Thái Bình quảng ký, quyển 391. Đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn. Minh ký (những bài "minh" — văn khắc trên đá, trên gạch hay đặt trong mộ — có lời báo trước việc đời sau), phần 1.
Lý Tư; Hạ Hầu Anh; Trương Ân.
Cao Lưu Chi; Cao Hiển Lạc; Tạ Linh Vận.
Vương Quả; Mộ ở chợ Phong Đô; Phàn Khâm Bí.
Khương Sư Độ; Ổ Tái; Trịnh Khâm Duyệt.
Lý Tư
Cuối đời Chu, có người đào mộ được một phiến ngọc đá vuông, trên khắc tám mươi chữ. Thời ấy không ai đọc được, bèn đem cất vào kho sách. Đến đời Tần, Lý Tư đọc được tám chữ: "Trời cao định mệnh, vua chúa nối nhau làm vương." Đến đời Hán, Thúc Tôn Thông đọc thêm được hai chữ. (Trích từ sách Thuật dị ký.)
Hạ Hầu Anh
Hạ Hầu Anh đời Hán nhờ có công được phong là Đằng công. Khi ông mất, đám tang chưa tới chỗ chôn thì ngựa kéo xe ngã quỵ xuống đất, không chịu đi tiếp. Người ta sai đào chỗ ấy, được một gian nhà bằng đá, trong có bài minh: "Thành đẹp âm u, ba nghìn năm mới thấy ánh mặt trời. Than ôi, Đằng công sẽ ở nhà này." Bèn bỏ chỗ đã chọn trước, chôn ông ở đó. (Trích từ sách Độc dị ký.)
Trương Ân
Khoảng niên hiệu Thiên Tứ đời Hậu Ngụy (tức Bắc Ngụy), người Hà Đông là Trương Ân lén đào trộm mộ vua Thang (vua sáng lập nhà Thương), được một bài chí (bài văn ghi về người chết, đặt trong mộ) viết: "Sau khi ta chết hai nghìn năm, sẽ bị Ân làm khốn." Ân lấy được chuông và khánh (nhạc cụ bằng đá treo lên gõ) cổ, đều ném xuống sông. Chuyện này còn chép riêng trong sách Thánh hiền thành trủng ký. (Trích từ sách Sử hệ.)
Cao Lưu Chi
Đời Hậu Ngụy, Cao Lưu Chi làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Từ Châu, cho khơi nước sông Hô Đà chảy vòng quanh thành, đào phá phải một ngôi mộ cổ, được bài minh viết: "Sau khi ta chết ba trăm năm, dưới lưng ta sẽ sinh suối nước. May gặp Cao Lưu Chi dời ta lên đất cao." Lưu Chi bèn sắm quan quách (áo quan trong và lớp quách bọc ngoài), quần áo, lấy quan tài ra đem chôn lại chỗ khác. (Trích từ sách Triều dã thiêm tái.)
Cao Hiển Lạc
Phía nam chùa Đại Thống ở Lạc Dương có nhà của Cao Hiển Lạc, làm Tam công lệnh sử (viên chức giữ giấy tờ trong phủ của các quan Tam công, ba chức quan cao nhất triều đình). Lạc thường thấy ban đêm có ánh sáng đỏ đi lại trước nhà, như thế chẳng phải một lần. Ông đào xuống chỗ ánh sáng hướng tới, sâu hơn một trượng, được trăm cân vàng, kèm bài minh: "Vàng của nhà (Tô) Tần (?); ai được thì hãy làm công đức (việc thiện để cầu phúc) cho ta." Lạc bèn dựng chùa Chiêu Phúc. Người đời còn bảo đất ấy là nhà cũ của Tô Tần. Bấy giờ Nguyên Nghĩa đang nắm quyền chính, nghe tin Lạc được vàng, đến đòi, Lạc phải đưa hai mươi cân. Xét ra thời Tô Tần chưa có đạo Phật, nên "công đức" ở đây chưa hẳn là dựng chùa, có lẽ là khắc bia ca ngợi tiếng tăm, công trạng. (Trích từ sách Lạc Dương già lam ký.)
Tạ Linh Vận
Đời Tống (nhà Lưu Tống thời Nam triều), bên sông Phố Dương có bờ Tì Bà. Trên bờ có ngôi mộ cổ sụt xuống nước, trên gạch có chữ nổi: "Bói cỏ thi thì tốt, bói mai rùa thì xấu (hai cách bói cổ: đếm cọng cỏ thi, hoặc hơ mai rùa xem vết nứt); tám trăm năm sẽ rơi xuống sông." Tạ Linh Vận lấy viên gạch đem về kinh, ai cũng đến xem, quả đúng lời quẻ rùa: mộ cổ đã được tám trăm năm. (Trích từ sách Thủy kinh.)
Vương Quả
Đời Đường, Tả vệ tướng quân (tướng chỉ huy một đạo quân cấm vệ) Vương Quả bị giáng chức ra làm thứ sử Nhã Châu. Khi đậu thuyền trên sông, ông ngẩng lên thấy giữa lưng chừng vách đá có một cỗ quan tài chìa nửa ra ngoài khoảng không. Ông men vách núi lên xem, được bài minh: "Muốn rơi mà chẳng rơi, gặp Vương Quả; trong năm trăm năm lại có người thu ta." Quả ngậm ngùi than: "Ta nay phải chôn người này, bị giáng làm quan ở Nhã Châu vốn là số mệnh vậy." Bèn thu quan tài đem chôn rồi đi.
Mộ ở chợ Phong Đô
Chợ Phong Đô ở Đông Đô (Lạc Dương) nằm phía đông bắc chùa Trường Thọ. Hồi mới đắp tường chợ, người ta đào được một ngôi mộ cổ, huyệt đất không xây gạch, quan tài gỗ đã mục, chạm vào là tan. Trên xác đội khăn bình thượng trách (loại khăn bịt đầu mặt trên phẳng, quan lại thời Hán – Ngụy hay dùng), mặc áo đỏ. Lại được bài minh: "Bói cỏ thi bảo ở chỗ Hồ (?), bói mai rùa bảo gần chợ; trong năm trăm năm sẽ được thấy ở nơi đây." Những người học rộng thời ấy xét nghiệm, biết là người được chôn năm Hoàng Sơ thứ hai đời Ngụy. (Trích từ sách Triều dã thiêm tái và Lưỡng kinh ký.)
Phàn Khâm Bí
Thiên sư (danh hiệu tôn xưng bậc thầy Đạo giáo) Khấu Khiêm Chi là người đắc đạo thời Hậu Ngụy. Ông từng khắc đá ghi lời, đem giấu trên núi Tung Sơn. Đầu niên hiệu Thượng Nguyên (đời Đường Cao Tông), có người dân huyện Cáo Thành vùng Lạc Xuyên vào núi hái thuốc tìm được, đem dâng huyện lệnh (quan đứng đầu huyện) là Phàn Văn. Văn trình lên châu, châu tâu lên triều. Cao Tông hoàng đế xuống chiếu cất vào nội phủ (kho trong cung). Lời khắc rất nhiều, sâu kín không giải được. Đại khái có câu: "Mộc tử nắm thiên hạ", lại có câu: "Rồng chỉ qua", lại có câu: "Lý đời đời không đổi dòng", lại có câu: "Đỉnh giữa hiện chân dung", lại có câu: "Cơ nghìn vạn năm". Câu "Mộc tử nắm thiên hạ" là nói nhà Đường chịu mệnh trời (chữ "mộc" ghép với chữ "tử" thành chữ "Lý", họ vua Đường). "Rồng chỉ qua" là nói Thiên hậu (Võ Tắc Thiên) ngồi triều nắm chính sự: chữ "chỉ" ghép với chữ "qua" thành chữ "Vũ", tức họ Võ của Thiên hậu. "Lý đời đời không đổi dòng" là nói vua Trung Tông khôi phục nhà Đường, đổi mới trời đất. "Đỉnh giữa hiện chân dung" quả là chỉ miếu hiệu của vua (?); chữ "chân" nằm trong thụy hiệu (tên đặt sau khi mất) tốt đẹp của vua Duệ Tông, sao lại chẳng tin được? "Cơ nghìn vạn năm" thì "Cơ" là tên vua (Huyền Tông, tên Lý Long Cơ) (?), còn "nghìn vạn năm" là nói vận nước lâu dài. Về sau, khi Trung Tông lên ngôi, con trai Phàn Văn là Khâm Bí đem bản chép lời khắc trên đá dâng lên, vua sai chép vào quốc sử. (Trích từ sách Tuyên thất chí.)
Khương Sư Độ
Tiên sinh Vệ Đại Kinh người Giải Lương, nổi tiếng về văn chương học vấn, không chịu quen theo thói đời, thường đóng cửa, không giao thiệp với ai. Ông sinh ra đã sáng dạ, hiểu khắp thiên văn và lịch tượng (phép xem tượng trời để làm lịch), tìm tòi đến tận chỗ sâu kín. Về sau ông sống trọn tuổi trời mà mất, chôn ngoài đồng Giải Lương. Trong niên hiệu Khai Nguyên, Khương Sư Độ người Thiên Thủy vâng chiếu đào sông Vô Hàm để tưới ruộng muối, san phá nhà cửa và mồ mả rất nhiều, người Giải Lương ai cũng khổ. Khi đào đến trước mộ Vệ tiên sinh, đào đất được một tấm đá khắc chữ thành bài minh, chính là lời của tiên sinh: "Khương Sư Độ, dời thêm về phía nam dăm ba bước." Thợ được đá, trình lên Sư Độ. Sư Độ lấy làm lạ, ngâm nga than thở hồi lâu, quay bảo các quan dưới quyền: "Vệ tiên sinh thật là bậc kỳ tài!" Rồi lập tức sai thợ nắn dòng sông, cách xa mộ tiên sinh mấy chục bước. (Trích từ sách Tuyên thất chí.)
Ổ Tái
Trong niên hiệu Khai Nguyên, Giang Nam lụt lớn, chết đuối mấy nghìn người. Quận tâu tình hình lên, vua xuống chiếu sai thị ngự sử (quan giám sát, có quyền xét hỏi và tâu hặc quan lại) Ổ Tái đi tuần xem. Tái đến Giang Nam, bỗng thấy bên đường có ngôi mộ cổ bị nước phá vỡ huyệt. Ông động lòng thương, sai dời hài cốt lên chỗ đất cao. Khi đào mộ, được một tấm đá đục chữ, là bài chí ghi về ngôi mộ. Sau bài chí có bài minh hai mươi chữ, là lời của người chọn đất: "Từ nay một nghìn năm, đất này hóa thành suối; may gặp Ổ thị ngự, dời ta lên đất cao." Tái đọc thấy lạ, nhân đó xét số năm, quả đúng một nghìn năm. (Trích từ sách Tuyên thất chí.)
Trịnh Khâm Duyệt
Trong niên hiệu Thiên Bảo, ở Thương Lạc có người tên Nhậm Thăng Chi, từng gửi thư cho Hữu khuyết (chức quan can gián, bổ khuyết lỗi lầm của vua) Trịnh Khâm Duyệt rằng: "Thăng Chi xin thưa: Gần đây tôi lui về ở Thương Lạc, vào hang núi (?) thỏa lòng với núi rừng, một mình qua lại, bạn bè họ hàng đều dứt. Trong lòng có điều muốn hỏi, mong ngày khác ngài hạ cố đến thăm.
Ông tổ năm đời của Thăng Chi làm quan nhà Lương, giữ chức Thái thường (quan coi lễ nghi, tế tự). Lúc mới làm việc dưới trướng Nam Dương vương, ông được một bài minh khắc đá trong một huyệt mộ lở ở vách núi dựng đứng tại Chung Sơn. Bài minh không ghi họ tên, chữ nhỏ viết rằng: 'Nói đất, cỏ thi nói nước (?); điện phục, hoàng chung mở nền thiêng; chôn vào ngày canh thượng tuần tháng ba, đổ gặp ngày tị trung tuần tháng bảy; sáu nghìn ba trăm lần tiếp thần giao; hai chín, chồng ba, bốn trăm thì lở.' Chữ tuy mòn tróc nhưng vẫn rõ ràng. Sau một trận mưa lớn, mộ vừa lở thì nhặt được, tức năm Đại Đồng thứ tư đời Lương Vũ Đế. Mấy hôm sau gặp đại hội Vu Lan (lễ Phật giáo rằm tháng bảy cúng cầu siêu cho người chết), ông theo xa giá vua đến chùa Đồng Thái, chép ra đưa sử quan Diêu Tý cùng các học quan bàn xét kỹ mấy tháng mà không ai hiểu. Văn ấy nay vẫn còn trong rương tráp.
Học vấn của ngài là trời phú, sinh ra đã biết; tính toán mưu lược đều thấu (?), điều mà bậc hiền đời trước không bằng, đời gần đây chưa từng nghe. Mong ngài xét lấy chỗ cốt yếu, tìm ra ý hướng, ghi vào thẻ để lại, cho thành chí nguyện của tổ tiên tôi, ấy là điều tôi hết sức mong mỏi. Nhậm Thăng Chi người Nhạc An xin thưa."
Mấy hôm sau, Khâm Duyệt viết thư trả lời: "Sứ đến, bỗng được thư ngài gửi, lòng tôi khoan khoái như được gột rửa. Ngài không quên tình cũ, hạ mình hỏi han, lại cho xem bài minh cổ năm Đại Đồng mà các bậc hiền trước chưa hiểu thấu. Tôi chẳng phải người thấy xa, đâu dám nói càn, thật thêm hổ thẹn. Lúc ấy tôi đang trên đường, không có sách để tra cứu, chỉ ngồi trên yên ngựa mà suy nghĩ, cũng hiểu ra được ít nhiều.
Người đào huyệt không biết là con nhà ai, còn người chọn đất chôn thật là bậc hiền tài tuyệt thế: nắm việc đã qua, biết việc sẽ đến, rõ như chỉ vào lòng bàn tay; khớp đầu với cuối không sai mảy may. Tài biết trước của Ngỗi Chiếu và viên sứ giả họ Cung (Ngỗi Chiếu đời Tấn giỏi bói Dịch, trước khi chết đã đoán trước có sứ giả họ Cung sẽ đến và bói ra chỗ ông chôn vàng) cũng không hơn được. Ông ấy không nói năm tháng chôn, mà biết trước ngày giờ mộ lở; lấy ngày lở tính ngược lại thì biết được lúc mới chôn. Diêu sử quan cũng là bậc học rộng đương thời, lại cùng các nhà nho bàn kỹ, ngẫm nghĩ hơn một tháng mà rốt cuộc không biết ý chỉ, há chỉ có thế thôi sao? Suy ý người chọn đất, việc thì kín, lời thì phải đợi tôi làm "sứ giả họ Cung" mà giải ra. Nếu không thì sao bỗng dưng tôi được ngài hỏi tới? Xin kính cẩn xét theo phép lịch, dò theo lời kín, thử bàn một lượt, mong rằng gần đúng (?).
Năm Đại Đồng thứ tư đời Lương Vũ Đế là năm Mậu Ngọ. "Điện phục" là năm trăm (theo phép chia đất đời xưa, điện phục là vùng trong vòng năm trăm dặm quanh kinh đô). "Hoàng chung" là mười một (hoàng chung là luật đầu trong mười hai luật âm nhạc, ứng với tháng mười một). Vậy là năm trăm mười một năm thì lở. Từ năm Đại Đồng thứ tư tính ngược lên năm trăm mười một năm, được năm Mậu Tý, năm Kiến Vũ thứ tư đời Hán Quang Vũ Đế. "Tam thượng canh" là ngày canh thượng tuần tháng ba. Năm ấy ngày mồng một tháng ba là ngày Tân Tị, đến mồng mười là ngày Canh Dần, tức ngày đầu tháng ba chôn ở Chung Sơn. "Thất trung tị" là tháng bảy, mồng một là ngày Mậu Ngọ, đến ngày mười hai là ngày Kỷ Tị, là ngày mộ bắt đầu lở; vậy biết ngày ấy là Kỷ Tị. "Tiếp thần" là mười hai (đủ một vòng mười hai địa chi, tức mười hai con giáp dùng để tính thời gian). Từ tháng ba năm Kiến Vũ thứ tư đến tháng bảy năm Đại Đồng thứ tư, tổng cộng sáu nghìn ba trăm mười hai tháng; mỗi tháng có một lần giao hội (lúc mặt trời và mặt trăng gặp nhau, tức ngày sóc đầu tháng), nên nói "sáu nghìn ba trăm lần tiếp thần giao". "Hai chín" là mười tám, "chồng ba" là sáu, cuối cùng nói "bốn trăm", thì biết "sáu" là hàng nghìn, "mười tám" là hàng vạn. Từ ngày Canh Dần mồng mười tháng ba năm Kiến Vũ thứ tư lúc mới chôn đến ngày Kỷ Tị mười hai tháng bảy năm Đại Đồng thứ tư lúc mới lở, tính được mười tám vạn sáu nghìn bốn trăm ngày, nên nói "hai chín, chồng ba, bốn trăm thì lở".
Những điều ông ấy nói chỉ là số năm, tháng, ngày mà thôi. Xét theo năm thì năm trăm mười một khớp với "điện phục, hoàng chung"; nói theo tháng thì sáu nghìn ba trăm mười hai khớp với "sáu nghìn ba trăm lần tiếp thần giao"; bàn theo ngày thì mười tám vạn sáu nghìn bốn trăm khớp với "hai chín, chồng ba, bốn trăm thì lở". Từ "ngày canh thượng tuần tháng ba" đến "ngày tị trung tuần tháng bảy", theo lịch mà tính đều không sai. Năm, tháng, ngày đã nêu, chỉ cần sai một số là không khớp nhau nữa. Suy ý người chọn đất, hẳn là đợi tôi nói ra; ngài hỏi đến tôi cũng là do duyên số khiến vậy. Tôi làm quan đã lâu, nghề học bỏ bê, ý người xưa lại khó đoán thấu, xin ngài hỏi thêm người giỏi, thỉnh thoảng báo cho tôi biết. Sứ về, không nói thêm được (?). Trịnh Khâm Duyệt xin thưa."
Lời ghi: Trong niên hiệu Trinh Nguyên, Lý Cát Phủ làm Thượng thư Đồn điền viên ngoại lang (quan phó coi việc ruộng đồn điền thuộc Thượng thư tỉnh) kiêm Thái thường bác sĩ (học quan bàn về lễ nghi trong ty Thái thường). Bấy giờ người cùng họ là Lý Tốn làm Hộ bộ lang trung (quan coi một ty trong bộ Hộ). Một hôm rảnh rỗi ở Nam cung (tức Thượng thư tỉnh), bàn đến các nhà nho giỏi thuật học đời gần đây, Tốn bảo Cát Phủ: "Cố Hữu khuyết kiêm Tập Hiền điện trực học sĩ (học sĩ làm việc ở điện Tập Hiền, nơi giữ và biên soạn sách vở) Trịnh Khâm Duyệt nghiên cứu thuật số (môn suy đoán vận mệnh, việc đời qua con số, lịch pháp) rất tinh, suy nghĩ thấu chỗ sâu kín, có lẽ cả nhà sư Nhất Hạnh cũng không bằng. Chỉ vì bị trời ngăn trở trên đường đời nên tiếng tăm không nổi lắm, chú có biết không?" Cát Phủ đáp: "Anh lấy gì mà xét được thế?" Tốn nói: "Trong niên hiệu Thiên Bảo, ẩn sĩ Thương Lạc là Nhậm Thăng Chi tự kể rằng ông tổ năm đời làm Thái thường nhà Lương, năm Đại Đồng thứ tư được một bài minh cổ dưới chân Chung Sơn, văn bí hiểm, đi hỏi khắp các nhà nho đương thời mà không ai hiểu ý. Ông bèn niêm phong bài minh, dặn các con: 'Con cháu ta đời đời hãy đem bài minh này hỏi những người thông hiểu, nếu có người giải được thì ta không còn ân hận.' Đến đời Thăng Chi, ông vốn ham đạo, học rộng, nghe tiếng Khâm Duyệt bèn kể với ông ý nguyện của tổ tiên. Khâm Duyệt bảo: 'Ông chép ra cho tôi xem, tôi thử nghĩ xem.' Thăng Chi viết thư gửi bài minh đến. Lúc ấy Khâm Duyệt vừa vâng mệnh triều đình đi sứ, đang lên xe ở trạm Trường Lạc, nhận được bài minh liền suy ngẫm, đi đến sông Tư, tất cả ba mươi dặm, thì vỡ lẽ. Cho nên thư ông mới viết: 'ngồi trên yên ngựa mà suy nghĩ, cũng hiểu ra được ít nhiều.' Chẳng lạ lắm sao!"
Năm Tân Mùi, Cát Phủ chuyển làm Giá bộ viên ngoại lang (quan phó coi ty Giá bộ, lo xe ngựa, trạm dịch). Con Khâm Duyệt là Khắc Quân từ chức Tư lục (viên coi sổ sách, giấy tờ) phủ Kinh Triệu được bổ làm Tư môn viên ngoại lang (quan phó coi ty Tư môn, lo việc cửa ải, cổng thành). Cát Phủ mấy lần đem lời Tốn ra hỏi lại. Khắc Quân tuy xác nhận đúng như thế, nhưng tự nói đã mất bản thảo; mỗi khi nhớ đến lời kín ấy mà muốn tìm thì không thấy. Cát Phủ rất lấy làm tiếc. Năm Nhâm Thân, Cát Phủ bị giáng làm Trưởng sử (quan phụ tá cho thứ sử) Minh Châu. Trong vùng hải đảo có một người họ Trương tên Dương, vì thông hiểu Kinh Dịch nên được quan đứng đầu châu kính trọng, mời về ở trong phủ. Nhân giảng chuyện bói toán theo Chu Dịch, ông ấy liền đem thư của Khâm Duyệt cho Cát Phủ xem. Cát Phủ mừng được bức thư, vỗ tay còn hơn được của báu, liền sắp xếp biên chép lại, rồi viết thêm một bài luận rằng:
"Đất một nấm gò vốn vô tình; gặp mưa mà lở là chuyện tình cờ; thế mà người thấu suốt tượng số (phép suy đoán qua hình tượng và con số trong Kinh Dịch) đã định sẵn từ mười tám vạn sáu nghìn bốn trăm ngày trước. Huống chi vận trị hay loạn của đất nước, mệnh hanh thông hay khốn cùng của con người, chuyện thánh hiền không gặp thời, chuyện vua tôi tình cờ hợp nhau: như Khương Tử Nha câu được ngọc hoàng có khắc chữ mà được tôn làm Thượng phụ; Khổng Tử than chim phượng không đến (điềm thánh nhân gặp thời) mà đành làm kẻ lang thang đất khách; Phó Duyệt được vua Vũ Đinh nằm mộng thấy rồi tìm ra ở nơi đồng nội chân núi; Trương Tử Phòng được thần nhân trao sách trên cầu — thảy đều là điềm đã định sẵn cả. Thế mà Khổng Tử ngồi chưa ấm chiếu đã đi, Mặc Tử chưa kịp đợi ống khói nhà mình ám đen đã đi (ý nói bôn ba không lúc nào yên), sao lại lo toan vất vả đến thế? Rời nước Tề mà vội vớt gạo đang vo để đi ngay; Giả Nghị đến sông Tương làm bài văn viếng (Khuất Nguyên) ném xuống sông, sao lại quyến luyến đến thế? Phải chăng bậc đại thánh đại hiền vẫn còn mê lẽ tính mệnh? Hay là đành chịu lấm thân để giữ đạo, chỉ cho người đời thấy đạo làm người không thể bỏ? Ta không thể biết được.
Khâm Duyệt ít lâu sau từ chức Hữu khuyết lên làm Điện trung thị ngự sử (quan giám sát lễ nghi, phép tắc trong triều), bị tể tướng đương thời là Lý Lâm Phủ ghét, đẩy ra ngoài, suốt đời không hiển đạt. Vì thế ta thuật lại điều mình được nghe, ghi nối sau hai bức thư, để làm rõ sự thần diệu của việc bói toán, tài hiểu thấu từ xa của người sáng suốt, và chuyện may rủi đều có số định; gửi cho những người ưa chuyện lạ, làm thứ đáng thưởng thức cho kẻ học đời sau. Bấy giờ là ngày hai mươi tám tháng mười một năm Trinh Nguyên thứ chín. Lý Cát Phủ người Triệu quận ghi." (Trích từ sách Dị văn ký.)
Thái Bình quảng ký, quyển 391 (hết).
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn, gồm bốn kho kinh, sử, tử, tập).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video