Thái Bình quảng ký, quyển 403 — Đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn. Mục Báu vật, phần 4.
Mã não; Tê (sừng tê giác); Nguyệt kính (gương trăng)
Báu vật nhà Tần; San hô; Tứ bảo cung (cung Bốn Báu)
Diên Thanh thất (phòng Diên Thanh); Ngọc như ý; Roi thất bảo
Trâm sừng tê; Ba báu vật Ngọc Thanh; Bảo cốt (xương báu)
Tử mạt hạt (một loại ngọc màu tím); Tử bối (sò tím); Ông Ngụy
Mã não
Thời vua Chuyên Húc, nước Đan Khâu dâng một chiếc vò bằng mã não để đựng cam lộ (sương ngọt, được coi là điềm lành do trời ban khi vua có đức). Đức của vua lan đến đâu thì các phương xa đều vào triều cống, sương ngọt nhiều đến mức dùng đầy cả bếp. Mã não là một loại đá, loại ở phương Nam là tốt nhất.
Nay người giỏi phân biệt ngựa, khi ngựa chết thì đập óc nó ra xem màu (tên "mã não" nghĩa đen là "óc ngựa"). Óc màu đỏ như máu thì con ngựa ấy một ngày đi được vạn dặm, có thể bay vọt lên không trung. Óc màu vàng thì một ngày đi được nghìn dặm. Óc màu xanh thì tiếng hí vang xa mấy trăm dặm. Óc màu đen thì xuống nước lông bờm không ướt, một ngày đi được năm trăm dặm. Óc màu trắng thì khỏe nhưng chậm chạp.
Nay làm đồ vật phần nhiều dùng loại mã não màu đỏ. Nếu do sức người chế ra thì phần nhiều không thành đồ, có thành thì cũng vụng. Người nước ấy nghe tiếng ngựa hí mà biết được màu óc của nó. [Trích từ "Thập di ký" của Vương Tử Niên]
Tê
Con tê giác đại khái giống con trâu nhưng đầu như đầu lợn, chân giống chân voi, móng có ba ngón. Trên đầu có hai sừng: một sừng ở trán gọi là "hủy tê", một sừng ở mũi, nhỏ hơn, gọi là "hồ mạo tê". Sừng trên mũi đều thon bó lại, đốm hoa ít, phần nhiều có vân lạ. Tê đực cũng có hai sừng, đều thuộc loại "mao tê", đều có vân lấm tấm như hạt kê, dùng làm đai lưng được.
Trong trăm nghìn con tê, thỉnh thoảng mới có con có sừng "thông" (vân hoa chạy suốt từ gốc đến ngọn); đốm hoa lớn nhỏ, kỳ lạ, vốn không có định dạng nào. Có loại vân hoa lệch chạy suốt; có loại hoa ở đỉnh lớn mà hoa ở gốc nhỏ, gọi là "đảo sáp thông" (vân suốt cắm ngược). Hai loại này cũng có đủ năm màu, không cố định. Loại sừng có vân suốt, trắng đen rõ ràng, đốm hoa kỳ lạ thì giá lên đến hàng vạn, là báu vật hiếm có trên đời.
Lại có "đọa la tê", là loại lớn nhất trong loài tê, có chiếc sừng nặng đến bảy tám cân; người ta nói đó là sừng trên trán con tê đực, chắc chắn có nhiều hoa, phần nhiều là những đốm như hạt đậu rải trên đầu. Loại vân sâu thì làm được khóa đai lưng; loại vân tản mà nhạt thì đập dẹt ra làm mâm đĩa, đồ dùng.
Lại có "hãi kê tê" [đàn gà thấy là sợ chạy tán loạn], "tích trần tê" [làm trâm, lược cho đàn bà thì bụi không bám], "tích thủy tê" [nói rằng con tê này đi trong nước biển thì nước rẽ ra cho nó; ở trong sương mù cũng không ướt], "minh tê" [để trong phòng tối thì phát sáng]. Mấy loại tê này chỉ nghe người ta nói, chứ không thể thấy được. [Trích từ "Lĩnh biểu lục dị"]
Nguyệt kính
Chu Linh vương dựng đài Côn Chiêu để ở. Có bề tôi hầu cận là Trường (?), khéo léo, mưu trí tuôn ra như nước chảy, nhờ đó được hầu vua dự những cuộc vui tiệc suốt đêm dài. Có khi là trò hề, múa hát, gây cười, có những ngón nghề của phong tục xa lạ; trăm trò diễn bày xếp liền nhau, chuông và khánh đá cùng tấu. Ông lại dâng những của báu từ phương xa: có người như ngọc, có gấm như rồng, lại có đá giống gương, gương giống đá.
Thứ đá này màu trắng như trăng, soi mặt thì sáng như tuyết, gọi là "nguyệt kính" (gương trăng). Những người ngọc đều có máy bên trong, tự cử động được, gọi là "cơ nghiên" (người đẹp chạy bằng máy). Trường tâu với vua: "Đó là do đức thánh của bệ hạ chiêu về." Vì vậy người nhà Chu cho rằng ông ta xu nịnh, rốt cuộc giết đi. Máu chảy ra hóa thành đá, có người nói hóa thành ngọc bích, còn xác thì không thấy đâu nữa. [Trích từ "Thập di ký" của Vương Tử Niên]
Báu vật nhà Tần
Hán Cao Tổ khi mới vào cung Hàm Dương (kinh đô nhà Tần), đi khắp các kho, thấy vàng ngọc châu báu nhiều không kể xiết. Những thứ khiến ông kinh ngạc là: có cây đèn ngọc năm nhánh, cao bảy thước năm tấc (thước thời Hán, khoảng 23 cm), phía dưới làm hình con li (một loài rồng không sừng) uốn khúc, miệng ngậm đèn; khi đèn cháy thì vảy rồng đều động đậy, sáng rực như sao xếp hàng, ánh sáng đầy cả phòng.
Lại đúc mười hai người bằng đồng, đều cao ba thước, xếp ngồi trên một tấm chiếu; mỗi người cầm một nhạc cụ, nào đàn cầm, đàn trúc, sênh, vu (các loại kèn làm bằng ống trúc), đều mặc áo kết hoa sặc sỡ như người sống. Dưới chiếu có hai ống đồng, miệng trên cao mấy thước, chìa ra phía sau chiếu; một ống rỗng, một ống bên trong có sợi dây to bằng ngón tay. Cho một người thổi vào ống rỗng, một người kéo dây thì đàn cầm, đàn trúc, sênh, vu đều cùng vang lên, không khác gì nhạc thật.
Có cây đàn cầm bằng ngọc dài sáu thước, trên gắn mười ba (?) dây, hai mươi sáu "huy" (những điểm đánh dấu cung bậc trên mặt đàn), đều trang sức bằng thất bảo (bảy thứ báu vật, như vàng, bạc, lưu ly, mã não…); trên đàn khắc chữ "Nhạc Dư Phiền" (Dư Phiền là tên một loại ngọc quý). Có cây sáo ngọc dài hai thước ba tấc, sáu lỗ; thổi lên thì thấy xe ngựa, núi rừng hiện ra nối tiếp nhau (?), ngừng thổi thì không thấy nữa; trên sáo khắc chữ "Ống Chiêu Hoa".
Có tấm gương vuông, rộng bốn thước, cao năm thước chín tấc, trong ngoài đều sáng suốt. Người đến soi thì bóng hiện ngược; lấy tay che ngực mà đến soi thì thấy rõ ruột, dạ dày và ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, lá lách, phổi, thận), không gì che khuất. Người có bệnh bên trong thì che ngực mà soi, ắt biết bệnh nằm ở đâu. Lại nữa, con gái mà có lòng tà thì soi vào sẽ thấy mật căng, tim động. Tần Thủy Hoàng thường dùng gương này soi các cung nữ, ai mật căng tim động thì giết.
Cao Tổ niêm phong tất cả để chờ Hạng Vũ. Hạng Vũ đem hết về phía đông, về sau không biết ở đâu nữa. [Trích từ "Tây Kinh tạp ký"]
San hô
Trong ao Tích Thảo ở cung nhà Hán có một cây san hô cao một trượng hai thước (một trượng bằng mười thước), một gốc ba nhánh, trên có bốn trăm sáu mươi ba cành, do Nam Việt vương Triệu Đà dâng lên, gọi là cây "Phong Hỏa" (lửa đốt trên đài canh để báo tin). Ban đêm cây phát sáng, thường như sắp bốc cháy. [Trích từ "Tây Kinh tạp ký"]
Lại nữa, quận Uất Lâm có chợ san hô, là nơi khách buôn đường biển mua bán san hô. San hô màu xanh biếc, mỗi cây có mấy chục cành, giữa các cành không có lá; cây lớn cao năm sáu thước, cây nhỏ nhất cũng hơn một thước. Người giao nhân (giống người sống dưới biển trong truyền thuyết) nói trên biển có cung điện san hô.
Năm Nguyên Phong thứ hai đời Hán (năm 109 trước Công nguyên), quận Uất Lâm dâng một cây "san hô đàn bà". Vua sai trồng trước điện, gọi là "nữ san hô". Bỗng nhiên cành lá rất tươi tốt; đến thời Hán Linh đế thì cây chết, mọi người đều cho đó là điềm nhà Hán sắp suy. [Trích từ "Thuật dị ký"]
Lại nữa, ở nước Phất Lẫm (?), biển cách kinh thành hai nghìn dặm, có cầu bay vượt biển về phía tây đến nước Thả Lan. Từ Thả Lan có vùng Tích Thạch (Đá Chồng); phía nam Tích Thạch có biển lớn, trong biển san hô mọc dưới đáy nước. Người ta dùng thuyền lớn chở lưới sắt thả xuống biển.
Lúc san hô mới mọc thì dần dần giống như cây nấm; qua một năm thì vươn ra khỏi mắt lưới, chuyển sang màu vàng, cành nhánh đan chéo nhau, cây cao chừng ba thước, cây lớn hơn một trượng; đến năm thứ ba thì màu xanh như sắt. Người ta dùng sắt cắt đứt gốc (?), trên thuyền làm tời quay để kéo lưới sắt lên, vì thế gọi nơi ấy là châu San Hô. Nếu để lâu không hái thì san hô lại bị sâu mọt, mục nát. [Trích từ "Hiệp văn ký"]
Tứ bảo cung
Hán Vũ đế làm giường thất bảo, bình phong khảm các thứ báu, màn kết các thứ báu, bày ở cung Quế; người đương thời gọi là "cung Tứ Bảo" (cung Bốn Báu). [Trích từ "Thập di lục"]
Diên Thanh thất
Đổng Yển (người được Hán Vũ đế sủng ái) thường nằm trong phòng Diên Thanh, lấy "đá vẽ" làm giường — gọi thế vì vân đá đẹp như tranh vẽ; thân đá rất nhẹ, lấy từ nước Chất Chi. Trên giường giăng màn lưu ly (một loại ngọc thủy tinh) màu tím, đặt bình phong bằng hỏa tề (một loại đá quý trong suốt, sáng như lửa), thắp nến linh ma, dùng ngọc tím làm mâm hình rồng cuộn, tất cả đều trang sức bằng các thứ báu.
Người hầu đứng ngoài cửa quạt cho Yển. Yển nói: "Ngọc đá lẽ nào phải quạt mới mát sao?" Người hầu bỏ quạt, lấy tay sờ mới biết có tấm bình phong (vì nó trong suốt, nhìn không thấy).
Yển lại lấy ngọc tinh làm mâm, đựng băng đặt trước đầu gối. Ngọc tinh và băng cùng trong suốt như nhau. Người hầu tưởng băng để không có mâm, ắt sẽ tan chảy làm ướt chiếu, bèn phủi đi, phủi luôn cả mâm ngọc, rơi xuống thềm, băng và ngọc đều vỡ. Yển lại càng lấy làm vui thích.
Ngọc tinh này do nước Thiên Đồ cống nạp, Vũ đế đem ban cho Yển. Đến đời Ai đế, Bình đế, trong dân vẫn còn những đồ này nhưng phần nhiều đã sứt vỡ; đến đời Vương Mãng thì không còn biết ở đâu nữa. [Trích từ "Thập di ký"]
Ngọc như ý
Thời Tôn Quyền nước Ngô, có người đào được một chiếc hộp đồng dài hai thước bảy tấc, nắp làm bằng lưu ly, lại có một cây như ý (vật cầm tay, đầu uốn cong hình mây, tượng trưng cho điều tốt lành, mọi sự như ý) bằng ngọc trắng; chỗ tay cầm đều khắc hình rồng, hổ và con ve. Không ai biết nó từ đâu ra.
Vua sai người đi hỏi Tông; Tông là người học rộng biết nhiều. Tông nói: "Xưa Tần Thủy Hoàng vì thấy đất Kim Lăng có khí thiên tử (điềm báo sẽ có người làm vua), bèn san bằng các gò núi, khắp nơi chôn báu vật để trấn áp khí vương ấy. Vật này có lẽ là thứ đó chăng?" [Trích từ "Dậu Dương tạp trở"]
Roi thất bảo
Tấn Minh đế một mình cưỡi ngựa lén vào dò xét doanh trại của Vương Đôn (quyền thần đang làm phản). Đôn biết được, sai kỵ binh đuổi theo. Vua bỏ chạy, nhân đó đưa chiếc roi thất bảo cho bà già ở quán trọ, dặn bà quạt cho phân ngựa nguội đi. Quân Vương Đôn đuổi tới, thấy phân ngựa đã nguội, cho rằng vua đi đã xa, lại được chiếc roi báu, nên không đuổi tiếp nữa. [Trích từ "Thế thuyết"]
Trâm sừng tê
Đời Tấn, người đất Đông Hải là Tưởng Tiềm từng đến huyện Bất Kỳ, thấy dưới rừng có một xác người ngã ra, đã thối rữa. Quạ bay đến ăn, liền thấy một đứa bé cao chừng ba thước đến đuổi quạ, quạ bèn bay lên; như thế không phải chỉ một lần. Ông lấy làm lạ, đến gần xem, thấy trên đầu người chết cài một cây trâm bằng sừng tê loại "thông thiên" (sừng có vân chạy suốt), giá mấy vạn tiền, bèn lén lấy đi. Ông vừa đi thì đàn quạ tranh nhau sà xuống, không còn ai đuổi nữa.
Về sau ông đem cây trâm dâng cho Vũ Lăng vương nhà Tấn. Vương mất, trâm được đem bố thí cho các sư. Vương Vũ Cương mua lại với giá chín vạn tiền. Sau trâm lọt vào tay Chử thái tể (chức quan đứng đầu trăm quan), Chử đem biếu Dự Chương vương, nguyên thừa tướng nhà Tề. Vương chết, người trong cung là Giang phu nhân bèn cắt trâm ra làm thoa cài tóc.
Từ đó, đêm nào bà cũng thấy một đứa bé đi quanh đầu giường khóc kêu: "Vì sao ta bị cắt xẻ? Nhất định sẽ báo thù, quyết không chịu oan khổ một mình." Giang phu nhân ghê sợ điều ấy, hơn một tháng thì chết. [Trích từ "Tục Tề hài ký"]
Ba báu vật Ngọc Thanh
Người đất Đỗ Lăng là Vi Yểm, tên chữ là Cảnh Chiêu, khoảng năm Khai Nguyên đi thi tiến sĩ, rồi đến ở chơi đất Thục. Đất Thục có nhiều cảnh đẹp. Gặp lúc cuối xuân, Yểm cùng mấy người bạn bày tiệc ngắm hoa uống rượu, dù đêm cũng không nghỉ.
Một hôm có người đến mời, nói: "Cách phía nam quận mười dặm có ngôi đình của họ Trịnh, đình dựng trong vườn, thật là cảnh ngoài cõi trần, xin mời ông cùng đi." Yểm nghe nói rất mừng, bèn cùng đi về phía nam mười dặm, đến đình họ Trịnh. Đình cao vút giữa khoảng không, chênh vênh, bốn bề đứng sừng sững; cửa lấy hoa làm vách, thềm có khói mây vươn lên. Yểm ngắm mãi không rời mắt được, thật đúng là cảnh ngoài cõi trần.
Người đưa đường vái mời Yểm vào. Vào rồi thấy trên đình có hơn mười vị tiên nữ, ai cũng tuyệt sắc, đứng lặng như đang chờ đợi, tay áo như mây nửa phất phơ bay. Những người hầu đứng hai bên cũng hơn mười người, áo thêu hoa văn mờ ảo, gần như không nhìn rõ được. Có một người nhìn Yểm nói: "Vi tiến sĩ đến rồi", rồi sai người hầu mời lên đình. Lan can chạy xiên lên nhiều tầng.
Lên đến nơi, Yểm lạy chào. Các tiên nữ mừng rỡ nói: "Ông không nghe chuyện Lưu, Nguyễn sao? (Lưu Thần và Nguyễn Triệu đời Hán vào núi Thiên Thai hái thuốc, gặp tiên nữ và kết duyên) Hôm nay cũng như thế. Xin mời ông một bữa say, cùng hưởng trọn sắc xuân, ông thấy thế nào?"
Yểm cảm tạ nói: "Không ngờ hôm nay lại được làm Lưu, Nguyễn, may mắn biết bao! Nhưng đây là nơi nào, các cô là ai, xin cho tôi được biết." Các tiên nữ nói: "Chúng tôi là con gái cõi Ngọc Thanh (một trong ba cõi trời cao nhất của Đạo giáo), ở đây đã lâu rồi; đây chính là cung Ngọc Thanh. Trước đây nghe nói ông là tiến sĩ thi không đỗ, đi chơi đến đây, muốn có lời mời ông, nhưng lại sợ người quân tử không đoái hoài, khiến chúng tôi phải mang nhục, nên mới mượn đình họ Trịnh để mời ông. Quả nhiên được như ý chúng tôi. Tuy vậy, đây là phủ tiên; dù nói người trần không được lưu lại, nhưng ông ở đây thì vốn chẳng hại gì. Mong ông đừng nghi ngại."
Liền bày rượu, nhạc, mở tiệc trong đình. Đàn sáo cùng nổi lên, âm thanh phiêu diêu, trong trẻo, vút cao (?), không phải khúc nhạc của cõi người. Khi rượu đã ngà say, các tiên nữ nói: "Chúng tôi nghe nói thiên tử nhà Đường chuộng thần tiên. Chúng tôi có một khúc nhạc mới tên là 'Tử Vân' (Mây Tía), muốn trao cho thánh thượng. Ông là người Đường, vì chúng tôi truyền lại, dâng lên một lần được chăng?"
Yểm đáp: "Yểm chỉ là một nho sinh, ở Trường An chỉ lận đận giữa chốn bụi trần, ngóng cửa thiên tử còn chẳng thấy được, lại không phải người hiểu âm nhạc, làm sao làm được việc ấy?" Các tiên nữ nói: "Ông đã không làm được thì chúng tôi sẽ truyền qua giấc mộng cho thiên tử vậy."
Lại nói: "Chúng tôi có ba báu vật muốn tặng ông, có thể khiến ông giàu sánh với vương hầu, ông hãy nhận lấy." Bèn sai người hầu đem báu vật ra. Trước hết đưa ra một chiếc chén, màu xanh biếc, sáng bóng, trong suốt; tiên nữ quay lại nói với Yểm: "Đây là chén Bích Dao (ngọc biếc)." Lại đưa ra một chiếc gối giống ngọc, hơi ửng hồng, là gối Hồng Nhuy (?). Lại đưa ra một chiếc hộp nhỏ màu tím, cũng giống ngọc mà còn trong suốt hơn, nói: "Đây là hộp Tử Ngọc (ngọc tím)." Rồi trao cả cho Yểm.
Yểm lạy tạ, từ biệt ra về. Đi chưa được một dặm, ngoảnh lại nhìn ngôi đình thì chỉ thấy mênh mang, chẳng còn gì cả. Yểm lấy làm lạ, rốt cuộc cũng không biết đó là nơi nào. Bèn mang báu vật về Trường An.
Năm sau thi lại không đỗ, đi chơi về phía đông đến Quảng Lăng, nhân đó đem báu vật bày ở chợ Quảng Lăng. Có một người Hồ (người ngoại tộc phương tây, thường làm nghề buôn) trông thấy liền lạy, nói: "Đây là báu vật lạ nhất thiên hạ, dù nghìn vạn năm cũng chẳng ai có được, ông làm sao mà có?" Yểm kể lại sự việc, rồi hỏi: "Đây là báu vật gì?" Người ấy đáp: "Đây chính là ba báu vật thật của cõi Ngọc Thanh." Rồi trả mấy nghìn vạn tiền để đổi lấy. Từ đó Yểm dựng nhà lớn bậc nhất, sống ở Quảng Lăng như một hào phú, nhưng đến chết vẫn chỉ là người áo trắng (thường dân, không làm quan). [Trích từ "Tuyên thất chí"]
Bảo cốt
Chùa Bồ Đề ở phường Bình Khang, thành Trường An, vì nhà của Lý Lâm Phủ (tể tướng đời Đường Huyền Tông) ở phía đông nên dựng lầu chuông ở phía tây. Trong chùa có chiếc roi đồi mồi của Quách lệnh (Quách Tử Nghi, từng giữ chức Trung thư lệnh, đứng đầu cơ quan soạn thảo chiếu lệnh) và bức màn thất bảo của phu nhân họ Vương, vợ Quách lệnh. Vị trụ trì chùa là Nguyên Ý biết nhiều chuyện cũ, kể rằng:
Lý tướng công mỗi khi đến ngày sinh nhật thường mời các sư chùa này đến nhà thiết trai (bày cỗ chay cúng dường các sư). Có một vị sư từng làm lễ tán Phật (đọc lời ca ngợi Phật), được thí một bộ yên ngựa, đem bán được bảy vạn tiền. Lại có sư Quảng, giọng tụng hay, mấy năm sau đến lượt làm lễ tán Phật, bèn hết lời chúc tụng công đức của Lâm Phủ, mong được thí thật hậu.
Xong lễ, từ dưới rèm đưa ra một chiếc sọt tre đẹp, trong lót khăn lụa thơm, đựng một vật giống chiếc đinh mục, dài mấy tấc. Sư về, rất thất vọng, mấy ngày liền xấu hổ, tiếc rẻ. Rồi lại nghĩ bậc đại thần chắc không lừa mình, bèn mang ra chợ Tây đưa cho thương nhân người Hồ xem, đòi giá một nghìn (?).
Người Hồ thấy thế cười lớn, nói: "Chưa đủ." Sư lại cố nói giá cao hơn, nâng lên đến năm trăm nghìn. Người Hồ nói: "Báu vật này giá một nghìn vạn." Rồi trả đủ cho sư. Sư hỏi tên vật ấy, người Hồ đáp: "Đây là bảo cốt (xương báu)." [Trích từ "Dậu Dương tạp trở"]
Tử mạt hạt
Khoảng năm Càn Nguyên, triều đình vì khôi phục hai kinh đô (Trường An và Lạc Dương, sau loạn An Lộc Sơn) mà lương thực không đủ. Giám sát ngự sử (chức quan kiểm tra, vạch tội quan lại) là Khang Vân Gian làm Độ chi (quan trông coi việc thu chi tài chính) vùng Giang Hoài, thu của thương nhân và trăm họ vùng Giang Hoài một phần năm tài sản để bù vào chi dùng. Hồng Châu là một nơi đô hội (thành thị đông đúc, buôn bán sầm uất) của vùng Giang Hoài. Vân Gian sai Lục sự tham quân (chức quan giữ sổ sách, kiểm soát công việc ở châu) là Lý Duy Yên coi việc ấy.
Có một người Hồ nước Ba Tư bị thu một vạn năm nghìn quan (mỗi quan là một xâu nghìn đồng tiền). Dưới nách ông ta có một cái bình nhỏ, to bằng nắm tay chụm lại. Hỏi trong bình đựng gì thì ông ta nói dối, không chịu nói thật, xin nộp trăm vạn (?). Duy Yên vì số đã nộp lớn, khó trái lời ông ta (?), bèn giả vờ kinh ngạc nói: "Thượng nhân làm sao có được vật này? Nếu đem bán thì ắt không bị ép giá." Ông ta thử đòi năm nghìn rồi đi (?).
Người Hồ đến Dương Châu, Trưởng sử (chức quan phụ tá đứng đầu ở châu) là Đặng Cảnh Sơn biết chuyện, bèn hỏi người Hồ. Người Hồ nói: "Trong bình là tử mạt hạt. Ai có được nó thì được thần linh che chở, vào lửa không cháy, lội nước không chìm. Có vật này mà không có giá nào trả nổi, không phải minh châu (ngọc trai sáng) hay các thứ báu khác có thể sánh được." Cảnh Sơn lại thu thêm của người Hồ một vạn quan; người Hồ vui lòng nộp mà không oán hận. Trong bình có mười hai viên ngọc. [Trích từ "Quảng dị ký"]
Tử bối
Tử bối tức là "nhạ loa" (loại ốc dùng để mài cho đồ vật nhẵn bóng). Người Di, người Lê ở ven biển vùng Đam Châu, Chấn Châu nhặt lấy làm hàng hóa. Sách "Nam Việt chí" chép: "Thổ sản có loại sò lớn, tức là tử bối." [Trích từ "Lĩnh biểu lục dị"]
Ông Ngụy
Đời Đường, sau khi loạn An Sử (cuộc nổi loạn của An Lộc Sơn và Sử Tư Minh) được dẹp yên, có một ông họ Ngụy, lúc trẻ nhờ là họ hàng của bậc công thần mà được làm Vương hữu (chức quan hầu cận, làm bạn với các vương), của nhà hàng vạn. Nhưng ông kết giao với bọn bất lương, vì thế sa vào nghèo túng, bị giới sĩ nhân xa lánh. Nhân lúc tránh loạn, ông đem vợ vào Lĩnh Nam, mấy năm sau mới yên, rồi quay về.
Đi thuyền đến địa giới châu … (?), sau một trận mưa to vừa tạnh, ông lên bờ (?) phóng tầm mắt nhìn, bỗng thấy giữa bãi cát sỏi có một luồng khí từ đất bốc thẳng lên mấy chục trượng. Ông lần theo tìm, thấy giữa đá có một mảnh đá to bằng bàn tay, hình như mảnh vò vỡ, lại cũng như đá, nửa xanh nửa đỏ, màu rất rõ ràng. Ông thử nhặt mang về, cất trong tráp sách.
Về đến nhà, bạn bè cũ đã tan tác hết, ông không có tiền của để lo việc xin được bổ dụng làm quan, phải thuê nhà mà ở. Ngoài chợ có nhiều khách buôn người Hồ, những người quen cũ thương ông, đều chia cho ông tiền bạc, vải lụa.
Có lần các khách Hồ tự mở hội báu vật. Theo lệ của khách Hồ, mỗi năm một lần họ họp lớn với người đồng hương, ai nấy đem báu vật ra cho xem; ai nhiều báu vật nhất thì được đội mũ ngồi ghế trên, những người còn lại theo thứ bậc mà ngồi. Họ mời ông đến xem. Ông chợt nhớ đến vật nhặt được, bèn bỏ vào trong áo mang đi, nhưng không dám nói ra trước, chỉ ngồi ở cuối chiếu.
Ăn xong, các người Hồ đem báu vật ra. Người ngồi ghế trên đưa ra bốn viên minh châu, to hơn một tấc; các người Hồ khác đều đứng dậy cúi đầu lễ lạy. Những người ngồi bậc dưới đưa ra hoặc ba, hoặc hai món, đều là báu vật. Đến cuối chiếu, các người Hồ đều cười, đùa hỏi ông: "Ông cũng có báu vật chứ?" Ông đáp: "Có." Rồi lấy trong áo ra cho họ xem, chính mình cũng bật cười.
Hơn ba mươi người Hồ đều đứng dậy, đỡ ông lên ngồi ghế đầu, ai nấy lễ lạy đủ lễ (?). Lúc đầu ông tưởng bị trêu chọc, xấu hổ và sợ hãi vô cùng; sau biết họ thật lòng thì hết sức kinh ngạc. Có ông lão người Hồ thấy hòn đá ấy còn bật khóc. Mọi người bèn xin mua báu vật này, mặc ông đòi giá bao nhiêu. Ông bèn nói lớn, đòi một trăm vạn. Mọi người đều giận: "Sao lại làm nhục báu vật này của chúng tôi như thế?" Họ nâng giá lên đến nghìn vạn mới thôi.
Ông hỏi người Hồ báu vật này tên là gì. Người Hồ nói: "Đây là báu vật của nước chúng tôi, vì loạn lạc mà bị mất, đã hơn ba mươi năm. Vua nước tôi treo thưởng tìm kiếm, nói ai tìm được sẽ được phong làm tể tướng. Chuyến về này chúng tôi ai cũng sẽ được thưởng hậu, há chỉ mấy trăm vạn thôi sao!"
Ông hỏi báu vật dùng để làm gì, người Hồ đáp: "Đây là bảo mẫu (mẹ của các báu vật). Cứ đến ngày rằm hằng tháng, vua tự ra bờ biển (?), lập đàn tế lễ, đặt vật này lên đàn; chỉ qua một đêm, minh châu và các thứ báu vật đều tự tụ lại, vì thế gọi là bảo mẫu." Ông Ngụy được số tiền gấp mấy lần gia sản trước kia. [Trích từ "Nguyên hóa ký"]
Thái Bình quảng ký, quyển 403 (hết).
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tổng tập do triều Thanh ra lệnh biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video