Thái Bình quảng ký, quyển 404 — đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn — Mục Báu vật, phần năm
Tám báu vật đời Túc Tông; Đậu linh quang; Núi Vạn Phật
Chậu đồi mồi; Khăn tránh bụi; Gối trùng minh
Làng Tam Bảo; Hỏa ngọc; Tủ mã não
Họ Sầm
Tám báu vật đời Túc Tông
Trong niên hiệu Khai Nguyên (713–741, đời Đường Huyền Tông), có một người đàn bà họ Lý lấy chồng họ Hạ Nhược. Chồng mất, bà bỏ đời thường đi tu làm ni cô, pháp hiệu là Chân Như, nhà ở cầu Hiếu Nghĩa, huyện Củng. Bà sống trong sạch, cao thượng, người xa gần đều tôn kính.
Ngày mùng 7 tháng 7 năm Thiên Bảo thứ nhất (năm 742), Chân Như đang rửa ráy ngoài cửa tinh xá (nhà tu hành), bỗng có mây năm sắc từ phía đông bay đến. Trong mây có một bàn tay đưa ra, không thấy hình người. Bàn tay thong thả trao cho Chân Như một cái túi, có tiếng nói: "Hãy giữ gìn quý trọng nó, cẩn thận chớ nói với ai." Chân Như giữ gìn cẩn thận, không dám để mất.
Cuối niên hiệu Thiên Bảo, An Lộc Sơn làm loạn, vùng Trung Nguyên rối ren như nước sôi trong vạc, quan lại và sĩ phu đều chạy xuống phương nam. Chân Như lưu lạc nhiều nơi, rồi trú ngụ ở huyện An Nghi, Sở Châu.
Đêm 18 tháng Kiến Tý năm nguyên niên đời Túc Tông (năm 761; tháng Kiến Tý tức tháng 11 âm lịch, năm ấy vua lấy tháng này làm tháng đầu năm), tại chỗ Chân Như ở, bỗng thấy hai người mặc áo đen đến dẫn bà đi về hướng đông nam. Đi chừng năm sáu mươi bước thì gặp một tòa thành, lầu gác trang hoàng nghiêm chỉnh, lính canh đứng ngay ngắn. Người áo đen chỉ vào thành, nói: "Đây là Hóa Thành (tòa thành do phép thần biến hóa ra)."
Trong thành có một điện lớn. Một người mặc áo tía, đội mũ báu, được gọi là Thiên Đế (vua cõi trời). Lại có hơn hai mươi người cũng mặc áo, đội mũ như thế, được gọi là chư Thiên (các vị thần cõi trời). Chư Thiên ngồi xong, bảo Chân Như tiến lên.
Rồi chư Thiên bàn với nhau: "Cõi người loạn lạc đã lâu, giết chóc quá nhiều, mùi tanh hôi (?) bốc lên thấu tận các cõi trời. Không biết lấy gì để cứu?"
Một vị nói: "Chẳng gì bằng dùng báu vật thần để trấn áp." Một vị khác nói: "Nên dùng báu vật thứ ba." Lại một vị nói: "Nay khí dữ đang thịnh, chất độc (?) đã đông đặc, báu thứ ba không đủ sức thắng. Phải dùng báu thứ hai thì binh đao mới dứt, đời loạn mới yên."
Thiên Đế nói: "Phải." Rồi lấy báu vật trao cho Chân Như, dặn: "Ngươi hãy đi, bảo Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Thôi Sân dâng lên thiên tử."
Thiên Đế lại bảo Chân Như: "Cái túi nhỏ trao cho ngươi lúc trước có năm món báu, bề tôi có thể được xem. Còn tám món báu lần này chỉ bậc vua mới nên thấy. Ngươi cẩn thận, chớ coi thường."
Thiên Đế bèn nói rõ tên từng báu vật và cách dùng cho Chân Như, rồi lại sai người áo đen đưa bà về.
Hôm sau, Chân Như đến huyện trình bày. Quyền huyện lệnh (người tạm giữ chức đứng đầu huyện) là Vương Thao Chi làm tờ trình báo lên châu.
Châu nhận được tờ trình của Thao Chi. Lúc ấy (?) Thứ sử sắp lên đường, đưa tờ trình của huyện cho Tòng sự (viên chức giúp việc cho Thứ sử) Lư Hằng xem, nói: "Huyện An Nghi có chuyện ni cô yêu quái, lạ lùng quá. Mau đến tra hỏi."
Lư Hằng đến huyện, gọi Chân Như tới, định trị tội theo phép nước. Chân Như nói: "Thượng Đế đã có mệnh, ai dám bỏ bê? Vả lại báu vật này không phải sức người làm ra được, còn nghi ngờ gì nữa?"
Bà bèn đem năm món báu trong túi ra cho Hằng xem. Món thứ nhất gọi là Hoàng thiên phù (lá bùa trời màu vàng), hình như cái hốt (tấm thẻ dài các quan cầm khi chầu vua), dài hơn tám tấc, rộng ba tấc (tấc: đơn vị đo chiều dài thời xưa, bằng một phần mười thước; thước đời Đường khoảng 30 cm). Đầu trên tròn, đầu dưới vuông, gần đầu tròn có một lỗ. Làm bằng ngọc vàng, màu như hạt dẻ hấp, bóng mượt như mỡ đông. Nó trừ được binh đao, dịch bệnh, tà khí và bệnh dữ ở cõi người.
Món thứ hai là con gà ngọc, vân lông đầy đủ, bằng ngọc trắng. Khi vua lấy chữ hiếu để trị thiên hạ thì nó hiện ra.
Món thứ ba là Cốc bích (ngọc bích là ngọc hình đĩa tròn có lỗ giữa; "cốc" nghĩa là thóc lúa, vì vân ngọc như hạt thóc), bằng ngọc trắng, đường kính năm sáu tấc. Vân ngọc như những hạt kê tự nhiên mọc ra, không có dấu chạm khắc. Vua được ngọc này thì ngũ cốc được mùa.
Món thứ tư là vòng ngọc Vương Mẫu (Tây Vương Mẫu, một nữ thần tiên trong truyền thuyết), gồm hai chiếc, cũng bằng ngọc trắng, đường kính sáu tấc. Lỗ ở giữa rộng gấp đôi phần thân ngọc bao quanh. Vua được vòng này thì khiến các nước ngoài quy phục.
Màu ngọc rực rỡ tỏa ra, khác hẳn ngọc thường. Lư Hằng nói: "Ngọc thì đúng là ngọc rồi, nhưng sao biết là báu vật?"
Chân Như bèn bày hết các báu ra mâm, hướng lên không trung mà soi. Ánh sáng đều bắn thẳng lên tới mặt trời, ngẩng nhìn không biết ánh sáng đến đâu mới hết.
Hằng cùng các viên chức trong huyện cùng xem, ai cũng lấy làm lạ. Hôm sau Thôi Sân đến, Hằng thưa với Sân: "Báu vật này là trời ban, không phải việc của người." Sân xem xét lại, quả không sai, kinh ngạc than thở hồi lâu.
Sân liền trình bày đầy đủ sự việc lên Tiết độ sứ (quan cai quản cả việc quân lẫn việc dân của một vùng gồm nhiều châu) Thôi Viên. Viên lấy làm lạ, triệu Chân Như đến phủ, muốn xem hết các báu vật. Chân Như nói: "Không được." Viên cố ép. Chân Như bất đắc dĩ lại đưa tám món báu ra.
Món thứ nhất là Như ý bảo châu (viên ngọc quý như ý), hình tròn đều, to bằng quả trứng gà, ánh sáng trong suốt. Đặt trong nhà thì sáng như trăng rằm.
Món thứ hai là hồng mạt hạt (một loại đá quý màu đỏ, giống hồng ngọc), to như hạt dẻ lớn, đỏ rực như quả anh đào chín. Nhìn thì tưởng tay chạm vào là vỡ, nhưng chạm vào thì cứng và nặng, không thể đập vỡ.
Món thứ ba là ngọc lang can (một loại đá đẹp như ngọc), hình như chiếc vòng, khuyết mất một phần tư, đường kính chừng năm sáu tấc.
Món thứ tư là chiếc ấn ngọc, to bằng nửa bàn tay, hình khắc như con hươu lõm vào trong ấn. Đóng lên vật gì thì hình hươu hiện lên.
Món thứ năm là móc hái dâu của hoàng hậu (dụng cụ dùng trong lễ hoàng hậu hái lá dâu nuôi tằm để làm gương cho dân), gồm hai chiếc, dài năm sáu tấc, nhỏ như chiếc đũa, đầu cong. Trông như vàng, lại như bạc, lại như đồng đã luyện.
Món thứ sáu là đá Lôi công (đá của thần sấm), gồm hai viên, hình cái rìu, dài chừng bốn tấc, rộng hơn một tấc, không có lỗ, mịn như ngọc xanh.
Tám món báu đặt dưới nắng thì khí trắng bốc lên liền với trời, đặt trong phòng tối thì sáng rực như trăng. Còn phép yểm trấn (cách dùng vật báu để trấn áp tai họa), Chân Như đều giữ kín, không ai biết được.
Thôi Viên định chép lại để làm biểu tâu lên vua. Chân Như nói: "Trời đã giao việc này cho Thôi Sân, ông làm vậy thì tính sao?" Viên sợ, bèn thôi.
Thôi Sân bèn sai Lư Hằng theo Chân Như lên kinh dâng báu. Bấy giờ Sử Triêu Nghĩa (thủ lĩnh quân phản loạn) đang vây Tống Châu, lại đánh chiếm Thân Châu ở phía nam, đường sông Hoài bị cắt đứt. Vì vậy họ đi theo đường sông Trường Giang ngược lên, tới núi Thương Sơn, vào cửa ải, và đến kinh đô ngày 13 tháng Kiến Tị (tháng 4 âm lịch).
Khi ấy Túc Tông đang bệnh nặng. Xem báu vật xong, vua vội gọi Đại Tông đến, bảo: "Con từ tước Sở vương lên làm hoàng thái tử. Nay trời ban báu vật, lại tìm được ở Sở Châu, ấy là trời ưng thuận cho con. Hãy giữ gìn quý trọng."
Đại Tông lạy hai lạy, nhận báu vật. Vì được báu, ngay hôm ấy đổi niên hiệu thành Bảo Ứng (nghĩa là "báu vật ứng nghiệm") năm thứ nhất (năm 762).
Đại Tông lên ngôi rồi thì nâng Sở Châu lên hàng thượng châu (châu hạng nhất), huyện lên hàng vọng huyện (huyện hạng cao), và đổi tên huyện An Nghi thành Bảo Ứng.
Thứ sử cùng các quan dâng báu đều được thăng vượt cấp. Chân Như được ban hiệu Bảo Hòa đại sư, ân sủng và ban thưởng ngày càng nhiều.
Từ đó binh đao dần yên, mùa màng bội thu, trong cả nước gần như được thái bình, no đủ. Ấy là dấu hiệu báu vật ứng nghiệm.
Nơi Chân Như ở và chỗ tìm được báu vật nằm trên bờ sông cao ráo, rộng rãi, cảnh vật tươi tốt. Nền nhà cũ sau này thành chỗ ở của Thôi Trình, Huyện úy (quan coi việc giữ gìn trị an trong huyện) huyện Lục Hợp, nằm khoảng gian nhà phía tây. Tương truyền người Hồ từ Tây Vực đi ngang qua đó, đến nay không ai là không ngoảnh nhìn về chỗ ấy mà cúi lạy. (Trích "Đỗ Dương tạp biên")
Đậu linh quang
Trong niên hiệu Đại Lịch (766–779) đời Đại Tông, nước Nhật Lâm dâng đậu linh quang và trâm sừng rồng. Nước ấy ở ngoài biển phía đông bắc, cách bốn vạn dặm. Phía tây nước ấy có một khối đá lạ rộng mấy trăm dặm vuông, sáng và trong suốt, soi thấy được ngũ tạng lục phủ (các cơ quan nội tạng trong người), nên cũng gọi là "gương tiên". Người trong nước có bệnh thì đến soi, biết bệnh phát ra từ tạng nào, phủ nào, rồi tự đi hái cỏ thần về ăn, không ai là không khỏi.
Đậu linh quang to nhỏ như hạt đậu xanh của Trung Hoa, màu đỏ thẫm, tỏa ánh sáng dài đến mấy thước. Người nước ấy cũng gọi nó là ngọc Cật Đa. Đem nấu với lá xương bồ mọc trên đá thì hạt đậu nở to như trứng ngỗng, ruột toàn màu tím, cân lên nặng một cân. Vua ăn (?) một viên, khen thơm ngon không gì sánh được, mấy ngày liền không thấy đói khát.
Trâm sừng rồng làm bằng ngọc màu xanh thẫm ánh đỏ, trên khắc hình giao long (một loài rồng), tinh xảo, lạ và đẹp, không phải người làm ra được. Vua ban trâm cho phi tử Độc Cô. Phi cùng vua dạo thuyền trên ao Long Trì, có mây tía từ chiếc trâm bốc lên, chốc lát đã đầy thuyền. Vua bèn sai đặt trâm vào lòng bàn tay, phun nước vào, trâm hóa thành hai con rồng, bay vút lên trời mà đi.
(Trích "Đỗ Dương tạp biên")
Núi Vạn Phật
Vua (Đại Tông) sùng đạo Phật, sai giã trăm loại hương trộn với bột bạc để trát phòng thờ Phật.
Gặp lúc nước Tân La (một nước trên bán đảo Triều Tiên) dâng tấm thảm lông năm màu và núi Vạn Phật cao chừng một trượng (một trượng bằng mười thước), vua đặt núi trong phòng thờ Phật và trải thảm lót nền.
Tấm thảm khéo đẹp nhất một thời. Mỗi tấc vuông trên thảm đều có cảnh ca múa, hình núi sông các nước. Có khi gió nhẹ thổi vào phòng, trên thảm lại có ong bướm rung rinh, chim én chim sẻ bay lượn, cúi nhìn không phân biệt được thật hay giả.
Núi Vạn Phật được chạm từ gỗ trầm, gỗ đàn hương cùng ngọc châu mà thành. Tượng Phật lớn thì hơn một tấc, nhỏ thì tám chín phân (một phân bằng một phần mười tấc). Đầu tượng có cái nhỏ như hạt kê, có cái như hạt đậu, nhưng mày, mắt, miệng, tai, búi tóc xoắn ốc và bạch hào (sợi lông trắng xoáy giữa hai hàng lông mày, một trong những tướng tốt của Phật) đều đủ cả.
Lại bện sợi vàng, ngọc, thủy tinh làm phướn, lọng, tua rua, cùng các cây am-la (cây xoài), chiêm-bặc (một loài cây hoa thơm ở Ấn Độ). Ghép trăm thứ báu làm lầu gác, đài điện; hình tuy nhỏ mà dáng như đang bay động.
Phía trước có các nhà sư đi kinh hành (đi chậm vòng quanh vừa đi vừa tụng niệm), không dưới nghìn vị. Phía dưới có cái chuông bằng vàng tía rộng (?) ba tấc, quai chuông là hình con bồ lao (con thú hình rồng nhỏ, thường được chạm ở quai chuông) ngậm lấy. Mỗi khi đánh chuông, các nhà sư đi kinh hành đều lạy sát đất, bên trong vang lên âm thanh gọi là tiếng Phạn (tiếng tụng kinh). Đó là vì then máy nằm ở cái chuông.
Núi tuy mang tên Vạn Phật, nhưng số tượng thì nhiều không đếm xuể. Vua đặt chiếc quạt Cửu quang (quạt tỏa chín luồng sáng) giữa các vách núi.
Ngày mùng 8 tháng 4 (ngày lễ Phật đản), vua gọi tăng chúng hai phố (hai khu phố phía đông và phía tây kinh thành, nơi quản lý các chùa) vào đạo tràng (nơi làm lễ Phật) trong cung để lễ núi Vạn Phật. Lúc ấy người xem đều than rằng không phải sức người làm được. Đến khi thấy ánh sáng từ trong điện tỏa ra, ai cũng bảo là Phật quang (hào quang của Phật), thật ra đó là quạt Cửu quang. Nhân đó vua sai vị tam tạng (danh hiệu nhà sư thông cả ba kho kinh điển của đạo Phật: kinh, luật, luận) là sư Bất Không tụng chú bí mật của Thiên Trúc (Ấn Độ) một nghìn lần rồi mới lui.
(Trích "Đỗ Dương tạp biên")
Chậu đồi mồi
Năm Bảo Lịch thứ nhất (năm 825, đời Đường Kính Tông), nước Nam Xương dâng chậu đồi mồi, áo lông phù quang và sừng tê dạ minh. Sứ giả nói nước ấy có núi Rượu, biển Tía. Trên núi có suối, nước có vị như rượu, uống say quá thì cả ngày không tỉnh.
Biển Tía có nước (?) màu như quả dâu chín nẫu, nhuộm áo được. Cá, rồng, ba ba, cát, đá, cỏ cây ở đó không thứ gì là không màu tím.
Chậu đồi mồi chứa được mười hộc (hộc: đơn vị đo dung tích thời xưa, mỗi hộc bằng mười đấu), bên ngoài trang trí bằng vàng ngọc. Đến giữa mùa hè, vua đặt chậu trong điện, đổ đầy nước, sai các cung phi cầm gáo vàng gáo bạc múc nước dội vào nhau làm trò vui.
Áo lông phù quang có nền được nhuộm bằng nước biển Tía. Trên áo dùng tơ năm màu thêu thành rồng và phượng, mỗi loại một nghìn ba trăm con, lại đính ngọc trai chín màu.
Vua mặc áo này đi săn ở vườn Bắc Uyển, nắng sớm chiếu vào, ánh sáng rung rinh, người xem ai cũng chói (?) mắt, nhưng vua cũng không lấy làm quý. Một hôm vua phi ngựa đuổi theo chim thú, bỗng gặp mưa rào, mà áo không ướt chút nào, bấy giờ vua mới khen là vật lạ.
Sừng tê dạ minh trông như (?) sừng tê thông thiên (loại sừng tê có đường vân trắng chạy suốt từ gốc đến ngọn, rất quý), ban đêm phát sáng soi xa được trăm bước. Phủ lên mười lớp lụa cũng không che được ánh sáng. Vua bèn sai xẻ ra làm đai lưng. Mỗi lần đi săn ban đêm, vua không cần thắp nến đốt đuốc mà vẫn sáng như ban ngày.
(Trích "Đỗ Dương tạp biên")
Khăn tránh bụi
Cao Vũ ở Thái Châu có một viên quân tướng tạm gọi là Giáp, coi việc buôn bán đổi chác cho quân, bị hao hụt, mắc nợ mấy triệu tiền. Khi ấy (?) Giáp ở một huyện ngoài, cách châu hơn hai trăm dặm. Cao Vũ đang ra lệnh bắt giam Giáp để tra xét.
Giáp lo sợ cuống quýt, không còn kế gì. Bạn bè (?) bày rượu và thức ăn để khuyên giải. Khách ngồi có hơn mười người, trong đó có người xưng là xử sĩ (người có học mà không ra làm quan) Hoàng Phủ Chân, mặc áo trắng như lông ngỗng, dáng vẻ rất thanh nhã. Mọi người đều nói lời an ủi, khuyên nhủ; riêng Hoàng Phủ chỉ mỉm cười, nói: "Đây cũng chỉ là việc nhỏ."
Khách tan, ông ở lại một mình, bảo Giáp: "Ta từng đi chơi phương đông, được hai báu vật, sẽ vì ông mà giải nạn này." Giáp cảm tạ, xin sắm xe ngựa cho ông, ông đều từ chối, rồi đi rất nhanh.
Chiều tối hôm ấy ông đến châu, nghỉ trọ trong quán, sáng sớm thì vào ra mắt Cao Vũ. Cao vừa gặp đã bất giác kính trọng. Ông nói với Cao: "Chân đến đây chỉ để xin Thượng thư (chức quan đứng đầu một bộ trong triều; ở đây là cách gọi tôn Cao Vũ) tha mạng cho Giáp." Cao nói: "Giáp nợ tiền của nhà nước, không phải tiền riêng của Vũ này, biết làm sao được?"
Hoàng Phủ xin cho người hầu lui ra, rồi nói: "Tôi ở nước Tân La có được một chiếc khăn tránh được bụi, muốn dâng để chuộc tội cho Giáp." Ông liền móc trong ngực áo ra trao cho Cao. Cao vừa cầm đã thấy trong người mát mẻ, kinh ngạc nói: "Đây không phải vật mà bề tôi nên có, lại là vật vô giá. Chuộc mạng Giáp e là đủ rồi."
Hoàng Phủ xin thử. Hôm sau nhân có tiệc ngoài thành, lúc ấy trời hạn đã lâu, bụi bặm rất nhiều. Cao nhìn đuôi, bờm ngựa mình và mấy tên lính hầu cận bên cạnh, đều không dính chút bụi nào.
Giám quân sứ (viên quan, thường là hoạn quan, do triều đình cử đến giám sát quân đội) nhận ra, hỏi Cao: "Vì cớ gì riêng Thượng thư không vấy bụi? Há chẳng phải đã gặp người lạ mà được báu vật chăng?" Cao không dám giấu (?). Giám quân cố xin được gặp vị xử sĩ.
Cao bèn cùng giám quân đến. Giám quân đùa: "Đạo nhân chỉ biết có Thượng thư thôi sao? Còn báu vật gì nữa, xin cho xem với." Hoàng Phủ kể rõ ý muốn cứu Giáp, lại nói: "Phép thuốc (?) này từ vùng biển phía đông mà ra. Nay tôi còn một cây kim, sức kém chiếc khăn một chút, nhưng cũng làm cho một người không dính bụi."
Giám quân lạy xin: "Được thế là đủ rồi." Hoàng Phủ liền rút cây kim trên khăn đưa cho, kim màu như vàng. Giám quân cài kim vào khăn để thử, phi ngựa trong bụi, chỉ thấy thân mình và đuôi ngựa là không dính bụi.
Sáng hôm sau, Cao và giám quân sửa soạn lễ vật đến bái kiến, định xin học đạo, nhưng chỉ qua một đêm (?) ông đã bỗng nhiên biến mất. (Trích "Dậu Dương tạp trở")
Gối trùng minh
Có một nước ngoài biển dâng chiếc gối trùng minh, dài một thước hai tấc, cao sáu tấc, trắng hơn cả thủy tinh. Bên trong gối có hình lầu đài; bốn mặt có mười đạo sĩ cầm hương, cầm thẻ, đi vòng quanh mãi không thôi, gọi là "chân nhân hành đạo" (chân nhân: người tu tiên đắc đạo; hành đạo: đi vòng làm lễ). Cây cối chạm trổ, màu sắc vẽ vời, đầu các chân nhân, trâm cài, khăn choàng, thứ gì cũng đủ cả, lại trong suốt. (Trích "Quảng Đức thần dị lục")
Làng Tam Bảo
Phía tây nam huyện Phù Phong có làng Tam Bảo (nghĩa là "ba báu vật"). Các cụ già truyền lại rằng lúc mới lập làng, có một nhà sư người Hồ bảo dân làng: "Đất này có khí báu, nhưng người bây giờ không ai lấy được; việc đào lên tự sẽ có lúc."
Dân làng hỏi: "Báu gì vậy?" Nhà sư đáp: "Đó là báu vật của đất Giao Chỉ (vùng miền bắc Việt Nam thời xưa), số có ba món." Vì thế lấy tên Tam Bảo đặt cho làng, để ghi nhớ việc ấy.
Mùa xuân năm Khai Thành thứ nhất (năm 836), một người dân trong làng đêm nằm mơ thấy một người đàn ông đội khăn đen cài trâm, mặc áo tay rộng, lưng đeo kiếm dài, dáng vẻ nghiêm nghị và cổ kính, bảo: "Ta từng làm quan đời Đông Hán, vào thời vua Quang Vũ, cùng tướng bay Mã công (tức Mã Viện, danh tướng nhà Hán từng đem quân sang đánh Giao Chỉ) đi đánh Giao Chỉ, từng lấy được báu vật của người phương nam. Về sau Mã công bị gièm pha, cho là đã cướp nhiều của cải phương nam chở hết về nhà. Vua Quang Vũ nổi giận, sắp ra lệnh lục soát nhà ông. Ta sợ tai họa lây đến mình nên chôn báu ở đất này."
Nói chưa dứt thì người ấy tỉnh dậy, liền đem giấc mơ kể hết với hàng xóm.
Giữa mùa hè năm ấy, một buổi tối mây che trăng tối, có chú bé chăn trâu nhìn thấy dưới gò đất phía tây (?) có ánh sáng rực, kéo dài như dải lụa, lâu mà không tắt. Chú bé hoảng sợ về báo cha, cha liền chạy đến xem, thì ánh sáng càng rực hơn. Tối hôm sau cũng như vậy.
Bấy giờ mấy người trong làng ban đêm đi tìm chỗ phát sáng, cúi nhìn thì thấy ánh sáng từ dưới đất bốc lên như lửa củi cháy. Họ bèn cùng nhau cắm cọc làm dấu. Hôm sau mang mai cuốc đến đào ngay dưới chỗ dấu, sâu chừng hơn một trượng thì được một món đồ bằng vàng (?) dài hơn hai tấc, kiểu chế tác kỳ diệu, người đời chưa từng biết. Lại được một thanh kiếm báu dài hai thước bốn tấc, và một chiếc gương cổ đường kính hơn một thước, đều phủ đầy bụi bẩn. Người làng được rồi bèn đem lên huyện.
Huyện lệnh lúc ấy là Lưu Tùy, người đất Bái, nhận được rồi đem mài lại. Thanh kiếm loáng lên như màu sóng nước; dẫu là thứ kiếm sắc chém ngọc như chém bùn cũng không hơn được. Kiếm dài hai thước bốn tấc là vì thời xưa lấy tám tấc làm một thước, tức là ba thước theo cách đo xưa.
Chiếc gương có hoa văn dày đặc (?), có những con thú lạ chạy vòng quanh núm gương. Tuy niên đại xa xưa mà hình dáng, hoa văn không sứt mẻ. Huyện lệnh sai mài bóng, gương trong như nước sạch (?), thật là báu vật lạ trong thiên hạ.
Huyện lệnh Lưu nói: "Đây là đồ quý thời xưa, nên đưa về kho nhà vua, có thể sánh cùng Thiên cầu và ngọc bích họ Hòa (những viên ngọc báu nổi tiếng thời cổ), cùng chói lọi nơi thượng tường (trường học lớn của nhà vua thời cổ) (?)." Ông bèn niêm phong lại, trình việc lên quan trấn thủ đất Kỳ Dương, xin dâng biểu hiến lên thiên tử.
Lúc ấy ông Trần đang làm Tiết độ sứ vùng Kỳ Lũng, được báu vật thì yêu thích, bèn giữ làm của riêng, vì thế không ai biết đến. (Trích "Tuyên thất chí")
Hỏa ngọc
Năm Hội Xương thứ nhất (năm 841, đời Đường Vũ Tông), nước Phù Dư dâng ba báu vật: hỏa ngọc (ngọc lửa), rượu trừng minh và đá phong tùng.
Hỏa ngọc màu đỏ, dài nửa tấc, đầu trên nhọn, đầu dưới tròn, ánh sáng soi xa mấy chục bước. Chất nhiều viên lại có thể đun nóng được vạc. Đặt trong phòng thì mùa đông không cần mặc áo bông. Cung nhân thường dùng thứ ngọc này.
Rượu trừng minh cũng do phương xa dâng lên, màu tía, sánh như cao, uống vào làm xương người tỏa hương thơm.
Đá phong tùng vuông một trượng, trong suốt như ngọc. Bên trong có hình cây như cây thông già tán rủ xuống, xào xạc như có gió, và gió mát từ trong đó thổi ra. Đến giữa mùa hè, vua sai đặt đá trong điện; vừa chớm thu, gió lạnh vù vù thì sai dời đi. (Trích "Tuyên thất chí")
Tủ mã não
Vua Vũ Tông thích thuật thần tiên, bèn dựng đài Vọng Tiên để tôn việc lễ bái, lại sửa phòng Long Chân, giã vụn trăm thứ báu để trát nền. Cột bằng ngọc dao (một loại ngọc đẹp), đấu củng (những khối gỗ ghép đỡ mái nhà) bằng vàng, lan can bằng bạc, thềm bằng ngọc, lấp lánh chói lòa, xem mãi không chán.
Bên trong bày màn đồi mồi, giường hỏa tề (một loại đá quý màu đỏ như lửa), đốt hương long quang, dâng rượu vô ưu; những thứ ấy đều do các nước khác dâng lên.
Mỗi lần trai giới (kiêng ăn uống, giữ mình thanh tịnh trước khi làm lễ) và tắm gội xong, vua lại gọi đạo sĩ Triệu Quy Chân cùng những người khác đến để tìm hiểu lẽ hy di (cái lẽ huyền diệu của Đạo, không thể thấy, không thể nghe, theo sách Đạo Đức Kinh). Vì thế trong phòng mọc lên hai cây linh chi (một loài nấm quý, được coi là điềm lành), đều như ngọc đỏ.
Lại gặp lúc nước Bột Hải dâng chiếc tủ mã não vuông ba thước, màu thẫm như cây thiến thảo (cây cho thuốc nhuộm màu đỏ), làm khéo không gì sánh được. Vua dùng tủ đựng sách thần tiên, đặt cạnh màn.
Lại có chiếc chậu tử côi (một loại đá quý màu tía), chứa được nửa hộc, trong ngoài đều trong suốt, toàn một màu tía, dày chừng một tấc, nhưng nhấc lên thì nhẹ như lông hồng. Vua khen chậu bóng sạch, bèn đặt ở phòng tiên để trộn thuốc.
Về sau Vương tài nhân (tài nhân: một bậc phi tần trong cung) ném chiếc vòng ngọc, lỡ làm mẻ chậu một chỗ nhỏ bằng nửa hạt đậu, vua vẫn còn tiếc nuối than thở hồi lâu. (Trích "Đỗ Dương tạp biên")
Họ Sầm
Có người họ Sầm ở Lâm Xuyên, một lần đi chơi núi, thấy dưới suối có hai viên đá trắng to bằng hạt sen, tự đuổi nhau chạy. Ông bắt được, mang về cất trong hộp đựng khăn.
Đêm ấy ông mơ thấy hai người con gái đẹp mặc áo trắng, tự xưng là chị em, đến hầu hạ bên cạnh. Tỉnh dậy, ông biết hai viên đá ấy là vật lạ, bèn thường buộc chúng vào dây lưng áo.
Sau ông đến Dự Chương, có một người Hồ nước Ba Tư chặn lại hỏi: "Ông có báu vật phải không?" Ông đáp: "Phải." Rồi lấy hai viên đá ra cho xem. Người Hồ xin mua với giá ba vạn tiền.
Sầm tuy quý đá nhưng giữ cũng chẳng dùng được việc gì, được tiền thì mừng, liền bán cho người ấy. Ông lấy tiền làm vốn sinh sống, rồi trở nên giàu có. Chỉ tiếc là không hỏi được đá ấy là thứ gì và dùng vào việc gì. (Trích "Kê thần lục")
Thái Bình quảng ký, quyển 404
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video