Thiên 429 — Quyển 429

 Thái Bình Quảng Ký, quyển 429. Đời Tống, Lý Phưởng cùng những người khác biên soạn. Loài hổ, phần bốn.

 Trương Ngư Chu, Thân Đồ Trừng, Đinh Nham.

 Vương Dụng, Trương Phùng.

 TRƯƠNG NGƯ CHU

 Đầu niên hiệu Kiến Trung đời Đường, phía bắc huyện Bắc Hải, châu Thanh, có đài Vọng Hải của Tần Thủy Hoàng. Bên cạnh đài có hồ Biệt Tận (?). Bên hồ có người đánh cá tên Trương Ngư Chu, dựng một túp lều cỏ ở trong đó. Một đêm có con hổ xông vào lều, đúng lúc Ngư Chu đang ngủ. Gần sáng, Ngư Chu mới cảm thấy có người bên cạnh, ban đầu không biết đó là hổ. Đến khi trời sáng hẳn mới nhìn thấy. Ngư Chu kinh sợ, nằm rạp không dám cử động.

 Con hổ thong thả lấy chân sờ vào Ngư Chu. Ngư Chu ngờ là có duyên cớ gì, bèn ngồi dậy. Hổ giơ chân trước bên trái cho Ngư Chu xem. Ngư Chu nhìn thì thấy trong gan bàn chân có một cái gai, dài chừng năm sáu tấc (tấc thời Đường khoảng 3 cm, tức cái gai dài chừng 15–18 cm). Ông bèn nhổ gai ra cho nó. Hổ vui mừng nhảy ra khỏi lều, dáng như cúi lạy. Rồi nó cọ mình vào Ngư Chu hồi lâu, ngoảnh lại nhìn rồi mới đi.

 Đến nửa đêm, bỗng nghe trước lều có một vật lớn rơi xuống. Ngư Chu chạy ra xem thì thấy một con lợn rừng rất béo, nặng gần ba trăm cân, nằm trước lều. Con hổ thấy Ngư Chu lại cọ mình vào ông hồi lâu rồi đi. Từ đó về sau, đêm nào hổ cũng mang đồ đến, khi thì lợn rừng, khi thì hươu nai. Dân làng cho rằng ông dùng tà thuật, bèn giải lên huyện. Ngư Chu kể lại đầu đuôi sự việc. Huyện sai một viên lại đi theo về rình xem. Đến canh hai (khoảng 9 đến 11 giờ đêm), hổ lại mang một con nai lớn đến. Huyện bèn tha tội cho ông.

 Ngư Chu vì con hổ mà mở một trăm lẻ một bữa trai (bữa cơm chay dâng cúng các nhà sư) để làm công đức (việc lành tạo phúc, ở đây là cầu phúc cho con hổ). Đêm ấy hổ lại ngậm một tấm lụa mang đến. Một hôm, túp lều bỗng bị hổ phá đổ, có lẽ ý nó không muốn Ngư Chu ở chỗ này nữa. Ngư Chu hiểu ý, bèn tìm chỗ khác mà ở. Từ đó con hổ cũng không đến nữa. [Trích từ sách Quảng Dị Ký]

 THÂN ĐỒ TRỪNG

 Thân Đồ Trừng, năm Trinh Nguyên thứ chín (năm 793), từ một người áo vải (thường dân chưa làm quan) được bổ làm úy (chức quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) huyện Thập Phương, châu Bộc. Trên đường đi nhận chức, đến chỗ cách huyện Chân Phù chừng mười dặm về phía đông thì gặp gió tuyết, rét dữ dội, ngựa không đi được nữa. Bên đường có một mái nhà tranh có khói lửa, rất ấm áp. Trừng tới đó xin nghỉ. Trong nhà có ông lão, bà lão và một cô gái chưa chồng đang ngồi quanh bếp lửa. Cô gái chừng mười bốn, mười lăm tuổi, tuy tóc rối áo bẩn nhưng da trắng như tuyết, mặt đẹp như hoa, cử chỉ duyên dáng xinh tươi.

 Hai ông bà thấy Trừng đến, vội đứng dậy nói: “Khách đội tuyết chắc rét lắm, mời lại gần bên lửa.” Trừng ngồi hồi lâu, trời đã tối mà gió tuyết vẫn không ngớt. Trừng nói: “Đi về phía tây đến huyện hãy còn xa, xin cho tôi ngủ nhờ ở đây.” Hai ông bà nói: “Nếu khách không chê nhà tranh tồi tàn, chúng tôi đâu dám không vâng lời.” Trừng bèn tháo yên ngựa, trải chăn, giăng màn.

 Cô gái thấy có khách, lại sửa sang dung nhan, trang điểm, rồi từ sau tấm rèm bước ra, dáng vẻ thanh nhã xinh đẹp còn gấp bội lúc trước. Một lát sau, bà lão từ ngoài xách bình rượu vào, hâm nóng trước bếp lửa, nói với Trừng: “Ngài đội rét đến đây, xin hãy uống một chén để chống giá lạnh.” Rồi bà nhường nhau theo lễ mà nói: “Bắt đầu từ ông chủ nhà, rồi lần lượt đi vòng, ngài sẽ uống chén cuối cùng.” Trừng nói: “Trong tiệc còn thiếu cô em.” Hai ông bà đều cười: “Con gái nhà quê nuôi, sao dám ngồi vào hàng chủ khách.” Cô gái liền đưa mắt liếc nghiêng mà nói: “Rượu có gì đáng quý đâu, mà bảo người ta không nên dự uống?” Bà mẹ bèn kéo vạt váy cho cô ngồi bên cạnh.

 Trừng muốn dò xem tài năng của cô, bèn đặt ra một tửu lệnh (trò chơi đặt luật khi uống rượu, ai đến lượt phải theo luật mà nói, sai thì bị phạt) để xem ý cô. Trừng cầm chén nói: “Xin mỗi người dẫn một câu trong sách xưa, ý phải hợp với chuyện trước mắt.” Rồi Trừng đọc: “Đêm uống rượu vui dài, chưa say thì chưa về” (câu trong Kinh Thi). Cô gái cúi mái tóc mỉm cười nói: “Trời thế này, có về thì về đâu?” Chốc lát đến lượt cô gái, cô đọc: “Mưa gió tối tăm, gà gáy không thôi” (câu trong bài “Phong vũ” của Kinh Thi; bài ấy nói người con gái giữa lúc mưa gió mà gặp được người quân tử thì vui mừng). Trừng kinh ngạc than: “Cô em thông minh sáng suốt đến thế! Tôi may chưa có vợ, xin tự mình làm mối, có được chăng?”

 Ông lão nói: “Tôi tuy nghèo hèn, nhưng cũng từng nâng niu nuôi nấng nó. Đã có nhiều khách qua đường đem vàng lụa đến hỏi, tôi không nỡ xa con nên chưa nhận lời. Không ngờ quý khách lại muốn nâng đỡ lấy nó, tôi đâu dám tiếc, xin gửi gắm con cho ngài.” Trừng bèn làm lễ của chàng rể, mở túi lấy của cải biếu tặng, nhưng bà lão không nhận gì cả, nói: “Chỉ cần ngài không chê nghèo hèn, cần gì đến của cải.” Hôm sau, bà lại nói với Trừng: “Nơi này hẻo lánh xa xôi, không có hàng xóm, lại chật hẹp ẩm thấp, không thể ở lâu. Con gái đã theo ngài thì có thể lên đường được rồi.” Qua một ngày nữa, họ than thở mà chia tay. Trừng để vợ ngồi trên con ngựa mình cưỡi mà đi.

 Đến nơi nhận chức, bổng lộc rất ít ỏi, người vợ dốc sức gây dựng gia đình, giao kết với khách khứa, trong vòng mười ngày đã được tiếng tăm rất tốt, mà tình nghĩa vợ chồng càng thêm thắm thiết. Nàng đối xử hậu hĩ với họ hàng, chăm sóc cháu chắt, cho đến kẻ hầu người hạ, ai cũng vui lòng. Về sau, mãn nhiệm kỳ, Trừng trở về, lúc ấy đã có một trai một gái, đều rất thông minh. Trừng càng thêm kính trọng vợ.

 Trừng từng làm một bài thơ tặng vợ: “Một chức quan nhỏ, thẹn với Mai Phúc; ba năm chung sống, hổ với Mạnh Quang. Tình này biết lấy gì ví? Trên sông có đôi uyên ương.” (Mai Phúc là người đời Hán, làm quan nhỏ rồi bỏ quan đi tu tiên; Mạnh Quang là vợ hiền của Lương Hồng đời Hán, nổi tiếng kính chồng, dâng mâm cơm ngang mày; uyên ương là loài chim sống thành đôi, tượng trưng cho vợ chồng gắn bó.) Người vợ suốt ngày ngâm nga bài thơ ấy, dường như đã thầm làm bài họa lại, nhưng chưa từng nói ra. Nàng thường bảo Trừng: “Đạo làm vợ không thể không biết chữ, nhưng nếu lại còn làm thơ thì hóa ra giống hạng tì thiếp mất.”

 Trừng thôi quan, đưa cả nhà về đất Tần (vùng Quan Trung). Qua châu Lợi, đến bên bờ sông Gia, gần một dòng suối, họ ngồi trên cỏ nghỉ ngơi. Người vợ bỗng buồn bã nói với Trừng: “Lần trước chàng tặng thiếp một bài thơ, thiếp liền có bài họa, ban đầu không định đưa ra. Nay gặp cảnh vật này, không thể im lặng mãi được.” Rồi nàng ngâm: “Tình cầm sắt (tình vợ chồng hòa hợp như tiếng đàn cầm, đàn sắt hòa nhau) tuy nặng, chí núi rừng vốn sâu. Thường lo thời tiết đổi thay, phụ lòng hẹn ước trăm năm.” Ngâm xong, nước mắt tuôn rơi hồi lâu, như có điều nhớ thương.

 Trừng nói: “Thơ thì hay đấy, nhưng núi rừng đâu phải điều mà người yếu đuối như nàng nên nghĩ tới. Nếu nàng nhớ cha mẹ thì nay sắp đến nơi rồi, cần gì phải khóc lóc. Chuyện nhân duyên (mối duyên do nhân quả mà thành) và nghiệp tướng (những gì đời trước gây ra quyết định cảnh ngộ đời này) của đời người đều đã định sẵn từ trước cả.”

 Hơn hai mươi ngày sau, họ đến nhà vợ. Mái nhà tranh vẫn còn đó, nhưng không còn ai nữa. Trừng cùng vợ ở lại trong nhà ấy. Người vợ nhớ thương da diết, suốt ngày khóc lóc. Ở góc tường, dưới đống áo cũ, nàng thấy một tấm da hổ phủ đầy bụi. Thấy nó, nàng bỗng cười lớn: “Không ngờ vật này vẫn còn!” Nàng khoác tấm da lên, liền hóa thành hổ, gầm rống, vồ vập, lao ra cửa mà đi. Trừng kinh hãi chạy tránh, rồi dắt hai đứa con lần theo đường nó đi, nhìn về phía rừng mà khóc lớn suốt mấy ngày, rốt cuộc không biết nàng đã đi đâu. [Trích từ sách Hà Đông Ký]

 ĐINH NHAM

 Năm Trinh Nguyên thứ mười bốn (năm 798), có nhiều hổ dữ, giữa ban ngày cũng vồ người ăn thịt. Lúc ấy vùng sông Hoài có binh biến cản trở, nên triều đình dùng võ tướng Vương Trưng sang cai quản châu Thân. Trưng đến nơi liền sắm sửa đủ đồ bắt hổ: binh khí, hầm hố, không thứ gì không có. Lại treo thưởng lớn: bắt được một con hổ thì thưởng mười tấm lụa mịn.

 Có một lính già tên Đinh Nham, giỏi đào hầm bẫy, bèn trình lên thái thú (quan đứng đầu châu), xin đến bên đường trong núi đặt bẫy để bắt hổ. Trưng chấp thuận. Chưa được mấy ngày đã bắt được một con hổ. Hổ ở dưới hầm sâu, không thể dùng sức mạnh. Nham bèn cúi xuống nhìn, buông lời chế giễu. Con hổ thì nhảy chồm, gầm thét, tiếng giận như sấm. Người kéo đến xem đông đến hàng trăm hàng nghìn. Nham khoe kế mình thành công, vui sướng khác thường. Lúc ấy y đang say rượu, vạt áo vướng vào rễ cây nên ngã nhào xuống hầm.

 Mọi người đều kinh hoàng than thở, cho rằng y đã tan xương nát thịt dưới nanh vuốt hổ dữ rồi. Đến khi ghé nhìn thì thấy Nham ngồi ngay ngắn, còn con hổ chỉ trừng mắt nhìn mà thôi. Người thân của Nham lo cho y, bèn cùng bày kế: dùng tời quay thả một sợi dây lớn xuống, đợi Nham tự buộc mình vào thì kéo lên thật nhanh, mong được một phần mười may mắn thoát chết. Nham được dây liền buộc quanh lưng, vẫy tay ra hiệu, người bên ngoài cùng kéo. Vừa rời đất được hai ba thước, con hổ lấy chân trước túm lấy sợi dây giữ lại, dáng vẻ lại rất hiền hòa. Cứ như vậy mấy bận.

 Nham bèn nói với hổ: “Bọn mày tung hoành vào tận thành quách hại người, cần phải tiêu diệt, lẽ ra đúng là phải như thế. Mạng mày nay chỉ còn trong khoảnh khắc. Ta vì say mà lỡ rơi xuống đây; mọi người chưa tiện giết mày chính là vì có ta ở dưới. Nếu mày làm hại ta thì ắt chọc giận mọi người, hơi thở ta chưa dứt thì họ đã ném củi lửa xuống loạn xạ, mày sẽ thành tro bụi. Nếu mày không làm thế, ta sẽ bẩm với thái thú tha mạng cho mày, mong mày dẫn cả bầy đi thật xa khỏi đất này. Đó cũng như chuyện hổ cõng con qua sông bỏ đi nơi khác mà mày đã biết (điển tích đời Hán: quan tốt cai trị nhân đức thì hổ tự bỏ đi vùng khác). Ta xin lấy trời và mặt trời làm chứng, quyết không đổi lời hẹn này.”

 Con hổ chăm chú lắng nghe, như có hiểu biết. Nham bèn giật dây, mọi người cùng kéo y lên. Con hổ cụp tai, đưa mắt nhìn theo, không giữ lại nữa. Ra khỏi hầm, Nham đem việc ấy bẩm với quan đứng đầu châu: “Nay giết một con hổ không đủ trừ được cái họa cả bầy hổ dữ, huống chi đã thử giao ước với nó, xin tha cho nó, mong nó dẫn bầy ra khỏi địa hạt, để trong cõi được yên ổn.” Trưng chấp thuận.

 Nham bèn đem ý của thái thú ân cần dặn dò, giảng giải cho hổ. Con hổ ở dưới hầm nhảy nhót, xoay vòng, như cảm tạ ơn được tha. Nham liền đắp đất bên cạnh hầm cho nông bớt, vẫn còn sâu chừng một trượng (khoảng 3 mét). Con hổ nhảy vọt lên, phóng đi vùn vụt, gầm theo gió mà biến mất. Từ đó trong vòng một tháng, bầy hổ đều lánh mất dấu, núi đồng yên ổn.

 Ôi! Mưu kế bảo toàn tính mạng, dù ở loài khác cũng có điều đáng xem. Như loài hổ hung mãnh, huống lại bị khốn dưới hầm, bắt được người thì lẽ ra phải thỏa cơn cuồng nộ, xé xác cắn nuốt cho hả lòng; thế mà con hổ này lại nhờ Nham để mưu giữ toàn mạng sống, và quả nhiên thành công, khôn ngoan biết bao! Còn Nham biết dùng lời lẽ dỗ dành, giảng giải mà thông được với loài hung bạo, quả nhiên đến mức cả bầy kéo nhau ra khỏi cõi, lại còn thoát được cái họa sa bẫy, cũng khôn ngoan biết bao! Đó chính là do lòng tin và sự thành thật cảm động lẫn nhau mà ra. Ôi! Lòng tin và sự thành thật, sao mà thần diệu đến thế! [Trích từ sách Tập Dị Ký]

 VƯƠNG DỤNG

 Ở hang Hắc Ngư, huyện Vương Thành, châu Mạo (?). Trong niên hiệu Trinh Nguyên, có người dân tên Vương Dụng làm nghề đốt than trong hang. Trong hang có một vũng nước rộng chừng vài bước, thường thấy hai con cá đen dài hơn một thước bơi trên mặt nước. Dụng chặt cây đói mệt, bèn bắt một con cá ăn. Em trai Dụng kinh hãi nói: “Cá này có lẽ là vật thiêng trong hang, sao anh lại giết nó?”

 Một lát sau, vợ Dụng mang cơm đến. Dụng cứ vung rìu chặt mãi không thôi, hồi lâu mới quay mặt lại. Người vợ thấy dung mạo chồng khác lạ, gọi em trai đến xem. Bỗng Dụng cởi áo, gầm rống nhảy nhót, hóa thành hổ, đi thẳng vào núi, thỉnh thoảng giết hoẵng nai mà ăn. Như thế ba năm.

 Một hôm lúc chập tối, có kẻ gõ cửa xưng tên: “Ta là Dụng đây.” Người em đáp: “Anh tôi hóa hổ đã ba năm rồi, sao lại mượn tên tuổi anh ấy?” Kẻ kia lại nói: “Năm trước ta giết con cá đen nên bị (?) trời phạt hóa làm hổ; lại vì giết người nên bị quan âm phủ đánh ta một trăm roi. Nay được tha, vết thương khắp mình. Em nhìn ta thì sẽ hết ngờ.” Người em mừng rỡ, liền mở cửa, thì thấy một người mà đầu vẫn còn là đầu hổ, vì thế sợ hết hồn. Cả nhà kêu la chạy trốn, rốt cuộc người ấy bị dân làng đánh chết. Xem trên mình thấy có nốt ruồi đen, quả đúng là Vương Dụng, chỉ có cái đầu là chưa biến lại. Trong niên hiệu Nguyên Hòa, xử sĩ (người có học mà không ra làm quan) Triệu Tề Ước từng đến hang ấy, nghe dân làng kể lại. [Trích từ sách Dậu Dương Tạp Trở]

 TRƯƠNG PHÙNG

 Trương Phùng, người Nam Dương. Cuối niên hiệu Trinh Nguyên, ông đi chơi xa ở vùng Lĩnh Biểu (vùng phía nam dãy Ngũ Lĩnh, nay là Quảng Đông, Quảng Tây), dừng chân ở quán Hoành Sơn, huyện Phúc Đường, châu Phúc. Lúc ấy trời vừa tạnh mưa, chiều xuống, sắc núi tươi đẹp, mây khói mờ ảo. Ông chống gậy đi tìm cảnh đẹp, bất giác đi rất xa. Bỗng gặp một bãi cỏ mịn, dài rộng hơn trăm bước, xanh mướt đáng yêu. Bên cạnh có một cây nhỏ. Ông bèn cởi áo treo lên cây, dựng gậy tựa vào, rồi gieo mình xuống cỏ, lăn qua lăn lại, rồi ngủ say. Ông lăn lộn như loài thú, thỏa thích rồi mới đứng dậy, thì thân đã thành hổ, vằn vện rực rỡ.

 Tự nhìn nanh vuốt sắc bén, sức lực của ngực vai, ông thấy trong thiên hạ không gì địch nổi. Bèn tung mình nhảy lên, vượt núi qua khe, nhanh như chớp. Đêm khuya, bụng đói lắm, ông men theo xóm làng thong thả đi, chó, ngựa con, bê nghé đều không bắt được con nào (?). Trong lòng mơ hồ, tự nhủ sẽ được ăn lục sự (chức quan giữ sổ sách, văn thư trong châu) họ Trịnh ở châu Phúc, bèn nấp bên đường.

 Chẳng bao lâu, có người từ phía nam đi lại, đó là viên lại đi đón họ Trịnh. Hắn gặp một người, hỏi: “Lục sự Trịnh ở châu Phúc tên là Phiên, tính đường thì đêm nay sẽ nghỉ ở quán phía trước, có nghe nói lúc nào khởi hành không?” Người kia đáp: “Đó là chủ của tôi. Nghe nói đang sửa soạn hành trang, cũng chẳng lâu nữa sẽ tới.” Viên lại hỏi: “Chỉ một mình ông ấy tới hay còn có người đi cùng? Tôi phải đón lạy, sợ nhầm người.” Người kia nói: “Trong ba người, người mặc áo màu lục (màu áo của quan phẩm thấp) là ông ấy.”

 Lúc ấy Phùng đang đói, mà họ Trịnh đến, người dẫn đường kẻ theo hầu rất đông, mặc áo lục, người rất béo, hiên ngang đi tới. Vừa đến nơi, Phùng ngoạm lấy chạy lên núi. Bấy giờ trời chưa sáng, người tuy đông mà không ai dám đuổi. Phùng tha hồ ăn, chỉ chừa lại ruột và tóc. Rồi đi trong rừng núi, lẻ loi không bạn, ông bỗng nghĩ: “Ta vốn là người, sao lại vui làm hổ, tự giam mình trong núi sâu? Sao không tìm lại chỗ hóa thân lúc đầu mà trở lại làm người?” Bèn từng bước tìm kiếm, đến chiều tối mới tới chỗ cũ. Quần áo vẫn treo đó, gậy cũng còn, bãi cỏ mịn vẫn như xưa. Ông lại lăn qua lăn lại trên cỏ, thỏa thích rồi đứng dậy, liền trở lại hình người. Ông mặc áo, chống gậy trở về. Từ hôm qua đi đến hôm nay về, vừa tròn một ngày một đêm.

 Lúc đầu, người đầy tớ hốt hoảng vì mất chủ, đi hỏi hàng xóm, có người nói thấy ông chống gậy lên núi. Đường núi nhiều ngả, tìm mãi không thấy tăm hơi. Đến khi ông về, đầy tớ mừng rỡ hỏi duyên cớ. Phùng nói dối: “Tình cờ đi tìm suối, đến một ngôi chùa trên núi, cùng bàn luận đạo Phật, bất giác đã lâu.” Người đầy tớ nói: “Sáng nay gần đây có hổ ăn thịt lục sự Trịnh ở châu Phúc, tìm phần thi thể còn lại cũng không thấy. Rừng núi vốn lắm thú dữ, không dễ đi một mình. Cậu chưa về, con lo lắng vô cùng, may sao cậu được bình an vô sự.” Phùng bèn lên đường.

 Năm Nguyên Hòa thứ sáu (năm 811), Phùng đi đường dừng chân ở Hoài Dương, trọ trong công quán (nhà khách của nhà nước). Viên lại coi quán bày tiệc đãi khách. Trong tiệc có người làm chủ tửu lệnh, nói: “Hễ đến lượt ai thì người ấy phải kể một chuyện lạ của chính mình, chuyện không lạ thì bị phạt.” Đến lượt Phùng, ông kể chuyện ở Hoành Sơn. Ở ghế cuối có một tiến sĩ (người đi thi khoa tiến sĩ) tên Trịnh Hà, chính là con của Trịnh Phiên, trợn mắt đứng dậy, cầm dao định giết Phùng, nói là báo thù cho cha. Mọi người cùng can ngăn. Hà giận mãi không thôi, bèn vào trình với quan quận.

 Quan bèn cho người đưa Hà đi về phía nam, ra lệnh cho viên lại coi bến đò không được cho Hà qua sông trở lại; còn Phùng thì cho đi về phía tây, lại khuyên ông đổi tên để tránh. Có người nói: “Nghe rằng thù giết cha thì không thể không báo. Nhưng mối thù này không phải do cố ý giết. Nếu nhất định giết chết Phùng thì Hà cũng phải chịu tội.” Hà bèn bỏ đi, không báo thù nữa. Ôi! Cũng có thể gọi là chuyện lạ vậy. [Trích từ sách Tục Huyền Quái Lục]

 Thái Bình Quảng Ký, quyển 429.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh sắc lệnh biên soạn).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video