Thái Bình quảng ký, quyển 392 — Đời Tống, nhóm Lý Phưởng biên soạn — Minh ký, phần hai (minh ký: các chuyện về những bài minh, tức lời văn khắc trên đá, kim loại, gỗ… để ghi việc hoặc báo trước điều sẽ xảy ra).
Hàn Dũ — Bùi Độ — Trương Duy Thanh
Vương Phan — Liễu Quang — Lý Phúc
Hùng Bác — Vương Kính Chi — Vương Thừa Kiểm
HÀN DŨ
Phía nam Tuyền Châu có một ngọn núi. Núi vọt lên cao, dựng đứng như vách tường. Dưới chân núi có một cái đầm sâu không lường được, chu vi hơn mười mẫu (mẫu: đơn vị đo diện tích ruộng đất). Trong đầm có thuồng luồng và cá sấu, thường gây hại cho người. Ai lỡ đến gần, hoặc trâu ngựa ra uống nước, đều bị chúng nuốt mất. Người Tuyền Châu khổ vì chúng đã nhiều năm. Vì thế, có những nhà ở gần núi dắt vợ con dời sang quận khác để tránh tai hoạ.
Năm Nguyên Hoà thứ năm (năm 810), một đêm người ta nghe phía nam núi có sấm sét nổi lên dữ dội, chấn động mấy trăm dặm, giống như núi lở. Cả quận kinh hãi. Dân làng cùng trâu ngựa, gà chó đều kêu thất thanh, ngã lăn ra đất, mồ hôi chảy khắp mình. Ngói trên mái nhà va vào nhau, cây cối bật cả gốc. Từ giờ Tuất đến giờ Tý (khoảng 7 giờ tối đến 1 giờ sáng), sấm sét mới dứt.
Sáng hôm sau, người ta đến xem thì thấy núi đã sụp. Vách đá cao mấy trăm nhận (nhận: đơn vị đo chiều cao thời xưa, mỗi nhận khoảng bảy tám thước) gần như đổ hết xuống, lấp đầy cái đầm. Nước tràn ra khắp đồng. Máu thuồng luồng loang khắp nơi, có màu như vàng (?). Trên vách đá còn lại có mười chín chữ được đục khắc, nét chữ rất cổ, người có học lẫn dân thường trong quận không ai đọc được. Từ đó dân ở quanh đấy không còn bị hại nữa. Người sợ hãi đã yên lòng, người dời đi cũng trở về, dựng nhà cửa san sát trên vùng đất ấy. Quan thái thú (quan đứng đầu một quận) nhân đó đặt tên vùng này là làng Thạch Minh (nghĩa là "làng Đá Khắc"), vì lấy những chữ trên đá làm bài minh, đồng thời để ghi lại điều kỳ lạ.
Về sau có người khách ở Tuyền Châu chép lại được những chữ ấy (?), mang đến Đông Lạc (tức Lạc Dương). Lúc ấy Hàn Dũ, người về sau làm Lại bộ thị lang (quan phó của bộ Lại, bộ trông coi việc tuyển chọn, bổ nhiệm quan lại), đang từ chức thượng thư lang (quan làm việc trong các bộ ở triều đình) ra làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) huyện Hà Nam. Ông xem và đọc được. Bài văn ấy nói: "Chiếu lệnh: báo cho loài cá sấu đen đỏ biết. Ông Trời khiến giết kẻ hại trâu hại người (?). Thần Nhâm Quý viết (Nhâm, Quý: hai thiên can thuộc hành Thuỷ, ở đây chỉ thần coi việc nước). Gấp, gấp!" Xét kỹ ý nghĩa thì dường như đó là lời Thượng đế quở trách loài thuồng luồng, ra lệnh giết lũ gây hại. Chữ ấy viết theo lối triện khoa đẩu (lối chữ cổ, nét đầu to đuôi nhỏ như con nòng nọc), cho nên người Tuyền Châu không ai đọc được. (Trích từ "Tuyên thất chí")
BÙI ĐỘ
Năm Nguyên Hoà thứ nhất (năm 806), mùa thu tháng chín, tiết soái (viên tướng cầm quân, cai quản cả một vùng) đất Hoài Tây là Ngô Thiếu Thành chết, con là Ngô Nguyên Tế chống lại mệnh lệnh triều đình. Vua xuống chiếu cho các trấn giáp với Hoài Tây đem quân đánh từ bốn phía, nhưng mấy năm vẫn không thắng. Năm thứ mười ba (năm 818), vua triệu thừa tướng (quan đứng đầu triều đình) là Tấn quốc công (tước hiệu được phong) Bùi Độ làm tướng đi đánh.
Bùi Độ đến nơi, sai phong nhân (người coi việc đắp luỹ, đào hào) đào hào sâu thêm. Khi đào đất, có người nhặt được một hòn đá, trên khắc một bài minh bằng lối chữ điêu trùng (lối chữ cổ, nét uốn lượn như hình sâu bọ). Phong nhân mang dâng lên Bùi Độ. Bài văn viết: "Đáy giếng một cây tre, tre màu xanh thẫm thẫm (?). Gà chưa béo, rượu chưa chín. Các chàng chặn xe hãy nên rụt lại." Bùi Độ đưa cho các từ sự (quan phụ tá) xem và bảo họ giải nghĩa, nhưng không ai hiểu được.
Bùi Độ đang suy nghĩ thì có một người lính từ trong hàng ngũ nhảy ra chúc mừng: "Ngô Nguyên Tế trái mệnh thiên tử, thả quân cuồng bạo, mưu làm phản. Nhờ uy đức thánh minh của thiên tử hợp với đức của thừa tướng, nay tên giặc nghịch sắp bị bắt rồi. Xin mạn phép mừng công thừa tướng." Bùi Độ kinh ngạc hỏi lý do. Người lính đáp: "Phong nhân được hòn đá khắc minh, đó chính là điềm báo. Câu 'Đáy giếng một cây tre, tre màu xanh thẫm thẫm' là nói Ngô Thiếu Thành từ một tên lính trong hàng ngũ mà nắm được mười vạn quân, làm tiết soái một phương, đồng thời ví sự vinh hiển của hắn. 'Gà chưa béo' là nói không có thịt: chữ 'phì' (béo) bỏ phần 'nhục' (thịt) đi thì còn lại chữ 'kỷ'. 'Rượu chưa chín' là nói không có nước: chữ 'tửu' (rượu) bỏ phần 'thuỷ' (nước) đi thì còn lại chữ 'dậu'. 'Các chàng chặn xe' là chỉ binh lính. 'Hãy rụt lại' là nói nên lui về giữ chỗ của mình. Suy ra thì đến ngày Kỷ Dậu (tên ngày tính theo can chi, tức cách ghép một trong mười thiên can với một trong mười hai địa chi để gọi tên ngày, năm) sẽ thắng. Nếu chưa đến ngày ấy thì cứ chờ."
Bùi Độ mừng rỡ, quay sang bảo những người hầu hai bên: "Người lính này là người giỏi giải đoán." Ông vừa khen vừa lấy làm lạ. Mùa đông tháng mười năm ấy, tướng quốc (quan đầu triều, ở đây là cách gọi tôn) Lý Tố dẫn quân vào Hoài Tây, bắt sống Ngô Nguyên Tế, dẹp sạch bọn phản loạn. Bùi Độ đối chiếu ngày, quả đúng là ngày Kỷ Dậu. Bùi Độ càng phục tài giải đoán của người lính, cất nhắc anh ta làm tỳ tướng (tướng phó). (Trích từ "Tuyên thất chí")
TRƯƠNG DUY THANH
Phía bắc núi Hắc Sơn có miếu Lý Vệ công (người được phong tước Vệ quốc công). Trong niên hiệu Bảo Lịch (825–827), Trương Duy Thanh cai quản vùng Thiền Vu (?). Viên từ sự (quan phụ tá) của ông là Lư Lập từng nằm mộng thấy một người cao lớn mặc áo đen bảo: "Ta ở miếu Vệ công đã lâu, mong ông dời ta vào trong thành của quân." Nói xong người ấy đi mất. Sáng ra, Lư Lập không hiểu ý, liền vào thưa với Trương Duy Thanh: "Vệ công có công lớn với nước, nay miếu đổ nát, mưa gió dầm dề hư hại quá nặng. Xin cho sửa sang lại phần đất, phần gỗ." Duy Thanh mừng, chấp thuận lời xin.
Trước đó, phủ Thiền Vu thấy Trương Duy Thanh có công giáo hoá tốt đẹp, bèn kể lại thành tích cai trị của ông, sai viên quân Lạc Trung dâng biểu tâu lên vua. Vua xuống chiếu sai trung thư xá nhân (quan ở sảnh Trung thư, chuyên soạn thảo chiếu chỉ) là Cao Dực soạn bài văn ghi việc ấy để khắc vào bia. Chiếu đã đến mà chưa có đá làm bia. Duy Thanh vừa sai người đi lấy đá ở quận Vân Trung, chưa về.
Đến khi sửa miếu Vệ công, xúc đất phía tây miếu, người ta được một hòn đá vuông và dài, phía dưới có khắc nổi chữ "Trương", nhìn rõ ràng. Thợ mang dâng lên Duy Thanh. Duy Thanh mừng nói: "Trời ban đá bia cho ta!" Ông liền gọi các từ sự đến xem. Lư Lập vừa kinh ngạc vừa lấy làm lạ, đứng dậy chúc mừng và kể lại giấc mộng trước. Thế là họ dùng hòn đá ấy làm bia, khắc bài văn của Cao công lên. (Trích từ "Tuyên thất chí")
VƯƠNG PHAN
Trong niên hiệu Thái Hoà (827–835), Vương Phan làm quan liêm vấn (quan đi xét hỏi, giám sát quan lại và dân tình một vùng) ở Đan Dương, nhân đó cho đào hào quanh thành. Đào sâu mấy thước thì được một hòn đá có khắc bài minh: "Núi có đá, đá có ngọc, ngọc có vết, liền thôi." Thợ nhặt được, trình bày đầu đuôi rồi dâng lên Vương Phan. Vương Phan suy xét ý nghĩa rất lâu mà không giải được, bèn sai các quan thuộc hạ giải, nhưng không ai phân tích được.
Mấy hôm sau, có một ông lão xin gặp viên lại (người giúp việc ở nha môn) của Vương Phan, nói nhỏ: "Tôi nghe Vương công được hòn đá khắc minh, nay đã có ai giải chưa?" Viên lại đáp: "Ông ấy đang suy nghĩ. Nghĩa của nó là thế nào? Ông giải được chăng?" Ông lão nói: "Đây là điềm chẳng lành. 'Núi có đá, đá có ngọc, ngọc có vết, liền thôi' đều là kể dòng dõi của Vương công. Tổ tiên của ông ấy tên là Khâm (chữ này có phần chữ 'sơn', nghĩa là núi). Khâm sinh ra Sở (chữ này có phần chữ 'thạch', nghĩa là đá). Xét theo mặt chữ thì đó là 'núi có đá'. Sở sinh ra Phan (chữ này có phần chữ 'ngọc'), đó là 'đá có ngọc'. Con của Phan tên là Hà Hưu ('hà' nghĩa là vết trên ngọc, 'hưu' nghĩa là thôi), đó là 'ngọc có vết, liền thôi'. Chữ 'thôi' là điềm dứt tuyệt. Suy ra thì dòng dõi sẽ bị dứt chăng?" Viên lại cảm ơn. Ông lão nói xong thì bỏ đi. Đến mùa đông năm Thái Hoà thứ chín (năm 835), Vương Phan chết, cả họ bị giết sạch, quả đúng như lời ông lão giải. (Trích từ "Tuyên thất chí")
LIỄU QUANG
Trong niên hiệu Thái Hoà có người tên Liễu Quang, từng đi chơi phương nam. Nhân đi đường núi, gặp lúc trời chiều (?), ông lạc vào một khe núi. Thông mọc dẫn lối quanh co, đi được mấy dặm thì đến một thạch thất (gian nhà bằng đá, hang đá), mây nước bao quanh, suối trong phun tóe khắp nơi. Trong thất có nệm, có giường như có người ở; trước mặt là ráng mây và màu núi xanh biếc, quả thật không phải cõi người.
Liễu Quang đứng bên dòng nước ngắm nhìn hồi lâu, chợt thấy một cái vò úp trên đất. Ông mở ra thì thấy dưới vò có một mạch suối, chu vi chưa đầy một thước, nước trong vọt lên. Ông cầm chén múc uống, thấy ngọt như rượu ngọt. Uống hơn mười chén thì say lắm, bèn nằm lên giường. Đến sáng mới tỉnh, nhìn lên vách đá thấy có rất nhiều chữ chạm khắc, ông bèn chép lại, bỏ vào tay áo. Lời rằng:
"Năm Mão của Võ, năm thứ tám (?) của vua Nghiêu. Ta bỏ chỗ ngủ của ta, ta rời tấm bình phong của ta (bình phong đặt sau ngai vua). Sâu thăm thẳm, cao vời vợi, người không biết ta, cũng không nhắc đến ta. Từ nay về sau hơn hai trăm năm, ánh lửa rực rỡ, hoà hoà buổi đầu. Phương đông có con thỏ, đầu nhỏ, đuôi nguyên. Đi qua đường ta, đến làng ta, uống suối ta mà say, lên giường ta mà ngủ. Khắc trên vách ấy, nghĩa ấy thâm sâu; ai sẽ giải được? Chàng ở Đông Bình."
Liễu Quang đọc đi đọc lại, lấy làm lạ. Rồi ông theo lối mòn đi ra mấy chục bước, quay lại nhìn thì gian thạch thất đã biến mất hoàn toàn. Liễu Quang tìm hiểu mãi mà không ra nghĩa. Có một người học trò họ Lã xem rồi giải. Ít lâu sau, Lã sinh bảo: "Tôi đã hiểu hết rồi. Đây là lời của người đắc đạo (người tu hành đã đạt đạo, thành tiên). Lúc nhà Đường mới dựng nước, đặt niên hiệu là Vũ Đức. Năm Vũ Đức thứ hai là năm Kỷ Mão, vậy 'năm Mão của Võ' đã rõ nghĩa, tức là năm Vũ Đức thứ hai. 'Vua Nghiêu' là chỉ hiệu Thần Nghiêu của Đường Cao Tổ. 'Năm thứ tám' cũng là chỉ năm thứ hai (?). 'Ta bỏ chỗ ngủ, ta rời bình phong' là nói việc người ấy ra đi, tức thời điểm từ bỏ hẳn cõi đời là năm Vũ Đức thứ hai. 'Sâu thăm thẳm, cao vời vợi, người không biết ta, cũng không nhắc đến ta' là nói việc ấy mà người đời không biết. 'Từ nay về sau hơn hai trăm năm' là nói đến lúc ông tới; từ đầu nhà Đường đến nay quả đã hơn hai trăm năm.
"'Ánh lửa rực rỡ, hoà hoà buổi đầu': 'ánh lửa rực rỡ' là chỉ năm Đinh Mùi. Lửa chẳng phải ứng với Bính Đinh ở phương nam sao? (Theo thuyết ngũ hành, tức thuyết cho rằng vạn vật do năm yếu tố Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ tạo thành và chi phối, thì hai can Bính, Đinh thuộc hành Hoả, ứng với phương nam.) Chi Mùi cũng là ngôi thuộc hành Hoả. 'Hoà hoà buổi đầu' là nói thiên tử ngày nay đặt niên hiệu là Thái Hoà, 'buổi đầu' tức là năm thứ nhất. 'Phương đông có con thỏ, đầu nhỏ, đuôi nguyên' là nói họ tên của ông. Phương đông ứng với Giáp Ất, thuộc hành Mộc (cây); thỏ là chi Mão; chữ 'mão' ghép bên cạnh chữ 'mộc' thành chữ 'Liễu'. 'Đầu nhỏ, đuôi nguyên' là chữ 'Quang' (phần trên chữ này giống chữ 'tiểu' nghĩa là nhỏ, phần dưới giống phần cuối chữ 'nguyên'). 'Đi qua đường ta, đến làng ta' là nói việc ông đến. 'Uống suối ta mà say, lên giường ta mà ngủ' là nói việc ông dừng lại ở đó. 'Khắc trên vách ấy, nghĩa ấy thâm sâu; ai sẽ giải được? Chàng ở Đông Bình' là nói nghĩa ấy thâm sâu mà chỉ một mình tôi giải được; Đông Bình là quê của tôi." Như vậy càng thêm đáng tin. Giải ra như thế thì quả đúng là lời ghi để lại của người đắc đạo. (Trích từ "Tuyên thất chí")
LÝ PHÚC
Lầu chuông của quán Thái Thanh (quán: nơi thờ cúng và tu hành của đạo sĩ) ở núi Bắc Mang, Lạc Kinh (tức Lạc Dương), trong niên hiệu Hàm Thông (860–874) đời Đường, bỗng nhiên sụp đổ. Có một cây xà nhà bên trong rỗng, mỗi khi người ta chống đẩy chạm vào thì bên trong có vật lăn lóc, gõ va kêu thành tiếng. Người ta rủ nhau kéo đến xem. Đạo sĩ Lý Uy Nghi không muốn người tụ tập, bèn sai bổ cây xà ra, trong đó được một tấm ván sơn đen, có chữ khảm vàng: "Núi nước ai không lời, năm đầu gặp Phúc sửa lại."
Đạo sĩ mang trình các quan ở Lạc Dương, nhưng không ai hiểu được. Tướng công (cách gọi tôn quan lớn) Lý Phúc thôi giữ chức trấn thủ Tây Xuyên, trở về Lạc Dương, thấy bài văn này, đọc đi đọc lại kỹ càng mấy lượt, rồi bảo quán chủ (người đứng đầu quán): "Xin cứ tính số thợ, gom người làm; tôi sẽ lấy tiền lương bổng còn dư một mình sửa sang cho xong. Trăm năm trước, người có trí tuệ đã khắc ghi ý mình, nay đã khớp với ngày hôm nay (?), sao có thể không dựng lại quán được?"
Đến khi quán sửa xong, có người hỏi duyên cớ. Lý Phúc nói: "'Núi nước ai không lời' chính là tên huý (tên thật của vua, kiêng không được gọi) của đương kim hoàng thượng (vua Hàm Thông tên là Thôi: chữ 'thuỳ' nghĩa là 'ai' bỏ phần 'ngôn' nghĩa là 'lời' đi thì còn lại chữ 'chuy'; ghép chữ 'thuỷ' (nước), chữ 'sơn' (núi) với chữ 'chuy' thì thành chữ 'Thôi'). 'Năm đầu gặp Phúc' là nói Phúc ta vào năm đầu niên hiệu ra làm trấn thủ, được bổng lộc rồi trở về. Phúc không sửa thì còn đợi ai nữa?" (Trích từ "Ngọc đường nhàn thoại")
HÙNG BÁC
Hùng Bác vốn là viên lại giữ bến đò ở Kiến An. Bờ sông lở, lộ ra một ngôi mộ cổ, dây leo quấn quanh quan tài. Bên cạnh có tấm đá khắc bài minh: "Muốn sụp mà không sụp, vì dây leo buộc giữ; muốn rơi mà không rơi, vì cát đỡ lấy. Năm trăm năm sau gặp Hùng Bác." Hùng Bác lúc ấy nghèo, cùng một vị sư già (?) quyên góp tiền chôn cất lại. Về sau Hùng Bác làm đến chức thứ sử (quan đứng đầu một châu) Kiến Châu. (Trích từ "Kê thần lục")
VƯƠNG KÍNH CHI
Cửa tây bắc của thành Nghiệp Đô cũ gọi là cửa Phương Lâm. Vương Kính Chi, dân thôn Tề, là một trong những nhà nghèo nhất trong sổ hộ tịch, thường sống bằng nghề kiếm củi, cắt cỏ. Mùa thu tháng chín năm Bính Ngọ, nhân đào một gốc cây dưới đài Đồng Tước, đất bỗng lún xuống một chút. Ông theo đó lấy mai đào sâu chừng ba thước thì được một hòn đá xanh to bằng cái chậu, bèn ra sức moi lên. Hòn đá bỗng vỡ làm đôi như vỏ trứng nứt ra. Bên trong có một cái hộp đá xanh dài hơn một thước (khoảng một thước tám tấc), dày ba tấc, rộng bốn tấc. Kính Chi sợ hãi, bỏ vào sọt mang về.
Rửa bằng nước thì thấy hộp ấm nhuận, sáng rực, thật là của báu hiếm lạ. Bốn bên và mặt sau nổi hình rồng bay phượng múa cùng hoa lá, chạm trổ kỳ lạ, dường như không phải do sức người làm ra. Từ từ mở ra, bên trong có một tấm ngọc trắng, trên khắc sáu hàng chữ đại triện (lối chữ cổ, nét cong, dùng trước đời Tần). Văn rằng: "Thượng thổ ba hôi, trừ hư trừ Y Doãn, đông bắc bát cửu dư, Tần Triệu đa ứng phân, ngũ ngọc bạch ti trúc mộc tử, thế thế cư, đãn phòng lục lục bách, trung ngoại thế chủ lưu nan, như quốc như." (Đại ý theo mặt chữ: "Trên đất, Ba, tro; trừ hư, trừ Y Doãn; đông bắc, tám chín, còn dư; Tần, Triệu, nhiều, ứng chia; năm, ngọc, trắng, tơ, tre, gỗ, con; đời đời ở; chỉ đề phòng sáu sáu trăm; trong ngoài, chủ đời, để lại hoạn nạn; như nước như…" (?) — đây là lời ẩn ngữ, chưa ai giải được.)
Thế rồi Kính Chi mang dâng lên vị soái đất Nguỵ là Lạc Ngạn Chân. Ngạn Chân thưởng cho một bó lụa và miễn thuế cho mảnh đất ấy. Cũng không ai hiểu thấu được lời văn kia. Than ôi! Vào các đời họ Tào, họ Thạch, họ Cao, đó là lúc vương khí (khí tốt báo hiệu bậc đế vương) và vận may của đất Nghiệp tụ về, nên người hiền tài rất đông. Biết đâu chẳng có người ngầm thấy trước việc đời sau có kẻ thâu tóm gió mây (tức nổi lên tranh giành thiên hạ), xé nát núi sông (tức chia cắt đất nước), nên chôn tấm ngọc để ghi lại (?). Nay đá đã lộ ra, việc ấy sắp có điềm ứng nghiệm rồi. (Trích từ "Ngọc hạp ký" của Hoàng Phủ Mục)
VƯƠNG THỪA KIỂM
Thời nước Thục của họ Vương, tiết độ sứ (chức quan nắm cả quân sự lẫn hành chính một vùng) Tần Châu là Vương Thừa Kiểm đắp thành phòng giữ người Phiên (các tộc ở phía tây). Đắp đến dưới chân núi Thổ Khuê thì đào được một cỗ quan tài bằng sành, bên trong không có xác, chỉ có một miếng lưỡi, màu thịt hồng tươi, cứng như sắt đá. Trên lưỡi chỉ có một chiếc đầu lâu (?), trong đó có một đồng tiền cổ; có hai con ruồi vụt bay đi.
Có một phiến đá khắc chữ triện: "Năm Khai Hoàng thứ hai (năm 582) đời Đại Tuỳ, vợ của thứ sử Vị Châu Trương Sùng là phu nhân họ Vương, hai mươi lăm tuổi. Gả cho Sùng ba năm thì có thai, ốm nghén rồi mất. Minh rằng: Phía bắc đường xe, phía nam núi Khuê; ngọc chôn sâu thẳm, hương vùi ngào ngạt. Khắc vào đá bền này, tiếng thơm để lại sáng rỡ. Đất đổi gò thành hang (ý nói cuộc đời biến đổi), hiểm trở xếp thành hào thành. Năm Bính thuộc niên hiệu Càn Đức, kẻ phá mộ là Hợp Lang." Năm ấy là năm Càn Đức thứ sáu của nguỵ triều (triều đại không chính thống), tức năm Bính Tý. "Kẻ phá mộ là Hợp Lang": Hợp Lang chính là tên tục lúc nhỏ của Vương Thừa Kiểm. (Trích từ "Ngọc Khê súc sự" (?))
Thái Bình quảng ký, hết quyển 392
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh sai biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video