Thái Bình quảng ký, quyển 402. Đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn. Mục Báu vật (phần ba).
Tùy hầu; Yến Chiêu vương; Hán Cao hậu;
Hán Chương Đế đời Hậu Hán; Lương Vũ Đế; Hỏa châu;
Mắt cá voi; Ao ngọc; Ngọc Thiếu Thành;
Ngọc Thanh Nê; Ngọc một tấc; Ngọc báu;
Thủy châu; Lý Miễn; Lý Quán;
Ngọc Thượng Thanh; Người giữ thuyền; Nghiêm sinh;
Trương Văn Quy; Vệ Khánh; Người Hồ bán bánh.
Tùy hầu
Tùy hầu (vua chư hầu nước Tùy thời cổ) đi đường thấy một con rắn lớn bị thương, bèn chữa cho nó. Về sau rắn ngậm một viên ngọc đến đền ơn. Viên ngọc có đường kính một tấc (tấc: đơn vị đo dài thời xưa, khoảng 3 cm), trắng tinh, ban đêm phát sáng như ánh trăng soi. Ngọc này một tên là ngọc Tùy hầu, một tên là ngọc Minh nguyệt (ngọc trăng sáng). (Trích từ sách Sưu thần ký)
Yến Chiêu vương
Yến Chiêu vương (vua nước Yến thời Chiến Quốc) ngồi trên đài Ác Nhật. Khi ấy có con chim đen cổ trắng bay đến đậu chỗ vua, ngậm theo viên ngọc Động Quang (ngọc sáng suốt), tròn, đường kính một thước (thước: khoảng 30 cm). Ngọc này màu đen như sơn, treo lên thì soi sáng như mây và mặt trời; các thần linh cũng không thể giấu được hình bóng của mình trước nó (?).
Ngọc này sinh ra dưới đáy suối Âm Tuyền. Suối ở phía bắc núi Hàn Sơn, trong vùng nước Viên Thủy; nói vậy là vì sóng nước ở đó luôn xoay tròn mà chảy. Có loài trai đen bay lượn đi về giữa năm ngọn núi. Thời Hoàng Đế, Vụ Thành Tử đi chơi núi Hàn Sơn, bắt được con trai đen trên vách núi cao, cho nên biết chuyện này là có thật.
Thời Chiêu vương, nước ở vùng ấy đến dâng ngọc. Vua lấy nước suối Dao Chương (?) rửa sạch bùn cát, than rằng: "Từ khi trời đất có mặt trời mặt trăng đến nay, đã thấy trai đen sinh ngọc tám chín nghìn lần rồi. Loài trai này nghìn năm mới sinh một viên ngọc, ngọc mỗi lần một nhẹ, một nhỏ hơn." Chiêu vương thường cầm ngọc này trong tay; vào tháng nóng nhất, thân thể tự nhiên nhẹ nhõm mát mẻ, nên gọi là ngọc Tiêu Thử Chiêu Lương (ngọc tan nóng, gọi mát). (Trích từ Thập di ký của Vương Tử Niên)
Hán Cao hậu
Thời Hán Cao hậu (Lã hậu, vợ Hán Cao Tổ), triều đình ra chiếu tìm ngọc to ba tấc. Tiên nhân Chu Trọng đang bán ngọc ở chợ Cối Kê bèn dâng lên, được ban một trăm cân vàng. Lỗ Nguyên công chúa riêng mang bảy trăm cân vàng đến tìm Trọng xin ngọc; Trọng lại dâng một viên to bốn tấc. (Trích từ Liệt tiên truyện)
Hán Chương Đế
Năm Nguyên Hòa thứ nhất đời Chương Đế nhà Hậu Hán, có ngọc sáng xuất hiện ở Quán Đào, to như quả mận, sáng rực. Năm thứ ba, có ngọc minh nguyệt xuất hiện ở huyện Hải Hôn, quận Dự Chương, to như quả trứng gà, chu vi bốn tấc tám phân (phân: một phần mười tấc). (Trích từ Liệt tiên truyện)
Lương Vũ Đế
Trong niên hiệu Đại Đồng đời Lương, trời đổ mưa rào, trước điện có ngọc báu đủ màu. Lương Vũ Đế lộ vẻ vui mừng; Ngu Ký dâng bài tụng "Mưa điềm lành". (Trích từ Dậu Dương tạp trở)
Hỏa châu
Đầu niên hiệu Trinh Quán (đời Đường Thái Tông), nước Lâm Ấp dâng hỏa châu (ngọc lửa), hình dạng như thủy tinh, nói là lấy được ở nước La Sát; người nước ấy tóc đỏ, mình đen, răng như thú, móng như chim ưng. (Trích từ Quốc sử toản dị)
Mắt cá voi
Biển Nam có thứ ngọc chính là con ngươi mắt cá voi, ban đêm có thể soi được, gọi là ngọc dạ quang (ngọc sáng đêm). Ngọc nói chung có long châu, là ngọc do rồng nhả ra; có xà châu, là ngọc do rắn nhả ra. Ở Nam Hải có câu tục: "Nghìn viên ngọc rắn không bằng một viên mai khôi", ý nói ngọc rắn rẻ. Mai khôi cũng là tên một loại ngọc. Người Việt có câu tục: "Trồng nghìn mẫu cây quýt không bằng một viên ngọc rồng." Tục người Việt coi ngọc là thứ báu bậc nhất: sinh con gái thì gọi là Châu nương (cô ngọc), sinh con trai thì gọi là Châu nhi (cậu ngọc). Vùng Ngô Việt có tục nói một hộc (hộc: đơn vị đong lường thời xưa, khoảng mười đấu) ngọc sáng quý ngang với ngọc thạch (?). Ở Hợp Phố có chợ ngọc. (Trích từ Thuật dị ký)
Ao ngọc
Ven biển Liêm Châu có hòn đảo, trên đảo có ao lớn gọi là ao ngọc. Hằng năm thứ sử (quan đứng đầu một châu) lo việc cống nạp, tự mình giám sát các hộ mò ngọc xuống ao mò lấy để nộp làm đồ cống và thuế. Các cụ già truyền lại rằng: hễ thái thú (quan đứng đầu quận, ở đây như thứ sử) tham lam thì ngọc bỏ đi nơi khác. Người ta đều mò con trai già, mổ ra lấy ngọc. Ao nằm trên biển, người ta ngờ đáy ao thông với biển; nước ao lại rất sâu, không lường được.
Ngọc to như hạt đậu Hà Lan là ngọc thường; to như viên đạn bắn ná thì thỉnh thoảng cũng có; còn ngọc đường kính một tấc soi sáng cả phòng thì chỉ nghe nói, không sao gặp được. Người ta lại lấy thịt trai nhỏ xâu bằng nan tre, phơi khô, gọi là châu mẫu (mẹ ngọc); người Dung Châu, Quế Châu thường đem làm khô nướng lên để nhắm rượu. Trong thịt có những hạt ngọc nhỏ như hạt kê, mới biết trai trong ao ngọc bất kể lớn nhỏ, trong bụng đều có ngọc. (Trích từ Lĩnh biểu lục dị)
Ngọc Thiếu Thành
Ở phố Thạch Duẩn đất Thục, giữa mùa hè hễ mưa to thường nhặt được những viên ngọc nhỏ nhiều màu. Người ta đồn chỗ đất ấy nằm đúng "mắt biển" (chỗ thông xuống biển), không ai biết rõ nguyên do. Nhà sư đất Thục là Huệ Nghi nói: "Sử cũ chép rằng Thiếu Thành đất Thục được trang trí bằng vàng, ngọc bích, châu ngọc, lông chim trả; Hoàn Ôn ghét sự xa hoa quá mức nên đốt đi. Chỗ ấy lẽ ra chính là đất này. Nay nhặt được ngọc nhỏ, có viên còn có lỗ xâu, chẳng phải là của ấy sao?" (Trích từ Dậu Dương tạp trở)
Ngọc Thanh Nê
Thời Võ Tắc Thiên, một nước phương Tây dâng xương hàm dưới của Tỳ Lâu Bác Xoa Thiên vương (một trong bốn vị Thiên vương hộ pháp trong đạo Phật, trấn giữ phương tây), lưỡi của một vị Bích Chi Phật (bậc tự mình giác ngộ không cần thầy dạy, sống ẩn và không giảng đạo cho người khác), cùng một viên ngọc Thanh Nê (ngọc bùn xanh). Tắc Thiên treo xương hàm và lưỡi cho dân chúng xem: xương hàm to như cái ghế xếp, lưỡi màu xanh to như lưỡi bò; viên ngọc to bằng ngón tay cái, hơi xanh.
Về sau không ai biết quý, đem cúng cho chùa Tây Minh; nhà sư gắn ngọc vào trán tượng Kim Cương (tượng thần hộ pháp đứng canh cửa chùa). Sau đó chùa có buổi giảng kinh, một người Hồ (người các nước phía tây, ở đây chỉ dân buôn từ Tây Vực, Ba Tư) đến nghe, trông thấy ngọc thì nhìn chằm chằm không rời mắt. Như vậy hơn mười ngày, người ấy chỉ đứng dưới viên ngọc mà ngắm kỹ, tâm trí không để vào bài giảng. Nhà sư biết duyên cớ, bèn hỏi: "Ông muốn mua ngọc chăng?" Người Hồ đáp: "Nếu chịu bán, tôi sẽ trả giá cao."
Nhà sư thoạt tiên đòi một nghìn quan (quan: một xâu một nghìn đồng tiền), dần lên đến một vạn quan, người Hồ đều không trả; cuối cùng chốt giá mười vạn quan mà bán. Người Hồ được ngọc, nhét vào trong thịt đùi rồi về nước phương Tây. Nhà sư liền tâu lên; Tắc Thiên ra lệnh tìm người Hồ ấy, mấy ngày sau thì bắt được. Sứ giả hỏi ngọc ở đâu, người Hồ nói đã nuốt vào bụng. Sứ giả định mổ bụng, người Hồ bất đắc dĩ phải lấy ngọc từ trong đùi ra.
Tắc Thiên gọi đến hỏi: "Ngươi bỏ giá đắt mua thứ này để làm gì?" Người Hồ thưa: "Nước phương Tây có hồ Thanh Nê (hồ bùn xanh), trong đó nhiều châu ngọc của báu, nhưng khổ nỗi bùn sâu không lấy được. Nếu ném ngọc này vào hồ, bùn sẽ hóa hết thành nước, của báu có thể lấy được." Tắc Thiên bèn giữ ngọc làm báu vật; đến thời Huyền Tông (?) vẫn còn. (Trích từ Quảng dị ký)
Ngọc một tấc
Gần đây có người Hồ nước Ba Tư đến quán trọ ở Phù Phong, thấy một hòn đá vuông ngoài cửa nhà chủ quán, bèn quanh quẩn ở đó mấy ngày. Chủ quán hỏi duyên cớ, người Hồ nói: "Tôi muốn lấy hòn đá để nện vải lụa." Rồi đưa hai nghìn đồng tiền xin mua. Chủ quán được tiền rất vui, đưa đá cho. Người Hồ chở đá ra ngoài địa giới, bổ ra được một viên ngọc đường kính một tấc, lấy dao rạch dưới nách, giấu ngọc vào trong, rồi về nước.
Đi thuyền vượt biển hơn mười ngày, thuyền bỗng như sắp chìm. Người trên thuyền biết là thần biển đòi của báu, bèn lục soát khắp nơi, không tìm được của báu gì để dâng thần, liền định quăng người Hồ xuống biển. Người Hồ sợ, rạch nách lấy ngọc ra. Người trên thuyền khấn: "Nếu thần đòi viên ngọc này, xin hãy hiện ra nhận lấy." Thần biển bèn đưa lên một bàn tay rất to, nhiều lông, nâng viên ngọc đi mất. (Trích từ Quảng dị ký)
Ngọc báu
Phía sau chùa Nhạc ở Hàm Dương có chiếc mũ của Chu Vũ Đế, trên mũ đính một viên ngọc to như quả mơ (?); các đời đều không coi là báu vật. Thời Thiên hậu (Võ Tắc Thiên), có một người học trò đi qua chùa, thấy ngọc, đùa nghịch gỡ lấy. Trời mưa to (?), anh ta đến cổng chùa thay áo, lấy vải lót bọc ngọc đặt dưới chân tượng Kim Cương, rồi quên mất. Hôm sau anh đi Dương Châu để thu nợ.
Dọc đường anh nghỉ trọ ở Trần Lưu, ban đêm nghe mấy người Hồ đang thi khoe của báu, bèn khoác áo sang xem, nhân đó kể chuyện viên ngọc đính trên mũ. Đám người Hồ kinh ngạc nói: "Từ lâu đã biết Trung Quốc có báu vật này, chúng tôi đang định đi tìm." Người học trò nói đã để quên mất rồi. Bọn người Hồ than tiếc, nài nỉ: "Nếu ông lấy được, sẽ có vàng lụa đền đáp. Nay ông đi Dương Châu thu nợ được bao nhiêu?" Người học trò nói năm trăm nghìn tiền. Bọn người Hồ bèn gom đủ năm trăm nghìn đưa cho, bảo anh quay về lấy ngọc.
Người học trò đến dưới chân tượng Kim Cương, ngọc vẫn còn đó, bèn mang về gặp người Hồ. Bọn họ mừng rỡ vỗ tay, ăn uống vui vẻ hơn mười ngày mới bàn chuyện mua, hỏi anh muốn bao nhiêu. Người học trò cố nói cho thật cao, đòi một nghìn quan. Người Hồ cười lớn: "Sao lại làm nhục viên ngọc này đến thế!" Rồi cùng mọi người định giá năm vạn quan; cả bọn góp tiền mua, lại mời người học trò cùng ra biển để xem viên ngọc đáng giá thế nào. Người học trò cùng đi.
Trên bờ biển Đông, người Hồ đứng đầu dùng nồi bạc nấu đề hồ (váng sữa tinh luyện, thứ bơ sữa tinh khiết nhất), lại lấy bình vàng đựng ngọc đặt vào trong đề hồ mà nấu tiếp. Vừa được bảy ngày thì có hai ông già cùng mấy trăm người theo hầu mang của báu đến chỗ người Hồ xin chuộc; người Hồ một mực giữ không cho. Mấy ngày sau họ lại mang của báu chất cao như núi, nói muốn chuộc ngọc, người Hồ vẫn không cho. Đến hơn ba mươi ngày, những người ấy tản đi; có hai long nữ (con gái rồng) trắng trong, đoan trang xinh đẹp lao vào bình ngọc, ngọc với hai cô gái hòa lại thành một thứ cao.
Người học trò hỏi những người đến chuộc là ai. Người Hồ đáp: "Ngọc này là báu vật lớn, phải có hai long nữ canh giữ. Bầy rồng thương con gái nên mang của báu đến chuộc. Ta muốn cầu độ thế (thoát khỏi cõi đời, thành tiên), há lại màng đến giàu sang trên đời sao?" Rồi lấy cao bôi vào chân, bước đi trên mặt nước, bỏ thuyền mà đi.
Bọn người Hồ đều nói: "Cùng nhau mua ngọc, sao ông lại một mình hưởng lợi? Ông đã đi rồi, chúng tôi biết về đâu?" Người Hồ đứng đầu bảo lấy chỗ đề hồ đã nấu bôi lên thuyền, sẽ được gió thuận về nhà; mọi việc đều đúng như lời. Còn người Hồ đứng đầu thì rốt cuộc không biết đi đâu. (Trích từ Quảng dị ký)
Thủy châu
Chùa Đại An Quốc vốn là phủ cũ của Duệ Tông khi còn làm Tướng vương; khi lên ngôi, vua cho dựng nơi đó làm đạo tràng (nơi tu hành, làm lễ Phật). Vua từng cúng một viên ngọc báu để trấn giữ kho thường trụ (kho tài sản chung của chùa), nói ngọc trị giá một ức vạn (một trăm triệu tiền). Sư trong chùa cất ngọc vào tủ, chẳng coi là quý.
Năm Khai Nguyên thứ mười, sư trong chùa làm việc công đức, mở tủ xem của báu để đem bán, thấy chiếc hộp niêm phong ghi: "Ngọc này giá ức vạn." Các sư cùng mở ra xem, thấy nó giống một mảnh đá, màu đỏ, ban đêm hơi sáng, ánh sáng cao vài tấc. Sư trong chùa bàn nhau: "Đây là vật tầm thường thôi, sao lại đáng ức vạn được? Cứ đem bán thử xem." Bèn sai một nhà sư ra chợ coi việc bán, xem người ta trả giá ra sao.
Mấy ngày liền, có vài quý nhân hỏi, xem xong đều nói: "Đây là đá thường, chẳng khác gì gạch ngói, sao lại đòi giá bừa bãi thế?" rồi cười bỏ đi; nhà sư cũng thấy xấu hổ. Mười ngày sau có người hỏi, biết nó sáng ban đêm, có người trả vài nghìn, giá càng lúc càng cao. Hơn một tháng sau, có người Hồ ở Tây Vực vào chùa tìm của báu, thấy ngọc mừng lắm, chắp tay nâng lên đội trên đầu. Người Hồ ấy là bậc quyền quý, sai người thông dịch hỏi giá ngọc bao nhiêu. Nhà sư nói: "Một ức vạn." Người Hồ vuốt ve viên ngọc, ngần ngừ rồi đi.
Hôm sau ông ta lại đến, người thông dịch nói với nhà sư: "Giá ngọc quả thật đáng ức vạn, nhưng khách Hồ ở đây đã lâu, nay chỉ có bốn nghìn vạn xin mua, được không?" Nhà sư mừng, dẫn đi gặp vị trụ trì; trụ trì ưng thuận. Hôm sau người Hồ nộp bốn nghìn vạn tiền mua ngọc rồi đi, lại nói với nhà sư: "Trả thiếu giá ngọc quả là nhiều, xin đừng trách tôi."
Nhà sư hỏi người Hồ từ đâu đến và viên ngọc này có công dụng gì. Người Hồ đáp: "Tôi là người nước Đại Thực (nước Ả Rập). Đầu niên hiệu Trinh Quán, vua nước tôi sang giao hảo, đem ngọc này đến cống. Về sau nước tôi luôn nhớ tiếc, chiêu mộ ai lấy lại được sẽ phong chức tể tướng. Tìm suốt bảy tám mươi năm, nay may mà được. Đây là thủy châu (ngọc nước). Mỗi khi hành quân dừng nghỉ, đào đất sâu hai thước chôn ngọc vào, lập tức suối nước trào lên, đủ cho mấy nghìn người dùng, vì thế hành quân không bao giờ thiếu nước. Từ khi mất ngọc, quân đi đường thường khổ vì khát."
Nhà sư không tin; người Hồ sai đào đất chôn ngọc, một lát sau suối nước trào lên, trong và mát, chảy tràn ra. Nhà sư múc uống, mới biết là vật linh dị. Người Hồ bèn mang ngọc đi, không biết đi đâu. (Trích từ Kỷ văn)
Lý Miễn
Tư đồ (một trong ba chức quan cao nhất triều đình) Lý Miễn, đầu niên hiệu Khai Nguyên làm úy (quan phụ trách trị an trong huyện) huyện Tuấn Nghi. Hết nhiệm kỳ, ông theo sông Biện (?) định đi Quảng Lăng. Đến Tuy Dương, bỗng có một người Hồ Ba Tư già ốm chống gậy đến gặp, nói: "Kẻ ở xứ lạ này mắc bệnh rất nguy, muốn về Giang Đô. Biết ngài là bậc nhân hậu, xin được nương nhờ lòng tốt, mong không phiền mà được giúp đỡ (?)." Miễn thương xót, cho lên thuyền, lại cho ăn cháo.
Người Hồ rất áy náy, nói: "Tôi vốn thuộc dòng dõi vương tộc, buôn bán ở đây đã hơn hai mươi năm. Nhà có ba đứa con, chắc thế nào cũng có đứa đi tìm tôi." Ít ngày sau, thuyền dừng ở Tứ Thượng, bệnh người ấy trở nặng, bèn bảo mọi người lui ra rồi nói với Miễn: "Nước tôi mới đây mất viên ngọc báu truyền quốc, chiêu mộ ai lấy lại được thì đời đời làm công khanh tể tướng. Tôi cậy tài xem ngọc lại ham chức vị, nên rời quê đi tìm, gần đây đã tìm được, sắp về thì giàu sang ngay. Ngọc ấy đáng giá trăm vạn. Tôi sợ mang báu vật đi qua xứ người, nên rạch thịt giấu vào. Không may mắc bệnh, nay sắp chết. Cảm ơn nghĩa của ngài, kính xin biếu tặng."
Nói rồi rút dao rạch đùi, ngọc vừa lấy ra thì tắt thở. Miễn bèn lo áo quần, chăn liệm, chôn ở bờ sông Hoài; lúc lấp huyệt, ông lén đặt ngọc vào miệng người chết rồi đi. Đến Duy Dương, ông đang ngắm cảnh ở quán rượu thì bỗng có một đám người Hồ đi theo quanh mình, nhân đó trò chuyện với nhau. Bên cạnh có một cậu bé người Hồ, dung mạo giống hệt người đã chết. Miễn liền hỏi han, quả nhiên khớp với lời người chết kể. Miễn hỏi kỹ sự tình, đúng là con của người Hồ đã mất, bèn chỉ chỗ chôn. Cậu bé khóc lớn, đào mộ lấy ngọc đi. (Trích từ Tập dị ký)
Lý Quán
Lý Quán không biết là người ở đâu, tính thích yên tĩnh, ưa ở một mình. Có lần ông dừng chân ở huyện Kiến Xương, Hồng Châu, đậu thuyền sát bờ. Trên bờ có một túp lều cỏ nhỏ, bên trong có một người Ba Tư bị bệnh. Quán thương người ấy sắp chết, đem canh cháo cho ăn; mấy ngày sau người ấy chết. Lúc sắp tắt thở, người ấy chỉ vào tấm chăn dạ đen đang nằm, nói: "Trong này có một viên ngọc đường kính chừng một tấc, xin đền đáp ơn ông." Chết rồi, tấm dạ tỏa ra ánh sáng nhạt; Quán lấy ra xem, được viên ngọc. Ông mua quan tài chôn người ấy, lén đặt ngọc vào miệng người Hồ, rồi trồng cây làm dấu mộ.
Mười năm sau, ông lại đi qua huyện cũ. Khi ấy Dương Bình làm quan sát sứ (quan giám sát việc cai trị của nhiều châu), có công văn của nước ngoài về việc người Hồ chết ở quán trọ Kiến Xương, nên những nhà đã bán cháo cơm cho người ấy đều bị gông cùm tra hỏi suốt mấy năm. Quán hỏi họ mắc tội gì, những người bị giam kể rõ đầu đuôi. Quán báo với các quan huyện, cùng đến bãi mộ ngoài thành chặt cây làm dấu; cây đã to bằng hai vòng tay ôm. Mở quan tài ra xem, người Hồ chết mặt mũi như còn sống; bèn mò trong miệng lấy được viên ngọc, đem trả lại. Đêm ấy Quán chèo thuyền đi, không biết đi đâu. (Trích từ Độc dị chí) Lại thêm sách Thượng thư cố thực chép chuyện viên ngoại lang (một chức quan phụ tá trong bộ) bộ Binh là Lý Ước chôn một người Hồ đi buôn, được ngọc, cũng đặt vào miệng người chết; chuyện ấy đại khái giống hai chuyện này.
Ngọc Thượng Thanh
Túc Tông khi còn nhỏ thường được Huyền Tông yêu quý. Mỗi lần cậu ngồi trước mặt, vua nhìn kỹ dung mạo, rồi nói với Võ Huệ phi: "Đứa trẻ này có tướng lạ, mai sau cũng sẽ là một vị thiên tử có phúc của nhà ta." Bèn sai lấy viên ngọc Thượng Thanh, bọc trong lụa đỏ, buộc vào cổ cậu. Ngọc này do nước Kế Tân (?) cống trong niên hiệu Khai Nguyên, sáng trắng trong suốt, soi sáng được cả một căn phòng; nhìn vào thì thấy hình tiên nhân, ngọc nữ (tiên nữ hầu cận), mây và cờ tiết đỏ (loại cờ nghi trượng của tiên) lay động bên trong.
Đến khi Túc Tông lên ngôi, trong kho báu thường có ánh sáng thần kỳ. Một hôm người giữ kho tâu rõ sự việc, vua nói: "Chẳng phải là ngọc Thượng Thanh sao?" Bèn sai đem ra, tấm lụa đỏ vẫn còn. Vua rơi nước mắt, đưa cho các cận thần xem khắp lượt, nói: "Đây là vật Minh Hoàng (tức Huyền Tông) ban cho ta khi ta còn nhỏ." Rồi sai cất vào hộp ngọc biếc, đặt trong phòng ngủ. Hễ bốn phương có tai họa lụt lội, hạn hán hay chiến tranh, vua đều (?) thành khẩn khấn vái viên ngọc, không lần nào không ứng nghiệm. (Trích từ Dậu Dương tạp trở)
Người giữ thuyền
Huyện Hoa Đình, Tô Châu có miếu Lục Tứ quan. Đầu niên hiệu Nguyên Hòa, có mấy chục chiếc thuyền chở muối đậu trước miếu. Người giữ thuyền nửa đêm, sau cơn mưa, bỗng thấy trước miếu sáng như lửa, bèn rình xem, thấy một con vật dài mấy trượng (trượng: khoảng 3 m), to như cây xà nhà, miệng đùa nghịch một cục lửa, có lúc nuốt vào. Người giữ thuyền không biết là con gì, bèn lấy sào tre ném từ xa. Con vật giật mình chui vào bụi cỏ, ánh sáng rơi lại trên đất. Đến gần xem thì là một viên ngọc đường kính một tấc, sáng chói mắt.
Người này được ngọc, sợ ánh sáng bị người khác trông thấy, lấy áo bọc lại, ánh sáng vẫn xuyên ra. Anh nghĩ vật báu sợ thứ dơ bẩn, bèn cởi áo lót (?) bọc lại, ánh sáng không lọt ra nữa. Về sau không ai biết chuyện. Đến Dương Châu, anh đem bán ở cửa hàng người Hồ, được mấy nghìn quan. Anh hỏi người Hồ: "Đây là ngọc gì vậy?" Người Hồ không nói mà bỏ đi. (Trích từ Nguyên hóa lục)
Nghiêm sinh
Nghiêm sinh (chàng họ Nghiêm) người Phùng Dực, nhà ở Hán Nam, có lần đi chơi núi Nghiễn Sơn, nhặt được một vật hình như viên đạn, màu đen, khá to, có ánh sáng, nhìn vào trong suốt như lớp băng mỏng. Chàng đem cho người xem, có người nói là ngọc; chàng bèn gọi nó là "ngọc đạn", thường cất trong hòm.
Sau chàng đi Trường An, đến cổng Xuân Minh thì gặp một người Hồ chặn ngựa lại nói: "Trong túi áo của ông có báu vật lạ, xin được xem qua." Chàng liền đưa ngọc đạn ra. Người Hồ nâng lên, mừng rỡ nói: "Đây là của lạ trong thiên hạ, xin trả ba mươi vạn." Chàng hỏi: "Báu vật này dùng làm gì mà ông trả giá hậu như vậy?" Người Hồ nói: "Tôi là người nước phương Tây. Đây là báu vật bậc nhất của nước tôi, người trong nước gọi là ngọc Thanh Thủy (ngọc làm trong nước). Nếu đặt vào nước đục, nước liền trong vắt. Từ khi mất báu vật này đến nay gần ba năm, giếng suối nước tôi đều đục cả, người trong nước đều mắc bệnh, vì thế tôi vượt biển băng núi đến Trung Hạ (Trung Quốc) tìm, nay quả nhiên tìm được ở chỗ ông."
Người Hồ liền sai đổ nước đục vào chiếc vò sành, thả ngọc vào; chỉ một lát, nước trở nên trong lặng, đến sợi lông nhỏ cũng nhìn rõ. Chàng bèn trao ngọc cho người Hồ, nhận tiền rồi đi. (Trích từ Tuyên thất chí)
Trương Văn Quy
Khi Trương Văn Quy làm quan cai trị Hoằng Nông (?), ông bắt được hơn mười tên trộm đào mộ. Trong đó có một tên xin được nói riêng. Ông bèn cho lính lui ra, hỏi riêng hắn. Hắn thưa: "Tôi xin lấy chuyện khác để chuộc tội chết. Mộ con gái vua Nghiêu ở núi Nam huyện Lư Thị, gần đây tôi nghe có người đào trộm, lấy được một viên ngọc lớn và chiếc bát ngọc; những đồ báu khác thì người ta không đếm xuể, rất nhiều, người đời không ai nhận ra được."
Ông sai lại đi khám xét, mộ quả có chỗ bị đào; ngay sau đó bắt được kẻ trộm, tra hỏi thì lời khai không khác lời trước. Đến khi khai ra đồng bọn, hắn nói bọn chúng đều làm trong xưởng luyện kim ở Thương Châu. Lúc ấy quan cai trị Thương Châu là một vị đại thần có tiếng; châu gửi công văn, ông gửi thư riêng, vị kia đều tức giận mà không chịu giao người. Có người biết chuyện lén nói rằng đồ châu ngọc đều đã vào nhà các quý nhân ở kinh đô cả rồi. Về sau ông từ kinh đô đi về phía đông, qua huyện Lư Thị, hỏi lại người trong huyện, thấy đúng hết như lời đã khai. (Trích từ Thượng thư cố thực)
Vệ Khánh
Vệ Khánh là dân thường có tên trong sổ hộ ở Nhữ Phần, nhà ở Ôn Tuyền. Nhà ấy đời đời lêu lổng lười biếng; đến đời Khánh mới chịu làm ruộng. Có lần anh cày dưới trăng ở phía nam làng, dưới chân thành Hạng Thành cũ; mệt quá nghỉ trên bờ ruộng hoang, bỗng thấy một luồng ánh sáng trắng rực rỡ bốc lên giữa ruộng như sao băng. Khánh chụp lấy, giấu vào trong ngực áo; sáng về nhà xem thì là một viên ngọc lớn, đường kính một tấc năm phân, trong suốt không một chút vẩn.
Anh bọc ngọc trong túi lụa, cất vào hộp sơn. Có lần đưa cho một người học rộng biết nhiều xem, người ấy nói: "Đây là báu vật Hợp Phố. Giữ được nó, dẫu chưa sang thì cũng sẽ giàu." Khánh càng quý ngọc, thường để trong phòng ngủ. Từ đó gia sản ngày một tăng: nuôi bò bốn trăm móng (tức một trăm con), khai khẩn hai nghìn mẫu ruộng, tơ, gai và các thứ khác cũng tương xứng; trong vòng mười năm đã thành một ông nhà giàu.
Đến cuối niên hiệu Càn Phù, Khánh bỗng mắc bệnh; thầy thuốc, thầy cúng đều đến chữa mà không có hiệu nghiệm. Hơn một tháng thì bệnh nguy kịch. Bỗng nghe trước gối có tiếng kêu "keng", Khánh động lòng, sai mở hộp ra xem: viên ngọc có vết nứt nhỏ như sợi chỉ, màu đen như mực. Mấy ngày sau Khánh chết, viên ngọc cũng mất. Từ đó nhà ngày một sa sút, con cái lại hư hỏng, bán đồ đạc để lấy tiền cờ bạc rượu chè; chưa mãn tang mà nhà đã trống trơn như cái khánh treo (ý nói trong nhà chẳng còn gì). (Trích từ Tam thủy tiểu độc)
Người Hồ bán bánh
Có một cử nhân (người được tiến cử lên kinh dự thi) ở kinh thành, nhà bên cạnh có một người Hồ bán bánh, không có vợ. Ở được mấy năm thì người Hồ bỗng ốm. Chàng thư sinh đến hỏi thăm, cho thuốc thang, nhưng bệnh không khỏi. Lúc sắp chết, người Hồ nói: "Khi ở nước nhà, tôi vốn rất giàu; vì loạn lạc mà chạy trốn đến đây. Tôi vốn hẹn với một người đồng hương sẽ đến đón, nên ở lâu tại đây, không thể đi nơi khác. Gặp được ông thương xót, tôi không có gì đền đáp. Trong cánh tay trái tôi có viên ngọc báu, tôi quý tiếc giữ đã nhiều năm, nay chết thì chẳng còn dùng vào đâu, xin đặc biệt tặng ông. Sau khi tôi chết, xin ông chôn cất cho. Lang quân (cách gọi tôn trọng người đàn ông trẻ) có được nó cũng chẳng dùng làm gì, người ở đây cũng không ai nhận ra; chỉ cần dò xem ngoài chợ hễ có khách Hồ từ nước phương Tây đến thì đem hỏi, ắt bán được giá cao."
Chàng nhận lời. Người ấy chết rồi, chàng rạch cánh tay trái, quả được một viên ngọc to như viên đạn, không bóng lắm. Chàng lo chôn cất xong, đem ngọc ra chợ, chẳng ai hỏi đến, cứ thế đã ba năm. Bỗng nghe tin có khách Hồ mới đến kinh thành, chàng bèn đem ngọc đến bán. Người Hồ thấy thì kinh ngạc nói: "Lang quân sao có được viên ngọc báu này? Đây không phải thứ có ở vùng này. Xin hỏi ông được ở đâu?" Chàng kể lại đầu đuôi.
Người Hồ khóc nói: "Đây là người đồng hương của tôi. Vốn hẹn nhau cùng đi tìm vật này; lúc tôi đến thì gặp gió lớn trên biển, trôi dạt qua mấy nước, nên năm sáu năm mới tới được đây, đang định tìm thì không ngờ người ấy đã chết." Rồi xin mua. Chàng thấy viên ngọc không quý lắm, chỉ đòi năm mươi vạn; người Hồ theo đúng giá mà trả. Chàng gặng hỏi viên ngọc dùng vào việc gì, người Hồ nói: "Người có được phép (?): đem ngọc ra biển, lấy một thạch (thạch: đơn vị đong lớn, bằng mười đấu) dầu nấu cạn còn hai đấu (?), bôi lên người (?) thì xuống biển không bị ướt, thần rồng phải sợ, có thể lấy được của báu, một lần... (?)." (Trích từ Nguyên hóa ký)
Thái Bình quảng ký, quyển 402 (hết).
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video