Thái Bình quảng ký, quyển 411 — đời Tống, Lý Phưởng cùng những người khác biên soạn — Cây cỏ, phần 6
Cây ăn quả (phần cuối)
Anh đào; Cây nhu (?); Quả hồng
Quả để nễ (?) (tức quả sung tây); Gốc rễ cây hồng; Lê núi Dung Phong
Lê nặng sáu cân; Lê hoa tía; Hồ trăn tử (một loại hạt dẻ của người Hồ)
Táo chua (?); Nho; Nho của Vương Mẫu; Quả hầu tao; Hồ đào dây leo; Quả tiên
Quả trám; Hạt dẻ vùng hoang phương Đông; Hạt dẻ khỉ
Dưa (?); Dưa năm màu (?); Dưa ghét mùi thơm
Rau
Củ cải mạn tinh; Tỏi nước Việt; Ba thứ rau
Rau ba lăng (rau chân vịt); Dưa cải muối; Cải trong lòng bàn tay (?)
Hẹ nước; Cà; Tím Côn Lôn (?); Chuyện về cây cà; Bầu ở Đam Nhai
Cây ăn quả (phần cuối)
Anh đào
Thời Đường, các tân tiến sĩ (người vừa thi đỗ khoa thi tiến sĩ, khoa thi cao nhất để chọn người làm quan) đặc biệt coi trọng tiệc anh đào. Năm Càn Phù thứ tư (năm 877), con trai thứ ba của Lưu Nghiệp là Lưu Đàm thi đỗ. Bấy giờ Lưu Nghiệp, vốn là cựu tể tướng (vị quan đứng đầu triều đình, giúp vua điều hành việc nước), đang trấn giữ vùng Hoài Nam. Ông dặn viên lại coi phủ đệ của mình ở kinh đô rằng: "Lấy một đĩnh bạc (thỏi bạc đúc theo khuôn) để góp phần mở tiệc."
Nhưng số tiền Đàm tiêu thường gấp mấy lần như thế. Viên lại đem việc ấy báo lên, Nghiệp chỉ bảo: "Cứ lấy đủ mà dùng." Gặp lúc mùa dâng sản vật mới, những người từ trạng đầu (người đỗ đầu khoa thi) trở xuống mới đang bàn chuyện góp tiền. Đàm đã ngầm sai người đem thật nhiều vàng lụa đặt mua trước mấy chục cây anh đào. Thế là một mình Đàm bày tiệc, mời đông đủ các công khanh (các quan to trong triều).
Lúc ấy anh đào ở kinh đô mới ra, ngay cả người quyền quý cũng chưa được nếm, vậy mà Đàm cho chất cao như núi, bày kín chiếu tiệc, lại trộn thêm đường và sữa đặc. Mỗi người được một đĩa nhỏ kiểu xứ Man (?), mỗi đĩa cũng không dưới mấy thăng (đơn vị đong thể tích, khoảng nửa lít trở lên). Đến cả bọn người hầu, kẻ đánh xe cũng ai nấy được ăn no nê. (Trích sách Chích ngôn)
Cây nhu (?)
Thời Tấn (tức Hậu Tấn thời Ngũ Đại), ngoài sân nhà Triệu Oánh có một cây nhu (?) cành lá xum xuê khác thường, đứng xa bốn phía đều trông thấy. Có người xem khí (thuật nhìn khí mây trên trời đất để đoán điềm lành dữ) đến hỏi hàng xóm, nói rằng: "Nhà này ắt có người lên làm tể phụ (quan đầu triều phò tá vua)." Một ông già trong xóm đáp: "Không có ai cả. Có điều tên tục của chủ nhà là Tướng Nhi, chẳng lẽ ứng vào đó chăng?" Thuật sĩ nói: "Vượng khí đang thịnh, nếu không ứng vào bản thân ông ấy thì sẽ ứng vào con cháu." Về sau Triệu Oánh từ chức phán quan (quan phụ tá xử lý công việc trong phủ) ở Thái Nguyên được phong làm tể tướng, ra ngoài thì cầm quân, vào triều thì làm tể tướng. (Trích sách Bắc mộng ngôn)
Quả hồng
Người đời nói cây hồng có bảy cái hay: một là sống lâu; hai là cho nhiều bóng râm; ba là chim không làm tổ; bốn là không có sâu; năm là lá gặp sương đổi màu, đáng ngắm; sáu là quả ngon; bảy là lá rụng to và dày. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Quả để nễ (?)
Người Ba Tư gọi cây này là a-dịch, người Phất Lâm (tức Đông La Mã) gọi là để nễ (?). Cây cao bốn năm trượng (một trượng là mười thước, khoảng ba mét), cành lá rậm rạp. Lá chia năm thùy, giống lá thầu dầu. Cây không ra hoa mà vẫn có quả, quả màu đỏ, giống quả thầu dầu, vị như hồng khô, mỗi năm chín một lần.
Gốc rễ cây hồng
Trong các loài cây, rễ bám chắc nhất là cây hồng, người đời gọi là "mâm rễ hồng". (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Lê núi Dung Phong
Lê tiên: trên đỉnh núi Dung Phong có một đàn tế màu xanh, vuông năm trượng, có chỗ đốt hương và hành đạo (đi vòng quanh tụng niệm theo nghi thức đạo giáo), cùng mấy loại đồ đồng kiểu cổ. Ở đó có một cây lê cao ba mươi trượng, quả to như cái đấu (dụng cụ đong lường). Đến khi quả rụng, chỉ thấy nước và hạt, chưa ai được nếm. (Trích sách Hiệp văn ký)
Lê nặng sáu cân
Ở chùa Báo Quốc tại Lạc Dương có quả lê nặng sáu cân. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Lê hoa tía
Trong niên hiệu Thanh Thái (934–936, đời Hậu Đường), tôi đi chơi kinh đô, từng cùng tuần quan (chức phụ tá trong phủ tiết độ sứ) Lư Vịnh, bác sĩ (chức quan dạy học, coi việc học hành) Trịnh Ỷ, nhà sư Quý Nhã và vài ba bạn thân họp mặt ban đêm ở viện chùa trên đê Việt Ba. Bấy giờ đã cuối mùa thu trong trẻo, trăng sáng vừa lên cao. Mọi người nối nhau làm những câu thơ năm chữ hay lạ, uống rượu ngon như tám vị tiên làng rượu, ăn hồng mới chín đỏ làm mứt, uống trà búp xanh. Mỗi câu ngâm lại một chén rượu, người tỉnh kẻ say.
Trong tiệc, mọi người cùng nhau dẫn chuyện xưa nay, rồi bàn đến chuyện hoa quả. Có người kể về lê hoa tía, mọi người bảo đất Chân Định có thứ lê ấy. Riêng nhà sư Quý Nhã nhíu mày nói: "Đó là mối hận mà tổ tiên bần tăng để lại." Mọi người kinh ngạc hỏi, Nhã đáp:
"Xưa kia, năm thứ năm hoàng đế Vũ Tông trị vì thiên hạ, việc nước bộn bề, lòng vua không vui, bỗng mắc bệnh ở tim. Các danh y dâng thuốc mà bệnh vẫn không khỏi (?). Vua bèn hạ chiếu khắp nơi tìm người tài, cầu những thầy thuốc giỏi như Hòa, Hoãn (hai danh y nổi tiếng nước Tần thời Xuân Thu) ở chốn xa. Bấy giờ có người tâu rằng đạo sĩ họ Hình ở núi Thanh Thành rất giỏi về phương thuốc. Vua liền triệu vào gặp.
Đạo sĩ lấy hai viên thuốc tiên màu xanh trong túi xanh đeo bên khuỷu tay (túi đựng thuốc mang theo người), lại lấy mấy quả lê vắt nước dâng lên. Bệnh vua liền khỏi. Trong vòng mười ngày, vua ban thưởng muôn lạng vàng, lại phong thêm hiệu là Quảng Tế tiên sinh. Vua thong thả hỏi thuốc ấy làm từ vật gì. Tiên sinh đáp: 'Trên đỉnh núi Xích Thành có hai gốc linh chi xanh, khe phía nam núi Thái Bạch có một cây lê hoa tía. Năm xưa thần từng đi qua hai núi ấy, một mình lấy được hai báu vật, đem luyện chung thành thuốc. Năm mươi năm nay thần uống gần hết, chỉ còn lại hai viên, may được dâng bệ hạ dùng. Nếu muốn có thuốc này nữa thì phải tìm được hai thứ ấy.'
Mấy tháng sau, Hình tiên sinh từ biệt vua về núi. Sau đó bệnh vua lại phát, vua lại xuống chiếu tìm Hình tiên sinh ở núi Thanh Thành, nhưng không biết ông đã đi đâu. Vua bèn hạ chiếu khắp thiên hạ: nơi nào có lê hoa tía thì lập tức tâu lên.
Bấy giờ thái úy Vương Đạt, tiết độ sứ (viên quan nắm cả quân sự lẫn hành chính một vùng) Hằng Châu, lấy công chúa Thọ Xuân, tức em gái của vua Hội Xương (tức Vũ Tông). Nghe nói ông huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) họ Lý ở Chân Định có trồng mấy cây lê, trong đó có một cây lê hoa tía, Vương Đạt liền sai hoạn quan (người hầu trong cung đã bị thiến) đến niêm phong canh giữ, phát quang chung quanh, rào bằng lan can sơn đỏ, quý tiếc từng cành nhỏ chẳng khác gì cây quế trên cung trăng.
Lúc hoa nở, sợ ong bướm đến dòm ngó làm hao tổn, thường phải dùng lụa mỏng, vải the che phủ từ xa. Người canh giữ khổ sở không sao chịu nổi. Đến mùa thu quả chín, công chúa tự tay dâng lên. Khi tới triều đình thì chỉ còn được sáu bảy phần mười. Vua ăn rất nhiều lê này, tuy không bằng thuốc của họ Hình nhưng cũng tạm giải được chứng bứt rứt, nóng nảy.
Khi ấy có Lý Tuân Lai giữ chức thị ngự (một chức quan ngự sử, coi việc can gián và hặc tội quan lại), đang làm ký thất (người lo thư từ, văn án) ở Hằng Châu, soạn tờ biểu dâng lê rằng: 'Nơi hoa tía nở, đẹp nhất rừng xuân; lúc cuống biếc treo, rực sáng cảnh thu; trĩu trịt trơn như ngọc, lăn lóc tròn như châu; ngọt chẳng được nếm, giòn khó vừa miệng.' Tờ biểu đến cửa cung, các công khanh xem phần nhiều cười lớn mà nói: 'Thường Sơn công sao lại dâng lê ăn dở lên triều đình?' Ấy là vì trong biểu có câu 'giòn khó vừa miệng'.
Năm sau Vũ Tông băng hà, công chúa cũng nối theo qua đời. Từ đó về sau, lê này trở thành vật cống nộp thường lệ, quan huyện lâu năm cũng dần lơi lỏng việc giữ gìn. Đến cuối niên hiệu Thiên Hựu, Triệu vương bị Minh Đức cướp ngôi giết hại. Về sau huyện ấp và các công sở nhiều lần trải qua binh lửa, cây lê hoa tía cũng khô mục, nay ở Chân Định không còn ai trồng nối nữa.
Thời Vũ Tông, viên huyện tể (quan đứng đầu huyện) là Lý công tên Thượng, chính là ông nội của Nhã. Ông từng vì canh giữ không cẩn thận, để gió làm gãy một cành, bị giáng làm điển ngọ (cách gọi kín của chức tư mã, một chức quan phụ tá cấp châu) ở Ký Châu. Vì thế Nhã nhớ lại mà nhíu mày." (Trích sách Nhĩ mục ký)
Hồ trăn tử
Cây a-nguyệt mọc ở các nước phương tây. Người nước ngoài nói nó cùng một loại với hồ trăn tử: một năm thì gọi là trăn tử, hai năm thì gọi là a-nguyệt. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Táo chua (?)
Các bậc già cả kể rằng: thời Chu, Tần, ở đất Hà Nam trời mưa ra táo chua, từ đó mọc lên táo chua dại (?), nay chính là huyện Toan Tảo (nghĩa là "táo chua"). Thứ táo chua rất nhỏ thì gọi là táo chua dại. (Trích sách Thuật dị ký)
Nho
Tục nói dây nho hay bò về phía tây nam. Dữu Tín nói với Úy Cẩn, sứ giả nước Ngụy, rằng: "Khi tôi ở đất Nghiệp, được ăn rất nhiều nho, hương vị thật lạ lùng." Trần Chiêu hỏi: "Hình dạng nó ra sao?" Từ Quân Phòng nói: "Giống quả táo mềm (?)." Dữu Tín nói: "Ông thật chẳng biết tả vật, sao không nói là giống quả vải tươi?"
Ngụy Triệu Sư nói: "Ngụy Vũ đế (Tào Tháo) từng nói: cuối hạ sang thu, vẫn còn hơi nóng; say rượu chưa tỉnh, đem nho còn đọng sương ra ăn, ngọt mà không ngấy, chua mà không gắt. Chỉ nhắc đến thôi đã chảy nước miếng khen lạ, huống chi người được tự tay ăn." Úy Cẩn nói: "Thứ quả này vốn từ nước Đại Uyển, do Trương Khiên mang về. Có ba loại vàng, trắng, đen. Khi chín, quả chen nhau san sát, như sao xếp hàng, như ngọc tụ lại. Ở Tây Vực người ta phần nhiều cất làm rượu, hằng năm đem sang cống. Thời Hán, ở Tây Kinh (Trường An) dường như cũng không ít; trong năm mươi mẫu ruộng ở Đỗ Lăng có đến trăm gốc nho. Nay ở kinh đô cũng không chỉ có trong vườn cấm của vua."
Dữu Tín nói: "Ấy là vườn nào cũng trồng, nhà nào cũng cấy, bóng rợp nối nhau, giàn liền giàn." Trần Chiêu hỏi: "Vị nó so với quýt, bưởi thì thế nào?" Dữu Tín đáp: "Nước ngọt thì hơn hẳn, hương thơm thì kém hơn." Úy Cẩn nói: "Quýt bưởi vỏ vàng ruột trắng, được bọc trong bao đem làm đồ cống, đưa vào miệng tự tan; nho quả thật không bằng." (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Nho của Vương Mẫu
Phía nam đất Bối Khâu có hang nho. Nho trong hang chỉ có thể đến tận nơi mà ăn; có người hái đem về thì mất hết vị. Người đời gọi là nho của Vương Mẫu (Tây Vương Mẫu, nữ tiên trong truyền thuyết). Trong niên hiệu Thiên Bảo, sa môn (nhà sư Phật giáo) Đàm Tiêu đi thăm các núi lớn, đến hang này, hái nho ăn, lại thấy một đoạn dây nho khô có thể làm gậy, to bằng ngón tay, dài hơn năm thước. Ông cầm về chùa mình đem trồng, dây liền sống lại, lớn cao mấy nhẫn (một nhẫn khoảng bảy tám thước), bóng rợp cả mảnh đất rộng mười trượng chung quanh, ngước lên nhìn như màn che, như lọng. Quả bên cạnh chi chít, tím bóng như sắp rủ rơi xuống. Người đương thời gọi là "màn ngọc rồng cỏ". (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Quả hầu tao
Hầu tao là cây dây leo, quả to như trứng gà, vừa ngọt vừa mát, ăn vào làm thân thể nhẹ nhõm, giải được rượu. Sách Quảng chí nói thứ quả này do Vương Thái bộc (thái bộc: chức quan coi xe ngựa của vua) dâng lên. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Hồ đào dây leo
Hồ đào dây leo xuất ở nước Nam Chiếu, quả to như con ốc dẹt, bên trong chia hai ngăn, vị giống quả hồ đào (quả óc chó). Có người bảo đó là quả của một loài dây leo ở xứ Man. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Quả tiên
Trên núi Kỳ Liên có quả tiên, người đi đường hái được thì hết đói khát. Cây ấy còn có tên là cây bốn vị. Quả giống quả táo: bổ bằng dao tre thì ngọt, bổ bằng dao sắt thì đắng, bổ bằng dao gỗ thì chua, bổ bằng dao lau sậy thì cay. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Quả trám
Cùng một gốc, cành hướng về phía đông gọi là mộc uy, cành hướng về phía nam gọi là quả trám. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Hạt dẻ vùng hoang phương Đông
Trong vùng hoang vu phương Đông có một loài cây tên là dẻ. Vỏ của nó đường kính ba thước ba tấc, gai trên vỏ dài hơn một trượng, quả đường kính ba thước, vỏ cũng màu vàng (?), vị ngọt. Ăn vào khiến người ta hụt hơi và khát nước. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Hạt dẻ khỉ
Thời Đường, Vệ công Lý Đức Dụ một tối họp khách ở vườn Cam Tử, trong mâm có hạt dẻ khỉ, ăn không có vị gì. Xử sĩ (người có học nhưng không ra làm quan) Trần Kiên nói: "Phía nam Hội Châu (?) có loại dẻ tên là tiệm lật, hình như hạt trắng (?)." (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Dưa (?)
Âm quý nhân (quý nhân: một bậc phi tần trong cung) của Hán Minh Đế nằm mơ được ăn dưa (?) rất ngon. Vua sai đi tìm ở các nước các phương. Bấy giờ đất Đôn Hoàng dâng giống dưa lạ (?), đất Thường Sơn dâng hạt đào to. Dưa (?) ấy tên là Khung Long, dài ba thước, hình cong, vị ngọt như mật (?).
Các cụ già nói: xưa có đạo sĩ lấy được giống này từ núi Bồng Lai (núi tiên ngoài biển trong truyền thuyết), bảo đó là dưa thiêng Không Động (?), bốn kiếp (kiếp: khoảng thời gian dài vô cùng theo quan niệm tôn giáo) mới ra một quả. Đông Vương Công và Tây Vương Mẫu để lại giống trên mặt đất, trải bao đời xa xôi đã gần như tuyệt giống, nhưng quả của nó vẫn còn sót lại ít nhiều. Lại nói thứ này đến khi sương xuống mới ra hoa, giữa mùa đông mới chín, cũng gọi là thức ăn của tiên. Vua thường sai trồng ở vườn Sương Lâm. Vườn này chỉ trồng các thứ quả mùa lạnh, đến mùa băng giá chồng chất thì trăm thứ quả mới tươi tốt. Người đời gọi là "Tương Lăng", ấy là đọc trại từ tên vườn Sương (?).
Bà nói: "Đào của Vương Mẫu, dưa (?) của Vương Công, ai được ăn thì sống đến năm vạn tuổi, ta sao có thể ăn được?" Sau khi bà mất, người hầu trong cung thấy trong hộp gương có hạt đào và hạt dưa (?), nhìn thấy mà rơi lệ, ngờ rằng đó không phải vật thật (?). (Trích sách Vương Tử Niên thập di)
Dưa năm màu (?)
Thời Ngô Hoàn vương (Tôn Sách), ở đất Cối Kê mọc ra dưa năm màu (?). Nay ở vùng Ngô vẫn có dưa năm màu, hằng năm nộp làm cống phú (sản vật nộp lên triều đình). (Trích sách Thuật dị ký)
Dưa ghét mùi thơm
Dưa (?) ghét mùi thơm, trong các mùi thơm kỵ nhất là xạ hương. Thời Đường, đầu niên hiệu Thái Hòa, Trịnh Chú đến nhậm chức ở Hà Trung, đem theo hơn trăm thê thiếp, ai nấy đều xông hương, mùi thơm bay xa mấy dặm, xộc vào mũi người. Năm ấy, từ kinh đô đến Hà Trung, dưa (?) dọc những con đường đoàn ông đi qua đều chết hết, không thu được lấy một cuống. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Rau
Củ cải mạn tinh
Gia Cát Lượng đóng quân ở đâu cũng sai binh lính chỉ trồng củ cải mạn tinh, vì: mới nhú mầm đã có thể ăn sống, là cái lợi thứ nhất; lá xòe ra có thể nấu ăn, là thứ hai; ở lâu thì nó cứ theo đó mà lớn thêm, là thứ ba; bỏ lại cũng không tiếc, là thứ tư; quay về thì dễ tìm mà hái, là thứ năm; mùa đông có củ có thể đào lên ăn, là thứ sáu. So với các loại rau khác, cái lợi của nó chẳng phải rộng lắm sao? Lưu Vũ Tích nói: "Quả đúng vậy. Người vùng Tam Thục (đất Thục, nay là Tứ Xuyên) nay gọi củ cải mạn tinh là rau Gia Cát, ở Giang Lăng cũng thế." (Trích sách Gia thoại lục)
Tỏi nước Việt
Sách Dị uyển chép: ở An Bình thời Tấn có loại rau gọi là "tỏi thừa của Việt vương", dài hơn một thước, loại trắng trông như xương, loại đen trông như sừng. Người xưa kể rằng Việt vương từng ngồi trên thuyền dùng que tính để làm tính, số que thừa vứt xuống nước liền mọc thành rau này. (Thiếu nguồn)
Ba thứ rau
Năm Hàm Ninh thứ tư nhà Tấn (năm 278), triều đình lập vườn Phương Phố ở phía đông thành Kim Dung, trồng nhiều loại rau lạ, tên là vân vi. Rau này có ba loại; loại màu tía tươi tốt nhất, rễ lan tràn khắp nơi, mùa xuân nở, mùa hạ rậm, mùa thu tươi, mùa đông thơm; quả như hạt châu năm màu, theo mùa mà tươi tốt; còn có tên là vân chi. Loại màu tía là rau hạng trên, vị cay; loại màu vàng là rau hạng giữa, vị ngọt; loại màu xanh là rau hạng dưới, vị mặn.
Rau này thường được dâng lên vua dùng. Lá có thể dùng để lót đồ ăn, dâng cúng ở tông miếu (miếu thờ tổ tiên nhà vua), cũng làm người ta hết đói khát. Cung nữ hái đeo cành lá rau ấy, hương thơm suốt cả tháng không tan. (Trích sách Thập di ký)
Rau ba lăng
Rau ba lăng vốn có ở nước phương tây, có nhà sư từ đó mang hạt giống sang, cũng như cỏ linh lăng và nho đến được là nhờ Trương Khiên. Tên "ba lăng" vốn là từ chữ "mang đến từ nước Pha Lăng" mà đọc trại đi, phần nhiều người ta không biết. (Trích sách Gia thoại lục)
Dưa cải
Người Quảng Châu lấy cải to làm dưa muối mặn, chôn dưới đất, có hũ để đến ba mươi năm, rất quý trọng, đem biếu tặng họ hàng và khách khứa. (Trích sách Lĩnh Nam dị vật chí)
Cải trong lòng bàn tay (?)
Cải trong lòng bàn tay xuất từ nước Mạt Đa (?). Người ta lấy hạt đặt vào lòng bàn tay mà thổi, thổi một lần lại lớn lên một lần, khi dài được ba thước thì đem trồng xuống đất. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Hẹ nước
Hẹ nước mọc ở mép nước, hình như cây hẹ nhưng lá nhỏ và dài, ăn được. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Cà
Ở phương nam, cây cỏ rau dưa qua mùa đông vẫn không tàn, cho nên trong vườn rau trồng cà, gốc cũ có cây sống được hai ba năm, dần dần cành và thân lớn to. Mỗi năm mùa hạ, mùa thu khi quả chín thì phải bắc thang mà hái. Sau ba năm cây già dần, quả thưa thớt, bèn chặt bỏ, trồng cây non khác. (Trích sách Lĩnh biểu lục dị)
Tím Côn Lôn (?)
Cuối niên hiệu Đại Nghiệp, Tùy Dạng Đế đổi tên cây cà thành "tím Côn Lôn" (?). (Trích sách Thuật dị ký)
Chuyện về cây cà
Cà: chữ "gia" (tên gọi quả cà) vốn là tên gọi cuống sen (?), đọc theo phép phiên thiết (cách ghép âm: lấy phụ âm đầu của chữ trước và vần của chữ sau) là "cách hà", nay gọi là "già", chưa rõ từ đâu mà ra. Xưa Đoàn Thành Thức ăn mấy quả cà dưới hành lang, tình cờ hỏi viên ngoại lang (chức quan phó trong một ty) bộ Công là Trương Chu Phong về những điển tích liên quan đến cây cà. Trương nói: "Cà còn có tên là lạc tô, chuyện này chép trong sách Thực liệu bản thảo."
Thành Thức nhớ bài thơ "Đi dạo vườn" của Ẩn hầu (Thẩm Ước) có câu: "Dưa mùa lạnh (?) vừa nằm luống, niễng mùa thu (?) đã đầy bờ; cà tía tưng bừng rực rỡ, khoai xanh um tùm so le." Cà lại còn một tên là dưa Côn Lôn (?). Ở Lĩnh Nam, cà sống nhiều năm, thành cây cao năm sáu thước; Diêu Hướng từng làm sứ phương nam, tận mắt trông thấy. Vì thế sách Bản thảo chép rằng ở Quảng Châu có cây thận hỏa to ba bốn ôm. Thận hỏa tức là cây cảnh thiên, tục gọi là cỏ phòng lửa.
Cà chín ăn vào làm dày ruột và dạ dày, nhưng làm động khí, khơi phát bệnh cũ. Rễ cà chữa được chứng da nứt nẻ, cước do lạnh. Muốn cà sai quả, thì lúc cây ra hoa lấy lá cà rải trên đường người qua lại, dùng tro khoanh vòng quanh, người giẫm lên thì quả ắt sai; tục gọi là "gả cà". Từng có người nướng cà trên lửa ăn, rất ngon. Có giống cà Tân La màu hơi trắng, hình như quả trứng gà; trong viện của nhà sư (?) ở chùa Tây Minh có giống ấy.
Sách Thủy kinh chép: phía tây Thạch Đầu đối diện bến Thái, dài trăm dặm, trên có lau lớn, gọi là bến Lau; dưới bến Lau có bến Cà. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Bầu ở Đam Nhai
Ở Đam Nhai trồng bầu, quả kết thành đều nặng hơn một thạch (đơn vị đo lường lớn, bằng mười đấu); cây cải cao cũng đến năm sáu thước, hạt to như trứng gà. (Trích sách Dậu Dương tạp trở)
Thái Bình quảng ký, quyển 411
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều Thanh sai biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video