyên quan châu dựng cho ta một tấm bia đức chính là đủ." Nói xong vái dài rồi lui đi.

 Hợp nhận lời dặn, đến Ngũ Nguyên nói với dân chúng và quan Thứ sử (quan đứng đầu một châu), ai nấy đều cho là chuyện yêu quái, không nghe. Hợp buồn bã trở về, đến bãi cát lại gặp vị thần hôm trước. Thần cảm ơn Hợp: "Ông đã vì ta mà nói với cái tục ngu dốt ở Ngũ Nguyên. Thứ sử không sáng suốt, thành này sắp có tai họa lửa. Ta vừa định cầu xin với âm phủ cho thành, nhưng việc ta nhờ ở Ngũ Nguyên đã không thành, ý ấy cũng thôi. Tai họa không quá ba mươi ngày nữa sẽ đến." Nói xong biến mất. Quả nhiên đúng hẹn tai họa xảy ra, thành Ngũ Nguyên đói kém, chết đến một vạn người, già trẻ ăn thịt lẫn nhau.

 Hợp mang xương cô gái đến Phụng Thiên, tìm được thôn Tiểu Lý mà chôn cất. Hôm sau, bên đường Hợp gặp lại cô gái hôm trước đến cảm tạ, nói: "Cảm cái nghĩa của chàng. Ông nội thiếp là người đắc đạo trong niên hiệu Trinh Nguyên, có để lại sách giảng giải Tham Đồng Khế (sách của đạo gia bàn về thuật luyện đan thành tiên) và sách Tục Hỗn Nguyên Kinh. Nếu chàng nghiên cứu cho thấu, thì thuốc long hổ (đan dược luyện từ chì và thủy ngân theo thuật luyện đan của đạo gia) chẳng mấy ngày sẽ luyện thành." Hợp nhận sách thì cô gái đã biến mất.

 Hợp bèn bỏ việc thi cử, dốc sức tìm hiểu chỗ sâu xa của sách, ở núi Thiếu Thất (một ngọn thuộc dãy Tung Sơn) mà luyện đan. Một năm thì có thể biến gạch ngói thành vàng ngọc, hai năm thì có thể làm người chết sống lại, ba năm thì uống thuốc vào có thể độ thế (thoát khỏi cõi đời, thành tiên). Ngày nay thỉnh thoảng vẫn có người gặp ông ở núi Tung. (Trích từ Truyền Kỳ)

 VI AN CHI

 Vi An Chi người Hà Dương. Có lần ông đến Dương Địch, định sang núi Thiếu Thất tìm thầy học. Đến Đăng Phong, gặp một người hỏi ông định đi đâu. Người ấy nói: "Tôi họ Trương tên Đạo, nhà ở Kim Hương, muốn đến núi Thiếu Thất đọc sách." An Chi cũng nói tên họ mình. Thấy nơi muốn đến và chí hướng giống nhau, hai người bèn kết làm anh em. An Chi lớn tuổi hơn nên làm anh. Cả hai cùng vào núi Thiếu Thất, theo học thầy Lý Tiềm.

 Qua một năm, Trương Đạo học rộng tinh thông, đứng đầu đám học trò. Một hôm, Đạo nói với An Chi: "Sự nghiệp của anh chưa trọn, từ nay phải năm năm nữa mới thành danh, làm quan cũng chẳng quá chức phụ tá ở huyện." An Chi kinh ngạc hỏi: "Em sao lại biết?" Đạo đáp: "Em không phải người, mà là viên chủ điển (viên lại coi giữ sổ sách giấy tờ) ở Minh ty (?) (cơ quan cõi âm). Vị chủ quản núi Thái Sơn (vị thần coi việc sống chết của con người) muốn trọng dụng em, nhưng vì tài học hiểu biết còn ít, nên cho nghỉ một năm ở trần gian để học. Nay hạn đã hết, việc học cũng hơi thành, em sắp từ biệt anh. Anh nhớ đừng để lộ với ai." Nói xong từ biệt thầy. An Chi tiễn Đạo xuống núi, khóc mà chia tay. Đạo nói: "Sau khi anh thành danh, nếu có việc nguy cấp cứ gọi Đạo, ắt sẽ cứu được."

 Năm năm sau An Chi mới đi thi, năm ấy đỗ, được bổ làm huyện úy huyện Ư Tiềm, châu Hàng. Ông được châu sai dẫn bộ tướng (?) đến Hà Âm. Đến bến Kỳ Trạch thì bị giặc vùng Hoài kéo đến cướp. An Chi bèn khấn thầm (?) gọi Đạo. Chốc lát sấm mưa nổi lên, bọn giặc đều chết đuối cả. An Chi về sau làm huyện thừa (chức phó quan của huyện) huyện Long Hưng rồi mất. (Trích từ Linh Dị Lục)

 LÝ TÁ VĂN

 Ở mạn bắc huyện Lâm Thoan, quận Nam Dương, có Bí thư lang (chức quan coi giữ sách vở, văn thư của triều đình) Viên Trắc và viên duyện (viên chức phụ tá) Tương Dương là Vương Khiên đều ở tại trang trại riêng của mình. Năm Đại Hòa thứ sáu (năm 832), có người khách tên Lý Tá Văn đi lại ăn nhờ ở hai trang trại ấy. Tá Văn thuộc hạng người giỏi đàn, giỏi cờ, được hai nhà Viên, Vương rất quý mến.

 Một hôm, trời gần tối, Tá Văn định đến nghỉ ở trang Viên, đầy tớ ôm chăn đi trước. Đi chưa được một hai dặm thì gió âm u nổi lên dữ dội, bụi lạnh mù mịt, chốc lát trời tối đen. Ông cưỡi con ngựa kém, đi một mình, lạc đường rất xa. Khoảng canh ba (giữa đêm), trời tối hơi bớt, thấy xa xa ngoài mấy dặm có ánh đèn. Tá Văn nhắm hướng ánh sáng mà đến, thì đó là một căn nhà lẻ loi giữa đồng, rất thấp và chật, trong có một ông lão nhà quê đang đan giày cỏ.

 Tá Văn nói lời nhún nhường xin ở nhờ, hồi lâu ông lão mới mời vào nhà. Lão nói: "Chỗ này nhiều sói, ngựa của khách không nên buộc xa." Tá Văn bèn dắt ngựa vào dưới mái hiên, rồi ngồi sát lửa nghỉ ngơi. Lão hỏi: "Khách vốn định đi đâu mà đến chốn này?" Tá Văn kể lại. Lão cười: "Từ đây đến trang Viên là lạc đường xa lắm rồi. Phải đợi đến sáng mới quay về phía nam được."

 Phía sau chỗ lão ngồi, dưới tấm phên đan bằng lau, thỉnh thoảng nghe tiếng trẻ con khóc rất đau đớn. Mỗi lần nó khóc, lão lại nói: "Con nín đi, việc đã như thế rồi, khóc lóc thì làm gì được?" Lát sau nó lại khóc, lão lại lấy lời ấy dỗ. Tá Văn không hiểu, bèn hỏi, lão chỉ ấp úng nói lảng sang chuyện khác. Tá Văn nói: "Trẻ nhỏ chịu rét khổ, sao không bế lại gần lửa?" Nói như thế ba bốn lần, lão mới bế nó đến bên bếp, thì ra là một bé gái nhà quê tám chín tuổi. Thấy khách, nó chẳng thẹn chẳng sợ, chỉ lấy que vạch vào tro, như ôm mối hận sâu, bỗng chốc oán hờn nghẹn ngào, giật mình gào khóc. Lão lại lấy lời trước dỗ. Tá Văn hỏi mãi rốt cuộc vẫn không biết được sự tình.

 Chẳng mấy chốc trời sáng, lão chỉ hàng cây cao phía đông nam mà nói: "Kia là trang Viên, cách đây chưa đến mười dặm." Tá Văn lên ngựa nhìn quanh, chỉ thấy đồng hoang mênh mông, tuyệt không có dấu người, chỉ có mỗi căn nhà của ông lão. Đi được ba bốn dặm, gặp một người đàn bà nhà quê mang một bình rượu, kèm theo giấy tiền. Thấy Tá Văn, bà nói: "Đây là đường qua đầm lớn, không có người ở, khách sáng sớm từ đâu đến vậy?" Tá Văn kể rõ đầu đuôi. Người đàn bà đấm ngực gào khóc: "Ai bảo người với quỷ khác đường!"

 Tá Văn hỏi kỹ, người đàn bà nói: "Nếu đúng như lời khách kể, thì căn nhà đêm qua khách ngủ nhờ chính là nhà quàn (nơi đặt quan tài người chết trước khi chôn hẳn) của người chồng đã mất của tôi. Tôi làm thuê ở trang Viên đã bảy năm. Mùa xuân năm trước, chồng tôi bệnh mà chết, hôm sau đứa con gái mới đến tuổi thay răng sữa cũng mất. Nhà nghèo không có sức, đành chôn chung cha con một chỗ. Tôi giữ chí ở góa, nhưng quan không miễn thuế, côi cút không nơi nương tựa, bèn định đi bước nữa. Tối nay tôi sẽ về nhà khác, nên đến mộ chồng con để báo từ biệt."

 Tá Văn bèn cùng bà đi. Đến căn nhà tối qua thì đó là nhà quàn, dấu vết còn rành rành, có thể kiểm lại rõ ràng. Người đàn bà gào khóc thảm thiết, nước mắt tuôn như dây. Rồi bà bỏ hết việc làm ăn, cắt tóc đi tu ở chùa Phật huyện Lâm Thoan, làm việc nặng nhọc, thề giữ đến chết. Người đàn bà ấy họ Vương. Năm Khai Thành thứ tư (năm 839), có khách còn gặp bà. (Trích từ Tập Dị Ký)

 HỒ ẨN

 Hồ Ẩn người An Định, nhà ở quận Hà Đông, nổi tiếng về văn học. Mùa xuân năm Đại Hòa thứ bảy (năm 833), ông thi đỗ tiến sĩ, khi ấy Giả Tốc làm Lễ bộ thị lang (phó quan đứng thứ hai bộ Lễ, phụ trách việc thi cử nên là thầy chấm đỗ của Ẩn). Hai năm sau, vua Đường Văn Tông đề bạt Tốc làm tể tướng. Tháng mười mùa đông năm ấy, kinh đô có loạn, Tốc cùng các vị tể tướng từ Vương Nhai (?) trở xuống đều bỏ trốn. Có chiếu chỉ truy bắt rất gấp.

 Lúc ấy có hoạn quan được vua sủng ái là Cừu Sĩ Lương coi quản Tả cấm quân (đạo quân bảo vệ cung vua), sai bộ tướng đem quân lùng tìm dấu vết. Viên bộ tướng nói với Sĩ Lương: "Hồ Ẩn chịu ơn Giả Tốc, nay Tốc ắt trốn ở chỗ Ẩn. Xin cho năm trăm quân khỏe mạnh vây nhà mà bắt." Sĩ Lương chấp thuận. Bộ tướng bèn dẫn quân đến cửa nhà Ẩn, gọi Ẩn ra, quát lớn: "Giả Tốc đang ở nhà ông, ông phải đưa hắn ra ngay, nếu không thì cùng chịu tội với Tốc." Ẩn liệu thế không thể lấy lý lẽ mà nói cho họ chịu, bèn cứng lời chống lại. Bộ tướng giận, bắt Ẩn giải đến chỗ Sĩ Lương, giết ở ngoài cửa doanh trại.

 Bấy giờ em Ẩn là Hồ Tương ở quận Hà Đông. Ngày hôm ấy, Tương và người nhà thấy một người không có đầu, mặc áo xanh lục, áo có vết máu thấm, từ ngoài cửa đi vào, bước đến giữa sân. Tương cả giận, sai người nhà đuổi đi, thì bỗng không thấy đâu nữa. Ba ngày sau, tin dữ về Ẩn báo đến. (Trích từ Tuyên Thất Chí)

 Thái Bình Quảng Ký, hết quyển thứ ba trăm bốn mươi bảy.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn, sưu tập sách vở cổ kim).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video