Thái Bình quảng ký, quyển 348. Đời Tống, nhóm Lý Phưởng biên soạn. (Loại truyện ma quỷ, phần) 33.
Tân Thần Ung — Đường Yên Sĩ — Quách Tầm
Lý Toàn Chất — Thẩm Cung Lễ — Ngưu sinh
Vi Tề Hưu
Tân Thần Ung
Tân Thần Ung giữ chức tòng sự (viên quan giúp việc trong phủ của quan trấn thủ một vùng) ở Bình Lư, kiêm danh hiệu ngự sử (chức quan coi việc can gián và đàn hặc quan lại; ở đây chỉ là danh hiệu kèm theo). Mùa đông năm Thái Hòa thứ năm (năm 831), ông vốn đã làm huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong một huyện) ở Bạch Thủy, lên kinh đô dự kỳ điều tập (kỳ triều đình xét chọn để bổ nhiệm lại quan lại đã mãn nhiệm).
Khi ấy có người làm thuê tên Lưu Vạn Kim ở chung phòng với gia nô tên Tự Cần. Tự Cần ốm mấy tháng, sắp chết. Một hôm Vạn Kim đi vắng, Tự Cần nằm trên giường, bỗng có một người mặc áo tía, đội mũ cao, tay áo rộng, mặt khô héo, thân gầy gò, mũi to, râu dài, từ cửa bước vào, đến trước giường bảo Tự Cần: "Ngươi gắng ngồi dậy, bệnh sẽ bớt thôi." Rồi đỡ Tự Cần ngồi tựa vào vách.
Trước đó, dưới chân tường phía đông trong phòng có một chiếc bàn ăn bày mấy cái bát đĩa. Người áo tía thò tay vào tay áo, lấy ra một nắm vật gì giống hạt lúa nhưng màu xanh, bỏ chừng mười mấy hạt vào bát ăn, rồi bảo Tự Cần: "Ta không phải người trần gian. Nay ta vâng lệnh đến gọi Vạn Kim. Vạn Kim ăn thứ này sẽ chết. Ngươi chớ tiết lộ lời ta, nếu không thì tai họa sẽ đến với ngươi." Nói xong liền đi.
Hôm ấy Vạn Kim về, mặt đỏ, thở hổn hển, nói: "Tôi đói bụng quá, hơi bốc ngược lên (?), gần như không chịu nổi." Rồi tới ngay chỗ bát mà ăn. Ăn sắp hết thì bệnh Tự Cần khỏi, còn Vạn Kim quả nhiên chết. (Trích từ sách Tuyên thất chí.)
Đường Yên Sĩ
Đường Yên Sĩ người Tấn Xương, thích đọc sách, ở ẩn trên núi Cửu Hoa. Có một buổi chiều, mưa vừa tạnh, Yên Sĩ dạo bước dưới trăng lên núi. Đêm đã khuya, có một bầy sói chặn đường, không về được. Quá sợ hãi, ông bèn nấp vào trong rừng sâu.
Lát sau có một người đàn ông mặc áo trắng, chít khăn lụa mỏng, dáng vẻ cô độc mà tuấn tú, tuổi gần năm mươi, men theo khe suối đi tới, vừa đi vừa ngâm thơ, ung dung tự tại. Người ấy đứng lặng hồi lâu, rồi ngâm rằng:
"Nước khe róc rách, tiếng chẳng dứt,
Bờ suối mênh mang, hoa dại nở.
Tự đi tự lại, người chẳng về,
Mãi mãi chỉ ngắm trăng núi vắng."
Yên Sĩ vốn thích làm thơ bảy chữ, được người đương thời khá khen ngợi. Nghe bài thơ ấy, ông kinh ngạc thán phục, định bắt chuyện với người kia, nhưng chưa kịp thì người ấy đã biến mất. Hôm sau Yên Sĩ về, tả lại dung mạo người ấy để hỏi dân làng. Có người biết, nói: "Đó là con nhà họ Ngô, từng đi thi tiến sĩ (khoa thi cao nhất để chọn người ra làm quan thời Đường), giỏi làm thơ, đã chết mấy năm rồi." (Trích từ sách Tuyên thất chí.)
Quách Tầm
Quách Tầm thôi chức huyện úy huyện Lịch Dương, lâu ngày không được bổ chức mới, sống nghèo khổ ở kinh đô, vô cùng túng quẫn. Lờ mờ như có như không, ông thường thấy hai con vật giống như vượn, mặc áo xanh biếc, theo sát ông lúc ra lúc vào, lúc ngủ lúc dậy. Hễ ông định đi cầu cạnh việc gì, chúng cũng đi cùng, và đến chỗ nào thì cũng như vướng phải bụi gai, việc gì cũng tắc. Bà con bạn bè thấy ông đều đối xử như kẻ thù. Ông hoặc dùng bùa phép để trừ chúng, hoặc trốn vào núi rừng để tránh, mấy năm trời vẫn không sao dứt được.
Một đêm, chúng bỗng đến từ biệt, nói: "Bọn tôi mang vận rủi của ông, đã lâu không rời ông. Nay sáng ra là đi, không trở lại nữa." Tầm mừng vì chúng đi, bèn hỏi chúng định đến đâu. Chúng đáp: "Trên đường đời, những kẻ như bọn tôi rất nhiều, chỉ là người ta không thấy thôi. Nay bọn tôi đến nhà người giàu họ Vương ở phường Thắng Nghiệp, sắp đến bám vào (?) nhà ấy." Tầm hỏi: "Nhà ấy tích góp của cải đầy ắp, sao có thể tiêu tán nhanh được?" Chúng đáp: "Bọn tôi đã có sẵn kế qua tay An Phẩm Tử rồi." Trống báo sáng chợt vang lên, chúng liền biến mất.
Tầm thức dậy rửa mặt chải đầu, liền thấy nỗi buồn bực trong lòng tan biến. Ông thử đến thăm bà con bạn bè, ai nấy đều thay đổi thái độ, tiếp đãi niềm nở. Chưa đầy mười ngày, ông được gặp tể tướng, trình bày tận mặt, liền được bổ làm thông sự xá nhân (chức quan lo việc dẫn người vào chầu, truyền báo và tiếp đón trong triều).
Tầm có người em họ là Trương sinh, làm viên tá ở Kim Ngô vệ (đội quân cấm vệ coi việc tuần tra, giữ trật tự kinh thành), bạn bè toàn là bọn thiếu niên hào hiệp, thích chuyện lạ. Nghe chuyện này, Trương chưa tin. Biết họ Vương ở phường Thắng Nghiệp thuộc Tả quân (một cánh quân cấm vệ của triều đình), từ đó Trương thường đến dò xem.
Họ Vương tính cần kiệm, tiêu pha chưa bao giờ quá mức. Trong nhà có rất nhiều ca kỹ nhạc công xinh đẹp đoan trang; còn ở bên ngoài, những người đàn bà áo quần lộng lẫy, trang điểm lả lơi cũng chưa từng làm ông xao lòng dù chỉ chốc lát.
Một hôm, ông cùng khách khứa bạn bè đi qua ngõ Minh Kha, thấy một người đàn bà trang điểm lộng lẫy đứng ở đầu cửa. Vương dừng ngựa nấn ná, vẻ vui mừng hiện trên nét mặt, bèn mời những người cùng đi bày rượu vui chơi; Trương sinh cũng có mặt. Hỏi ra thì người đàn bà ấy chính là em gái của An Phẩm Tử. Phẩm Tử hát hay, hôm ấy hát mấy khúc, Vương đem hết vàng và lụa (?) ra tặng. Mọi người đều kinh ngạc vì ông tiêu xài hoang phí. Từ đó, xe cộ, tiền của ngày ngày chở đến cửa nhà kia. Chưa được mấy năm, nhà họ Vương liền sa vào cảnh nghèo túng. (Trích từ sách Kịch đàm lục.)
Lý Toàn Chất
Lý Toàn Chất người Lũng Tây, lúc trẻ ở Nghi Châu. Có một hôm sắp tổ chức một trận đá cúc lớn (trò chơi đá quả bóng bằng da thời xưa). Lúc trời tờ mờ sáng, ông chợp mắt trước sân phía đông cổng Hoành của thành Nghi Châu. Bỗng có một người mặc áo tía, đầu đội nón tròn, đến trước mặt nói: "Vâng lệnh đến bắt (ông về cõi âm)." Toàn Chất hỏi: "Ai sai bắt ta?" Người áo tía nói: "Không phải tôi bắt, có người khác đến bắt."
Một lát sau, một người áo xanh lục tới nói: "Vâng lệnh đến bắt." Lời lẽ gấp gáp, khí thế không thể ngăn được. Toàn Chất hỏi: "Ông có cần gì không?" Người áo lục nói: "Tôi vâng lệnh đi bắt, đâu dám nói đến chuyện cần gì." Người áo tía bảo người áo lục: "Không cần bắt nữa." Rồi lấy tay xua người kia ra khỏi cổng Hoành.
Người áo tía nhân lúc ấy nói với Toàn Chất: "Được ông hỏi cần gì, lẽ nào ông lại không giữ trọn lời hứa sao?" Toàn Chất hỏi: "Cần vật gì?" Đáp: "Chỉ một chiếc đai lưng nạm sừng tê thôi." Toàn Chất đáp: "Vâng." Nói xong thì người ấy biến mất.
Người coi việc đến báo trận đá cúc (đã sẵn sàng). Toàn Chất bèn sai vẽ một chiếc đai sừng tê. Chiều tối, ông sắm rượu, thịt khô cùng tiền giấy, đem cả chiếc đai ra ngoài cổng Hoành đốt đi. Đêm ấy, Toàn Chất vừa ngủ thì thấy người áo tía đội nón tròn đến lạy tạ, nói: "Được ông ban cho đai lưng, tôi hết sức hổ thẹn, chẳng biết lấy gì đền đáp. Có điều, suốt đời ông hay gặp tai nạn về nước; hễ gặp chỗ nguy khốn, tôi nhất định sẽ đến."
Đến đầu năm Thái Hòa, có lụt lớn. Toàn Chất khi ấy đã làm tì tướng (phó tướng, tướng phụ) của quân Thiên Bình, kiêm chức giám sát (danh hiệu quan ngự sử coi việc xét hỏi, giám sát). Có việc gấp phải đi từ Trung Đô đến quận Lương. Từ phía tây thành đến cầu Bách Hiết đường dài hai mươi dặm, nước sâu mà băng mỏng, ông xưa nay không thuộc đường lối; lệnh trên lại nghiêm ngặt, gấp rút, không được dừng dù chốc lát. Những người đi theo mặt xám như tro tàn. Ông thả lỏng dây cương, phó mặc số mệnh mà đi.
Mới được vài chục bước, có một người từ phía sau đến, gọi to: "Đừng đi lối kia, hãy sang lối này. Tôi biết đường này vừa an toàn vừa nhanh." Toàn Chất cảm ơn, quay ngựa đi theo. Chưa đầy ba dặm, chỉ có bùn lầy, chẳng hề gặp trở ngại tấc thước nào, ông đến được nơi cần đến. Ông đem tiền của ra đền ơn người ấy, người ấy một mực từ chối không nhận. Ông cố đưa, người ấy đáp: "Nếu ông thuê tôi dẫn đi thì có lẽ tôi chẳng từ chối; nay ông chỉ tiện đi theo tôi, thì có gì vất vả đâu." Rốt cuộc không chịu nhận. Toàn Chất nghĩ chắc là người ấy chê ít, bèn tạm hoãn lại. Lát sau quay lại thì người ấy đã biến mất. Ngẫm lại, người ấy mặc áo tía, đội nón tròn, chẳng phải là người ở cổng Hoành đó sao?
Đầu năm Khai Thành, ông vâng mệnh vào vùng Quan Trung, trên đường về nghỉ lại ở huyện Thọ An. Đêm chưa tàn mà việc gấp, trời lại tối mịt, bất đắc dĩ phải ra khỏi quán trọ. Đi được vài dặm thì mưa to, quay lại cũng không được. Chốc lát thấy bên ngựa có một người. Toàn Chất hỏi: "Ai đó?" Đáp: "Người đưa công văn của trạm." Người ấy đi lên trước ngựa. Trời tối đến không thấy được một tấc đường, người ấy cứ báo trước đường đi phía trước mà dẫn: lúc thì bảo "cây", lúc bảo "cọc", lúc bảo "chỗ hiểm", lúc bảo "gò đất", lúc bảo "rãnh". Toàn Chất nhờ thế đều tránh được tai nạn.
Hồi lâu đến trạm Tam Tuyền, ông nghỉ lại. Vừa xuống ngựa, ông tìm người đưa công văn để đền ơn thì đã không thấy đâu nữa. Hỏi những người đi theo về hình dáng, áo quần người ấy, thì quả là áo tía, đầu đội nón. Chẳng phải lại là người ở cổng Hoành sao?
Năm Nhâm Tuất niên hiệu Hội Xương (năm 842), Tế Âm lụt lớn. Cốc Thần Tử (người chép truyện này) cùng Toàn Chất đi chung thuyền, lấy làm lạ sao Toàn Chất sợ nước đến thế, bèn hỏi nguyên do. Toàn Chất liền kể lại chuyện này, lại nói: "Bản tính tôi vốn không sợ nước. Nhưng vì người áo tía nhiều lần hiện đến ứng cứu, nên tôi lại càng thêm run sợ." (Trích từ sách Dị ký.)
Thẩm Cung Lễ
Thẩm Cung Lễ làm chủ bạ (quan coi giấy tờ, sổ sách) huyện Văn Hương. Trong khoảng niên hiệu Thái Hòa, ông được cử tạm giữ chức huyện úy Hồ Thành. Hôm rời Văn Hương ông hơi ốm, chiều tối đến Hồ Thành, nằm trước nhà chính. Bỗng có người đi vòng quanh giường mấy lượt. Ông ngỡ là Lôi Trung Thuận, viên lại (?) đi theo mình, bèn hỏi. Người ấy đáp: "Không phải Lôi Trung Thuận, mà là Lý Trung Nghĩa." Hỏi: "Sao lại đến đây?" Đáp: "Tôi vốn người vùng Giang Hoài, vì đói rét đi làm thuê cho người ta. Tháng trước đến huyện này, chết ở quán trọ. Nhưng đói rét quá, nay đến nhờ ông, xin một bữa ăn, lại xin thêm một chiếc mũ nhỏ, có được không?" Cung Lễ bằng lòng, hỏi: "Ta phải đưa đến đâu cho ngươi?" Đáp: "Chiều mai, ông sai người làm (?) ở trạm tên Trương Triêu đến lấy."
Nói xong, hắn đứng ở cột phía tây nhà chính. Cung Lễ ngồi dậy. Trung Nghĩa tiến lên nói: "Ông mới đến ở đây, còn có chuyện này, tôi xin mạo muội góp lời." Cung Lễ nói: "Được." Hắn bèn nói: "Người ở chỗ này (?) phần nhiều không yên. Lát nữa sẽ có một cô gái chừng mười bảy, mười tám tuổi gượng đến chào hỏi, tên là Mật Đà Tăng. Ông phải cẩn thận, không được nói chuyện với nó. Nó có thể nói dối là người nhà quan huyện, hoặc giả làm hàng xóm láng giềng; dù thế nào cũng không được nói chuyện với nó, nói là trúng kế của thứ ấy đấy."
Trung Nghĩa nói xong, lui về đứng ở cột phía tây. Chưa đứng yên chỗ, phía đông nhà chính quả nhiên có một cô gái, búi tóc cao vút, tóc mai buông rủ, da dẻ mịn màng tươi nhuận, mỉm cười, đưa mắt liếc, nói với Cung Lễ:
"Phòng thu vắng lặng, dế kêu dưới trăng đêm. Canh khuya gió động, lá ngô đồng rơi xuống thềm. Sao lại tự trách phạt, giam mình như tù thế này?"
Cung Lễ không động lòng. Cô ta lại nói: "Chiếu quý trên giường bỏ trống, trăng sáng đầy phòng. Chẳng uống rượu ngon, uổng mang tiếng tuổi trẻ."
Cung Lễ vẫn không ngoảnh lại. Cô ta lại ngâm:
"Khi Hoàng Đế lên trời,
Đỉnh Hồ vốn ở chốn này.
Bảy mươi hai ngọc nữ,
Hóa làm nấm linh chi vàng."
(Hoàng Đế: vị vua thần thoại; tương truyền ông đúc vạc ở Đỉnh Hồ rồi cưỡi rồng bay lên trời, nơi ấy thuộc vùng Hồ Thành.) Cung Lễ vẫn không ngoảnh lại. Cô ta ngập ngừng rồi bỏ đi.
Trung Nghĩa lại tiến lên nói: "Thứ ấy đã đi rồi. Lát nữa dưới hành lang phía đông sẽ có bà góa họ Kính và chị dâu nhà họ Vương. Tuy chúng không dám sánh với Mật Đà Tăng, nhưng ông cũng không được nói chuyện với chúng." Chốc lát, quả nhiên có một cô gái từ dưới mái hiên phía đông đi ra, mặc áo trắng, cài trâm trắng, tay sửa vạt áo khoác, quay lại gọi: "Chị dâu nhà họ Vương, sao không ra đây?" Bỗng có một người kéo lê váy đỏ, tay áo tía, khoác áo choàng màu bạc đi tới, dạo dưới trăng trong sân mấy vòng, rồi lui về đứng dưới mái hiên phía đông.
Trung Nghĩa lại tiến lên nói: "Hai thứ này đã đi rồi, ông có thể kê cao gối mà ngủ yên. Lát nữa dù có thứ yêu mị nào khác đến cũng chẳng đáng sợ." Trung Nghĩa xin cáo lui. Cung Lễ giữ lại: "Hãy vì ta ở lại thêm, đợi quái vật hết rồi hãy đi." Trung Nghĩa vâng dạ.
Đến canh tư (khoảng từ một đến ba giờ sáng), có một vật cao hơn hai trượng (khoảng sáu mét), tay cầm ba bốn chiếc đầu lâu, tung hứng như người làm trò tung bóng, dần dần đến gần mái hiên (?). Trung Nghĩa bảo Cung Lễ: "Ông lấy gối mà ném nó." Cung Lễ liền ném, nghe đánh "bộp" (?) một tiếng, trúng ngay. Tay nó đánh rơi đầu lâu, nó cúi xuống nhặt. Trung Nghĩa nhảy xuống lấy gậy đánh túi bụi, nó chạy ra cửa mà đi mất. Cung Lễ gọi Trung Nghĩa mấy lần nhưng không thấy nữa, mà phương đông trời đã sáng.
Ông kể đầu đuôi với những người đi theo, rồi sai sắm đồ ăn và mua mũ, gọi Trương Triêu ở trạm đến gặng hỏi. Triêu đáp: "Tôi vốn làm nghề đồng cốt. Gần đây kiếm ăn bằng cách làm viên lại (?), biết rõ có người khách mới chết là Lý Trung Nghĩa." Cung Lễ liền giao mũ và mâm cơm cho y mang đi. Đêm ấy ông mơ thấy Lý Trung Nghĩa đến tạ ơn và từ biệt, nói: "Phải hết sức đề phòng Mật Đà Tăng. Nó còn quấy nhiễu ông hai ba năm nữa đấy." Nói xong thì đi.
Cung Lễ ở Hồ Thành hai tháng, đêm nào Mật Đà Tăng cũng đến, nhưng ông trước sau không dám đáp lời. Sau ông về Văn Hương, nó cũng cách đêm lại đến, nhưng rốt cuộc không làm hại được. Nửa năm sau, có khi ba đêm, năm đêm mới đến một lần; hơn một năm mới thưa dần. Có một nhà sư bảo ông kiêng thịt và các thứ hăng cay (như hành, tỏi, hẹ), từ đó nó không đến nữa. (Trích từ sách Truyền dị chí.)
Ngưu sinh
Ngưu sinh (anh học trò họ Ngưu) từ Hà Đông lên kinh dự thi, đi đến Hoa Châu, còn cách ba mươi dặm thì nghỉ lại một quán trọ trong làng. Hôm ấy tuyết rơi rất lạnh, chủ quán nấu canh bột. Lúc chập tối, có một người nghèo khổ rét mướt, quần áo rách rưới, cũng đến xin trọ. Ngưu sinh thấy thì thương, mời cùng ăn. Người ấy nói: "Tôi nghèo khổ, không lo được tiền, từ sáng đến giờ đã nhịn đói đi hơn trăm dặm rồi." Bèn ăn bốn năm bát, rồi nằm dưới đất trước giường, ngáy như tiếng trâu rống.
Đến canh năm (khoảng từ ba đến năm giờ sáng), người ấy tới trước giường Ngưu sinh nói: "Mời ông ra ngoài cửa một lát, tôi có việc muốn nói." Rồi giục ra cửa liên hồi, nói: "Tôi không phải người, mà là sứ giả của cõi âm (?). Tôi rất thẹn vì bữa ăn đêm qua, nay có chút đền đáp. Ông hãy mang ra cho tôi ba tờ giấy cùng bút nghiên." Ngưu sinh đưa cho. Người ấy bảo Ngưu sinh đứng xa ra, còn mình ngồi dưới gốc cây, lấy trong tay áo ra một cuộn sổ sách, lật xem (?) mấy tờ, rồi viết hai dòng; làm như thế ba lần xong, xin giấy dán kín lại, đề lên là "phong thứ nhất", "phong thứ hai", "phong thứ ba". Rồi bảo Ngưu sinh: "Nếu ông gặp tai nạn nguy kịch, không thể thoát được, thì đốt hương rồi lần lượt mở ra xem. Nếu còn có thể thoát được thì không cần mở." Nói xong, đi được mấy bước thì không thấy nữa. Ngưu sinh niêm kỹ, cất vào túi sách, nhưng cũng không tin lắm.
Đến kinh đô, Ngưu sinh trọ ở phường Khách Hộ, đói nghèo quá, đến mức hết ăn. Chợt nhớ đến mấy phong thư ấy, bèn mở phong thứ nhất, trong đề: "Hãy đến ngồi trước cổng chùa Bồ Đề." Từ phường Khách Hộ đến chùa Bồ Đề chừng hơn ba mươi dặm, chàng đói lả, trời lại mưa tuyết, phải cưỡi lừa mà đi. Từ giờ Thìn (khoảng bảy đến chín giờ sáng) đến lúc trống chiều sắp dứt mới tới cổng chùa.
Ngồi chưa yên chỗ, có một nhà sư từ trong chùa đi ra, quát Ngưu sinh: "Mưa tuyết thế này, anh là ai mà ngồi đây? Nếu chết rét thì chẳng phải làm liên lụy đến ta sao?" Ngưu sinh đáp: "Tôi là cử nhân (người được địa phương tiến cử lên kinh dự thi), đến đây thì trời đã tối, xin tạm nhờ trước cổng chùa ngủ một đêm, mai sẽ tự đi." Nhà sư nói: "Không biết là tú tài (cách gọi tôn trọng người học trò đi thi), có thể vào nghỉ ở viện của bần đạo (cách nhà sư khiêm tốn tự xưng)."
Vào trong rồi, nhà sư nhóm lửa, dọn cơm, trò chuyện (?) hồi lâu, rồi hỏi: "Vị quan ở Tấn Dương cùng họ với ông có họ hàng gần xa thế nào với tú tài?" Ngưu sinh đáp: "Là chú tôi." Nhà sư bèn lấy thư tay của vị quan Tấn Dương ra cho chàng nhận mặt chữ, quả đều không sai. Nhà sư mừng rỡ nói: "Ông ở Tấn Dương từng gửi ở đây ba nghìn quan tiền (một quan là một xâu một nghìn đồng tiền đồng), rồi không hề đến lấy nữa. Tôi đã già, một sớm chết đi thì không biết giao lại cho ai. Nay xin trao hết cho ông."
Ngưu sinh trước lấy một nghìn quan, mua nhà, sắm xe ngựa, nuôi đầy tớ, lấy thiếp, thành người giàu có. Sau vì cầu công danh mà không tìm được lối, chàng lại mở phong thứ hai, trong đề: "Hãy lên ngồi trên lầu quán ăn nhà họ Trương ở chợ Tây."
Ngưu sinh làm đúng như lời, đến nhà họ Trương, ngồi một mình trong một gian, buông rèm xuống. Có mấy người thiếu niên lên lầu, trong đó có một người mặc áo trắng. Ngồi yên chỗ rồi, người ấy bỗng nói: "Tôi vốn chỉ có năm trăm quan, nay xin thêm cho đến bảy trăm quan, ngoài số ấy thì sức tôi không kham nổi." Một người khác lại nói: "Thi đỗ tiến sĩ mà còn tiếc gì nghìn quan." Ngưu sinh biết họ đang mua bán chuyện thi đỗ. Đến lúc họ ra, chàng vái chào, thì ra thiếu niên áo trắng chính là con của quan chủ khảo. Chàng nói: "Tôi xin dâng công tử một nghìn quan, lại có thêm hai trăm quan biếu chư vị làm tiền rượu thịt, không cần bàn thêm gì nữa." Thiếu niên bằng lòng.
Quả nhiên chàng thi đỗ thứ hạng cao, lần lượt làm quan ở các cơ quan trung ương trong triều, sau làm tiết độ phó sứ (phó chỉ huy của quan trấn thủ nắm cả binh quyền lẫn dân sự một vùng) ở Hà Trung. Được một năm thì ốm nặng, bèn mở phong thứ ba, trong đề: "Hãy thu xếp việc nhà." Chàng bèn tắm gội, viết di thư, vừa viết xong thì qua đời. (Trích từ sách Hội Xương giải di lục.)
Vi Tề Hưu
Vi Tề Hưu thi đỗ tiến sĩ, làm quan dần lên đến viên ngoại lang (chức quan phó trong một ty của bộ ở triều đình), làm đoàn luyện phó sứ (phó chỉ huy dân binh một vùng) ở Chiết Tây dưới quyền Vương Phan. Năm Đại Hòa thứ tám (năm 834), ông chết ở nhà công vụ tại Nhuận Châu.
Sau canh ba (khoảng từ mười một giờ đêm đến một giờ sáng), lúc sắp tiểu liệm (tắm rửa, mặc áo cho người chết trước khi khâm liệm), bỗng từ dưới vách phía tây có tiếng nói lớn: "Bảo bà nhà hãy thôi khóc, ta có lời dặn dò." Vợ ông kinh hãi ngã lăn ra đất, ngất đi. Tề Hưu ở dưới chăn quát lớn: "Bà là vợ ta, nghe tiếng ma nói lại hoảng sợ sao?"
Người vợ liền dậy nói: "Không phải vì sợ, chỉ là không ngờ phải vội vàng cách biệt với ông, kẻ ở cõi dương người ở cõi âm, côi cút hoảng hốt không biết nương tựa vào đâu. Chẳng ngờ hồn thiêng ông còn biết, bỗng cất lời được, nên tôi bất giác ngất lịm. Xin kính đợi lời ông chỉ bảo, đâu dám làm trái."
Tề Hưu nói: "Kỳ hạn sống chết là do Đấng Tạo Hóa định đoạt; còn đạo vợ chồng thì quý ở tình nghĩa giữa người với người. Ta với bà tình nghĩa sâu nặng vô cùng, đến kiếp sau cũng chưa rời nhau. Nay hài cốt ta còn đây, bà hãy rộng lòng thanh thản. Việc nhà lớn nhỏ còn phải bàn bạc, không thể chỉ khóc lóc vô ích như trẻ con, khiến ta ở cõi âm lại phải lo cho vợ con. Đêm qua mọi việc ta đều tự mình bận tâm lo liệu, chẳng có gì sơ suất mất mát, bà có thể chia vui với ta." Vợ hỏi: "Vì sao vậy?" Tề Hưu đáp: "Hôm qua Dữu Thất ở Hồ Châu gửi tiền mua người làm. Trong lúc vội vàng, ta không khỏi phải dốc lòng thu xếp; nay thì không thiếu một đồng, cũng đủ yên lòng."
Hồi lâu thì im tiếng, mọi người bèn ai nấy lo việc tang. Lát sau lại nghe gọi: "Ta vừa đến nhà Trương Thanh, gần đây đã dựng được ba gian nhà tranh; nhà cửa phía trước tự đủ dùng, không phải phiền người khác cho mượn chỗ ở nữa." Tối hôm ấy, Trương Thanh như trong mơ bỗng thấy Tề Hưu nói: "Hôm qua ta đã chết. Trước kia ta đã sai mua ba mẫu đất làm mộ, hãy mau chi tiền lo liệu sắp đặt." Dặn dò rành mạch từng việc. Trương Thanh làm theo đúng lời.
Đến khi linh cữu sắp đưa về, ông tự chọn ngày khởi hành, gọi bảo người nhà y như lúc sống. Đầy tớ hễ có ai lén lút ăn cắp, ông đều vạch ra, tùy việc mà đánh phạt. Về đến kinh đô thì đưa ngay đến chỗ mộ, mọi việc Trương Thanh sắp đặt đều đã xong xuôi.
Mười mấy ngày sau, gần canh ba, ông bỗng gọi người dưới: "Mau dậy! Báo rằng trước nhà có Tiêu Tam lang đến thăm, hãy tùy liệu sắm đồ ăn tiếp đãi cho đúng phép, kẻo làm lỡ việc của ông ấy (?)." Lời hai người nói chuyện nghe rõ mồn một. Tiêu Tam lang chính là lang trung ty Chức Phương (quan đứng đầu ty coi bản đồ, biên giới thuộc bộ Binh) Tiêu Triệt, chết ngày hôm ấy ở phường Hưng Hóa, tối ấy liền đến.
Chốc lát nghe Tiêu than thở: "Lẽ sống chết, tôi không dám oán hận. Chỉ có điều lạ là mấy ngày trước tôi đến biệt thự ở Thiếu Lăng, tình cờ đề một bài thơ, nay nghĩ lại thì ra đó là thơ của ma mà người sống làm ra." Rồi ngâm:
"Mới dựng nhà tranh phía đông khe núi,
Bóng thông bóng tử đan nhau, gió buồn hiu hắt.
Năm tháng nhân gian như nước chảy,
Cớ sao cứ mãi đi trên con đường này."
(Thông và tử là những cây thường trồng nơi mồ mả.) Tề Hưu cũng buồn bã than: "Bài thơ của ngài có lẽ là tự báo trước số mình (?). Tôi lúc sống may được đỗ đạt, cũng có chút tiếng tăm. Chết chưa được mấy ngày, đã có một kẻ vô danh tặng cho một bài, thật là vụng về khó chịu (?). Tuy vậy, nghĩ kỹ lại thì mình cũng đã rơi vào cảnh hoang vắng như hắn tả rồi." Bèn ngâm:
"Nước khe róc rách chảy chẳng ngừng,
Cỏ thơm dằng dặc, hoa dại nở.
Tự đi tự lại, người chẳng biết,
Hoàng hôn chỉ có trăng núi xanh."
Tiêu cũng than thở khen ngợi: "Ngài Vi Tứ chết đã lâu mà còn chưa cam lòng chuyện ấy; tôi là người vừa mới đến, bỗng thành hồn ma về núi Thái (người xưa tin núi Thái Sơn là nơi cai quản hồn người chết), làm sao mà chịu nổi!" Rồi nghe hai người chia tay mà đi.
Mấy ngày sau, giữa trưa, ông lại gọi: "Bùi Nhị Thập Nhất lang đến viếng, hãy sắm đồ ăn, ta tự ra đón." Hôm ấy anh em họ Bùi quả nhiên đến, tới ngoài cổng Khải Hạ thì bỗng thấy rợn người, lại vốn nghe chuyện kia, nên không dám vào viếng mà quay về. Bùi chính là huyện lệnh Trường An, tên là Quán, anh vợ của Tề Hưu.
Gia nhân và con cháu trong nhà Tề Hưu hễ động một chút là bị ông trách phạt, sợ hãi không chịu nổi. Đến nay việc ấy vẫn chưa dứt, không biết rốt cuộc sẽ ra sao. (Trích từ sách Hà Đông ký.)
Thái Bình quảng ký, quyển 348 (hết).
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh sai biên soạn, gom các sách quý trong bốn kho Kinh, Sử, Tử, Tập).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video