Thái Bình quảng ký, quyển 428. Đời Tống, nhóm Lý Phưởng biên soạn. Loài hổ, phần ba.
Bùi Mân. Ban Tử. Lưu Tiến.
Cần Tự Lệ. Đứa trẻ ở Tuyên Châu. Người thổi sáo.
Trương Kiệt Trung. Bùi Việt Khách. Lư Tạo.
Bùi Mân
Bùi Mân làm Long Hoa quân sứ (viên quan chỉ huy đạo quân Long Hoa), trấn giữ Bắc Bình. Vùng Bắc Bình nhiều hổ. Mân bắn cung giỏi, từng có ngày bắn chết ba mươi mốt con hổ. Bắn xong, ông đứng dưới chân núi nhìn quanh, lấy làm tự đắc. Có một cụ già đến bảo: "Mấy con này đều là bưu (một loài thú giống hổ nhưng không phải hổ thật) cả. Nếu tướng quân gặp hổ thật thì chẳng làm gì được đâu." Mân hỏi: "Hổ thật ở đâu?" Cụ già đáp: "Từ đây đi về phía bắc ba mươi dặm (dặm: đơn vị đo đường xưa, mỗi dặm khoảng nửa cây số) thì thường có." Mân phi ngựa tới đó. Đến một bụi cây rậm, quả nhiên có một con hổ vọt ra. Con hổ nhỏ người nhưng khí thế dữ dằn. Nó chồm xuống đất gầm một tiếng, đá núi rung nứt. Ngựa của Mân sợ hãi lùi lại, tên trong tay ông rơi hết, suýt nữa không thoát được. Từ đó ông vừa thẹn vừa sợ, không bắn hổ nữa. (Trích sách Quốc sử bổ)
Ban Tử
Sơn tiêu (một loài yêu quái sống trong núi) thì khắp vùng Lĩnh Nam chỗ nào cũng có. Chúng chỉ có một chân, gót chân quay ngược ra trước, tay và chân đều chẻ làm ba ngón. Con cái thích bôi son đánh phấn. Chúng làm tổ trong hốc của những cây lớn, trong tổ có bình phong gỗ, có màn trướng, đồ ăn đầy đủ cả. Người phương nam khi đi đường núi phần nhiều mang theo sáp vàng, phấn chì và tiền. Gặp con đực, gọi là Sơn công (ông núi), thì nó đòi tiền. Gặp con cái, gọi là Sơn cô (cô núi), thì nó đòi son phấn. Ai cho thì được chúng che chở.
Đời Đường, khoảng năm Thiên Bảo, có người khách phương bắc đi đường núi ở Lĩnh Nam, ban đêm sợ hổ, định trèo lên cây ngủ, bỗng gặp một con sơn tiêu cái. Người ấy vốn mang theo ít đồ gọn nhẹ, bèn xuống cây vái hai lạy, gọi: "Sơn cô!" Từ trong hốc cây, nó hỏi vọng ra: "Có hàng hóa gì?" Người ấy đưa son phấn cho nó. Nó rất mừng, bảo: "Cứ yên tâm mà ngủ, đừng lo gì cả." Người ấy ngủ dưới gốc cây. Nửa đêm có hai con hổ sắp mò đến chỗ ấy. Con sơn tiêu xuống cây, lấy tay xoa đầu hổ, nói: "Ban Tử (chú Vằn) ơi, khách của ta ở đây, nên đi ngay đi!" Hai con hổ bèn bỏ đi. Sáng hôm sau, lúc từ biệt, nó cảm ơn khách rất lễ phép.
Điều khó hiểu là hằng năm chúng cùng người làm ruộng. Người bỏ ra ruộng và hạt giống, còn cày bừa gieo trồng thì đều do sơn tiêu làm. Lúa chín, chúng đến gọi người ra chia đôi. Tính chúng thật thà, chia với người không lấy phần hơn. Người cũng không dám lấy phần hơn, ai lấy hơn thì mắc dịch bệnh trời giáng. (Trích sách Quảng dị ký)
Lưu Tiến
Cuối năm Thiên Bảo, có Lưu Tiến làm phán quan (viên quan phụ tá, lo giấy tờ việc công cho quan đứng đầu một vùng) ở Lĩnh Nam. Đang đi đường núi, ông bỗng gặp một con sơn tiêu, liền gọi nó là yêu quái. Sơn tiêu giận nói: "Lưu phán quan, ta tự đi chơi, can gì đến ngươi mà ngươi mắng ta như thế?" Nói rồi nó đứng trên một cành cây thấp, gọi: "Ban Tử!" Một lát sau hổ đến, nó sai hổ bắt Lưu phán quan. Tiến sợ lắm, quất ngựa chạy, nhưng chỉ chốc lát đã bị hổ vồ được, đè ngồi dưới chân. Sơn tiêu bèn cười: "Lưu phán quan còn mắng ta nữa không?" Tiến sợ hãi vô cùng, những người theo hầu vái lạy nhiều lần xin tha mạng. Sơn tiêu thong thả bảo: "Đi được rồi." Hổ mới chịu buông Tiến ra. Tiến sợ đến suýt chết ngất, phải có người dìu về, ốm mấy ngày mới khỏi. Về sau Tiến thường kể chuyện ấy với người khác. (Trích sách Quảng dị ký)
Cần Tự Lệ
Cần Tự Lệ là người Chương Phố. Cuối năm Thiên Bảo, anh vào làm kiện nhi (lính được mộ vào phục vụ lâu dài trong quân), theo quân sang An Nam, rồi đi đánh Thổ Phồn, mười năm không về. Vợ Tự Lệ là Lâm thị bị cha mẹ ép bỏ ý chờ chồng, định gả lại cho nhà họ Trần cùng huyện. Đúng đêm cưới thì Tự Lệ về tới. Cha mẹ anh kể hết đầu đuôi chuyện vợ anh tái giá. Tự Lệ nghe xong giận không chịu nổi. Nhà vợ cách nhà anh hơn mười dặm. Hồi phá quân Thổ Phồn, anh đoạt được một thanh gươm sắc. Tối ấy anh cầm gươm lên đường đến nhà họ Lâm.
Đi được tám chín dặm thì gặp mưa, trời tối mịt, tiến lui đều không được. Bỗng nhờ ánh chớp, anh thấy bên đường có một cây lớn, thân có hốc bên cạnh, liền tạm vào hốc trú mưa. Chốc lát lại đi (?). Rồi Tự Lệ nghe có tiếng người rên rỉ, bèn bước tới sờ thử, thì ra là một người đàn bà. Tự Lệ hỏi là ai. Người đàn bà đáp: "Tôi là con gái nhà họ Lâm, trước lấy Cần Tự Lệ làm chồng. Tự Lệ đi lính chưa về, cha mẹ tôi vô lý ép tôi tái giá, định đêm nay thành thân. Lòng tôi nhớ người cũ, không chịu lấy chồng nữa. Uất ức không nguôi, tôi mang khăn ra rừng dâu sau nhà thắt cổ, thì bị hổ tha đi. May gặp được ông, đến giờ vẫn chưa bị thương. Nếu ông cứu được tôi, ngày sau ắt có báo đáp." Tự Lệ bảo: "Ta chính là Tự Lệ đây. Sáng nay ta về đến nhà, cha mẹ nói nàng đã lấy chồng khác, nên cầm gươm tìm đến, nào ngờ lại gặp nhau ở chốn này." Hai người ôm nhau khóc.
Một lát sau hổ đến. Thoạt tiên nó gầm thét, rồi quay đít lùi vào hốc. Tự Lệ vung gươm chém, con hổ đứt ngang lưng. Sợ còn hổ khác nên anh chưa dám ra. Lát sau trăng sáng, quả nhiên có một con hổ nữa đến. Thấy bạn đời chết, nó gầm thét càng dữ, rồi cũng quay đít lùi vào, lại bị Tự Lệ giết. Anh bèn cõng vợ về nhà. Đến nay hai người vẫn bình yên. (Trích sách Quảng dị ký)
Đứa trẻ ở Tuyên Châu
Cuối năm Thiên Bảo, ở Tuyên Châu có một đứa trẻ, nhà ở gần núi. Đêm nào nó cũng thấy một người (?) dẫn hổ đuổi theo mình, như thế đã mười mấy lần. Đứa trẻ thưa với cha mẹ: "Người dẫn hổ đến thì con ắt phải chết. Người đời bảo ai bị hổ ăn thì thành trành (hồn ma của người bị hổ ăn, phải làm tay sai dẫn đường cho hổ đi bắt người khác). Con chết ắt sẽ thành trành. Nếu hổ sai con, con sẽ dẫn nó vào làng. Trong làng nên đào hố bẫy ở con đường chính mà chờ, thì bắt được hổ." Mấy hôm sau, quả nhiên nó bị hổ giết. Ít lâu sau, nó báo mộng cho cha: "Con đã thành trành rồi. Ngày mai con sẽ dẫn hổ đến, cha nên mau đào một cái hố ở phía tây." Người cha bèn cùng dân làng đào hố. Hố làm xong vào hôm nào thì đúng hôm ấy bắt được hổ. (Trích sách Quảng dị ký)
Người thổi sáo
Cuối năm Thiên Bảo đời Đường, An Lộc Sơn làm loạn, cửa ải Đồng Quan thất thủ, người ở kinh đô tan tác như bầy quạ vỡ đàn. Trong số Lê Viên tử đệ (các nghệ nhân ở Lê Viên, đoàn ca múa nhạc trong cung do vua Đường Huyền Tông lập ra) có một người thổi sáo cũng trốn vào hang núi Chung Nam. Ở đó có một lan nhã (ngôi chùa nhỏ vắng vẻ để tu hành), ông bèn ở nhờ. Một đêm trời trong trăng sáng, ông thương cảnh loạn lạc, lòng ngổn ngang trăm mối, bèn cầm sáo thổi. Tiếng sáo cao vút vang khắp hang núi. Chốc lát có một con vật đầu hổ mình người, mặc áo đơn màu trắng, từ ngoài đi vào. Người thổi sáo kinh sợ, bước xuống thềm, trợn mắt sững sờ. Kẻ đầu hổ nói: "Tiếng sáo hay quá! Thổi nữa đi." Ông cứ thế thổi liền năm sáu khúc. Thổi xong một hồi lâu, con vật bỗng ngủ thiếp đi, ngáy khò khò rất to.
Người thổi sáo sợ nó tỉnh dậy, liền rút người lẻn ra, trèo lên được một cây cao, cành lá rậm rạp che khuất cả thân người. Con vật tỉnh dậy không thấy ông đâu, hối tiếc thở dài: "Không ăn sớm, để nó trốn mất rồi!" Nó bèn đứng hú một hồi dài. Chốc lát có hơn mười con hổ kéo đến đông đủ, dáng như vào chầu. Kẻ đầu hổ bảo: "Vừa nãy có thằng nhãi thổi sáo nhân lúc ta ngủ mà trốn mất. Các ngươi chia đường đi khắp bốn phía xa mà bắt nó." Nói xong, bầy hổ tản đi hết. Sau canh năm (khoảng 3 đến 5 giờ sáng), chúng lại kéo về, con nào cũng nói tiếng người: "Mỗi đứa đã đi bốn năm dặm tìm mà không thấy." Vừa lúc trăng lặn, ánh trăng chiếu xiên, bỗng thấy bóng người trên cây cao. Kẻ đầu hổ ngó lên, cười bảo: "Tưởng mày cưỡi mây đi mất, nhanh như chớp tắt, hóa ra lại ở đây." Nó bèn sai cả bầy hổ xông vào vồ, nhưng không với tới. Kẻ đầu hổ tự nhảy lên cũng không tới, thế là cả bọn tản đi. Một lát sau trời sáng, người đi đường dần tụ lại, người thổi sáo mới đi theo họ trở về được. (Trích sách Quảng dị ký)
Trương Kiệt Trung
Khoảng năm Thiên Bảo, ở Thái Tử lăng tiên quán (đạo quán, tức nơi đạo sĩ tu hành, nằm cạnh lăng Thái tử), phía đông huyện Câu Thị, đất Hà Nam, thường có hơn bảy mươi đạo sĩ. Ai cũng chuyên tâm tu tập pháp lục (sổ sách ghi bùa chú, phép tắc của Đạo giáo) và giữ trai giới (ăn chay, kiêng giữ giới luật) đầy đủ. Ai không chuyên tâm thì không được ở lại. Lệ cũ là mỗi năm, vào đêm mồng ba tháng chín, có một đạo sĩ thành tiên. Sáng ra, người ta ghi đủ họ tên người ấy trình lên quan, coi là việc thường. Mỗi năm đến đêm ấy, đạo sĩ trong quán đều không cài cửa, ai nấy ngủ một mình, mong được ứng điềm bay lên trời.
Về sau Trương Kiệt Trung quyền giữ chức huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Câu Thị. Ông không tin chuyện ấy. Đến kỳ, ông sai hai tráng sĩ cầm binh khí rình xem. Ban đầu chẳng thấy gì. Sau canh ba (khoảng 23 giờ đến 1 giờ sáng), họ thấy một con hổ đen vào quán, chốc lát ngậm một đạo sĩ đi ra. Hai người bắn nó nhưng không trúng. Hổ bỏ đạo sĩ lại mà chạy. Đến sáng, không có ai thành tiên cả. Họ trình đủ sự việc (?) lên Kiệt Trung. Kiệt Trung báo lên phủ, xin cấp tên (?) để mở cuộc săn lớn. Trong hang đá phía đông lăng Thái tử, họ đánh chết mấy con hổ. Trong hang có kim giản ngọc lục (thẻ vàng, sổ ngọc ghi phép tu của Đạo giáo), cùng mũ áo đạo sĩ, tóc và xương người rất nhiều. Đó đều là những đạo sĩ mà hằng năm người ta cho là đã thành tiên. Từ đó trong quán dần dần không còn đạo sĩ. Nay quán đã bỏ hoang, thành chỗ ở của lăng sứ (viên quan trông coi lăng). (Trích sách Bác dị ký)
Bùi Việt Khách
Đầu năm Càn Nguyên đời Đường, Lại bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Lại, bộ lo việc tuyển chọn và bổ nhiệm quan lại) Trương Cảo bị giáng làm tư hộ (viên quan lo sổ hộ tịch, thuế khóa của một châu) ở Y Châu (?). Trước đó, khi còn ở kinh đô, Cảo đã đem con gái thứ hai là Đức Dung hứa gả cho Bùi Việt Khách. Việt Khách là con trai thứ ba của bộc xạ (một chức quan đầu triều, ngang hàng tể tướng) Bùi Miện, từng làm úy (viên quan lo việc trị an trong huyện) huyện Lam Điền. Hai nhà đã định ngày đón dâu thì Cảo bị giáng chức, nên dời hẹn sang cuối mùa xuân năm sau. Năm ấy Việt Khách vội sửa soạn hành trang xuống phương nam để làm lễ cưới. Giữa mùa xuân, khi cậu còn cách Y Châu một trăm dặm, Cảo đã biết cậu sắp tới. Cảo bị đày ở nơi xa, lòng đang lo âu, nay rất quý Việt Khách giữ đúng lời hẹn. Ông bèn cho người nhà bày tiệc trong vườn hoa, Đức Dung cũng theo các cô, các dì, các chị em đi dạo.
Châu ở vùng núi hoang vắng, tre cây đan nhau rậm rạp. Chiều tối mọi người sắp về, kẻ trước người sau, cười nói rộn ràng. Bỗng một con hổ dữ từ trong bụi tre lao ra, vồ lấy Đức Dung, nhảy vào lùm cây rậm. Mọi người kinh hãi, chạy về báo với Cảo. Trời đã tối, tính kế gì cũng không xong, sức cũng cạn, cả nhà gào khóc, chẳng biết làm sao. Đến sáng, Cảo huy động rất đông người đi tìm hài cốt khắp núi đồi, lùng khắp gần xa mà chẳng thấy dấu vết gì.
Cũng vào đêm hôm ấy, thuyền của Việt Khách còn cách châu hai ba mươi dặm. Cậu chưa biết vợ mình đã bị hổ vồ. Cậu gọi hơn chục gia nhân lên bờ thong thả đi bộ, thuyền cũng theo sau. Đi chưa được hai ba dặm thì gặp một căn nhà ván bên bờ nước, trong nhà có giường. Họ quét dọn rồi vào nghỉ, gia nhân đứng xếp hàng trước sau. Chốc lát nghe có vật gì từ trong rừng đi ra, mọi người lặng im chờ xem. Dưới ánh trăng mờ, bỗng thấy một con hổ dữ cõng một vật đi tới. Ai nấy hoảng loạn, liền cùng nhau la hét, lại ra sức đập vào căn nhà ván và đồ đạc. Con hổ thong thả đi, lát sau cúi xuống bên căn nhà ván, đặt vật đang cõng xuống, rồi đi vào núi. Mọi người cùng nhòm xem (?), thì là một người, vẫn còn thoi thóp thở.
Việt Khách liền sai khiêng người ấy lên thuyền, giục tháo dây buộc cho thuyền đi. Rồi trong thuyền thắp nến sáng rực, nhìn kỹ thì là một thiếu nữ xinh đẹp mười sáu mười bảy tuổi, dung mạo và áo quần hẳn không phải của người thôn dã. Việt Khách lấy làm lạ lắm, bèn sai các nữ tì xem xét. Tóc nàng tuy xổ tung, áo quần rách nát, nhưng da thịt không hề bị thương chút nào. Các nữ tì từ từ đổ nước nóng cho nàng uống, nàng đã nuốt được chút ít. Hồi lâu sau, tinh thần nàng yên ổn lại, chốc lát mở mắt ra, nhưng hỏi chuyện thì không chịu đáp.
Đêm khuya, có người từ trong châu đi tới, đều nói: "Con gái thứ hai của Trương thượng thư tối qua dạo vườn bị hổ dữ ăn thịt, đến giờ tìm hài cốt vẫn chưa thấy." Người nghe được bèn báo lại với Việt Khách. Việt Khách liền sai các nữ tì đem chuyện ấy hỏi Đức Dung, nàng khóc mãi không thôi. Việt Khách lên bờ, đem sự việc kể với Cảo. Sáng sớm Cảo phi ngựa đến, vừa thương vừa mừng, bèn cùng về. Lễ cưới quả nhiên được cử hành đúng hẹn. Từ đó ở vùng Kiềm, Hiệp thường lập đền thờ "hổ làm mai", nay vẫn còn một số. (Trích sách Tập dị ký)
Lư Tạo
Lư Tạo, huyện lệnh huyện Diệp thuộc Nhữ Châu, có một con gái nhỏ. Khoảng năm Đại Lịch, ông hứa gả nàng cho Trịnh Nguyên Phương, con trai Trịnh Sở người cùng huyện. Ít lâu sau, Sở được bổ làm lục sự tham quân (viên quan lo giấy tờ, kiểm tra sổ sách) ở Đàm Châu, còn Tạo cũng từ quan, ở lại huyện Diệp. Về sau Sở mất, Nguyên Phương nghèo khó lưu lạc (?) sang ở Giang Lăng. Mấy năm liền hai bên bặt hẳn tin tức. Huyện lệnh Vi Kế bèn hỏi nàng cho con trai mình. Đúng ngày lành làm lễ cưới, Nguyên Phương không có chỗ nương thân, đi thẳng đến một ngôi chùa cách huyện hơn mười dặm về phía đông.
Ở góc tây bắc chùa có tiếng gì như thú con kêu. Anh soi lửa xem thì là ba con hổ con, mắt còn chưa mở. Thấy chúng còn bé, chưa hại được người, anh không nỡ giết, chỉ đóng chặt cửa mà giữ. Khoảng đầu canh ba, hổ mẹ về, húc cửa mà không vào được. Phía tây có cửa sổ cũng rất chắc. Hổ giận vồ vào, song cửa gãy, đầu hổ lọt vào giữa, bị hai bên kẹp chặt, tiến lui đều không được. Nguyên Phương lấy gạch tháp Phật nện vào đầu nó. Hổ gầm thét, cào quào, nhưng rốt cuộc không thoát ra được. Anh nện liên hồi, chốc lát hổ chết.
Rồi ngoài cửa có tiếng như đàn bà rên rỉ, hơi thở rất yếu ớt. Nguyên Phương hỏi: "Người rên ngoài cửa là người phải không?" Đáp: "Là người." Hỏi: "Sao lại đến đây?" Đáp: "Thiếp là con gái của Lư huyện lệnh trước kia. Tối nay thiếp về nhà chồng họ Vi. Nhà trai đến rước dâu, thiếp vừa lên xe thì bị hổ bắt, cõng tới đây. Đêm nay thiếp chưa bị thương, nhưng sợ nó quay lại. Ông cứu thiếp được không?" Nguyên Phương lấy làm lạ, cầm đuốc ra xem, thì quả là một tiểu thư con nhà quan, tuổi mười bảy mười tám, mặc lễ phục chỉnh tề, bùn nước thấm ướt hết. Anh dìu nàng vào, lại chèn chặt cửa, rồi nhặt gỗ tháp Phật và tượng hỏng đốt cho lửa sáng mãi.
Cô gái hỏi: "Đây là đâu?" Đáp: "Là ngôi chùa phía đông huyện." Nguyên Phương nói họ tên mình, lại nhắc chuyện hứa hôn ngày trước, cô gái cũng còn nhớ. Nàng nói: "Cha thiếp từng hứa gả thiếp cho chàng. Rồi vì bặt tin chàng nên gả thiếp cho họ Vi. Mệnh trời khó đổi, hổ đã đưa thiếp về với chàng. Trang trại nhà thiếp cách đây rất gần. Nếu chàng đưa thiếp về, thiếp xin cắt đứt với họ Vi mà về làm vợ chàng." Trời sáng, anh đưa nàng về nhà. Nhà nàng tưởng nàng đã bị hổ vồ mất, đang may đồ tang, bỗng thấy nàng về, mừng như người từ trời rơi xuống. Nguyên Phương đem xác hổ đến huyện, kể hết sự việc. Quan huyện lấy làm lạ, bèn cho cô gái họ Lư về với họ Trịnh. Người đương thời nghe chuyện, không ai là không thán phục, cho là lạ. (Trích sách Tục Huyền quái lục)
Thái Bình quảng ký, hết quyển 428.
(Bộ Tử, loại Tiểu thuyết gia, nhóm Dị văn, sách Thái Bình quảng ký)
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên tập).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video