Thái Bình quảng ký, quyển ba trăm bốn mươi chín (Thái Bình quảng ký là bộ sách lớn thời Tống, gom chép các truyện lạ). Nhóm Lý Phưởng đời Tống biên soạn. Mục Ma, phần ba mươi bốn (?) (nguyên văn ghi "biên ba mươi tư", có lẽ là "quỷ ba mươi tư", tức truyện về ma, phần 34).
Phòng Trắc; Vương Siêu; Đoạn Hà
Những ca kỹ của Vi và Bào; Lương Cảnh; Thôi ngự sử
Tào Đường
Phòng Trắc
Phòng Trắc làm huyện úy (chức quan trong huyện coi việc giữ trị an, bắt trộm cướp) huyện Thanh Hà. Vợ ông là người họ Trịnh ở Huỳnh Dương, có nhan sắc. Bấy giờ trong làng có một bà lão định đi bái kiến một vị Thiền sư (nhà sư tu theo phái Thiền). Chưa tới nơi, giữa đường, ở chốn đồng hoang, bà thấy một người đàn bà mặc áo trắng vừa đi trong bụi gai rậm vừa khóc, tiếng khóc rất thảm thiết. Người ấy đi vòng quanh một gò đất trong khoảng mấy chục bước, trông như đang đo đạc, sắp đặt chỗ ấy.
Bà lão lấy làm lạ, bước tới hỏi. Bà vừa đến gần thì người đàn bà liền lùi ra xa. Bà vừa quay đi thì người đàn bà lại trở về chỗ cũ. Cứ như vậy bốn lần, bà lão đoán đó không phải người. Trời đã tối đen, bà bèn bỏ đi. Đến chỗ Thiền sư, bà kể những gì mình thấy, tả cả dáng dấp lẫn quần áo của người đàn bà. Thiền sư thấy lạ, bèn ghi chuyện lên vách nhà.
Hơn một tháng sau, vợ Phòng Trắc đột ngột qua đời, quả nhiên được chôn đúng ở chỗ gò đất mà người đàn bà nọ đã khóc lóc đi vòng quanh. Dung mạo và quần áo của người chết giống hệt người mà bà lão đã thấy trước đó. (Trích sách Thông u ký)
Vương Siêu
Năm Thái Hòa thứ năm (năm 831, đời vua Đường Văn Tông), ở Phục Châu có thầy thuốc tên Vương Siêu, giỏi châm cứu, chữa bệnh gì cũng khỏi. Ông chết đi, qua một đêm thì sống lại, kể rằng mình như nằm mộng, đến một nơi có tường thành, đài gác như chốn ở của bậc vua chúa. Ông thấy một người đang nằm, gọi ông lại gần bắt mạch xem bệnh. Cánh tay trái người ấy có một khối sưng to bằng cái chén, người ấy bảo Siêu chữa. Siêu liền châm cho, nặn ra hơn một thăng mủ (thăng là đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng một lít ngày nay).
Người ấy ngoảnh lại bảo một viên lại mặc áo vàng: "Có thể dẫn ông ta đi xem chỗ Tất." Siêu theo vào một cổng, trên cổng đề "Tất viện" (viện Kết Thúc). Giữa sân có mấy nghìn con mắt người dồn lại thành một đống cao như núi. Nhìn vào thì thấy chúng thay nhau chớp, lúc sáng lúc tắt. Người áo vàng nói: "Đây chính là Tất."
Lát sau có hai người dáng vẻ rất kỳ lạ, to lớn, đứng ở hai bên trái phải, phe phẩy những chiếc quạt khổng lồ, thổi gió dồn vào đống mắt. Đống mắt bị quạt bốc lên, con thì bay, con thì chạy, hóa thành người, chỉ trong chốc lát là hết sạch. Siêu hỏi duyên cớ, người áo vàng nói: "Trước khi có sự sống thì chết là Tất (tức là chỗ kết thúc của đời trước cũng là khởi đầu của đời sau) (?)." Đang nói thì Siêu bỗng sống lại. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Đoạn Hà
Tiến sĩ (người thi đỗ khoa Tiến sĩ, hoặc người đi thi khoa ấy) Đoạn Hà thuê nhà ở phường Khách Hộ. Mùa hè năm Đại Hòa thứ tám (năm 834), ông nằm bệnh hơn một tháng, vừa đỡ được chút ít. Một hôm giữa ban ngày, ông gắng sức chải đầu tắm gội, rồi ngồi tựa vào ghế kỷ. Bỗng có một người đàn ông từ khe vách nhà ông chui ra, chỉ mặc quần, không mặc áo, huýt sáo ra vẻ ngạo nghễ, đứng trước mặt Hà.
Người ấy nhìn Hà chăm chú rồi nói: "Bệnh tật đến nước này, sao không cưới một người vợ để chăm sóc lúc ốm đau? Nhỡ bỗng bệnh nặng mà chết thì biết làm sao?" Hà biết đó là ma quái, bèn nói: "Tôi là học trò đi thi, nghèo khó, không có ý cưới vợ." Người ấy nói: "Xin làm mối cho anh. Nay có cô gái nhà kia, dung mạo và nết na đều đáng khen, họ hàng nội ngoại đều trong sạch, hiển đạt, thông gia rất rộng, tự có của hồi môn, không phiền anh tốn tiền sính lễ."
Hà nói: "Chưa thành danh thì tôi quyết không có ý ấy." Người ấy lại nói: "Không làm đủ lễ cũng được. Bây giờ tôi đi đón về cho anh." Người ấy bèn ra cửa, chốc lát quay lại nói: "Đến rồi." Liền có bốn người khiêng một chiếc kiệu dát vàng ngọc, theo sau là hai a hoàn, một người búi tóc kiểu mây, một người búi nửa đầu, đều đẹp tuyệt trần. Hai gia nhân nam mang hộp trang điểm và rương áo. Họ đặt kiệu trước thềm.
Người làm mối lại dẫn vào trong buồng, buông màn, khép cửa, rồi trở lại trước mặt Hà nói: "Đón con gái nhà lành người ta về mà chẳng tiếp đãi lễ nghĩa gì, chẳng phải là không nên sao?" Hà ghét chuyện ấy, lại thêm mệt mỏi, liền nằm xuống gối, không ngó ngàng gì. Người làm mối lại nói: "Dù không có ý nhận, thì ít ra cũng thử nhìn một cái." Khuyên nhủ như thế đến mấy lần, Hà vẫn không đáp.
Chừng một bữa ăn, người làm mối lại dẫn người trong kiệu ra cửa. Người trong kiệu bèn viết một bài thơ lên tờ giấy hoa tiên màu đỏ, đặt trên án sách của Hà rồi đi. Bài thơ rằng:
"Nhạc Quảng (danh sĩ đời Tấn, nổi tiếng thanh nhã mà gầy yếu, ở đây ví Đoạn Hà) gầy guộc đã mấy năm,
Nàng xinh gửi phận chẳng bàn tiền.
Thân hình yểu điệu về đâu nữa,
Buồn bã lầu xanh, ruộng ngọc hồng (?)."
Nét chữ mềm mại, duyên dáng, cũng không ghi họ tên, cuối tờ giấy chỉ viết một chữ "ta". Từ đó bệnh của Hà ngày một lui. (Trích sách Hà Đông ký)
Những ca kỹ của Vi và Bào
Bào sinh là kẻ ham rượu, nhà giàu, nuôi nhiều ca kỹ (con hát, kỹ nữ ca múa). Đầu niên hiệu Khai Thành (khoảng năm 836), Bào đi trên đường Lịch Dương, nghỉ lại ở chùa Định Sơn, gặp người em họ bên ngoại là Vi sinh thi trượt đang về phía đông. Hai người cùng nghỉ ở thủy các (nhà gác dựng bên nước). Bào bày rượu. Rượu đã ngà say, Vi hỏi Bào: "Mấy cô ca kỹ của anh đâu cả rồi? Không mang theo ai sao?"
Bào sinh nói: "May là ai nấy đều bình an. Nhưng lúc dừng chân bị trì hoãn, mấy ngày liền chết mất mấy cỗ ngựa kéo, xe đi sau thiếu, nên không đưa theo hết được, chỉ có Mộng Lan và Tiểu Thiến đi cùng. Giờ cũng có thể gọi ra giúp vui." Chốc lát, hai cô gái búi tóc hai bên (?) ôm đàn hồ (nhạc cụ dây gốc từ phương Bắc, phương Tây) và mang phương hưởng (nhạc cụ gồm nhiều phiến sắt treo trên giá, gõ thành tiếng) đi đến, ngồi bên phải Vi sinh và Bào sinh. Họ gảy dây, gõ sắt, tiếng vang lừng khắp khe núi.
Tiệc rượu sắp tàn, Bào hỏi Vi: "Ra biên ải có được ngựa tốt không?" Vi đáp: "Đầu xuân tôi đi chơi vùng biên, từ Phu Phường qua Ô Diên, đến Bình Hạ, tới Linh Vũ thì quay về. Từ các bộ lạc ở đó tôi có được mấy con ngựa hay: con hình như rồng, cổ như phượng, chân như hươu, ngực như vịt trời, mắt to, chân nhẹ, lưng phẳng, sườn khít, đủ cả."
Bào vỗ tay mừng rỡ, bèn ngừng chén, sai thắp đèn, xem ngựa trước lan can hiên. Mấy con ngựa ấy so với lời khoe khoang vừa rồi thì chưa được tám chín phần mười. Vi đùa Bào: "Nếu anh đổi bằng người thì tha hồ chọn con nào đặc biệt nhất." Bào rất muốn có ngựa, bèn lặng lẽ sai bốn người đi thay áo, trang điểm lộng lẫy. Một lúc sau họ đến, Bào sai họ nâng rượu mời Vi sinh, hát một khúc để tiễn chén. Lời hát rằng:
"Móc trắng thấm ướt thềm sân,
Trăng sáng rọi xuống hiên trước.
Giờ này nhiều nỗi ngậm hờn,
Mang nỗi nhớ mà riêng chẳng nói."
Lại hát một khúc tiễn chén rượu Bào sinh rằng:
"Gió lay hạt nước trên lá sen, khó tròn được phút chốc,
Bao kiếp sinh ra quả thật duyên phận ngắn ngủi.
Trăng canh ba đêm nay ở lầu tây,
Vẫn soi người ly biệt khóc đến đứt ruột."
Vi bèn gọi người coi ngựa dắt con ngựa tử sất bát (giống ngựa quý màu tía từ phương Tây) ra để đáp lễ. Bào vẫn chưa vừa ý, hai bên nói qua nói lại lộn xộn, chẳng ra đầu đuôi gì.
Bỗng có hai người đội mũ mặc áo tía, người dẫn đường và kẻ theo hầu rất đông, từ phía tây thủy các bước lên thềm mà đến. Bào và Vi nghĩ chùa này nằm trên con đường sứ giả của triều đình qua lại tấp nập, ngờ là quan lớn đến lúc đêm, nên sợ hãi chạy vào phòng, đóng cửa lại rồi nhìn trộm ra. Chén đĩa bừa bộn, không kịp dọn dẹp.
Hai người áo tía ngồi vào tiệc, nhìn nhau cười nói: "Đây chính là bữa tiệc đổi thiếp lấy ngựa mà vừa rồi ta nghe nói." Họ bèn sai rót rượu, ngồi đối ẩm. Một người râu ria rất dài, dáng vẻ rất khôi ngô, cầm chén ngắm trăng, ngâm nga hồi lâu rồi nói: "Bài phú lừng danh của ngài có câu: 'Sông Ngân nghiêng chia giới bên tả, sao Bắc Lục chạy về phương nam; móc trắng làm mờ khoảng không, trăng trắng trôi trên trời', có thể gọi là vượt người trước, không ai sau theo kịp. (Đây là mấy câu trong bài Nguyệt phú, tức bài phú về trăng, của Tạ Trang, tự Hy Dật, văn nhân đời Nam Tống.) Vậy mà đối trăng lại chẳng được khen thưởng. Khí trời quang tạnh trên mặt đất, mây thu lại ở cuối trời; hồ Động Đình bắt đầu gợn sóng, lá cây khẽ rụng (?)."
Người râu dài nói tiếp: "Mấy năm nay ở Trường An, tôi được Lạc Du vương dẫn đến Nam cung (tức Bộ Lễ, nơi tổ chức thi cử), vào Đô đường (nhà làm việc chính của Thượng thư tỉnh, cơ quan đầu não triều đình), cùng Lưu Công Cán (tức Lưu Trinh, nhà thơ cuối đời Hán) và Bào Minh Viễn (tức Bào Chiếu, nhà thơ đời Nam Tống) xem thi tú tài. Tôi lén vào phòng quan coi việc văn chương, dưới đèn nhìn trộm bài của những người giỏi, thấy phép đối khá chặt chẽ, nhưng phú thì mắc lỗi 'eo gối' (lỗi về thanh điệu ở các vị trí giữa câu trong phép làm phú), thơ thì phạm lỗi 'trùng đầu trùng đuôi' (lỗi lặp thanh điệu ở đầu hoặc cuối câu trong phép làm thơ). Nếu theo cách ấy thì câu đối 'Động Đình' với 'lá cây' của ngài thành sai lầm rồi.
Bài phú vụng của kẻ hèn này có câu: 'Tử Đài (cung vua) dần xa, núi Yên vô tận; gió lạnh chợt nổi, mặt trời lặn về tây.' (Đây là mấy câu trong bài Hận phú của Giang Yêm, tự Văn Thông, văn nhân thời Nam triều, tức người râu dài.) Thì những chữ 'dần xa', 'chợt nổi' đều bị đánh trượt cả. Chẳng phải lạ lắm sao?"
Người kia nói với người râu dài: "Ta nghe rằng thời xưa chư hầu tiến cử kẻ sĩ lên thiên tử là để tôn người hiền, khuyến khích điều thiện. Cho nên tiến cử đúng người lần thứ nhất thì gọi là chuộng đức, lần thứ hai gọi là tôn người hiền, lần thứ ba gọi là có công, bèn được ban cửu tích (chín thứ ân thưởng đặc biệt vua ban cho bề tôi có công lớn, như xe ngựa, áo mũ, nhạc khí…). Không tiến cử kẻ sĩ thì lần thứ nhất bị giáng tước, lần thứ hai bị cắt đất, lần thứ ba bị mất cả tước lẫn đất.
Người xưa tìm kẻ sĩ như vậy mà vẫn còn sợ lục núi chưa cao, tìm rừng chưa sâu, còn có người bị bỏ sót. Nên mỗi năm vào tháng cuối xuân, mở kho, xuất tiền lụa, đi khắp thiên hạ mà đón mời có lễ. Lúc ấy, học trò nhà Nho, nhà Mặc đâu đã ra hết? Kẻ sĩ có mưu trí đâu đã được cử hết? Núi rừng sông đầm đâu phải không sót ai? Mặt trời mặt trăng soi xuống đâu đã chiếu khắp mọi nơi? Thiên tử tìm kiếm đã như thế, chư hầu tiến cử lại như thế, lễ đón mời lại như thế, vậy mà vẫn còn người lận đận nơi hang núi, buồn bực không được thỏa chí.
Ta nghe nói lễ tìm mời ngày nay thì phép tiến cử đã đổ nát rồi. Người hiền và kẻ kém đi chung một đường, người có tài và kẻ bất tài lẫn lộn như nước đục. Người ẩn trong hang núi từ thuở để chỏm đã dùi mài kinh sách đến lúc bạc đầu. Người ôm phương lược (?) thì từ tuổi tráng niên gắng học đến khi răng rụng hết. Tuy hằng năm làng xóm tiến cử lên châu phủ, châu phủ tiến cử lên hữu ty (quan phụ trách, ở đây là quan coi thi), nhưng hữu ty chấm thơ phú, thấy lỗi 'eo gối' thì bảo không đúng phép, bắt bẻ thanh vận trong đục thì bảo không hợp luật. Dù có sự hiền thánh của Chu Công, Khổng Tử, có văn chương của Ban Cố, Tư Mã Thiên, mà không theo lối viết ấy thì cũng không sao đỗ đạt được.
Vậy thì đạo trị nước của các bậc hoàng, vương, đế, bá, cái lẽ hưng vong trị loạn, còn nghe được nữa ru? Nay sao ngài lại khen cái khéo vặt ngày nay mà bỏ cái đại thể của người xưa? Huống chi ta vốn là tay ngâm vịnh trăng sáng, hát ca dài, há lại vui với bọn gọt chữ chạm câu sao? Nay sương móc đã trong, trăng như ban ngày, thỉnh thoảng ngâm vịnh, chén rượu qua lại, có thể cầm bút làm liên cú (mỗi người làm nối nhau từng câu thành một bài), viết một bài theo thể điệu ngày nay để vui suốt đêm dài chăng?"
Người kia hỏi: "Lấy gì làm đề?" Người râu dài nói: "Lấy đề 'Đổi thiếp lấy ngựa', và dùng các chữ 'xả bỉ khuynh thành cầu kỳ tuấn túc' (bỏ người đẹp nghiêng thành, tìm ngựa chân hay) làm vần." Họ sai người hầu bẻ một tàu lá chuối trước sân, mở túi sách, rút bút viết, mỗi người nhận một vần.
Người râu dài xướng trước: "Kìa người đẹp chừ, như ngọc quỳnh sáng; đây ngựa tốt chừ, mang danh tuấn mã. Sắp mong được ngựa đuổi kịp mặt trời, nên có tiếc gì người đẹp nghiêng thành. Hương ấm trong khuê phòng sâu kín, mãi chán sắc hoa đào; gió mát trên đường cái rộng, từng mến tiếng ngựa phun bọt như ngọc."
Hy Dật nói: "Xét ra người thì khoe dung nhan, ngựa thì được khen ở đức. Đã ai theo nấy sở thích, thì mong gì mà chẳng được. Quỳ dài mà từ biệt, dung nhan thôi rạng ánh trâm vàng; dắt bên phải mà đến, hàm thiếc ngọc bỗng sáng ngời rực rỡ."
Văn Thông nói: "Bước tới thềm sân, dâng sức nơi hiên trước. Trông ơn mới thì đều chẳng phải bạn của ta; nhớ chủ cũ thì ngỡ là cho người mượn cưỡi. Hương tan nơi ngựa xanh, lòng đã quên mái tóc mai; mồ hôi chảy dưới cằm hồng, yêu chẳng khác gì da trắng mịn."
Hy Dật nói: "Mới biết việc có hưng có phế, dùng có lấy có bỏ. Bên kia lấy dung nhan tuyệt thế mà thành ít ỏi, bên này lấy đôi chân vượt bầy mà thành quý. Ơn mua tiếng cười đã hết, có điều đáng đoán; sức tựa yên ngựa vẫn còn, còn mong được tiến lên."
Văn Thông làm xong bốn vần thì lá chuối cũng viết kín hết. Vi sinh mở rương lấy giấy hoa tiên đỏ, quỳ dâng dưới mái hiên. Hai ông giật mình nói: "Cõi âm cõi dương khác đường, sao lại ép bức đến thế? Nhưng nếu ngươi không phải người sau này có tước lộc thì đâu thể gặp được bọn quê mùa chúng ta." Rồi bảo Vi sinh: "Ngày sau khi nắm quyền chấm văn, cân nhắc nặng nhẹ người tài giỏi, chớ lấy cái khéo vặt làm trọng." Nói xong, hai ông đi được hơn mười bước, bỗng không biết đi đâu mất. (Trích sách Toản dị ký)
Lương Cảnh
Có người tên Lương Cảnh, trong niên hiệu Khai Thành, từ Trường Sa lên đường dự thi khoa hiếu liêm (khoa thi chọn người hiếu thảo, liêm khiết). Dọc đường đến núi Thương Sơn, ông nghỉ ở quán trạm. Bấy giờ là đêm rằm tháng tám, trời mưa vừa tạnh, gió mát trăng cao trong. Cảnh nằm mà không ngủ được. Đến nửa đêm, bỗng thấy ba người đàn ông, áo mũ rất cổ, đều mặc áo đỏ xanh (?), thong thả đi tới. Đến giữa sân, họ vừa ngâm vừa ngắm cảnh, có mấy người theo hầu.
Cảnh trong lòng biết họ là ma, nhưng vốn có gan dạ, bèn xuống thềm vái chào. Ba người cũng không có vẻ sợ, tự xưng là Tiêu trung lang, Vương bộ binh và Gia Cát trưởng sử (trung lang, bộ binh, trưởng sử đều là tên chức quan thời xưa: trung lang là quan hầu cận, bộ binh tức hiệu úy bộ binh coi quân, trưởng sử là quan đứng đầu các thuộc quan). Họ liền sai trải chiếu ngồi giữa sân, nói: "Không ngờ đêm đẹp lại gặp anh ở đây." Rồi gọi đứa hầu nhỏ: "Ngọc Sơn, lấy rượu ra." Rượu đến, mọi người ngồi quanh chiếu, lần lượt rót mời nhau.
Lát sau, Vương bộ binh nói: "Gặp lúc gió trăng đẹp thế này, lại có khách quý ngồi chung, không thể không có thơ." Bèn ra đề làm liên cú vịnh trăng thu. Bộ binh mở đầu: "Trăng thu tròn như gương." Tiêu trung lang nói: "Gió thu sắc như dao." Cảnh nói: "Mây thu nhẹ tựa bông." Đến lượt Gia Cát trưởng sử, ông im lặng hồi lâu. Hai người kia giục: "Xin cứ vụng mà nhanh là được." Trưởng sử trầm ngâm thêm chừng một bữa ăn nữa mới nói: "Cỏ thu mảnh như lông."
Hai người kia đều cười lớn: "Vụng thì vụng thật, mà sao chậm thế?" Trưởng sử nói: "Ấy là lỗi của trung lang thôi, chọn vần hiểm hóc nên làm kẹt cả người nhanh trí." Rồi trung lang lại nói: "Đêm đẹp (?) không thể thiếu rượu giúp vui." Bèn sai Ngọc Sơn: "Đi gọi nàng đến." Ngọc Sơn đi, một lát có một mỹ nhân áo quần tươi đẹp từ cổng bước vào, cười chào khách ngồi.
Gia Cát trưởng sử đùa nàng: "Nàng tự đến vì trung lang gọi đấy thôi, có dính gì đến ta?" Mỹ nhân nói: "Sao biết không phải đến vì mọi người?" Bộ binh nói: "Muốn tự giãi bày thì không gì bằng hát một khúc để mời rượu trưởng sử." Nàng đứng dậy nói: "Xin hát khúc Phượng lâu." Rồi hát, giọng trong trẻo, ai oán nhớ thương. Cảnh nghe mà quên cả mệt. Hồi lâu khúc hát dứt, trung lang lại hát.
Hát xong, trung lang nói: "Ánh núi đã dần sáng, xin nối thêm một bài nữa cho trọn cuộc vui." Liền đọc: "Cây núi cao cao bóng." Bộ binh đọc: "Hoa núi lặng lặng hương." Rồi chỉ trưởng sử nói: "Lúc nãy vần hiểm hóc quả là lỗi của trung lang, nay xin ông nối câu này để xem tài nhanh trí." Trưởng sử đáp: "Trời núi xa rành rành." Cả bàn cười lớn: "Chậm thì không bằng nhanh, nhưng đã nhanh lại còn vụng, tài nhanh trí là thế này sao?" Trưởng sử mặt lộ vẻ không vui.
Đến lượt Cảnh, ông đọc: "Nước núi chảy cuồn cuộn." Trung lang buông lời khen qua loa, rồi hỏi Cảnh: "Anh chẳng phải người đi thi tiến sĩ sao?" Cảnh nói: "Tôi sắp thi khoa hiếu liêm." Trung lang cười: "Hiếu liêm thì biết gì làm thơ?" Cảnh nổi giận quát mắng. Trưởng sử cũng phất tay áo đứng dậy. Khách ngồi kinh hãi nhìn quanh (?), rồi biến mất cả, chén đĩa cũng không thấy đâu nữa.
Từ đó Cảnh mắc bệnh, tinh thần mê mẩn, thường mộng thấy trung lang và bộ binh đến, trong lòng rất ghét. Sau đến Trường An, gặp một thầy thuật sĩ họ Lý, xin lá bùa trừ tà đeo vào người, thế là dứt hẳn. (Trích sách Tuyên thất chí)
Thôi ngự sử
Ở Quảng Lăng có một tòa quan xá (nhà ở dành cho quan lại), đất rộng mấy trăm bước, kiến trúc to lớn tráng lệ nhất trong vùng. Trong ấy bị ma chiếm ở, nên ai đến ở thì chỉ một đêm là chết, vì thế bị khóa đóng đã nhiều năm. Có một ngự sử (chức quan coi việc can gián, xét hặc quan lại) họ Thôi đến nhậm chức ở Quảng Lăng. Ông sai mở cửa, nói: "Yêu quái không tự sinh ra. Ta mới đến ở, nó làm sao gây họa được?" Bèn trình với liêm sứ (quan thanh tra, giám sát một vùng) rồi dọn vào ở.
Đêm ấy trời mưa nhỏ. Thôi cho đầy tớ ở hết các phòng khác, một mình ngủ trong nhà chính. Ông giật mình tỉnh dậy, thấy áo quần ướt sũng. Đứng dậy nhìn thì thấy giường mình nằm đã ở giữa sân. Ông lại nằm ngủ, chưa đầy một bữa ăn, giường lại bị dời ra sân. Như vậy ba lần.
Thôi nói: "Ta vẫn cho rằng thiên hạ không có ma, nay thì quả là có thật." Ông liền đội mũ cài trâm, cầm hốt (thẻ cầm tay của quan khi hành lễ), sai lấy rượu rưới xuống mà khấn: "Ta nghe nói người ở đây phần nhiều đã chết. Người và thần khác đường, lẽ ra ai nấy yên chỗ của mình, sao lại hại người sống? Nếu có hiện hình cho người thấy, phát tiếng cho người nghe, ấy là vì mang oan ức muốn kể, hoặc muốn xin một bữa cơm cúng tế. Thế nhưng khi hiện ra thì người ta tự kinh hãi mà chết, vốn chẳng phải thần linh hại họ.
Ta rất ngu dại lại chẳng biết sợ. Nếu quả có điều muốn kể, cứ nói với ta, ta có thể làm theo lời gửi gắm của ngươi, dù vào nước sôi lửa bỏng cũng không tránh." Ông rưới rượu khấn như vậy ba lần.
Chốc lát, nghe trên không có tiếng nói: "Ngài là người, tôi là ma. Thật không nên quấy nhiễu người, chỉ muốn đem lòng thành sâu sắc mà thưa." Thôi nói: "Cứ nói đi." Tiếng ấy nói: "Tôi là con gái. Chị em gái chúng tôi ba người đều chết khi chưa đến tuổi cài trâm (tức chưa đến tuổi mười lăm, tuổi con gái thành người lớn). Cha mẹ chôn chúng tôi ở phía bắc thành quận đã lâu.
Về sau quan phủ ở đây đắp cao thành, đào sâu hào, dựng nhà cửa trong thành. Thợ chặt cây trong khu mộ của chúng tôi gần hết, lại dời chúng tôi về góc đông bắc nhà này. Hồn phiêu dạt không yên, không có chỗ nương náu. Không ngờ đêm nay may gặp được bậc quân tử sáng suốt, nên mới được kể nỗi oan. Nếu ngài có lòng nhân, làm quan tài cho chúng tôi rồi đem chôn ngoài đồng, thật là ơn lớn lắm."
Rồi khóc lóc nức nở, lại nói: "Chúng tôi ở đây đã mười năm. Những người trước sau đến ở, chúng tôi đều muốn kể chuyện này với họ, nhưng từ đó người ở đều kinh hãi mà chết. Chúng tôi chỉ là đám con gái nhỏ, không có ý hại người." Thôi nói: "Ta nói trước đó vốn đúng như vậy. Dù thế, sao không hiện ra cho ta thấy?" Đáp: "Chúng tôi đâu dám đem thân u tối nơi cõi âm mà gặp ngài. Ngài đã nhận lời thỉnh cầu, thì dù ở chốn tối tăm (?) cũng sẽ cảm ơn bậc quân tử, há chỉ thế mà thôi." Nói xong liền xin cáo từ.
Hôm sau, Thôi gọi thợ đến đào ở góc đông bắc nhà, quả nhiên tìm được xương khô, đem chôn ở khoảng đất trống của chùa Thiền Trí. Người trong làng đều đến cúng tế, gọi là mộ Ba Cô. Từ đó tòa nhà ấy được yên ổn. (Trích sách Tuyên thất chí)
Tào Đường
Tiến sĩ Tào Đường nổi tiếng một thời vì giỏi thơ, đi thi nhiều lần mà không đỗ, thường ở trọ trong một ngôi chùa ở Giang Lăng. Chùa có đình và ao, cảnh rất u tĩnh, đẹp đẽ. Mỗi lần ông ra ngắm cảnh làm thơ, có được hai câu:
"Dưới nước có trời, xuân mênh mang,
Nhân gian không lối, trăng mịt mờ."
Ngâm chưa được bao lâu, ông tự cho rằng những bài thường ngày làm đều không bằng bài này.
Một hôm, ông lại ngồi bên ao đình, đang ngâm vịnh thư thái, bỗng thấy hai người đàn bà mặc áo trắng, dáng vẻ rất nhàn nhã, xinh đẹp, thong thả bước đi mà ngâm, chính là hai câu Đường vừa làm. Đường nghĩ mình làm chưa qua một ngày, chắc chắn chưa ai biết, sao họ lại có ngay được. Ông bèn đuổi theo hỏi, họ không đáp mà bỏ đi, chưa đến mười bước thì biến mất. Đường đang rất nghi hoặc, lấy làm lạ.
Đường vốn thân với nhà sư trong chùa tên Pháp Chu, bèn kể với Chu. Chu kinh ngạc nói: "Hai hôm trước có một thiếu niên đến thăm tôi, trong ngực áo mang một tờ giấy hoa tiên xanh, đưa tôi xem bài thơ này. Vừa nãy tôi đang định nói với anh." Rồi lấy ra đưa Đường xem. Đường rất bàng hoàng. Mấy hôm sau, Đường chết trong chùa. (Trích sách Linh quái tập)
Thái Bình quảng ký, quyển ba trăm bốn mươi chín.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn; "khâm định" nghĩa là do vua duyệt định).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video