Thái Bình quảng ký, quyển 356. Đời Tống, Lý Phưởng cùng những người khác biên soạn. Dạ xoa (phần một). (Dạ xoa: một loài quỷ thần dữ tợn trong truyền thuyết Phật giáo, hình thù đáng sợ, hay ăn thịt người.)
Kha Thư Hàn; Chương Cừu Kiêm Quỳnh; Dương Thận Căng.
Chàng họ Ngô ở Giang Nam; Con gái Chu Hiện; Đỗ Vạn.
Vi Tự Đông; Mã Toại.
Kha Thư Hàn
Kha Thư Hàn (danh tướng đời Đường) lúc trẻ có chí khí, ở Trường An kết giao với những người hào hiệp, nhà ở phường Tân Thư (?). Ông có người thiếp yêu tên là Bùi Lục Nương, nhan sắc và dáng vẻ hiếm có trên đời, sống ở phường Sùng Nhân. Thư Hàn rất yêu nàng. Ít lâu sau, Thư Hàn có việc đi vùng gần kinh đô, mấy tháng mới về. Khi về đến nơi thì người thiếp đã ốm chết. Thư Hàn vô cùng thương xót.
Rồi trời tối, ông ngủ lại ở nhà nàng. Thi hài chưa chôn, còn quàn ở gian trong của nhà chính. Vì không có phòng nào khác, Thư Hàn nói: "Tình yêu cả đời, sống hay chết thì có gì cách biệt?" Thế là ông ngủ một mình trong màn tang. Quá nửa đêm, trăng sáng vằng vặc ngoài sân sau. Thư Hàn buồn bã thở than, không ngủ được. Chợt thấy ở khoảng giữa cửa và tấm bình phong có một vật nghiêng đầu nhìn trộm, cứ tiến rồi lùi, ngập ngừng một lúc, rồi đi vào giữa sân. Đó là một con dạ xoa, cao chừng một trượng (khoảng ba mét), mặc quần da báo, răng như răng cưa, tóc xõa tung. Lại có thêm ba con nữa nối nhau đi vào, kéo một sợi dây đỏ mà múa dưới trăng. Chúng nói với nhau: "Vị quý nhân trên giường thì tính sao?" Một con lại nói: "Ngủ rồi."
Thế là chúng lên thềm, vào chỗ quàn, tháo mở ra, khiêng quan tài ra chỗ có trăng, phá quan tài lấy xác, xẻ nát chân tay, rồi ngồi vây quanh cùng ăn. Máu chảy khắp sân, quần áo vương vãi bừa bãi. Thư Hàn vừa sợ hãi vừa đau xót, tự nhủ: "Vừa rồi chúng gọi ta là quý nhân, nay ta đánh chúng thì chắc không hề gì." Bèn lén lấy cây sào ngoài màn, bất ngờ từ chỗ tối lao ra, hét lớn mà đánh lũ quỷ. Lũ quỷ hoảng sợ bỏ chạy. Thư Hàn thừa thế đuổi theo, đến góc tây bắc thì chúng trèo tường trốn mất. Có một con chạy sau cùng không leo lên được, bị Thư Hàn đánh trúng chảy máu, mãi mới thoát được.
Người nhà nghe có biến, chạy đến cứu. Thư Hàn kể lại đầu đuôi, định thu nhặt chỗ hài cốt còn sót. Nhưng đến chỗ quàn ở nhà chính thì mọi thứ vẫn y nguyên như cũ, còn chỗ lũ quỷ ngồi ăn cũng chẳng thấy gì. Thư Hàn bàng hoàng, ngỡ là chuyện trong mơ. Nhưng xem bức tường thì có vết máu, trên tường còn dấu vết, rốt cuộc không biết vì sao lại như vậy. Mấy năm sau, Thư Hàn làm nên hiển đạt. (Trích "Thông u ký".)
Chương Cừu Kiêm Quỳnh
Khi Chương Cừu Kiêm Quỳnh trấn giữ đất Thục (vùng Tứ Xuyên ngày nay), có một ngôi chùa mở hội lớn, đủ các trò diễn bày ra ngoài sân. Có một đứa trẻ mười tuổi đang múa trên ngọn sào, bỗng có một vật trông như chim điêu, chim ngạc (những loài chim săn mồi dữ) sà xuống chộp lấy đứa trẻ rồi bay đi. Mọi người vô cùng kinh hãi, bèn thôi không diễn nữa. Mấy hôm sau, cha mẹ đứa trẻ thấy nó ở trên ngọn tháp cao, bắc thang leo lên đem xuống. Đứa trẻ thần trí ngây dại, mãi lâu sau mới nói được. Nó kể rằng đã thấy một con dạ xoa biết bay giống như hình vẽ trên vách chùa, mang nó vào trong tháp, hằng ngày cho ăn hoa quả, còn mùi vị đồ ăn thức uống thì nó cũng không biết từ đâu mà có. Mười ngày sau, tinh thần đứa trẻ mới trở lại như cũ. (Trích "Thượng thư cố thực".)
Dương Thận Căng
Trong niên hiệu Khai Nguyên, Dương Thận Căng làm Ngự sử trung thừa (viên quan phó đứng đầu Ngự sử đài, cơ quan giám sát và tố cáo lỗi lầm của quan lại). Một hôm, ông sắp vào triều, đứa đầy tớ ra mở cổng ngoài. Khóa đã mở rồi mà cánh cổng vẫn đóng chặt, không sao mở ra được. Thận Căng vừa kinh vừa lạ. Đến lúc trời sắp sáng, đám lính dẫn đường và hầu cận từ ngoài nhìn vào, thấy ở cổng nhà Thận Căng có một con dạ xoa cao hơn một trượng, hình thù cực kỳ quái dị, đứng dưới mái hiên, dùng cả hai tay giữ chặt cánh cổng, miệng như lửa, mắt như chớp, không thèm nhìn ngang ngửa. Đám lính hầu thấy thế đều kinh hãi run sợ, chạy tán loạn bốn phía.
Mãi lâu sau, ngoài đường xe ngựa và người qua lại dần đông, con dạ xoa mới đi về phía nam. Người đi đường thấy nó đều vội tránh, ngã lăn ra đất. Thận Căng nghe chuyện ấy thì vô cùng sợ hãi. Hơn một tháng sau, ông bị Lý Lâm Phủ (tể tướng đương thời) vu cáo, anh em đều bị giết chết. (Trích "Tuyên thất chí".)
Chàng họ Ngô ở Giang Nam
Có chàng họ Ngô, người Giang Nam, từng đi chơi đất Cối Kê (?), cưới con gái một nhà họ Lưu làm thiếp. Mấy năm sau, chàng Ngô làm huyện lệnh ở quận Nhạn Môn, đưa nàng họ Lưu cùng đến nơi làm quan. Lúc đầu nàng họ Lưu nổi tiếng hiền dịu. Được vài năm, nàng bỗng trở nên ngang ngược hung hăng, cậy mình không ai ngăn nổi. Hễ có ai trái ý là nổi giận đánh đập tớ gái, đầy tớ, có khi còn cắn vào thịt họ, máu chảy rất nhiều mà cơn giận vẫn không nguôi. Chàng Ngô bấy giờ mới biết nàng hung dữ tàn ác, trong lòng dần xa lánh.
Có một hôm, chàng Ngô cùng mấy viên bộ tướng ở Nhạn Môn đi săn ngoài đồng, bắt được rất nhiều cáo và thỏ, đem để dưới nhà bếp. Hôm sau chàng Ngô ra ngoài, nàng họ Lưu liền lén vào bếp, lấy cáo thỏ ăn sống, gần hết sạch. Chàng Ngô về, hỏi cáo đâu cả, nàng cúi đầu không nói. Chàng Ngô giận, tra hỏi tớ gái. Tớ gái nói: "Bà họ Lưu ăn hết cả rồi." Chàng Ngô bắt đầu ngờ nàng là yêu quái gì đó.
Hơn mười ngày sau, có viên lại trong huyện đem biếu chàng Ngô một con hươu. Chàng Ngô sai đặt con hươu ngoài sân, rồi nói là sắp đi xa. Ra khỏi cửa rồi, chàng liền nấp kín rình xem. Thấy nàng họ Lưu xõa tóc, để trần cánh tay, mắt trợn trừng như rách cả khóe, hình dạng khác hẳn, đứng giữa sân, tay trái cầm con hươu, tay phải xé đùi nó (?) mà ăn. Chàng Ngô sợ quá, ngã lăn xuống đất, không dậy nổi (?).
Mãi lâu sau, chàng mới gọi hơn chục lính lại cầm khí giới đi vào. Nàng họ Lưu thấy chàng Ngô đến thì cởi phăng áo xống, đứng thẳng giữa sân: thì ra là một con dạ xoa. Mắt nó như ánh chớp, răng như lưỡi gươm (?), gân xương cuộn vặn, toàn thân màu xanh. Đám lính đều run rẩy, không dám lại gần, còn con dạ xoa thì nhìn quanh bốn phía như có điều gì sợ hãi. Chỉ chừng một bữa ăn, nó bỗng chạy về hướng đông, thế chạy rất nhanh, rốt cuộc không biết đi đâu. (Trích "Tuyên thất chí".)
Con gái Chu Hiện
Quận Vũ Lăng có một ngôi phù đồ (tháp thờ Phật), cao mấy trăm tầm (tầm: đơn vị đo dài thời xưa, mỗi tầm khoảng tám thước), nhìn xuống dòng sông lớn. Mỗi khi nước sông dâng cuộn lên thì ngọn tháp như lay động, vì thế người trong vùng không ai dám trèo lên. Có nhà buôn tên Chu Hiện, gia sản rất giàu có, có một cô con gái. Chẳng bao lâu, cô gái mất tích. Nhà cô đi tìm hơn mười ngày mà không biết cô đi đâu. Một hôm trời mưa vừa tạnh, dân trong quận trông thấy trên đỉnh tháp hình như có người đứng, mặc áo nhuộm hoa văn. Dân quận cho là yêu quái gì đó. Chu Hiện nghe tin, liền đến xem, trông y phục thì rất giống của con gái mình (?), bèn sai người trèo lên đem xuống, quả nhiên là con gái ông.
Chu Hiện kinh ngạc hỏi chuyện. Cô gái kể: "Trước đây con đang ở một mình, có một con dạ xoa cao hơn một trượng, rất quái dị, từ trên mái nhà nhảy xuống, vào phòng con, bảo con: 'Đừng sợ ta.' Rồi nó túm lấy áo con, chạy đi, lên đến đỉnh tháp. Sau đó con mê man như người say khướt, mấy ngày mới tỉnh dần, vì vậy vô cùng sợ hãi. Con dạ xoa ấy cứ đến gần sáng thì xuống tháp, đi vào làng kiếm đồ ăn thức uống.
Một hôm, dạ xoa vừa đi, con nhìn xuống, thấy nó đi trong làng, gặp một người mặc áo trắng; dạ xoa thấy người ấy thì vội tránh, lùi xa cả trăm bước, không dám nhìn trộm. Đến tối nó về, con hỏi: 'Sao lại sợ người áo trắng?' Dạ xoa nói: 'Người áo trắng ấy từ nhỏ không ăn thái lao (thịt trâu bò; vốn là tên bộ lễ vật trâu, dê, lợn dùng trong tế lễ lớn, ở đây chỉ thịt trâu bò), vì thế ta không lại gần được.' Con hỏi vì sao. Dạ xoa nói: 'Trâu bò là để cày ruộng, là gốc sống của con người. Người không ăn thịt chúng thì Thượng đế phù hộ, nên ta không thể đến gần.'
Con thầm nghĩ: 'Ta là người, rời xa cha mẹ, làm bạn với loài khác giống, sao không đau lòng cho được.' Hôm sau, dạ xoa vừa đi, con liền khấn rằng: 'Con nguyện không ăn thịt trâu bò.' Khấn đủ ba lần. Con dạ xoa bỗng từ trong quận trở về, đến dưới chân tháp, trông lên con mà nói: 'Sao lại có lòng khác mà bỏ ta? Khiến ta rốt cuộc không thể gần ngươi được nữa. Từ đây xin từ biệt.' Nói xong, nó chạy về hướng đông, rốt cuộc không biết đi đâu. Con mừng lắm, mới từ trong tháp được trở về." (Trích "Tuyên thất chí".)
Đỗ Vạn
Đỗ Vạn làm Viên ngoại lang (chức quan phụ tá trong các bộ ở triều đình). Anh ông được bổ làm huyện úy (viên quan lo việc an ninh, bắt trộm cướp trong một huyện) ở một huyện miền nam (?). Sắp đến nơi nhậm chức thì vợ trúng phải khí độc lam chướng (khí độc ẩm thấp ở vùng rừng núi phương nam, gây bệnh hiểm nghèo), mấy ngày thì chết. Lúc ấy đang giữa mùa hè, không có quan tài để khâm liệm, đành tạm lấy chiếu lau bó thi hài lại, chôn bên cạnh một vách núi hiểm trở. Người anh đến nơi làm quan, bị việc công vụ trói buộc, không quay lại cải táng được.
Đến khi về bắc, đi đến chỗ vách núi, ông muốn thu nhặt hài cốt vợ, nhưng nhìn vào huyệt thì chỉ còn tấm chiếu lau. Ông than rằng huyệt chôn rất sâu thế mà vẫn bị lấy mất, buồn thương hồi lâu. Gặp lúc trên núi có một lối mòn, ông thử lần theo, đi hơn trăm bước thì đến một hang đá. Trong hang, vợ ông trần truồng, mặt mũi dữ tợn, không còn nhận ra được, trong lòng ôm một đứa con, bên cạnh còn một đứa nữa, hình dạng như la sát (loài quỷ dữ ăn thịt người trong truyện Phật giáo). Ông gào gọi hết sức, người vợ mới tỉnh lại.
Người đàn bà miệng không nói được, lấy tay vạch xuống đất viết rằng: "Thiếp lúc trước sống lại, bị dạ xoa bắt được. Nay hai đứa trẻ này là do thiếp sinh ra." Viết xong thì khóc lóc thảm thiết. Một lúc sau nàng cũng nói được, bảo: "Chàng mau đi đi, dạ xoa mà về thì nhất định sẽ giết chàng." Ông hỏi: "Nàng có đi được không?" Nàng đáp: "Đi được." Bèn bế đứa nhỏ theo ông xuống thuyền, thuyền lập tức nhổ neo. Một lúc sau dạ xoa bế đứa lớn ra đến bờ, nhìn theo thuyền mà gào thét, giơ đứa con lên cho thấy. Thuyền đi xa rồi, nó xé đứa con ra làm mấy chục mảnh rồi mới bỏ đi. Đứa trẻ trong tay người đàn bà hình dạng như la sát, nhưng hiểu được tiếng người. Trong niên hiệu Đại Lịch, hai mẹ con vẫn còn sống. (Trích "Quảng dị ký".)
Vi Tự Đông
Trong niên hiệu Trinh Nguyên, có người tên Vi Tự Đông, là kẻ sĩ trọng nghĩa, tính khí cương liệt. Ông từng đi chơi núi Thái Bạch, nghỉ lại ở trang trại của tướng quân họ Đoạn. Họ Đoạn vốn biết ông là người mạnh mẽ dũng cảm. Một hôm, họ Đoạn cùng Tự Đông ngắm nhìn khe núi, thấy một lối mòn rất hẹp (?), dường như trước đây có người qua lại. Tự Đông hỏi chủ nhà: "Lối này dẫn đến đâu?" Tướng quân họ Đoạn nói: "Xưa có hai nhà sư ở trên đỉnh núi này, điện đài to lớn, rừng suối rất đẹp, vốn là do đệ tử của thiền sư Vạn Hồi dựng nên trong niên hiệu Khai Nguyên đời Đường. Dường như là sai khiến quỷ thần làm (?), chứ sức người không làm nổi. Có người hỏi những tiều phu, họ kể rằng các nhà sư đã bị quái vật ăn thịt, đến nay đã bặt dấu hai ba năm rồi. Lại nghe người ta nói có hai con dạ xoa ở trên núi này, nên cũng chẳng ai dám đến dòm ngó."
Tự Đông giận nói: "Lòng ta vẫn đặt ở việc dẹp kẻ hà hiếp tàn bạo. Dạ xoa là cái thứ gì mà dám ăn thịt người! Tối nay ta nhất định xách đầu dạ xoa về đến dưới cửa nhà ông." Tướng quân can: "Tay không đánh hổ, lội bộ qua sông, chết cũng không hối (ý nói liều lĩnh vô ích, chuốc lấy cái chết)." Tự Đông không thèm để ý, cầm kiếm, giũ áo mà đi, khí thế không ai cản nổi. Tướng quân rầu rĩ nói: "Chàng Vi sẽ phải chuốc lấy tai vạ thôi."
Tự Đông vịn dây leo, đạp đá mà lên, đến tinh xá (nơi ở tu hành của nhà sư), thấy vắng lặng không một bóng người. Phòng của hai nhà sư mở toang cửa, giày dép và tích trượng (cây gậy có vòng khoen của nhà sư) đều còn đủ, chăn gối vẫn ngay ngắn, nhưng bụi bám dày bên trên. Lại thấy trong điện Phật cỏ mịn mọc um tùm, dường như là chỗ một con vật lớn nằm ngủ. Bốn vách treo nhiều lợn rừng, gấu (?), có thứ là thịt nướng ăn còn thừa, lại có cả nồi, chảo và củi. Tự Đông mới biết lời tiều phu nói không sai. Ông đoán dạ xoa chưa về, bèn nhổ (?) một cây bách to bằng cái bát, tước bỏ cành lá làm cây gậy lớn, cài then cửa, rồi lấy tượng Phật bằng đá chặn lại.
Đêm ấy trăng sáng như ban ngày. Chưa đến nửa đêm, một con dạ xoa xách con hươu về, tức giận vì cửa bị cài then, gầm lên, lấy đầu húc cửa, làm gãy cả tượng Phật đá, rồi ngã lăn xuống đất. Tự Đông lấy gậy bách nện vào đầu nó, hai nhát thì nó chết. Ông kéo xác vào trong phòng, lại đóng cửa. Lát sau lại có một con dạ xoa nữa về, dường như giận con về trước không ra đón mình, cũng gầm thét, húc cửa, rồi lại ngã ở ngưỡng cửa. Ông lại nện nó, nó cũng chết. Tự Đông biết con đực con cái đều đã chết, chắc không còn đồng bọn, bèn đóng cửa, nấu thịt hươu mà ăn.
Đến sáng, ông chặt (?) đầu hai con dạ xoa, xách theo chỗ thịt hươu còn thừa về cho họ Đoạn xem. Họ Đoạn vô cùng kinh ngạc nói: "Thật đúng là bậc như Chu Xử (người đời Tấn, từng giết hổ dữ, chém giao long, trừ hại cho dân)!" Bèn nấu thịt hươu, uống rượu, vui hết mức. Người xa gần kéo đến xem đông như bức tường.
Có một đạo sĩ từ trong đám đông bước ra, vái Tự Đông mà nói: "Tôi có nỗi niềm thành thật, muốn được bày tỏ với ngài, có được chăng?" Tự Đông nói: "Ta cả đời cứu người lúc nguy cấp, có gì mà không được?" Đạo sĩ nói: "Tôi dốc lòng theo đạo, chuyên tâm luyện thuốc thiêng đã chẳng phải một sớm một chiều. Hai ba năm trước, thần tiên đã phối chế cho tôi một lò Long hổ đan (thuốc tiên luyện theo thuật của Đạo giáo; 'rồng' và 'hổ' chỉ hai thành phần âm và dương, thường là thủy ngân và chì, được nung cho hòa hợp với nhau). Tôi ở trong hang mà luyện đã nhiều ngày rồi. Nay thuốc thiêng sắp thành thì nhiều lần có yêu ma vào hang, đến bên lò đánh phá va húc, thuốc suýt hỏng tan cả. Tôi mong tìm được một kẻ sĩ cương liệt cầm kiếm canh giữ. Thuốc nếu luyện thành, sẽ xin chia phần cho ngài. Chẳng hay ngài có thể đi một chuyến không?" Tự Đông hăm hở nói: "Đó chính là điều cả đời ta mong muốn."
Bèn cầm kiếm theo đạo sĩ ra đi. Họ vượt chỗ hiểm, trèo chỗ dốc, đến lưng chừng ngọn núi cao nhất của Thái Bạch thì có một hang đá sâu chừng hơn trăm bước, chính là phòng luyện đan của đạo sĩ, chỉ có một người đệ tử. Đạo sĩ dặn: "Sáng mai, vào đầu canh năm, xin ngài cầm kiếm đứng chắn cửa hang. Thấy có quái vật thì cứ lấy kiếm mà đánh." Tự Đông nói: "Xin kính vâng lời." Ông đứng rất lâu, thắp đuốc ở ngoài cửa hang mà chờ. Chẳng bao lâu, quả có một con rắn lớn dài mấy trượng, mắt vàng, răng trắng như tuyết, khí độc tỏa mù mịt, sắp sửa trườn vào hang. Tự Đông lấy kiếm chém, dường như trúng đầu nó; chốc lát nó như làn sương mỏng mà tan biến. Chừng một bữa ăn sau, có một cô gái nhan sắc tuyệt đẹp, cầm hoa ấu hoa sen, thong thả bước tới. Tự Đông lại vung kiếm chém, cô gái như làn mây khói mà biến mất.
Chừng một bữa ăn nữa, trời sắp sáng, có một đạo sĩ cưỡi mây, cưỡi hạc, người dẫn đường kẻ hầu hạ rất nghiêm trang, đến thăm hỏi khen ngợi Tự Đông mà nói: "Yêu ma đã hết rồi, đan của đệ tử ta sắp thành, ta đến để chứng giám." Vị ấy lượn vòng đến khi trời sáng (?) rồi đi vào, nói với Tự Đông: "Mừng cho vị đạo sĩ của ngươi đã luyện thành đan. Nay có một bài thơ, ngươi có thể họa theo." Thơ rằng:
"Ba thu cúi lạy (?) cầu thần linh,
Lúc rồng hổ giao hòa, kim dịch (chất nước vàng, tức thuốc tiên) thành.
Giáng tuyết (tuyết đỏ, tên gọi thuốc tiên đã luyện xong) vừa đông, thân được độ thoát (thoát khỏi kiếp người mà thành tiên),
Trên đỉnh Bồng Hồ (tức núi Bồng Lai, núi tiên ngoài biển) mây ngũ sắc sinh."
Tự Đông ngẫm ý bài thơ, nói: "Đây là thầy của vị đạo sĩ," bèn buông kiếm mà lạy. Chốc lát, kẻ ấy xông thẳng vào trong, lò thuốc nổ tung, không còn sót lại chút gì. Đạo sĩ khóc rống lên, còn Tự Đông chỉ biết hối hận, tự trách mà thôi. Hai người bèn lấy nước suối rửa lò và các đồ đựng thuốc rồi uống nước ấy. Về sau, Tự Đông trông càng trẻ ra, rồi đi đến Nam Nhạc (tức núi Hành Sơn), không ai biết dừng chân ở đâu. Nay ở trang trại của tướng quân họ Đoạn vẫn còn sọ dạ xoa. Đạo sĩ kia cũng không biết đi đâu. (Trích "Truyền kỳ".)
Mã Toại
Khi Mã Toại còn nghèo hèn, ông đi ngụ ở Bắc Kinh (tức Thái Nguyên, kinh đô phía bắc đời Đường), đến xin gặp vị quan đứng đầu phủ nhưng không được tiếp, đành quay về, ở nhờ nhà một người coi vườn. Người coi vườn nói: "Ngài có muốn xin gặp quan giám quân (?) (viên quan do triều đình phái xuống giám sát quân đội) không? Nếu muốn gặp thì phải nói trước với tôi, tôi sẽ chỉ đường đi nước bước cho. Quan giám quân kiêng húy (kiêng không cho người khác nói đến tên mình hoặc tên người bề trên) mấy chữ, rất gắt gao, ngài phải để ý. Nếu phạm phải thì không tránh khỏi cái chết. Nhưng nếu làm ông ấy vừa lòng thì lợi ích sẽ khác hẳn người khác. Cẩn thận đừng mò mẫm đi liều. Tôi là con bà vú nuôi cũ của quan giám quân nên biết tường tận, mới giúp ngài đây."
Mã Toại nửa tin nửa ngờ. Sáng hôm sau vào xin gặp, quả nhiên phạm phải chữ húy của quan giám quân, bị quát đuổi ngay giữa sân. Về đến nơi, vẻ sợ hãi hiện rõ trước mặt người coi vườn. Người coi vườn nói: "Chắc hẳn ngài làm trái ý quan giám quân rồi." Mã Toại hỏi kế thoát thân. Người coi vườn nói: "Ngài làm trái lời tôi, để đến nỗi hoảng hốt thế này. Nhưng nếu hỏng việc thì chỉ mình ngài chết, đừng liên lụy đến tôi." Bèn giấu Mã Toại trong xe chở phân, chở ra ngoài thành cho trốn đi.
Quả nhiên quan giám quân sai người lùng bắt Mã Toại; lần đầu báo về không bắt được, liền chia kỵ binh mặc giáp sắt canh giữ, mỗi cổng mười người. Mã Toại chật vật chạy trốn hơn sáu mươi dặm. Trời tối, ông liệu chừng không ra khỏi địa giới được, bèn tìm chỗ ẩn nấp trong một căn nhà bỏ hoang của dân đã bỏ trốn. Chưa kịp yên chỗ thì nghe tiếng xe ngựa, tiếng ngựa hí, ngựa phì hơi, có người bàn với nhau: "Còn đi được hai ba chục dặm nữa không?" Quả là người của quan giám quân. Chốc lát nghe tiếng xe ngựa xa dần, ông mới hơi yên lòng.
Hơi thở còn chưa trở lại bình thường thì lại nghe tiếng sột soạt như có người đi. Mã Toại đang run sợ thì chợt thấy ở cửa sổ có một người đàn bà mặc áo vải, thân hình rất cao, tay xách một cái bọc, nói: "Mã Toại có ở đây không?" Mã Toại im lặng, không dám trả lời. Người ấy lại nói: "Có kinh sợ lắm không? Chị Hồ Hai biết ngài ở đây nên đến an ủi, đừng lo ngại nghi ngờ gì." Mã Toại mới dạ một tiếng rồi bước ra. Chị Hồ Hai nói: "Tai nạn lớn đã qua, nhưng vẫn còn chút nỗi sợ sót lại. Ngài hẳn đang đói, ta cho ngươi ăn." Rồi mở cái bọc mang theo, trong có một âu thịt chín và một cái bánh hồ (bánh nướng kiểu người Hồ phương tây bắc). Mã Toại ăn rất no.
Chị bảo ông trở lại chỗ cũ, không được cử động nữa. Chị Hồ Hai lấy mấy đấu tro (đấu: đồ đong thời xưa) rải trên mặt đất trước chỗ Mã Toại thành một đường ngang, rồi dặn: "Đêm nay vào lúc nửa đêm sẽ có vật lạ đến dọa nạt, nhất định không được động đậy. Qua được tai nạn này, về sau công trạng và phú quý của ngài không ai sánh bằng." Nói xong thì đi.
Nửa đêm, có vật gì lấp lóe ánh sáng soi vào người, mỗi lúc một gần. Qua khung cửa sổ thấy một vật cao hơn một trượng, chính là dạ xoa: tóc đỏ dựng đứng như lông nhím, thân như kim loại sáng loáng sắc nhọn (?), cánh tay cong queo như khúc gỗ u bướu, móng như vuốt thú (?), mặc quần da báo, cầm binh khí ngắn, đi thẳng vào nhà. Mắt dữ tợn chớp như ánh điện, miệng phun lửa phun máu, nhảy nhót gầm thét, dường như sắt đá cũng phải tan chảy. Mã Toại run sợ đến gần như mất hồn mất vía. Nhưng con vật ấy rốt cuộc không dám bước qua đường tro chị Hồ Hai đã rải. Mãi lâu sau, nó tháo một cánh cửa xuống làm chỗ nằm mà ngủ say.
Chốc lát lại nghe tiếng xe ngựa kéo đến, có người nói với nhau: "Đây là nhà của dân bỏ trốn, biết đâu chàng họ Mã lại nấp ở đây?" Lúc ấy có mấy người cầm khí giới xuống ngựa đi vào, đụng phải con dạ xoa. Dạ xoa nổi giận gầm lên mấy tiếng, xé xác cả người lẫn ngựa, ăn máu thịt gần hết. Ăn no rồi, nó thong thả bước ra ngoài. Đến canh tư, trăng mọc ở phương đông, Mã Toại thấy bốn bề yên lặng mới ra đi, thấy xương thịt người ngựa vương vãi khắp nơi, thế là thoát nạn.
Về sau ông lập được công lớn, quan tước cao sang. Ông dò hỏi lai lịch chị Hồ Hai, nhưng rốt cuộc không tìm ra. Muốn báo ơn mà không được, ông bèn mỗi kỳ tế lễ mùa xuân, mùa thu đều đặt riêng một chỗ ngồi cho chị Hồ Hai, xếp ở bên trái trong miếu. (Trích "Truyền dị ký".)
Thái Bình quảng ký, quyển 356.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video