Thiên 412 — Quyển 412

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống, gom các chuyện lạ và ghi chép trích từ sách xưa), quyển 412. Đời Tống, Lý Phưởng cùng nhiều người biên soạn. Mục Cỏ cây, phần 7.

 Tre

 Nói chung về tre; Tre Thế; Tre [tên bị mất chữ] (?)

 Tre Lao; Tre [chữ mất] (?); Tre Từ

 Tre Cân; Tre Trăm Lá; Tre Đào Chi

 Tre bướu; Tre núi La Phù; Tre chùa Đồng Tử

 Hoa tre; Tre chết [chữ mất] (?); Hạt tre

 Ngũ cốc (năm loại hạt lương thực chính, nói chung là các loại lương thực)

 Mưa lúa; Mưa kê; Mưa lúa mì

 Điêu hồ; Mưa thóc; Kê Lay Cành

 Kê Mào Phượng; Đậu Nhiễu Minh; Lúa mì Diên Tinh

 Vừng Tử Trầm; Mưa ngũ cốc; Kê dại và thạch xác

 Khoai; Khoai Sẻ; Mía

 Trà (chữ gốc gồm hai tên gọi của trà, một chỉ trà hái sớm, một chỉ trà hái muộn)

 Nói chung về trà; Được trà thần; Cúng trà được báo đáp; Trà tiêu thức ăn

 Tre

 Nói chung về các loại tre

 Theo sách Trúc phổ (sách ghi chép các loại tre), tre có ba mươi chín loại. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Tre Thế

 Ở vùng hoang vu phương nam có tre Thế, dài mấy trăm trượng (trượng: đơn vị đo chiều dài, khoảng 3 mét), chu vi ba trượng sáu thước (thước: một phần mười trượng), thân dày tám chín tấc (tấc: một phần mười thước), có thể dùng làm thuyền. Măng của nó rất ngon, luộc ăn có thể chữa ghẻ lở, mụn nhọt. (Trích Thần dị kinh)

 Tre [tên bị mất chữ] (?)

 Tre này còn có tên là tre Ba, đốt nào cũng có gai, mấy chục cây mọc thành một bụi. Người man di phương nam trồng nó làm tường thành, quân giặc khó mà đánh vào ngay được. Có khi bụi tre tự đổ sụp, rễ lộ ra to như vò rượu, ngang dọc đan nối vào nhau, trông như cái xe quấn dây (?). Ăn nó vào thì rụng tóc.

 Tre Lao

 Tre Lao vỏ mỏng, ruột rỗng nhiều, cây to thì đường kính cũng không quá hai tấc. Trên vỏ có vân thô ráp, có thể làm cái giũa, giũa móng tay, sắc bén hơn cả sắt. Nếu bị cùn thì lấy nước cơm chua tưới vào, lại sắc như cũ. (Trích Quảng Châu ký. Tre ở Cổ Lâm cứng mà sắc, vót làm dao cắt da voi dễ như cắt khoai. — Trích Lĩnh biểu lục dị)

 Tre [chữ mất] (?)

 Loại tre này to bằng ngón chân, trong ruột có lớp màng trắng ngăn ngang, trông như bột mì ướt. Lúc sắp thành cây mà bẹ vỏ chưa rụng thì thường có loài sâu nhỏ cắn, chỗ bị cắn thành vết đỏ như tranh thêu, trông rất đẹp. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Tre Từ

 Tre Từ mùa hè gặp mưa, nhựa nhỏ xuống đất mọc ra một thứ nấm hình như sừng hươu, màu trắng, ăn vào khỏi bệnh lỵ. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Tre Cân

 Tre Cân, người phương nam dùng làm cán giáo; lúc còn là măng chưa thành tre thì có thể làm nỏ. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Tre Trăm Lá

 Tre Trăm Lá mỗi cành có trăm lá, có độc. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Tre Đào Chi

 Quận Đông Quan, đời vua Hán Thuận Đế thuộc quận Nam Hải, phía tây giáp quận Cao Lương; về sau lại lấy đất ấy đặt làm nơi trị sở của chức Ty giám đô úy (quan võ cai quản, giám sát một vùng). Phía đông có vùng đất hoang, phía tây giáp sát biển lớn, có bãi cát dài, nhiều tre Đào Chi mọc dọc theo bờ. (Thiếu nguồn)

 Tre bướu

 Vùng cảnh đẹp Đông Lạc (tức Lạc Dương) có ba khe suối. Trương Văn Quy có trang trại gần khe, bỗng có một cây tre mọc ra cái bướu to bằng quả mận. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Tre núi La Phù

 Đời Đường, khoảng niên hiệu Trinh Nguyên, có một hộ làm muối phạm lệnh cấm, trốn vào núi La Phù, đi sâu tới dãy thứ mười ba. (Sách Nam Việt chí nói: vốn chỉ có núi La, bỗng trên biển có một ngọn núi trôi đến hợp vào, vì thế gọi là núi La Phù (La Phù nghĩa là "núi La và núi trôi đến"). Núi có mười lăm dãy, hai mươi hai ngọn, chín trăm tám mươi thác nước, suối và hang động, không núi nào hơn được. Từng có bài thơ rằng: "Hơn bốn trăm vách đá bày trên biển, gốc liền đảo Bồng Lai, [chữ mất] (?) núi Thiên Thai; trăm vị thần nếu dời được núi này về Trung Nguyên, thì núi Tung, núi Hoa đều chỉ là gò nhỏ.")

 Người ấy gặp hàng nghìn hàng vạn cây tre lớn mọc liền nhau, thẳng tắp khắp hang núi, vòng thân cây nào cũng hơn hai trượng, có ba mươi chín đốt, mỗi đốt dài chừng hai trượng. Kẻ trốn bèn chặt một cây tre chẻ thành nan; gặp (?) dịp được ân xá thì mang về. Có người được một cái nan, lấy làm lạ, đem dâng quan thái thú (quan đứng đầu một quận) là Lý Phục; ông bèn vẽ lại và ghi chép.

 Tôi từng đọc sách Trúc phổ, thấy nói tre Đế ở Vân Khâu (tre mọc trên lăng mộ vua) một đốt đủ làm thuyền, thật to lớn biết bao! Ở Nam Hải người ta lấy tre làm chõ đồ xôi, tôi đã từng thấy, đều là tre núi La Phù cả. (Trích Lĩnh biểu lục dị)

 Tre chùa Đồng Tử

 Lý Vệ công (tức Lý Đức Dụ) đời Đường nói: ở Bắc Đô chỉ có chùa Đồng Tử có một khóm tre, chỉ cao vài thước. Tương truyền vị cương duy (vị sư giữ chức trông coi công việc trong chùa) của chùa ấy ngày nào cũng báo rằng tre vẫn bình an. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Hoa tre

 Sơn hải kinh nói: tre ra hoa thì ngay năm ấy khô chết. Tre cứ sáu mươi năm thì thay rễ; thay rễ thì ắt ra hoa, kết hạt rồi khô chết. Hạt rụng xuống lại mọc lên, sáu năm thì thành bụi (?). Hạt kết thành bông giống lúa mì nhỏ. (Trích Cảm ứng kinh)

 Tre chết [chữ mất] (?)

 Tre chết rồi lại có tên gọi là [chữ mất] (?). Sáu mươi năm thay rễ một lần, thay rễ thì kết hạt rồi khô chết. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Hạt tre

 Đời Đường, năm Giáp Tý niên hiệu Thiên Phục, từ đất Lũng về phía tây cho tới địa giới Bao, Lương, trong vòng mấy nghìn dặm nắng hạn gay gắt, dân phần nhiều bỏ đi lưu tán. Từ mùa đông sang mùa xuân, dân đói phải ăn cỏ cây, thậm chí có rất nhiều chuyện người ruột thịt ăn thịt lẫn nhau.

 Năm ấy bỗng tre trong núi không kể to nhỏ đều ra hoa kết hạt. Dân đói hái về giã lấy gạo mà ăn, quý hơn cả gạo tẻ, gạo nếp. Hạt to, màu đỏ, thon nhỏ, không khác gì gạo tẻ đỏ ngày nay, mùi vị lại càng thơm. Dân mấy châu đều dắt díu gia quyến vào núi kiếm ăn, đến nỗi trong khe núi người ở đông như chợ. Ai đủ sức thì tranh nhau đặt bồ, lẫm cất chứa; nhà nào có lương thực dư thì không còn nghèo nữa (?).

 Lại có người ăn hạt ấy cùng với các thứ rau hăng, thịt và huyết thì nôn ọe như trúng độc, mười người chết chín. Từ đó tre ở nghìn khe vạn hang đều khô chết cả. Mười năm sau loài tre (người xưa quý gọi tre là "ông này") mới mọc lại. Có thể nói trăm vạn con người đã được cứu sống dưới gốc cây tre ngay thẳng. (Trích Ngọc đường nhàn thoại)

 Ngũ cốc

 Mưa lúa

 Thời vua Hạ Vũ, trời mưa xuống lúa. Thơ cổ có câu: "Ước gì trời mưa lúa, nuôi khắp dân thiên hạ của ta." (Trích Thuật dị ký)

 Mưa kê

 Năm thứ ba đời Lã hậu (Lã Thái hậu nhà Hán), ở vùng đất Tần trời mưa xuống kê. (Trích Thuật dị ký)

 Mưa lúa mì

 Thời Hán Vũ Đế, huyện Quảng Dương mưa xuống lúa mì.

 Điêu hồ

 Ven ao Thái Dịch toàn là điêu hồ, tử thác, lục tiết. Trong các bụi cỏ bồ, cây niễng có hạt thì người Trường An gọi là điêu hồ; lau sậy chưa nở lá thì gọi là tử thác (bẹ tía); cây niễng có củ thì gọi là lục tiết (đốt xanh). Trong đó vịt trời, chim non, trứng chim phủ đầy chồng chất; lại có nhiều rùa tía, ba ba xanh. Ven ao nhiều bãi cát phẳng, trên cát chim bồ nông, chim lặn, [chữ mất] (?), chim hồng, chim nghịch, hễ động là bay thành đàn. (Trích Tây Kinh tạp ký)

 Mưa thóc

 Thời Hán Tuyên Đế, vùng Giang Hoài đói kém, người ăn thịt nhau, trời mưa xuống thóc ba ngày. Ít lâu sau đất Ngụy tâu lên rằng mất hai nghìn khoảnh (khoảnh: đơn vị đo diện tích ruộng, bằng một trăm mẫu) thóc lúa. (Trích Thuật dị ký)

 Kê Lay Cành

 Năm Địa Tiết thứ nhất đời Tuyên Đế, ở phía đông quận Lạc Lãng có nước Bối Minh, người nước ấy đến dâng sản vật địa phương, nói quê họ ở phía đông xứ Phù Tang (xứ trong truyền thuyết, nơi mặt trời mọc), thấy mặt trời mọc ở phương tây. Nước ấy mờ mịt, lúc nào cũng tối, hợp với ngũ cốc, gọi là Dung Trạch, rộng ba nghìn dặm vuông. Ngũ cốc ở đó đều tốt, người ăn thì sống lâu, bụng dạ trong sạch, ăn một hạt suốt năm không đói. Có kê Lay Cành, nói rằng cành nó dài mà mềm, không có gió cũng thường lay động, ăn vào bổ tủy. (Trích Thập di ký của Vương Tử Niên)

 Kê Mào Phượng

 Kê Mào Phượng giống mào chim phượng, người ăn thì thêm sức. Có kê Rồng Lượn, cành lá uốn khúc như rồng đang lượn. Có Quỳnh Cao (?), màu trắng như bạc. Ăn hai thứ kê này khiến xương cốt nhẹ nhõm. (Trích Thập di ký của Vương Tử Niên)

 Đậu Nhiễu Minh

 Đậu Nhiễu Minh, nói rằng thân nó mềm, tự quấn quýt vào nhau. Có đậu Cắp Gươm, nói rằng quả đậu có hình như người cắp gươm, mọc chĩa xiên ngang. Có đậu Nghiêng Rào, nói rằng gặp nắng thì lá rủ xuống phủ mặt đất. Người ăn các thứ đậu này thì không già, không bệnh. (Trích Thập di ký của Vương Tử Niên)

 Lúa mì Diên Tinh

 Lúa mì Diên Tinh, nói rằng nó làm thêm tuổi thọ, thêm khí lực. Có lúa mì Côn Hòa, điều hòa thông suốt lục phủ (theo Đông y là sáu cơ quan rỗng trong bụng: dạ dày, ruột non, ruột già, túi mật, bàng quang và tam tiêu). Có lúa mì Khinh Tâm, ăn vào thì thân thể nhẹ nhõm. Có lúa mì Thuần Hòa, bột dùng để ủ rượu, uống say một lần thì liền mấy tháng; ăn vào thì qua mùa đông không thấy lạnh. Có lúa mì Hàm Lộ, trong bông có giọt sương, ngọt như mạch nha. (Trích Thập di ký của Vương Tử Niên)

 Vừng Tử Trầm

 Vừng Tử Trầm, hạt không nổi trên nước. Có vừng Vân Thủy, hạt mát mà bóng, hợp để ép dầu chải tóc. Có vừng Quang Thông, người ăn đi đêm không cần đuốc; đó chính là cự thắng (tên gọi trong sách thuốc của vừng đen). Ăn vào thì sống lâu, chết sau cả trời. (Trích Thập di ký của Vương Tử Niên)

 Mưa ngũ cốc

 Thời Ngô Hoàn Vương, ở Kim Lăng mưa xuống ngũ cốc vào nhà dân nghèo, còn nhà giàu thì không mưa. (Trích Thuật dị ký)

 Kê dại và thạch xác

 Đầu thời Tống Cao Tông (?), đúng sau nạn đói kém cuối đời Tấn; khi vua đã lên ngôi thì khắp vùng Giang Biểu (phía nam sông Trường Giang) hơn hai nghìn dặm mọc lên kê dại. Lại ở các núi vùng Hoài Nam mọc thạch xác, tức là vỏ hạt mọc trên đá. An (?) nói thạch xác là tên một vị thuốc, chính là loại có bông nhỏ nhất. (Trích Thuật dị ký)

 Khoai

 Khoai trời mọc trong núi Chung Nam, lá như lá sen nhưng dày hơn. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Khoai Sẻ

 Khoai Sẻ có hình như đầu chim sẻ, để chỗ khô thì lại ẩm, để chỗ ẩm thì lại khô. Chim bay chạm phải thì rơi xuống, thú chạy gặp phải thì cứng đờ. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Mía

 Núi phương nam có rừng mía (chú: chữ đọc là "cam giá"), cao trăm trượng, vòng thân ba thước tám tấc, đốt ngắn, nhiều nước, ngọt như mật. Nhai lấy nước khiến người da dẻ tươi nhuận, lại có thể điều tiết giun. Giun trong bụng người hình như giun đất, đó là loại giun giúp tiêu hóa thức ăn; nhiều thì hại người, ít thì thức ăn không tiêu. Vì thế mía có thể làm bớt khi nhiều, làm thêm khi ít. Mía thường cũng vậy. (Trích Thần dị kinh)

 Trà

 Nói chung về trà

 Tên gọi và các hạng trà ngày càng nhiều. Kiếm Nam có trà Đỉnh (?) Thạch Hoa, có loại nén thành miếng vuông nhỏ, có loại búp rời, được gọi là hạng nhất. Hồ Châu có trà Tử Duẩn ở Cố Chử. Đông Xuyên có trà Thần Tuyền, Xương Minh. Hiệp Châu có trà Bích Giản, Minh Nguyệt, Phương Nhị, Thù Du Liêu. Phúc Châu có trà búp tươi núi Phương Sơn. [Chữ mất] Châu (?) có trà Hương Sơn. Giang Lăng có trà Nam Mộc. Hồ Nam có trà Hành Sơn. Nhạc Châu có trà Hàm Cao ở hồ [chữ mất] (?). Thường Châu có trà Tử Duẩn Nghĩa Hưng. [Chữ mất] Châu (?) có trà Lai Bạch. Mục Châu có trà Cưu Khanh. Hồng Châu có trà Bạch Lộ Tây Sơn. Thọ Châu có trà Hoàng Nha núi Hoắc Sơn. Kỳ Châu có trà Đoàn Hoàng Kỳ Môn. Trà của các lái buôn ở Phù Lương thì không kể vào đây. (Trích Quốc sử bổ)

 Được trà thần

 Sách Thần dị ký nói: Ngu Mang, người huyện Dư Diêu, vào núi hái trà, gặp một đạo sĩ dắt ba trăm con dê xanh (?) đến uống nước thác. Đạo sĩ nói: "Ta là Đan Khâu Tử. Nghe nói ông giỏi pha uống trà, ta thường mong được ông cho ít trà. Trong núi có cây trà lớn, có thể chỉ cho ông; mong ngày sau ông có trà thừa trong chén bát thì nhất định để phần cho ta." Nhân đó Ngu Mang lập đền thờ trà. Về sau cùng người khác vào núi, quả nhiên tìm được cây trà lớn. (Trích Cố Chử sơn ký)

 Cúng trà được báo đáp

 Sách Dị uyển của Lưu Kính Thúc nói: Vợ họ Trần ở huyện Diệm, còn trẻ đã góa chồng, ở cùng hai con trai, rất thích uống trà. Vì trong nhà có một ngôi mộ cổ, mỗi lần uống trà bà đều đem cúng trước. Hai con tức giận nói: "Mộ cổ thì biết gì, chỉ uổng công cúng!" rồi muốn đào bỏ đi; bà mẹ hết sức ngăn cản mới thôi.

 Đêm ấy bà mơ thấy một người nói: "Ta ở đây đã hơn ba trăm năm. Hai con bà lúc nào cũng muốn phá mộ, nhờ bà che chở, lại đem trà ngon cúng ta. Tuy ta chỉ là nắm xương mục dưới đất, há lại quên báo ơn như chuyện Ế Tang (điển cố: Linh Triếp bị đói ở gốc dâu Ế Tang, được Triệu Thuẫn cho ăn, về sau liều mình cứu Triệu Thuẫn; ý nói đền đáp ơn cứu giúp)."

 Đến sáng (?), trong sân nhặt được mười vạn đồng tiền, trông như đã chôn lâu, chỉ có dây xâu tiền là mới. Bà mẹ kể với hai con, hai con hổ thẹn, từ đó cầu khấn, rưới rượu cúng càng chu đáo hơn. (Trích Cố Chử sơn ký)

 Trà tiêu thức ăn

 Đời Đường có người được bổ làm châu mục (quan đứng đầu một châu) Thư Châu. Lý Đức Dụ dặn người ấy: "Ngày đến quận ấy, nhớ gửi cho ta vài ba gói trà núi Thiên Trụ." Người ấy dâng mấy chục cân, Lý không nhận, trả lại. Năm sau thôi làm quan ở quận, người ấy dụng tâm tìm kỹ, được vài gói đem tặng. Đức Dụ xem rồi nhận, nói: "Trà này có thể giải độc của rượu và thức ăn." Bèn sai pha một chén, rưới vào thịt, đậy kín trong hộp bạc. Sáng hôm sau mở ra xem thì thịt đã hóa thành nước. Mọi người đều phục ông hiểu biết rộng. (Trích Trung triều cố sự)

 Thái Bình quảng ký, quyển 412

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video