Thiên 371 — Quyển 371

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn gom chép các truyện lạ, biên soạn vào niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc đời Tống), quyển 371. Đời Tống, Lý Phưởng cùng các người khác biên soạn. Tinh quái (yêu quái do đồ vật, cây cỏ, thú vật… lâu năm thành tinh mà ra), phần 4.

 Các loại đồ dùng.

 Độc Cô Ngạn, Diêu Khang Thành, Mã Cử.

 Người đánh cá ở Cát Châu.

 Hung khí (đồ dùng trong tang lễ và đồ chôn theo người chết), phần trên.

 Họ Lương, Tào Huệ, Đậu Bất Nghi.

 Độc Cô Ngạn

 Cuối niên hiệu Kiến Trung (đời Đường Đức Tông, khoảng năm 780–783), có người tên Độc Cô Ngạn từng đi làm khách ở vùng sông Hoài, sông Tứ. Gặp lúc trời nổi gió lớn, thuyền không đi được, bèn ghé đậu vào bờ. Một đêm, ông dạo bước dưới trăng, lên đến một ngôi chùa. Sư trong chùa đều đã đi dự hội của dân làng. Ngạn đi dạo quanh sân. Chốc lát có hai người đàn ông đến. Một người dáng rất cao, mặc áo đen, xưng họ Giáp tên Xâm Hứa, hàng thứ năm trong anh em. Một người thân to mà thấp, mặc áo xanh, xưng họ Tằng tên Nguyên. Hai người vái chào Ngạn rồi trò chuyện, lời bàn luận tinh tế, vượt hẳn người thường.

 Ngạn vốn mê những điều kỳ lạ sâu xa, thường bàn luận với những người tu hành ngoài thế tục đã nhiều năm; đến như giáo lý của đạo môn (?) và nhà Phật, không có gì ông không tìm hiểu đến tận cùng ý chỉ. Thế mà gặp hai người này, ông tự thấy mình không thể hơn được. Ông thầm lấy làm lạ, muốn thờ họ làm thầy, bèn lạy hai lạy mà xin rằng: “Tôi là kẻ ham chuộng điều lạ, hôm nay may được gặp tiên sinh, xin được làm học trò trong cửa, có được chăng?” Hai người khiêm nhường đáp: “Đâu dám!”

 Ngạn bèn hỏi gốc gác của họ. Người áo đen nói: “Tổ tiên ta vốn họ Lư. Thuở nhỏ ta nổi tiếng cứng rắn mạnh mẽ. Phàm vật gì bế tắc không thông, ta ắt xông vào xâm phạm để làm cho nó thông tỏ, nên người thời ấy đều gọi ta là ‘Xâm Hứa’, nhân đó lấy làm tên. Về sau ta ra đồng, gặp kẻ thù đánh gãy, bèn đổi sang họ Giáp để trốn tai vạ. Ta lại vốn giỏi nghề thuốc, từng được hầu hạ, giữ chức thầy thuốc. Không phải người ta không thành thạo, nhưng việc nâng lên hạ xuống, trên trên dưới dưới thì đều phải mượn tay ta. Về sau, vì ta tuổi già sức yếu, họ chỉ muốn cho ta làm viên lại khom lưng (chức lại nhỏ phải cúi lưng hầu hạ). Ta cố từ chối, lui về sống nơi ruộng đồng. Ta có người cậu thường làm đồng liêu, đi đứng ăn ở chưa lúc nào không có nhau. Nhưng từ khi ta bị gạt bỏ, ta thường nhớ cậu, vì kẻ được dùng người bị bỏ cảnh ngộ khác nhau, nên chia lìa không gặp nữa. Đêm nay được quân tử hỏi, ta được kể chuyện cả đời mình, may mắn biết bao!”

 Nói xong, Tằng Nguyên nói: “Tổ tiên ta là dòng dõi họ Đào Đường (tức vua Nghiêu thời thượng cổ). Riêng chức quan coi việc làm đồ gốm đời Đường Đào được ban họ Diêu (?); có người tên Tằng, cùng con cháu lấy tên chữ của mình làm họ, nên thành họ Tằng, ta là hậu duệ dòng ấy. Thuở sớm ta theo Lai hầu (?), giữ chức thôi thự (?); chức vụ ở chỗ hệ trọng, nhưng tính ta vốn hẹp hòi nóng nảy, lại hay cậy khí mà lấn lướt người trên, vì thế bị kẻ dưới sục sôi gièm pha, nên bị cách chức bỏ đi. Ấy là cái tội ‘Trung Châu’ (?) của ta. Từ khi bị bỏ, ta sống giữa bụi đất đã nhiều năm, cam lòng như ngói vỡ sỏi vụn, đâu dám mong gì khác. Nhưng từ xưa ta cùng cha ta gặp việc, cha ta tính cứng cỏi ngay thẳng, dù vạc dầu (cái vạc nấu, thời xưa dùng làm hình cụ nấu người) cũng không tránh hiểm nguy; giúp người lúc gấp gáp thì ắt xông vào nước sôi, giẫm lên lửa đỏ, người ta cũng vì thế mà quý trọng. Nay cha bị câu thúc ở chức cũ, khốn quẫn như người tù bị trói. Còn ta vì bị cha vứt bỏ nên không được gần cha, đến nay cũng đã mấy năm. Ngài đã hỏi, sao ta dám im lặng?”

 Lời chưa dứt thì các sư trong chùa đều trở về. Hai người thấy vậy như có điều sợ hãi, liền chạy đi, được vài chục bước thì đã không thấy đâu nữa. Ngạn hỏi sư, sư nói: “Tôi ở chùa này đã lâu, chưa từng thấy họ, sợ là yêu quái đấy thôi.” Ngạn phục tài họ, lại thấy lạ, bèn ngẫm nghĩ về tên họ ấy. Hồi lâu mới vỡ lẽ, nói: “Cái gọi là Tằng Nguyên, há chẳng phải là cái chõ (nồi hấp, đáy có lỗ để hơi bốc lên) sao? Chữ ‘ngõa’ (đồ gốm) ghép với chữ ‘tằng’ thì thành chữ ‘tắng’ (cái chõ). Còn tên là Nguyên, ấy là lấy nét ở trong chữ ‘ngõa’ đặt lên trên chữ ‘ngõa’ (?), ý nghĩa nằm ở đó. Còn Giáp Xâm Hứa, há chẳng phải là cái chày sắt sao? Chữ ‘ngọ’ ghép với chữ ‘mộc’ (gỗ) là chữ ‘chử’ (cái chày). Họ Giáp là vì theo ngũ hành, phương đông ứng với can Giáp, Ất, thuộc hành Mộc. ‘Thứ năm’ cũng là mượn chữ ‘ngọ’ (đọc gần với ‘ngũ’ là năm). Suy ra như thế thì hiểu được đó là chữ ‘chày’. Còn tên Xâm Hứa là đọc ngược lời nói lại thành ‘kim tiệt’ (?), lấy chữ ‘tiệt’ ghép với chữ ‘kim’ (kim loại) thì thành chữ ‘thiết’ (sắt). Gộp lại mà xét, chẳng phải là cái chõ và cái chày sắt hay sao?”

 Hôm sau ông sai người lần tìm dấu vết, quả nhiên trong đống đồ mục nát tìm được một cái chày bằng sắt, lại có một cái chõ nứt làm đôi ở giữa, là đồ dùng đã bỏ đi. Ngạn hết sức kinh ngạc, vì mọi điều đều khớp đúng với lời giải của mình. (Trích từ sách “Tuyên thất chí”.)

 Diêu Khang Thành

 Chưởng thư ký (chức quan coi việc văn thư, giấy tờ trong phủ quan trấn thủ) ở Thái Nguyên là Diêu Khang Thành vâng mệnh đi sứ đến vùng Khiên Lũng. Gặp lúc tiết độ sứ (quan đứng đầu một trấn, nắm cả quân lẫn dân) bàn giao chức vụ, sứ giả sang nước Phiên lại trở về, các trạm quán đều chật ních, ông bèn mượn ngôi nhà cũ của Hình Quân Nha, dọn gian giữa làm chỗ nghỉ ngơi. Ngôi nhà bỏ trống đã lâu, cây trong sân um tùm. Ban ngày Khang Thành bị các tiệc công lôi kéo, đêm thì say mới về, sáng ra lại đi, chưa từng được nghỉ ngơi ở đó chút nào.

 Một đêm ông từ thành quân về sớm; vì đám thuộc hạ có cuộc đánh bạc nên ông không say. Ông ngồi trong nhà, sai pha trà, rồi lại cho mời khách, nhưng không khách nào đến. Ông bèn bảo người coi quán lấy rượu ban khắp cho đám đầy tớ, để ủy lạo công khó nhọc dọc đường. Lát sau ai nấy đều say, Khang Thành đi ngủ. Sau canh hai (khoảng chín đến mười một giờ đêm), ánh trăng trắng như dải lụa, ông khoác áo trở dậy, ra cổng nhà, một mình dạo bước hồi lâu mới về. Vào đến sân, từ xa ông thấy một người đi vào một gian nhà ở hành lang, rồi liền nghe tiếng mấy người uống rượu vui vẻ. Khang Thành bèn rón rén lại gần nghe; nghe lời nói và tiếng ngâm vịnh thì biết không phải bọn đầy tớ. Ông ngồi bên cạnh cửa, rình xem.

 Lại nghe có người nói: “Các ông có biết thơ văn người đời nay làm đều chỉ chuộng cái khéo đẹp nhất thời, còn việc gửi gắm tình ý, ví với bản thân, tả vật mà bày tỏ nỗi lòng thì đều mất cả rồi.” Lại nói: “Nay ba chúng ta mỗi người làm một bài cho vui được chăng?” Đều nói: “Hay lắm!”

 Rồi thấy một người dáng dài mảnh mà rất đen ngâm rằng:
“Xưa kia hừng hực, chỉ mình biết thôi,
Nay không lò bếp, biết làm chi đây?
Thương thay cán quyền nước nay vô dụng,
Từng thấy cảnh người người bị đặt xuống, như lúc thi rớt.”

 Lại thấy một người cũng dài mảnh, mặt vàng, đầy những lỗ như vết mụn, ngâm rằng:
“Thuở ấy đắc ý, hơi đầy trong lòng,
Một khúc trước vua đáng giá muôn vàng.
Nay chẳng bằng khóm trúc dưới sân,
Gió đến còn được học tiếng rồng ngâm.”

 Lại một người béo lùn, tóc mai rủ xõa, ngâm rằng:
“Đầu cháy tóc trụi, chỉ còn tấm lòng,
Sức tàn trong bụi đất, chẳng ai còn nhắc.
Chớ cười nay ta như cỏ mục,
Từng suốt ngày quét cửa son nhà quyền quý.”

 Khang Thành bất giác bật tiếng khen hay. Ông đẩy cửa vào tìm thì cả bọn đều biến mất. Đợi đến sáng, ông gọi viên coi quán đến hỏi, người ấy nói gần đây không hề có hạng người như thế. Khang Thành trong lòng ngờ rằng đó ắt là yêu tinh, bèn tìm đến chỗ ấy, chỉ thấy một cái siêu sắt có cán, một ống sáo vỡ và một cây chổi bằng rơm kê đã trụi mà thôi. Khang Thành không muốn làm hại chúng, bèn đem chôn mỗi thứ một nơi. (Trích từ sách “Linh quái tập”.)

 Mã Cử

 Hồi Mã Cử trấn giữ Hoài Nam, có người mang đến dâng một bàn cờ, toàn thân khảm châu ngọc. Cử trả nghìn vạn tiền mà nhận lấy. Vài ngày sau, bàn cờ bỗng biến mất. Cử sai người tìm mà chưa thấy, thì bỗng có một ông già chống gậy đến cửa xin gặp, nói nhiều về binh pháp. Cử ngồi từ xa hỏi chuyện. Ông già nói: “Nay đúng là lúc phải dùng binh, sao ông không tìm hiểu mưu cơ việc binh và cách đánh trận để chống giặc thù? Nếu không như thế thì làm quan trấn giữ để làm gì?” Ông Mã nói: “Tôi còn đang lo trị yên đám dân mỏi mệt, chưa rảnh bàn đến mưu cơ binh pháp. May được tiên sinh chiếu cố đến thăm, xin dạy bảo cho.”

 Ông già nói: “Binh pháp không thể bỏ. Bỏ thì loạn sinh ra, loạn sinh thì dân mỏi mệt; dân mỏi mệt mà trị yên được thì ta chưa từng nghe. Sao bằng trước hết lấy phép tắc mà chỉnh đốn quân đội; quân đã chỉnh đốn thì tướng tá tinh nhuệ, tướng tá tinh nhuệ thì binh lính dũng cảm. Vả lại, tướng tá cốt ở chỗ biết chỗ hư chỗ thực, rõ đường thuận đường nghịch, dám xông vào tên bay đá ném, chạm vào mũi giáo lưỡi gươm; còn binh lính cốt ở chỗ xông vào nước sôi, giẫm lên lửa đỏ, ra vào giữa chốn sống chết mà không quay gót, một lòng như một. Nay ông đã là chủ soái đứng đầu các phiên trấn, phải có tài của bậc chủ soái, không được bỏ trống chức phận.”

 Cử nói: “Xin hỏi việc làm chủ soái là thế nào?” Ông già nói: “Làm chủ soái thì trước hết phải chiếm lấy chỗ đất có lợi, sau đó mới đối đầu với quân địch. Dùng một người lính ắt phải tính đến chuyện sống chết; thấy một con đường ắt phải xét lối ra lối vào. Đến như việc xông qua cửa ải, lấn vào cướp thế, tuy là việc phụ trong quân cũng không thể quên. Lại có lúc giữ trọn chỗ nhỏ mà bỏ chỗ lớn, đánh gấp mà nhiều lần lui chạy, chiếm lấy đất hiểm, bày ra nghi binh (quân giả để đánh lừa, làm địch nghi ngại); chỗ hay là ở đánh gấp, không được do dự. Nếu có lúc nhanh chậm chưa quyết, chỗ hiểm chỗ dễ chênh lệch nhau, tiến lên không được, thì phải tìm đường sống. Thắng nhiều lần ắt sẽ thua, phải dè chừng chuyện khinh địch. Nếu hiểu thấu thuật này thì đạo làm chủ soái coi như đủ cả.”

 Cử kinh ngạc, nói với ông già: “Tiên sinh là người ở đâu, sao học vấn sâu đến vậy?” Ông già nói: “Ta là kẻ cứng như gỗ ở Nam Sơn. Từ nhỏ ham chuộng điều kỳ lạ khác thường, người ta phần nhiều cho rằng ta là kẻ giấu ngọc ngậm châu (ví người có tài mà giấu kín, không phô ra). Ta từng trải qua nhiều cuộc chiến tranh, nên biết hết mọi việc của nhà binh. Có điều trong khoảng trời đất, vật nào rồi cũng suy tàn, huống chi cái thân vuông vức của ta vốn chẳng bền chắc, sao có thể lâu dài được? Nay tạm được gặp mặt chuyện trò, trình bày chút cốt yếu của nhà binh mà thôi, mong minh công (tiếng tôn xưng bậc quan trên) để tâm đôi chút.” Rồi vội vàng cáo từ. Ông Mã cố giữ lại, mời ở nhà khách. Đến đêm, ông sai người hầu đi mời, thì thấy trong phòng chỉ có một bàn cờ, chính là cái đã bị mất. Ông biết đó là tinh quái, bèn sai người hầu lấy gương cổ soi vào. Bàn cờ bỗng nhảy vọt lên, rơi xuống đất vỡ tan, dường như không còn biến hóa được nữa. Ông hết sức kinh ngạc, sai đem đốt hết. (Trích từ sách “Tiêu Tương lục”.)

 Người đánh cá ở Cát Châu

 Đạo quán (nơi thờ cúng, tu hành của Đạo giáo) Long Hưng ở Cát Châu có một quả chuông lớn, trên có khắc chữ: “Đúc vào niên hiệu Nguyên Khang đời Tấn.” Đỉnh chuông có một cái lỗ. Người già truyền lại rằng thời Võ Tắc Thiên, tiếng chuông vang động đến tận kinh đô Trường An, bèn có chiếu chỉ sai đục chuông, cái lỗ ấy chính là vết đục đó. Trong niên hiệu Thiên Hựu (cuối đời Đường), bỗng một đêm quả chuông biến mất, đến sáng lại ở chỗ cũ như trước, thấy trên con bồ lao (con thú hình như rồng, đúc làm quai treo trên đỉnh chuông) có vết máu và dính cỏ. Cỏ ấy là loại cỏ nước vùng Giang Nam, lá giống lá kiệu, mọc theo chỗ nước nông sâu.

 Trước đạo quán có con sông lớn; mấy đêm liền, dân ở đó nghe tiếng gió và sóng nước dậy trên sông. Đến sáng, có người đánh cá thấy giữa dòng có một lá cờ đỏ từ trên dòng trôi xuống. Người đánh cá chèo thuyền nhỏ đến vớt, thì thấy vảy vàng lấp lánh, sóng nước cuồn cuộn. Người đánh cá vội quay về, lúc ấy mới biết là con bồ lao đã đánh nhau làm bị thương con rồng sông. (Trích từ sách “Ngọc Đường nhàn thoại”.)

 Hung khí (đồ tang lễ, đồ chôn theo người chết) (?), phần trên.

 Họ Lương

 Thời Hậu Ngụy (tức Bắc Ngụy), ở phường Phụ Tài thuộc Lạc Dương có chùa Khai Thiện, vốn là nhà của Vi Anh người Kinh Triệu. Anh chết sớm, vợ là bà họ Lương không để tang (?) mà đi lấy chồng, lấy Hướng Tử Tập người Hà Nội làm chồng. Tuy gọi là tái giá nhưng vẫn ở nhà của Anh. Anh nghe tin bà Lương lấy chồng, giữa ban ngày trở về, cưỡi ngựa cùng mấy người đến trước sân, gọi rằng: “A Lương, nàng quên ta rồi sao!” Tử Tập kinh sợ, giương cung bắn, Anh trúng tên ngã xuống, liền biến thành hình người bằng gỗ đào; con ngựa cưỡi cũng hóa thành ngựa bện bằng cỏ tranh; mấy người tùy tùng đều thành hình người bện bằng cỏ bồ. Bà Lương hoảng sợ, đem nhà cúng làm chùa. (Trích từ sách “Lạc Dương già lam ký”.)

 Tào Huệ

 Đầu niên hiệu Vũ Đức (đời Đường Cao Tổ), có Tào Huệ làm tham quân (chức quan phụ tá, giúp việc trong châu) ở Giang Châu. Trong nhà công có một gian thờ Phật, trong đó có hai tượng người bằng gỗ, dài hơn một thước, chạm trổ rất khéo, nước sơn màu đã bong tróc. Huệ bèn mang về cho đứa con nhỏ chơi. Về sau, lúc đứa bé đang ăn bánh, tượng gỗ đưa tay ra xin. Đứa bé sợ hãi chạy báo Huệ. Huệ cười nói: “Đem tượng gỗ lại đây!” Tượng liền nói: “Khinh Tố tôi tự có tên, sao lại gọi là tượng gỗ?” Rồi đưa mắt nhìn quanh, chạy nhảy chẳng khác gì người.

 Huệ hỏi: “Các ngươi là vật từ thời nào mà biết làm chuyện quái lạ thế?” Khinh Tố và Khinh Hồng nói: “Chúng tôi là tượng người chôn theo người chết của nhà họ Tạ, Thái thú Tuyên Thành (tức Tạ Diễu, nhà thơ thời Nam Tề). Thợ khéo trong thiên hạ thời ấy không ai bằng ông lão gia nô Hiếu Trung nhà Thẩm hầu (tức Thẩm Ước). Khinh Tố và Khinh Hồng chính là do Hiếu Trung làm ra. Thẩm hầu thương Tuyên Thành chết bất đắc kỳ tử, nên vào ngày an táng mới tặng vật này. Lúc ấy, Tố đang ở trong huyệt mộ bưng nước nóng rửa chân cho Nhạc phu nhân, thì nghe bên ngoài có tiếng cầm binh khí, xưng là phụng sắc lệnh. Phu nhân sợ hãi, chân còn để trần mà hóa thành con dế trũi trắng. Chốc lát, hai tên giặc cầm đuốc vào, cướp sạch của cải. Tạ lang ngậm (?) chiếc vòng ngọc sắt sắt (một loại ngọc màu xanh biếc), cũng bị giặc gõ vào cằm mà lấy ra. Bọn giặc soi thấy Khinh Hồng và chúng tôi, nói: ‘Hai món minh khí (đồ chôn theo người chết) này không tệ, có thể cho trẻ con làm đồ chơi.’ Bèn mang ra ngoài. Lúc ấy là năm Thiên Bình thứ hai. Từ đó chúng tôi lưu lạc qua mấy nhà; cuối đời Trần, cháu gọi Mạch Thiết Trượng bằng chú mang đến đây.”

 Huệ lại hỏi: “Ta từng nghe Tạ Tuyên Thành lấy con gái Vương Kính Tắc, sao ngươi lại nói là Nhạc phu nhân?” Khinh Tố nói: “Bà họ Vương là vợ lúc còn sống, bà họ Nhạc là vợ cưới sau khi chết. Bà Vương vốn dòng nhà hàng thịt, bán rượu, tính thô lỗ, khỏe mạnh. Đến khi ở trong mộ (?) vẫn còn bất hòa với Tuyên Thành, hễ thấy Tuyên Thành nghiêm mặt thì đập đá chống cửa để dọa nạt. Tuyên Thành tự mình kín đáo tâu lên Thiên Đế, được phép đuổi đi; hai con gái một con trai đều theo mẹ về cả. Bèn cưới con gái thứ tám của Nhạc Ngạn Phụ (tức Nhạc Quảng, danh sĩ đời Tấn), người đẹp, viết chữ giỏi, thích gảy đàn, đặc biệt hợp ý với phu nhân của Ân Trọng Văn, Thái thú Đông Dương, và phu nhân của Tạ Hối, Thứ sử Kinh Châu, ngày ngày thỏa thích qua lại thăm nhau. Tuyên Thành thường nói: ‘Tài ta so với các nhà thơ xưa, chỉ kém Đông A (tức Tào Thực, được phong Đông A vương) mà thôi; các văn sĩ khác đều là thịt trên thớt của ta, muốn xẻ thế nào cũng được.’ Nay ông làm Nam Tào điển thuyên lang (chức quan coi việc xét chọn, bổ dụng quan lại ở cõi âm), ngang hàng với Phan Hoàng Môn (tức Phan Nhạc, từng làm chức Hoàng môn thị lang), cưỡi ngựa béo, mặc áo nhẹ, sang trọng gấp trăm lần lúc còn sống. Có điều cứ tháng mười lại phải vào chầu một lần các triều Tấn, Tống, Tề, Lương, kể cũng vất vả; gần đây nghe nói cũng đã thôi rồi.”

 Huệ lại hỏi: “Hai ngươi linh dị như thế, ta muốn thả các ngươi đi thì sao?” Hai tượng đều nói: “Bằng phép biến hóa của Khinh Tố chúng tôi thì tuy chẳng gì là không làm được, nhưng nếu ý ngài không thả thì rốt cuộc cũng không trốn đi được. Thần núi Lư Sơn muốn lấy Khinh Tố làm gái múa đã lâu; nay từ biệt ngài thì sẽ được hưởng vinh hoa phú quý ở đó. Nhưng nếu ngài trọn ơn, xin sai thợ vẽ ban cho chút phấn son.” Huệ liền sai thợ vẽ tô điểm cho hai tượng, vẽ thêm áo gấm thêu. Khinh Tố cười nói: “Lần này chẳng những làm gái múa, mà còn đáng làm phu nhân của ngài ấy nữa. Không có gì đền đáp, xin để lại mấy lời ẩn ý làm quà từ biệt. Trong trăm đời, người nào hiểu được lời này thì không ai là không làm trung thần, ở ngôi vị cao: ‘Gà có sừng đâm vào xương, hạc tía ăn vàng, ở trong mộ (?) chẳng hại, năm suối thông nhà, là điềm tốt lành sáu đời (?).’”

 Về sau có người đến cầu khấn thần Lư Sơn, bà đồng nói: “Thần quân mới nạp hai người thiếp, cần thoa phỉ thúy và trâm hoa; ngươi nên tìm mà dâng, ắt được ban phúc lớn.” Người cầu khấn tìm được, đem đốt dâng, quả nhiên được như ý. Huệ cũng không hiểu được những lời ẩn ý kia, đem hỏi các bậc hiền tài đương thời cũng đều không ai hiểu. Có người nói Trung thư lệnh (quan đứng đầu Trung thư tỉnh, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh của vua) Sầm Văn Bản hiểu được ba câu, nhưng cũng không nói cho ai biết. (Trích từ sách “Quái lục”.)

 Đậu Bất Nghi

 Đậu Bất Nghi là cháu của một công thần thời Vũ Đức, làm Trung lang (chức võ quan trong hàng cận vệ của vua), xin về hưu ở nhà. Nhà ở Thái Nguyên, ngoài thành phía bắc, thuộc huyện Dương Khúc. Bất Nghi là người dũng cảm, gan dạ, thuở trẻ sống theo lối hiệp khách, thường kết bè hơn chục người chọi gà, đua chó, đánh xu bồ (một trò cờ bạc gieo quân), mỗi lần gieo cược đến mấy vạn tiền, ai nấy đều lấy khí phách mà hẹn hò với nhau.

 Cách thành Thái Nguyên vài dặm về phía đông bắc thường có một con quỷ (?), cao hai trượng (khoảng sáu mét), mỗi khi trời mưa âm u, sau lúc chạng vạng tối thường hay hiện ra; người thấy nó có kẻ sợ quá mà chết. Đám thiếu niên nói: “Ai dám đến bắn con quỷ ấy thì cho năm nghìn tiền.” Mọi người đều im lặng, chỉ có Bất Nghi xin đi. Đến chiều tối, ông lên đường. Mọi người bảo nhau: “Người này ra khỏi thành rồi trốn đi, đêm về lừa chúng ta rằng đã bắn rồi, có tin được chăng? Sao ta không lén theo sau?” Bất Nghi đến chỗ con quỷ, nó vừa lúc đi ra. Bất Nghi đuổi theo bắn, nó trúng tên bỏ chạy; Bất Nghi đuổi theo, cả thảy trúng ba mũi tên, nó tự lao xuống dưới bờ. Bất Nghi bèn quay về, mọi người cười mà đón, nói với ông: “Chúng tôi sợ anh trốn đi rồi lừa chúng tôi, nên lén theo anh, nay mới biết anh gan dạ đến thế.” Rồi trao tiền cho ông; Bất Nghi đem tiêu hết vào việc uống rượu. Hôm sau đi tìm chỗ đã bắn, dưới bờ thấy một hình phương tướng (hình nộm vị thần xua đuổi tà ma, to lớn, dùng đi đầu đám tang để trừ ma quỷ), thân đan bằng cành gai. (Nay ở kinh đô, hình phương tướng đan bằng tre; Thái Nguyên không có tre nên dùng cành gai mà làm.) Bên cạnh vẫn còn ba mũi tên. Từ đó con quỷ không còn nữa. Bất Nghi cũng từ đó nổi tiếng hùng dũng.

 Đến khi về hưu, ông đã ngoài bảy mươi tuổi mà khí phách vẫn không suy giảm. Tháng mười mùa đông năm Thiên Bảo thứ hai (năm 743), Bất Nghi đến Dương Khúc uống rượu với người ta; uống say muốn về, chủ nhà cố giữ lại. Bất Nghi bảo hết bọn tùy tùng về trước, chỉ giữ lại con ngựa mình cưỡi, sau lúc chạng vạng mới về Thái Nguyên. Dương Khúc cách lỵ sở châu ba xá (mỗi xá khoảng ba mươi dặm, tức quãng đường quân đi trong một ngày). Bất Nghi phi ngựa về, khoảng giữa đường là bãi cát, lửa ma trơi của chồn cáo tụ lại từng đám, không hề có người ở. Đêm ấy, bỗng thấy hai bên đường đều là hàng quán nối nhau không dứt. Lúc ấy trăng tròn, mây mỏng, Bất Nghi lấy làm lạ.

 Chốc lát hàng quán càng thêm đông đúc, có những trai gái người thì hát, người thì múa, uống rượu vui chơi, có đám kết bạn giậm chân múa hát. Có hơn trăm đứa trẻ vây quanh ngựa của Bất Nghi, vừa giậm chân vừa hát, ngựa không đi được. Bên đường có cây, Bất Nghi bẻ một cành vừa dài vừa to đánh bọn đang hát, chúng chạy tán đi, Bất Nghi mới đi tiếp được. Lại đến một quán trọ, lại thấy hơn hai trăm người, thân hình cao lớn, áo quần rất lộng lẫy, đến vây quanh Bất Nghi mà giậm chân ca hát. Bất Nghi nổi giận, lại lấy cành cây đánh, những người cao lớn ấy đều biến mất.

 Bất Nghi sợ vì những điều mình thấy thật khác thường, bèn rời đường cái, phi ngựa vào vùng thôn quê. Bỗng gặp một nơi có hơn trăm nóc nhà, nhà cửa rất khang trang. Bất Nghi gõ cửa xin ngủ nhờ, nhưng nhà nào cũng im lặng, không ai đáp; dù ông gọi to, đập cửa rất dữ, vẫn không có ai ra. Trong làng có ngôi miếu, Bất Nghi vào, buộc ngựa vào cột, ngồi trên bậc thềm. Lúc ấy trăng sáng, đêm chưa đến nửa, có một người đàn bà mặc áo trắng, trang điểm xinh đẹp, xông cửa đi vào, hướng về Bất Nghi lạy hai lạy. Ông hỏi, người đàn bà nói: “Thiếp thấy chồng ở một mình, nên đến đây làm bạn.” Bất Nghi hỏi: “Ai là chồng?” Người đàn bà nói: “Ông chính là người đó.” Bất Nghi biết là ma quỷ, bèn đánh, người đàn bà bỏ đi.

 Trong gian phòng (?) có chiếc giường, Bất Nghi nằm nghỉ. Bỗng từ trên xà nhà có một vật rơi xuống bụng ông, to như cái chậu, cái vại. Bất Nghi đánh nó thì nó phát ra tiếng chó, rồi tự lao xuống gầm giường (?), hóa thành một người lửa cao hơn hai thước, sáng rực chói lòa, chui vào trong vách rồi biến mất. Bất Nghi lại ra cửa, cưỡi ngựa đi, vào được trong rừng cây thì dừng lại nghỉ. Trời sáng, ông không đi nổi nữa. Vừa lúc người nhà đi tìm, gặp được ông thì ông đã kiệt sức và hồn vía lên mây (?). Người nhà khiêng ông về, ông vẫn còn kể lại những điều mình đã thấy, rồi bị bệnh hơn một tháng thì chết. (Trích từ sách “Kỷ văn”.)

 Thái Bình quảng ký, quyển 371 (hết).

 (Thuộc Tử bộ — một trong bốn bộ lớn phân loại sách, gồm sách của các nhà tư tưởng và các loại sách tạp; loại Tiểu thuyết gia — sách ghi chép truyện kể dân gian, chuyện vặt; nhóm Dị văn — ghi chép chuyện lạ; sách Thái Bình quảng ký.)

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư đồ sộ do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn, gom sách thành bốn kho: Kinh, Sử, Tử, Tập).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video