Thái Bình quảng ký (bộ sách gom chép các truyện kể, truyện lạ từ đời Hán đến đầu đời Tống), quyển 365. Đời Tống, Lý Phưởng cùng nhiều người biên soạn. Mục Yêu quái, phần 7.
Con trai Vương Thân. Hàn Thứ. Hứa Kính và Trương Nhàn.
Đứa trẻ quái ở Thái Nguyên. Lý Sư Cổ. Mạnh Bất Nghi.
Đới Sát. Đỗ Tông. Trịnh Nhân.
Người lính Hà Bắc. Nhà sư ở núi Cung Sơn.
Con trai Vương Thân
Trong niên hiệu Trinh Quán (tên gọi các năm trị vì của vua; Trinh Quán là niên hiệu của Đường Thái Tông, 627–649), ở phía tây trạm dịch (trạm dọc đường quan, nơi đổi ngựa và cho người đi việc công nghỉ lại) Vọng Uyển có người dân tên Vương Thân. Ông trồng cây du bên đường, lâu ngày thành rừng, rồi dựng một căn nhà tranh. Mùa hè ông thường đem nước mời người đi đường uống. Gặp quan khách thì ông mời vào nghỉ và pha trà. Ông có đứa con trai mười ba tuổi, thường được sai ra trông khách.
Một hôm, cậu bé thưa với cha rằng ngoài đường có cô gái xin nước, ông bèn bảo gọi vào. Cô gái còn rất trẻ, mặc áo ngắn màu xanh biếc, trùm khăn trắng. Cô tự kể nhà ở cách đây hơn mười dặm về phía nam, chồng chết, không có con, nay đã làm lễ đàm (lễ cuối cùng để mãn tang chồng, sau đó được bỏ đồ tang). Cô đang đi Mã Ngôi thăm họ hàng, nhân tiện xin chút cơm áo. Cô ăn nói rành mạch, thông minh, cử chỉ dễ mến. Vương Thân giữ cô lại ăn cơm và bảo: "Hôm nay trời đã tối, cô ngủ lại đây, sáng mai hẵng đi." Cô gái vui vẻ nhận lời.
Vợ ông đưa cô vào nhà sau, gọi là em, nhờ may mấy món áo. Từ giờ Ngọ (khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều) đến giờ Tuất (khoảng 7 đến 9 giờ tối), cô làm xong hết. Đường kim mũi chỉ mịn màng, gần như không phải sức người làm nổi. Vương Thân rất lấy làm lạ, còn vợ ông thì càng thương cô. Bà bèn nói đùa: "Em có chịu làm con dâu chị không?" Cô gái cười đáp: "Thân em đã không nơi nương tựa, xin được lo việc giếng nước, bếp núc trong nhà." Ngay hôm ấy, Vương Thân đi mượn quần áo, mua chịu rượu, làm lễ cưới cô về làm dâu.
Tối ấy trời oi nóng. Cô dâu dặn chồng rằng dạo này nhiều trộm, không được mở cửa, rồi lấy một cây xà lớn chặn cửa mà ngủ. Đến nửa đêm, vợ Vương Thân mơ thấy con trai xõa tóc đến kể: "Con bị ăn hết rồi!" Bà giật mình, định đi xem con. Vương Thân nói: "Nó lấy được vợ đẹp, mừng quá nên nói mê đấy thôi." Bà nằm ngủ lại, lại mơ y như trước. Hai vợ chồng bèn cầm đuốc đi gọi con trai và con dâu, nhưng không ai đáp. Gõ cửa thì cửa chặt như đã khóa, họ bèn phá cửa. Cánh cửa vừa mở, có một con vật mắt tròn, răng như mũi đục, mình màu chàm, xông qua người mà chạy mất. Đứa con trai chỉ còn lại xương sọ và tóc. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Hàn Thứ
Khi Hàn Thứ làm quan ở Quế Châu (vùng Quế Lâm, Quảng Tây ngày nay), có tên giặc yêu thuật là Phong Doanh làm phép được sương mù phủ mấy dặm. Trước đó hắn từng đi ngoài đồng, thấy mấy chục con bướm vàng, bèn đuổi theo đến dưới một cây lớn thì bướm biến mất. Hắn đào chỗ ấy, được một hộp đá đựng cuộn sách viết trên lụa trắng, to bằng cánh tay. Từ đó hắn học thành tả đạo (tà thuật, bùa phép trái với chính đạo). Người theo hắn đông như đi chợ. Hắn bèn tuyên bố: "Ngày ấy ta sẽ chiếm Quế Châu. Hễ có khí tía hiện lên thì ta ắt thắng."
Đến ngày hẹn, quả nhiên có luồng khí tía như tấm lụa vắt ngang trên thành Quế Châu. Rồi một luồng khí trắng xông lên, khí tía liền tan. Bỗng sương mù dày kéo đến, đến trưa mới tan dần. Từ các cây trong dinh quan châu rơi xuống những pho tượng Phật bằng đồng to bằng hạt lúa mạch, nhiều không đếm xuể. Năm ấy Hàn Thứ chết. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Hứa Kính và Trương Nhàn
Đời Đường, trong niên hiệu Trinh Nguyên (785–805), Hứa Kính và Trương Nhàn cùng đọc sách ở ngôi nhà học trên núi Yển Nguyệt. Nhà có hai gian, mỗi người ở một gian, giữa cách nhau hơn một trượng (khoảng 3 mét). Hứa ở gian tây, Trương ở gian đông, mỗi gian có cửa ra vào và cửa sổ riêng. Lúc đầu hai người khuyến khích nhau học, tình thân rất gắn bó. Từ mùa xuân sang mùa đông, đêm nào cũng mỗi người thắp một ngọn nến mà học.
Một đêm vào canh hai (khoảng 9 đến 11 giờ đêm), bỗng có một vật đẩy cửa phòng Hứa Kính đi vào. Ban đầu Hứa tưởng là Trương nên không để ý, mà vật ấy đã đứng ngay cạnh bàn. Đọc hết một lượt sách, Hứa quay lại mới thấy một con vật cao hơn năm thước (khoảng 1,5 mét), răng hổ, mắt sói, lông như loài vượn lớn, móng như chim ưng chim cắt, mặc quần da báo. Thấy Hứa nhìn mình, nó liền chắp tay, mắt nhìn thẳng, hai chân khép lại mà đứng. Hứa sợ hãi quá, thất thanh gọi Trương cứu, gọi đến mấy trăm tiếng. Trương tắt nến, chặn cửa, giả vờ ngủ, nhất định không đáp.
Con vật bỗng đi giật lùi tới chỗ lò lửa sát vách bắc, ngồi xổm xuống nhìn Hứa. Hứa vẫn gọi Trương không ngớt. Con vật lại đứng dậy, lấy dưới gầm giường cái rìu bổ củi của Hứa, rồi quay về ngồi hơ lửa như cũ. Hồi lâu, Hứa trấn tĩnh lại, nói: "Tôi họ Hứa tên Kính, rời nhà vì ham học, cùng Trương Nhàn đến đây. Không sớm đến chào các vị thần núi, thật là có tội. Nhưng người trần tục hiểu biết nông cạn, mong ngài đừng trách." Nói xong, con vật đứng phắt dậy, chắp tay cúi mình, "dạ dạ" rồi đi ra. Hứa Kính hết sức giận Trương. Hôm sau, Hứa dọn sách về nhà. Trương cũng bỏ học theo, rốt cuộc chẳng ai làm nên. (Trích sách Tín chí)
Đứa trẻ quái ở Thái Nguyên
Khi Nghiêm Thụ trấn giữ Thái Nguyên, lũ trẻ trong chợ ra mép nước bơi lội nô đùa. Bỗng thấy một vật trôi giữa dòng, bọn trẻ tranh nhau vớt lên, thì ra là một cái bình sành bọc kín bằng mấy lớp lụa. Một đứa đem lên bờ đập vỡ, bên trong có một đứa bé sơ sinh dài hơn một thước. Đứa bé lập tức chạy vụt đi, lũ trẻ đuổi theo. Chốc lát, dưới chân nó nổi gió xoáy, nó đã bước lên không trung cao mấy thước. Một người lái đò gần bờ vội lấy sào đánh chết nó. Tóc nó màu đỏ, mắt mọc trên đỉnh đầu. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Lý Sư Cổ
Lý Sư Cổ sửa sang ngôi đình trên núi, đào được một vật giống lưỡi rìu sắt. Lúc ấy Lý Chương Vũ đang du ngoạn ở Đông Bình, Sư Cổ đưa cho xem. Chương Vũ kinh hãi nói: "Đây là vật cấm kỵ (vật có tà lực, không được giữ), nó có thể uống ba đấu máu (đấu: đơn vị đong thời xưa, mỗi đấu vài lít)." Đem thử thì quả đúng như lời. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Mạnh Bất Nghi
Khi vùng Đông Bình chưa có chiến tranh, có một cử nhân (người được địa phương tiến cử lên kinh dự thi) tên Mạnh Bất Nghi đi làm khách ở Chiêu Nghĩa. Đêm ấy ông đến một trạm dịch, vừa định rửa chân thì có một người xưng là Trương bình sự (chức quan phụ trách xét xử án kiện) ở Truy Thanh tới, theo hầu có mấy chục người. Mạnh muốn ra chào, nhưng họ Trương đang say rượu, chẳng thèm ngó tới. Mạnh bèn lui sang gian phía tây. Trương gọi lính trạm liên hồi, đòi bánh rán. Mạnh lặng lẽ nhìn trộm, trong bụng giận thói kiêu ngạo của hắn.
Hồi lâu bánh rán được mang đến. Mạnh thấy một vật đen như con lợn theo mâm bánh đi tới, đến chỗ bóng đèn thì biến mất. Cứ như vậy năm sáu lượt mà Trương không hề hay biết. Mạnh sợ, không ngủ được. Chẳng bao lâu Trương ngáy to. Đến canh ba (khoảng 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng), Mạnh vừa chợp mắt thì bỗng thấy một người áo đen vật lộn với Trương. Một lúc lâu, hai bên túm nhau vào gian phòng phụ phía đông, tiếng đấm thình thịch như chày giã. Lát sau, Trương xõa tóc, cởi trần hai vai đi ra, về nằm trên giường.
Đến canh năm (khoảng 3 đến 5 giờ sáng), Trương gọi đầy tớ thắp nến, chải đầu, đội khăn, rồi đến chỗ Mạnh nói: "Đêm qua tôi say, chẳng biết có tú tài (cách gọi kính trọng người đi học, đi thi) ở cùng." Hắn sai dọn cơm, cười nói rất vui vẻ, thỉnh thoảng lại nói nhỏ: "Chuyện đêm qua thật hổ thẹn với bậc trưởng giả (người đáng kính), xin đừng nói ra." Mạnh chỉ "dạ dạ". Trương lại nói: "Tôi có lộ trình phải đi sớm, nhưng tú tài cứ đi trước." Rồi hắn thò tay vào ủng lấy ra một thoi vàng đưa cho Mạnh, nói: "Chút quà mọn, xin giữ kín chuyện vừa rồi." Mạnh không dám từ chối, bèn lên đường trước.
Đi được mấy dặm, Mạnh nghe tin người ta đang truy bắt kẻ giết người. Hỏi người đi đường, ai cũng nói: "Trương bình sự ở Truy Thanh đến đây, đoàn ngựa của ông đi từ sớm. Đến sáng thì chỉ còn yên ngựa trống, không thấy ông đâu." Lính cưỡi ngựa quay về trạm tìm, thấy trong gác phía tây có một cuộn chiếu. Mở ra chỉ còn xương trắng, không dính lại chút thịt nào, dù chỉ bằng con ruồi. Dưới đất cũng không còn một giọt máu, chỉ có một chiếc giày bên cạnh. Tương truyền trạm này xưa nay vẫn có điềm dữ, nhưng rốt cuộc không biết là thứ quái gì.
Cử nhân Chúc Nguyên Ưng từng kể rằng chính tai ông nghe Mạnh Bất Nghi kể chuyện này. Mạnh thường răn người ta rằng hễ ăn đêm thì phải cúng tế trước. Chúc lại kể Mạnh vốn không tin đạo Phật, làm thơ khá hay, có câu: "Ngày trắng, quê nhà xa; núi xanh, trong câu hay." Về sau ông thường trì niệm (giữ việc tụng niệm kinh Phật đều đặn), mải mê ngao du, không đi thi nữa. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Đới Sát
Đới Sát, huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) huyện Nam Thành thuộc quận Lâm Xuyên, lúc mới mua nhà ở phường Quán Oa. Ngày rảnh, ông cùng em trai ngồi chơi trong sảnh (?), bỗng nghe bên ngoài có tiếng nhiều phụ nữ tụm lại cười đùa, lúc gần lúc xa. Sát lấy làm lạ. Tiếng cười dần dần đến gần, rồi bỗng thấy mấy chục người đàn bà tản ra trước sảnh, thoắt cái lại biến mất. Cứ như vậy nhiều ngày liền, Sát không biết phải làm sao.
Bên sảnh có một cây lê khô, thân to một người ôm. Ông ngờ chính nó gây ra chuyện quái, bèn chặt đi. Dưới gốc có hòn đá lộ ra to bằng nắm tay. Đào xuống thì đá càng rộng ra, hình dạng như... (?). Ông bèn đốt lửa lớn trên mặt đá, tưới giấm vào, rồi đục sâu thêm năm sáu thước mà vẫn không thủng. Bỗng thấy đám đàn bà vây quanh hố vỗ tay cười lớn. Một lát sau, họ cùng kéo Sát xuống hố, quăng lên mặt đá. Cả nhà kinh hãi. Đám đàn bà lại quay lên cười lớn, Sát cũng theo họ mà lên. Sát vừa lên thì lại mất người em. Người nhà khóc thảm thiết, riêng Sát không khóc, nói: "Nó cũng sung sướng lắm, khóc làm gì." Đến chết, Sát vẫn không chịu kể lại những gì đã thấy. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Đỗ Tông
Khi chưa làm nên, Đỗ Tông đi chơi khắp vùng sông hồ. Có lần gặp một chặng đường hơi xa, đến chập tối mới tới một đồn canh. Ở đó có một căn nhà, ai ngủ lại phần nhiều đều gặp chuyện chẳng lành, có người còn sợ quá mà chết. Viên coi trạm thấy Tông cốt cách khác thường, nghĩ thầm: "Người này có lẽ là bậc quý nhân. Nếu ngủ lại đây mà vô sự thì ắt sẽ làm đến tướng soái, tể tướng." Ông bèn mời Tông vào ở bên trong, tiếp đãi rất hậu.
Đến nửa đêm, Tông nghe căn phòng trống ở dãy nhà phía đông ầm ầm như tiếng hàng nghìn hàng vạn người. Tông lấy giấy viết to tên mình, buộc vào mảnh ngói, hòn đá, rồi ném vào chỗ ồn ào. Tiếng động lập tức im bặt. Lại nghe dãy nhà phía tây ồn lên, ông ném như trước, chẳng bao lâu cũng im lặng. Thế là ông ngủ yên. Sáng ra, viên coi trạm đến hỏi thăm, ông kể lại hết đầu đuôi. Viên ấy biết chắc ông sẽ hiển đạt, bèn đem một bó lụa tặng tiễn. Về sau, khi được phong làm tể tướng, Đỗ Tông tìm viên coi trạm ấy, cất nhắc cho làm quan. (Trích sách Ngọc đường nhàn thoại)
Trịnh Nhân
Đời Đường, Dương Vũ hầu (tước hầu được phong ở đất Dương Vũ) Trịnh Nhân sau khi thôi chức tể tướng, từ chức Tiết độ sứ (quan trấn giữ một vùng lớn, nắm cả quân lẫn dân) Lĩnh Nam được gọi về triều làm Lại bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Lại, coi việc tuyển chọn, bổ nhiệm quan lại), ở phường Chiêu Quốc. Em ông là Trịnh Uẩn làm Thái thường thiếu khanh (quan phó của sở Thái thường, coi việc lễ nghi tế tự), hai anh em đều đang ở nhà.
Trong bếp đang dọn món ăn, cái nồi lớn bỗng như bị vật gì trong bếp lò nện lên, bật khỏi lò hơn một thước, nện mãi không thôi. Bên cạnh có hơn mười cái nồi có chân đang đun nấu, đều lắc lư hai quai một cách chậm rãi. Hồi lâu, tất cả đều đi được, dừng lên trên bếp. Cứ ba cái nồi có chân đi kèm một cái nồi lớn, số còn lại xếp hàng theo hầu, kéo nhau từ bếp đi ra. Dưới đất có cái bị gãy chân, có cái đã bỏ không dùng, cũng nhảy nhót theo ra. Ra khỏi bếp, chúng đi về phía đông, qua một rãnh nước. Các nồi đều đi qua không vướng víu gì, chỉ có cái gãy chân là không qua được. Cả nhà lớn bé kinh ngạc, xúm lại xem mà không biết làm thế nào.
Có một đứa trẻ khấn chọc: "Đã làm được trò quái, sao cái gãy chân lại không đi tiếp được?" Đám nồi liền bỏ cái nồi lớn lại giữa sân, quay trở lại, cứ hai cái nồi khiêng một cái gãy chân mà qua, rồi đi vào viện của quan thiếu khanh, xếp thành hàng lớn nhỏ ngay ngắn trước nhà chính. Rồi nghe trên không trung ầm một tiếng như nhà sập. Tất cả nồi đều hóa thành bụi vàng và bồ hóng đen, mù mịt suốt cả ngày mới lắng. Nhà họ Trịnh không đoán ra được duyên cớ. Mấy hôm sau, quan thiếu khanh chết, rồi quan tướng quốc (tức Trịnh Nhân, từng làm tể tướng) cũng nối theo qua đời. (Trích sách Linh quái tập)
Người lính Hà Bắc
Trước quán trọ ở Hồ Thành, có lần một người lính Hà Bắc đi ngang qua. Đi chưa được mấy dặm, bỗng có một luồng gió xoáy to bằng cái đấu đong gạo nổi lên trước ngựa. Người lính lấy roi quất, gió càng to thêm, rồi xoáy quanh đầu ngựa, làm bờm ngựa dựng đứng như cây trồng. Người lính sợ, xuống ngựa xem thì thấy bờm dài ra mấy thước, ở giữa có sợi dây nhỏ như sợi chỉ đỏ. Lúc ấy con ngựa đứng thẳng lên như người mà hí vang. Người lính nổi giận, rút thanh đao đeo bên mình chém vụt qua. Gió theo đó tan biến, con ngựa cũng chết. Người lính mổ bụng ngựa ra xem, thấy trong bụng đã không còn ruột. Chẳng biết là thứ quái gì. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Nhà sư ở núi Cung Sơn
Núi Cung Sơn nằm ở vùng biên phía tây Nghi Châu, đứng trơ trọi, cao vút, vượt hẳn các ngọn núi chung quanh. Trong vòng ba mươi dặm quanh núi không có người ở. Đầu niên hiệu Trinh Nguyên, có hai nhà sư đến núi, ở dưới bóng cây, chuyên cần lễ bái, tụng niệm suốt ngày đêm. Dân các làng xung quanh dựng nhà cho họ, chưa đầy mười ngày đã xong chùa viện. Hai nhà sư càng thành tâm gắng sức, thề không bước ra khỏi phòng, như thế hơn hai mươi năm.
Trong niên hiệu Nguyên Hòa (806–820), vào một đêm đông trăng sáng, hai nhà sư mỗi người ngồi ở một dãy hành lang đông và tây, cất cao giọng tụng kinh. Giữa khoảng không lặng ngắt, bỗng nghe dưới núi có tiếng đàn ông khóc thảm thiết, dần dần đến gần, chốc lát đã tới cổng chùa. Hai nhà sư vẫn ngồi yên, tiếng khóc cũng dứt. Rồi kẻ ấy trèo qua tường vào. Nhà sư hành lang đông từ xa thấy thân hình nó cực kỳ to lớn, nhảy vào hành lang tây. Tiếng tụng kinh bên ấy lập tức ngừng, như nghe có tiếng đánh nhau giằng co. Lâu sau lại nghe tiếng nhai, cắn, nuốt, húp chóp chép rất dữ dội.
Nhà sư hành lang đông kinh hãi, chạy vụt đi. Chạy mãi không ra khỏi núi, quên cả đường lối, hết ngã lại vấp, sức gần như kiệt. Ngoái lại nhìn, thấy kẻ kia lảo đảo đuổi tới, ông lại nhảy vọt chạy tiếp. Bỗng gặp một dòng nước, ông mặc nguyên quần áo lội thẳng qua. Vừa sang được bờ bên kia thì kẻ đuổi theo cũng vừa tới, đứng xa chửi: "Nếu không bị nước cản thì ta đã ăn luôn cả mày rồi." Nhà sư vừa sợ vừa đi, không biết mình đang đến đâu.
Chẳng bao lâu tuyết rơi dày, gang tấc cũng mờ mịt. Bỗng ông gặp chuồng bò của một nhà dân, bèn chui vào ẩn mình. Đêm đã khuya, tuyết hơi ngớt, bỗng thấy một người áo đen từ ngoài đi vào, tay cầm đao giáo, thong thả đến dưới chuồng. Nhà sư nín thở, hé nhìn ra chỗ sáng. Người áo đen cứ đi đi lại lại, đứng tựa ngóng chờ như đang đợi điều gì. Một lát sau, từ bên trong tường nhà có người đưa ra hai rương quần áo, đồ đạc. Người áo đen lấy buộc lại thành gánh. Tiếp đó có một cô gái vịn tường trèo ra, người áo đen dắt cô đi mất.
Nhà sư sợ bị vạ lây vì để lại dấu vết, lại bỏ chạy trốn, trong cơn hoảng loạn không biết đi đâu. Chưa được mười mấy dặm, ông bỗng rơi xuống một cái giếng bỏ hoang. Trong giếng có một xác người, đầu lìa khỏi thân, máu và thân thể vẫn còn ấm, hẳn là vừa mới bị giết. Nhà sư kinh hoàng, không biết làm sao. Chẳng mấy chốc trời sáng, nhìn kỹ thì chính là cô gái trèo tường đêm qua. Một lúc lâu sau, mấy toán người đi truy bắt cùng kéo tới, nhìn xuống giếng nói: "Thằng trộm ở đây rồi!" Họ bèn thòng dây xuống giếng trói ông lại, đánh đập đến gần chết.
Khi được kéo lên, nhà sư kể lại đầu đuôi chuyện đêm qua. Trong làng có người từng lên núi, nhận ra đó là nhà sư hành lang đông. Nhưng vì bị bắt cùng một chỗ với xác cô gái nên ông không tự gỡ tội được, bị giải lên huyện. Ông lại kể tỉ mỉ mọi duyên do, nói rằng nhà sư hành lang tây đã bị quái vật ăn thịt. Huyện sai viên lại (viên chức giúp việc ở nha huyện) lên núi tra xét, thì thấy nhà sư hành lang tây vẫn ngồi yên, chẳng làm sao cả. Ông ấy nói: "Vốn chẳng có vật gì cả. Chỉ là vào canh hai, đang lúc hai chúng tôi trì niệm thì sư hành lang đông bỗng một mình bỏ đi. Chúng tôi đã thề hẹn với nhau từ lâu là không ra khỏi cổng chùa, nên tôi đang ngạc nhiên thì gọi theo đã không kịp. Còn chuyện dưới núi thì tôi không biết."
Viên lại huyện bèn cho rằng nhà sư hành lang đông nói dối, bắt ông làm kẻ trộm giết người, đánh khảo, hun đốt, dùng đủ mọi cực hình. Nhà sư oan ức đau đớn, đành nhận bừa tội, cam chịu chết. Nhưng vì không có tang vật làm bằng chứng, quan xử án rốt cuộc vẫn không thể kết án. Hơn một tháng sau, tên trộm đã giết cô gái và lấy của bị phát giác ở nơi khác, khai ra hết sự thật. Nhà sư mới được giải oan, tha tội. (Trích sách Tập dị ký)
Thái Bình quảng ký, hết quyển 365.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh theo lệnh vua biên soạn; bản sách này chép theo bộ ấy).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video