Thiên 434 — Quyển 434

 Thái Bình quảng ký, quyển 434. Lý Phưởng và các người khác đời Tống biên soạn. Mục Súc thú (gia súc và thú vật), phần một.

 Trâu bò

 Trâu vàng; Trâu bạc; Trâu xanh

 Trâu húc nhau; Trâu lặn; Con bò của người Lương Châu; Trâu sông Lạc

 Bò lạy người

 Hoàn Xung; Người đồ tể ở bếp Quang Lộc; Cậu con nhà họ Chu

 Trâu bò trả nợ

 Biện Sĩ Du; Lộ Bá Đạt; Đới Văn

 Quan thái thú họ Thôi ở Hà Nội; Bà lão họ Vương

 Bò làm hại người

 Thiệu Đào Căn

 Trâu bò kỳ lạ

 Người ở Lạc Hạ; Ninh Nhân; Trọng Tiểu Tiểu

 Trâu bò

 Nước Đại Nguyệt Chi và các tộc người Hồ phía tây có một loài bò tên là Bạch Cập (?). Hôm nay cắt lấy thịt nó, ngày mai vết thương đã lành ngay. Vì thế, khi có người Hán đến nước họ, người Hồ phía tây đem con bò này ra khoe. Người Hán đáp: "Nước tôi có một loài sâu tên là tằm. Nó ăn lá cây rồi nhả tơ để làm áo mặc cho người." Người nước ngoài lại không tin là có con tằm. (Trích sách Kim Lâu Tử)

 Hang ở Tân Xương có loài nghé núi, trông giống bò đất Tần, thường ở chung hang với rắn. Người ta bôi muối vào tay, ban đêm thò vào hố để bắt. Con nào lưỡi trơn là rắn, con nào lưỡi khô là bò, bèn kéo nó ra. (Trích Giao Châu chí)

 Bò rừng cao hơn một trượng (đơn vị đo chiều dài xưa, khoảng 3 mét). Đầu nó như đầu hươu, sừng xoắn vặn dài một trượng, lông trắng, đuôi giống đuôi hươu. Loài này có ở Tây Vực (vùng đất phía tây Trung Quốc, nay khoảng Tân Cương và Trung Á). (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Đời Đường, niên hiệu Tiên Thiên, có một ông nông phu chăn bò trên núi Tung Sơn thì bị mất bò. Ông tìm mãi không thấy, bỗng thấy một hang núi mở ra, bên trong có tiền nhiều không đếm xuể. Ông vào hang lấy mười nghìn đồng rồi về. Về đến nhà, ông lại quay lại định lấy thêm, nhưng bị lạc, không biết đường. Ông gặp một người hỏi: "Con bò ông mất đáng giá bao nhiêu?" Ông đáp: "Mười nghìn đồng." Người ấy nói: "Bò của ông đã bị sơn thần (thần núi) lấy, và tiền bò đã trả cho ông rồi, sao còn tìm bậy?" Nói xong thì biến mất. Ông nông phu hiểu ra, bèn trở về. (Trích Kỷ văn)

 Trâu vàng

 Phía tây nam Trường Sa có gò Kim Ngưu (gò Trâu Vàng). Thời Hán Vũ Đế, có một ông nông phu dắt con bò đỏ, bảo người đánh cá: "Xin cho tôi đi nhờ qua sông." Người đánh cá nói: "Thuyền nhỏ, sao chở nổi con bò?" Ông nói: "Cứ cho lên, không làm nặng thuyền anh đâu." Thế là cả người lẫn bò cùng lên thuyền. Ra đến giữa sông, con bò ỉa trên thuyền. Ông nói: "Xin tặng anh cái này." Qua sông rồi, người đánh cá giận vì thuyền bị bẩn, lấy mái chèo gạt phân xuống nước. Gạt gần hết mới biết đó là vàng. Anh ta kinh ngạc vì sự thần kỳ, bèn đuổi theo, chỉ thấy người và bò đi vào trong núi. Anh ta theo đó mà đào nhưng không sao đuổi kịp. Nay chỗ đào vẫn còn. (Trích Tương trung ký)

 Cách huyện Tăng Thành hai mươi dặm về phía đông bắc có một vực sâu không đáy. Bờ phía bắc có tảng đá chu vi ba trượng. Người đánh cá từng thấy trâu vàng từ dưới nước lên, nằm cuộn trên tảng đá này. Trong niên hiệu Nghĩa Hy, có người trong huyện bắt được một sợi xích vàng ở tảng đá bên vực, kéo mãi không hết. Chốc lát có con cá từ dưới nước kéo ngược lại, nắm không nổi, người ấy lấy dao chặt đứt, được mấy thước (?) xích, từ đó trở nên giàu có và sống rất thọ. Về sau, Chu Linh Phủ người Nghĩa Hưng thường thấy con trâu này nằm nghỉ trên đá, bên cạnh có sợi xích vàng to như dây thừng. Linh Phủ vốn dũng mãnh, rình đến chụp lấy. Con trâu giật đứt sợi xích, Linh Phủ giữ lại được chừng hai trượng, nhờ đó trở thành người giàu nhất vùng. (Trích Thập đạo ký)

 Trâu bạc

 Phía bắc huyện Thái Nguyên có núi Ngân Ngưu (núi Trâu Bạc). Năm Kiến Vũ thứ hai mươi bốn đời Hán, có một người cưỡi bò trắng giẫm vào ruộng người ta. Ông nông phu quát hỏi, người ấy nói: "Ta là sứ giả của Bắc Hải, đến đợi thiên tử lên núi làm lễ phong (lễ tế trời trên núi cao)." Rồi cưỡi bò lên núi. Ông nông phu đuổi theo lên núi, chỉ thấy dấu chân bò, còn phân bò để lại đều là bạc. Năm sau, vua Thế Tổ (Hán Quang Vũ Đế) làm lễ phong thiện (lễ lớn của hoàng đế: đắp đàn trên núi cao tế trời, dọn đất dưới núi tế đất) ở đây. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Trâu xanh

 Ông Hoàn (?) lúc ở miền nam thường đi thăm Ân Kinh Châu (ông Ân, quan đứng đầu châu Kinh). Đến Quán Huyệt, ông gặp một ông già đang lùa một đàn trâu xanh, hình dáng và màu lông đẹp lạ thường. Ông liền lấy con trâu mình đang cưỡi đổi lấy một con để cưỡi. Đến Linh Khê, con trâu chạy nhanh khác thường. Lúc dừng xe cho trâu uống nước, nó chạy xuống nước rồi không lên nữa. Ông Hoàn sai người rình canh, qua cả ngày vẫn bặt dấu. Người thời đó cho đó là vật thần. (Trích Chử cung cố sự)

 Lại một chuyện nữa

 Một người ở Kinh Khẩu chiều tối ra bờ sông, thấy dưới chân núi Thạch Công có hai con trâu xanh, bụng và mõm đều đỏ, đang đùa nghịch ở mép nước. Bên cạnh có một ông già áo trắng cao chừng ba trượng, tay cầm roi. Hồi lâu, ông già ngoảnh lại thấy có người, liền quất hai con trâu xuống nước. Rồi ông nhảy vọt lên, thoắt cái người cao lớn dần, chỉ một bước đã lên thẳng đỉnh núi Thạch Công, rồi không thấy đâu nữa. (Trích Kê thần lục)

 Trâu húc nhau

 Trâu ở Cửu Chân (tên quận xưa, nay thuộc vùng Thanh Hóa, Việt Nam) sinh ra ở khe suối. Thỉnh thoảng chúng nổi giận húc nhau thì nước biển sôi trào. Có khi chúng lên bờ húc nhau, trâu nhà đều sợ hãi. Nếu có người bắt thì sấm sét nổ ran. Người ta gọi chúng là trâu thần. (Trích Dị vật chí)

 Trâu lặn

 Trong sông lớn ở huyện Câu Lậu có loài trâu lặn, hình dáng giống trâu nước. Mỗi khi lên bờ húc nhau, hễ sừng mềm thì chúng lại xuống sông, đến khi sừng cứng lại mới lên. (Trích Dậu Dương tạp trở)

 Con bò của người Lương Châu

 Thời Thiên Bảo, một nhà ở Lương Châu có con bò đẻ ra con bê rất khỏe và to. Đến khi lớn, không ai giữ nổi, nên đành thả cho nó chạy rông. Rất nhiều bò khác đi theo nó, thường tụ thành đàn ở chỗ cách phía tây thành mấy chục dặm, người ta không trị nổi. Về sau đàn bò ngày càng hung hăng, lên tới mấy trăm con, làng xóm không chịu nổi tác hại. Quan đô đốc (chức quan võ coi việc quân một vùng) bàn cách đánh chúng. Đúng lúc ấy, người Hồ phía tây dâng một con thú, hình như con chó lớn, lông màu xanh thẫm. Đô đốc hỏi người Hồ dâng con thú này để làm gì. Người Hồ nói: "Nó chuyên vồ cắn mãnh thú." Đô đốc kể chuyện đàn bò điên, người Hồ nói: "Chỉ cần có tiền thưởng, tôi sẽ bắt giúp." Thế là treo thưởng ba trăm nghìn đồng. Người Hồ vỗ về con thú, lầm rầm khấn như đang nói chuyện với nó. Con thú liền rùng mình, nhảy nhót. Cởi dây thả ra, nó đi thẳng đến chỗ đàn bò. Con bò đầu đàn thấy thú đến, chia đàn làm ba hàng, còn nó một mình ở giữa, vùi mình xuống đất. Con thú xông lên đánh, bụi tung tối cả cánh đồng, chốc lát đã quay về. Dân chúng đến xem, chỗ ấy đất bị cày xới thành ao, mà rốt cuộc không ai biết đó là thú gì. Lúc đầu, những người đi theo xem trận đánh thấy con thú to như ngựa đất Thục. Đánh xong, con bò đầu đàn đã gãy cổ mà chết. Người Hồ mổ bụng bò, lấy ngũ tạng đựng vào chậu cho thú ăn. Nó ăn liền mấy lượt, rồi dần nhỏ lại như cũ. (Trích Quảng dị ký)

 Trâu sông Lạc

 Mùa thu năm Hàm Thông thứ tư, vùng Lạc Dương bị lụt lớn, vườn ngự uyển và nhà cửa không đâu là không ngập. Một nhà sư ở chùa Hương Sơn kể rằng chiều hôm ấy thấy mưa dữ, nước từ sông Long Môn đổ xuống phía bắc như biển vỡ sông tràn. Giữa lúc nước gầm thét ầm ầm như sấm, có hai con trâu đen trên mặt nước vẫy đuôi, nhảy vọt lên không mà lao tới. Các nhà sư và dân chúng đứng trên chỗ cao nhìn xuống, cho rằng người trong thành ắt đã chết đuối hết. Chốc lát, thấy giữa hai cửa thành Định Đỉnh và Trường Hạ, trong khoảng trời u ám, có hai con trâu xanh hăng hái xông ra, cách chừng trăm bước. Hai con trâu đen bỏ chạy quay về, sóng dữ đang cuộn trào bỗng chốc hạ thấp xuống. (Trích Quảng dị ký)

 Bò lạy người

 Hoàn Xung

 Hoàn Xung trấn giữ Giang Lăng. Đúng dịp hội lớn, sắp mổ bò. Con bò bỗng nhìn chằm chằm vào một viên đô đốc dưới trướng, mắt rơi lệ. Viên đô đốc khấn với nó: "Nếu mày quỳ trước ta, ta sẽ xin cho mày sống." Con bò liền theo tiếng mà lạy, mọi người đều lấy làm lạ. Viên đô đốc lại nói: "Nếu mày muốn sống thì hãy lạy khắp mọi người." Con bò nước mắt như mưa, bèn lạy khắp lượt. Nhưng gặp lúc Hoàn Xung say rượu, không trình được, người ta bèn giết bò. Hoàn Xung nghe chuyện thì cả giận, đánh roi viên đô đốc thật nặng. (Trích Chử cung cố sự)

 Người đồ tể ở bếp Quang Lộc

 Trong niên hiệu Thái Hòa, nhà bếp của Quang Lộc tự (cơ quan lo việc yến tiệc, ăn uống trong cung) định mổ một con bò cái. Con bò đang có chửa, sắp đến ngày đẻ. Có người nói: "Đã như vậy thì nên đổi con khác." Người đồ tể vẫn cầm dao xông thẳng tới, chẳng chút bận tâm. Con bò bèn quỳ gối lạy hắn, hắn cũng không chịu lùi. Thế là bò mẹ cùng bê con chết dưới lưỡi dao. Người đồ tể bỗng hóa điên loạn, mất trí. Ngày nào hắn cũng rống như bò, ăn chút cỏ, lăn mình vào bùn nước, lấy đầu húc vào đồ vật, hồi lâu mới yên. (Trích Nguyên hóa ký)

 Cậu con nhà họ Chu

 Ở Quảng Lăng có cậu con nhà họ Chu, nhà đời đời là bậc có công lao, quyền quý. Tính hắn thích ăn thịt bò vàng, giết không biết bao nhiêu con. Có lần giữa tháng nóng, hắn định giết một con bò. Mẹ hắn ngăn: "Trời nóng thế này, con đã say rồi, ăn được bao nhiêu mà giết, đừng giết nữa." Hắn nói với con bò: "Mày lạy được ta thì ta tha cho." Con bò theo tiếng rơi lệ mà lạy. Họ Chu lại nổi giận: "Đồ súc sinh sao hiểu được tiếng người!" Lập tức giết nó. Mấy ngày sau hắn bị bệnh, thường thấy con bò ấy hiện về làm ma quấy phá, rốt cuộc hắn rống như bò mà chết. (Trích Kê thần lục)

 Trâu bò trả nợ

 Biện Sĩ Du

 Biện Sĩ Du có người cha nhờ công dẹp nước Trần mà được phong Nghi đồng (tước vị danh dự, được hưởng nghi lễ ngang hàng các quan đầu triều). Ông ta keo kiệt, từng thuê người xây nhà mà không trả tiền công. Người thợ đến đòi tiền, cha họ Biện lấy roi quất, nói: "Nếu ta thật sự nợ tiền mày thì chết đi ta sẽ làm trâu cho mày." Chẳng bao lâu, cha họ Biện chết. Nhà người thợ có con bò đẻ ra một con bê vàng, dưới eo có vằn đen chạy ngang quanh một vòng như cái đai lưng của người; đùi phải có vằn trắng chạy chéo, to nhỏ đúng hình cái hốt (thẻ dài các quan cầm tay khi vào chầu vua). Chủ bò gọi nó: "Ông Biện, sao lại làm bê của tôi?" Con bê liền quỳ hai chân trước, cúi đầu sát đất. Sĩ Du đem mười vạn đồng tiền xin chuộc, chủ bò không cho. Đến khi con bò chết thì đem chôn. (Trích Pháp uyển châu lâm)

 Lộ Bá Đạt

 Trong niên hiệu Vĩnh Huy, Lộ Bá Đạt người huyện Nghĩa (?) thuộc Phần Châu vay của một người cùng huyện một nghìn đồng tiền. Sau đó, y cùng chủ nợ thề trước tượng Phật: "Nếu tôi chưa trả ông mà chết, tôi sẽ làm trâu bò cho nhà ông." Thề xong, qua năm sau thì y chết. Con bò cái nhà chủ nợ đẻ ra một con bê, trên trán mọc lông trắng thành ba chữ "Lộ Bá Đạt". Con cháu y lấy làm nhục, đem năm nghìn đồng xin chuộc, chủ bò không chịu, mà đem con bê bố thí (đem của cải cho đi để làm việc thiện, theo đạo Phật) cho nhà sư Chân Như ở chùa Khải Phúc huyện Thấp Thành, giúp xây ngôi phù đồ (tháp Phật) mười lăm tầng. Ai thấy chuyện cũng phát tâm thôi làm điều ác, tranh nhau dâng tiền của để bố thí. (Trích Pháp uyển châu lâm)

 Đới Văn

 Trong niên hiệu Trinh Nguyên, ở huyện Hải Diêm thuộc Tô Châu có Đới Văn, nhà giàu mà tính tham. Mỗi khi người làng vay nợ, y đều đòi lãi gấp mấy lần. Có người hàng xóm giao dịch với y, bị bóc lột rất nặng. Người làng tích oán, nói: "Ắt có thần linh soi xét." Mấy năm sau Đới Văn bệnh chết. Bò nhà người hàng xóm đẻ một con bê đen, dưới sườn có lông trắng thành chữ "Đới Văn", cả làng đều biết. Con trai Đới Văn lấy làm nhục, bèn xin người hàng xóm cho lấy vật nóng là xóa chữ đi; người hàng xóm nghe theo. Xong rồi, con Đới Văn thấy mình con bò không còn dấu vết gì, liền kiện người hàng xóm tội bịa đặt rằng bê có chữ. Quan huyện đòi người hàng xóm và con bò đến. Khi đến nơi, lông trắng lại mọc ra thành chữ rõ ràng. Chỉ cần gọi "bò Đới Văn" là nó theo tiếng mà đến. Người hàng xóm sợ con Đới Văn trộm mất, ban đêm nhốt nó ở một gian chái khác. Qua mấy năm con bò mới chết. (Trích Nguyên hóa ký)

 Quan thái thú họ Thôi ở Hà Nội

 Có ông họ Thôi, trong niên hiệu Trinh Nguyên làm thái thú (quan đứng đầu một quận) Hà Nội (quận ở phía bắc Hoàng Hà, nay thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc). Ông ta tham lam lại hà khắc, dân Hà Nội khổ sở vì ông. Ông từng mượn vàng của tượng Phật trong một ngôi chùa, tổng cộng mấy dật (đơn vị khối lượng xưa, mỗi dật khoảng 20 đến 24 lạng), mà rốt cuộc không trả. Nhà sư vì ông là thái thú nên không dám nói. Không lâu sau, ông Thôi chết ở quận. Ngày hôm ấy, trong chùa có con bò đẻ một con bê, trên đỉnh đầu bê có lông trắng như sợi chỉ, thành chữ "Thôi mỗ" (tức tên ông Thôi). Các nhà sư cùng nhau đến xem, than rằng: "Ông Thôi từng mượn vàng tượng Phật của chùa này mà không trả, việc hôm nay quả là thế nào!" Nhà họ Thôi nghe chuyện, liền đem con bò khác đổi lấy con bê. Đem về rồi, sai cắt bỏ chỗ lông thành chữ, nhưng lông lại mọc ra. Về đến nhà, tuy cho ăn cỏ ăn thóc, con bê nhất định không ăn. Họ Thôi lấy làm lạ, rốt cuộc đem trả về chùa. (Trích Tuyên thất chí)

 Bà lão họ Vương

 Ở Quảng Lăng có bà lão họ Vương bị bệnh mấy ngày, bỗng bảo con: "Ta chết đi ắt sẽ sinh làm bò nhà họ Hạo ở Tây Khê. Con hãy tìm mà chuộc ta về. Con bò nào dưới bụng có chữ Vương chính là ta." Chốc lát thì bà chết. Tây Khê là tên một vùng đất phía tây Hải Lăng. Nhà họ Hạo ở đó có con bò đẻ ra con bê, dưới bụng có lông trắng thành chữ Vương. Con bà tìm được, đem một bó lụa chuộc về. (Trích Kê thần lục)

 Bò làm hại người

 Thiệu Đào Căn

 Cuối đời Lương, Thiệu Đào Căn người Tương Dương có một con bê béo tốt dễ thương, Đào Căn thường tự tay cho nó ăn. Con bê thường theo Đào Căn đi đây đi đó. Mỗi khi ông đến quan phủ họp, con bê tuy bị buộc ở nhà mà cứ rống gọi mãi không thôi. Về sau, một hôm Đào Căn sáng dậy mở cửa, con bê bỗng từ phía sau húc thủng sườn ông, máu chảy ròng ròng. Cả nhà đánh đuổi nó đi, nó lại trợn mắt quay lại húc tiếp. Ông bị thương mấy ngày thì tắt thở. (Trích Quảng cổ kim ngũ hành ký)

 Trâu bò kỳ lạ

 Người ở Lạc Hạ

 Năm Tiên Thiên đời Đường, có người ở Lạc Hạ (tức Lạc Dương) dắt một con bò, dưới nách nó mọc một bàn tay người dài hơn một thước, đi khắp các phường để xin ăn. (Trích Triều dã thiêm tái)

 Ninh Nhân

 Trong niên hiệu Đại Trung, có tú tài (người đi học, học trò) Ninh Nhân mượn trang trại của một vị quan lớn dưới chân núi Nam Sơn để ở. Nhà cửa đổ nát một nửa, tường vách sứt mẻ. Một đêm gió mát trăng trong, Nhân ngâm thơ ngoài sân, chợt nghe tiếng gõ cửa, xưng là xử sĩ (người có học mà ở ẩn, không ra làm quan) Ban Đặc ở Đào Lâm đến thăm. (Đào Lâm là nơi xưa Chu Vũ Vương thả trâu; "ban" nghĩa là vằn vện, "đặc" nghĩa là bò đực.)

 Nhân mở cửa, thấy xử sĩ thân hình to lớn khác thường, lời lẽ phóng khoáng. Ông ta nói: "Tôi là kẻ chốn đồng nội, hạng ra sức cày bừa, vất vả nơi ruộng luống, sánh vai cùng nhà nông. Nhà tôi ở gần đây, thấy gió trăng sáng trong, lại nghe ông ngâm vịnh nên đến chào." Nhân nói: "Chốn núi rừng của tôi rất hẻo lánh, chỉ có nông cụ làm láng giềng. Nhà tranh sâu trong hẻm, xe ngựa ít khi qua lại. May được ông đến thăm, lòng kẻ xa nhà được an ủi nhiều lắm." Bèn mời vào, nói: "Vậy nghề nghiệp của xử sĩ ra sao, xin được nghe."

 Đặc nói: "Thuở nhỏ, anh em tôi tranh nhau nhú đầu sừng (nghĩa bóng: tranh nhau tỏ tài năng). Mỗi khi đọc sách Xuân Thu đến chuyện Dĩnh Khảo Thúc kẹp càng xe mà chạy, tôi giận không được ở đó giúp sức. Đọc Sử ký đến kế Điền Đan phá quân Yên (Điền Đan buộc đuốc vào đuôi trâu cho xông vào trận địch), tôi giận không được xông vào đánh. Đọc sử Đông Hán đến trận Tân Dã (Hán Quang Vũ lúc đầu cưỡi trâu ra trận), tôi giận không được nhảy vọt ra giữa trận. Ba việc ấy đều thật hả lòng, mà đều không được gặp, đến nay vẫn còn ấm ức. Nay thì già yếu, lại không có con nối dõi, luống ôm nỗi buồn của bò mẹ liếm bê con (ví tình thương con cái). Huống chi tôi lại mến câu Từ Nhụ Tử nói khi viếng Quách Lâm Tông: 'Một bó cỏ tươi, người ấy như ngọc.' Chữ 'như ngọc' thì tôi không dám nhận, nhưng 'một bó cỏ tươi' thì đáng để ngâm nga lắm."

 Chốc lát lại nghe có người gõ cửa nói: "Tướng quân Ban Dần ở Nam Sơn đến chào." (Chữ "dần" ứng với con hổ.) Nhân mời vào. Người này dáng mạo nghiêm nghị, khí thế cứng cỏi dữ dằn. Hai người họ Ban gặp nhau cũng rất vui mừng. Dần nói: "Lão huynh có biết gốc rễ của họ mình không?" Đặc nói: "Xưa Ngô Thái Bá đến xứ man di đất Kinh, cắt tóc xăm mình, do đó mới có họ Ban (vằn vện)." Dần nói: "Lão huynh nói bậy quá, chẳng biết gốc rễ gì cả. Họ Ban vốn xuất từ Đấu Cốc Ư Đồ (tể tướng nước Sở, thuở bé được hổ cho bú; tiếng Sở gọi hổ là 'ư đồ'), có hình vằn vện, nhân đó mà đặt họ. Tổ tiên xa là Ban Cố, Ban tiệp dư (phi tần đời Hán) giỏi văn chương, rất nổi tiếng ở triều Hán, lại đều có truyện chép trong sử. Về sau anh tài lần lượt sinh ra, nối nhau không dứt. Đời Hậu Hán có Ban Siêu ném bút đi theo việc binh. Thầy xem tướng nói: 'Ông sẽ được phong hầu ở ngoài muôn dặm.' Siêu hỏi vì sao, thầy đáp: 'Ông cằm én đầu hổ, bay được mà ăn thịt, đó là tướng phong hầu ở muôn dặm.' Sau quả nhiên ông trấn giữ ải Ngọc Môn, được phong Định Viễn hầu. Tôi đời đời làm Hổ bôn trung lang (chức tướng chỉ huy quân cận vệ), đứng trong hàng quan võ ('ban' cũng nghĩa là hàng). Vì có lỗi nên bị đày vào núi rừng, ngày núp đêm đi, lộ dấu giấu hình, chỉ là sống tạm qua ngày. Vừa rồi nghe gió thổi qua rừng thông, trăng lên cao, tôi dạo bước ngoài tường, nghe ông ngâm vịnh nên đến chào. Huống chi lại gặp người cùng họ, càng thêm vui mừng."

 Dần nhân thấy bàn cờ trên giường, bảo Đặc: "Xin cùng lão huynh đánh một ván." Đặc vui vẻ nhận lời. Đánh hồi lâu chưa phân thắng bại. Nhân đứng xem, chỉ cho Đặc một hai nước. Dần nói: "Chủ nhân hẳn là cao thủ chăng?" Nhân nói: "Tôi như nhìn con báo qua ống tre, thỉnh thoảng thấy được một vằn thôi (nghĩa là chỉ biết chút ít)." Hai người họ Ban cười nói: "Thật có cơ mưu sâu kín, đúng là một phát trúng hai (ý đùa: một câu nhắc tới cả hai họ Ban)." Nhân nghiêng bình rót mời uống. Đánh cờ xong, uống được mấy tuần rượu, Dần xin bày thịt khô để nhắm. Dần bày thịt hươu khô, nhai cắn chốc lát đã hết sạch. Đặc thì không ăn. Nhân hỏi: "Sao ông không ăn?" Đặc nói: "Tôi không có răng hàm trên, không nhai được." Mấy tuần rượu sau, Đặc kêu hơi mệt, không dám uống nhiều. Dần nói: "Nói thế đâu có dễ! Có rượu nhiều như nước sông Thằng thì phải học vua Trụ uống suốt đêm dài chứ." Đặc thấy mặt Dần đã đỏ, nói: "Chú em đúng là hạng tửu lượng lớn như chuông vạc (?), ngồi đắm vào rượu mãi không nhúc nhích."

 Sau đó hai người họ Ban uống quá chén, lời lẽ rối rít. Đặc nói: "Chú cậy mình là kẻ có nanh vuốt mà cứ lấn lướt người khác, là sao?" Đặc lại nói: "Chú khoe thân hình mạnh mẽ, nếu gặp người như Biện Trang Tử (dũng sĩ nước Lỗ nổi tiếng giết hổ) thì nát như bột rồi." Dần nói: "Anh khoe sức khỏe mạnh mẽ, nếu gặp người như Bào Đinh (người mổ bò tài giỏi trong sách Trang Tử) thì chỉ còn đầu với da thôi." Trước mặt Nhân có con dao thái thịt khô dài hơn một thước. Nhân giận nói: "Lão Ninh này có dao một thước đây. Hai vị khách không được cãi nhau, cứ uống rượu đi." Hai khách sợ hãi. Đặc ngâm thơ Tào Thực: "Cành đậu cháy dưới nồi, hạt đậu khóc trong nồi" (ví anh em cùng một gốc mà hại nhau), rồi nói: "Hai câu này hay lắm." Dần nói: "Tục ngữ quê có câu: 'Chim cưu gáy trên cây, bụng nghĩ ruộng vừng gai' (ý nói lời nói ra một đằng, bụng nghĩ một nẻo)." Cả bọn cùng cười lớn.

 Nhân nói: "Đừng nói nhiều nữa, mỗi người xin làm một bài thơ." Nhân ngâm: "Sáng đọc sách, mây nước lặng; đêm ngâm thơ, trăng núi cao. Sao lại đi giẫm đuôi hổ (làm việc nguy hiểm)? Cần gì học dùng dao mổ bò (dùng tài lớn vào việc nhỏ)?" Dần nối theo: "Chỉ mong ở rừng mà gầm, đâu dám ngồi chắn giữa đường. Qua sông rồi đi đâu được, rốt cuộc vẫn sợ Lưu Côn (?)." (Lưu Côn: quan đời Hán cai trị có đức, hổ trong vùng cõng con qua sông bỏ đi.) Đặc ngâm: "Chẳng gì khác ngoài thương Ninh Thích (người nước Vệ chăn trâu, gõ sừng trâu mà hát, được Tề Hoàn Công trọng dụng), rốt cuộc vẫn sợ Bào Đinh. Nếu gặp được Cung Toại làm thái thú (ông khuyên dân bán gươm mua trâu cày), thì vũng nước vết chân trâu cũng hướng về biển Bắc (nhỏ bé mà mong vươn tới chốn lớn lao)."

 Nhân đọc xong, nói: "Thật là tài lạ." Dần giận dữ phất áo đứng dậy nói: "Ông Ninh sao lại bênh bọn này? Từ xưa chỉ có tài 'Ban Mã' (Ban Cố và Tư Mã Thiên, hai nhà viết sử lớn), làm gì có tài 'Ban Ngưu' (bò vằn)? Vả lại ta sinh ra ba ngày đã muốn cắn người. Kẻ này lại còn trộm họ của ta. Chỉ vì ta chưa nỡ nói thẳng, sợ làm tổn thương (?)..." Rồi nổi giận nói: "Rốt cuộc ta không thể vẫy đuôi dưới cửa nhà ông (ví việc khúm núm cầu cạnh)." Bèn vái dài rồi bỏ đi. Đặc cũng giận nói: "Người xưa quý người 'mày trắng' (Mã Lương đời Tam Quốc, giỏi nhất trong năm anh em, có mày trắng). Nay ông là 'trán trắng' (hổ có vằn trắng trên trán), há có ai dám khen ông sao, mà giận đến thế?" (?) Đặc cũng từ biệt ra về.

 Đến sáng, nhìn ra ngoài cửa chỉ thấy dấu chân hổ và vết chân bò. Ninh Nhân mới hiểu ra, lần theo dấu mấy trăm bước, thấy trong trang trại bỏ hoang của một nhà nọ có con bò già đang nằm, người vẫn còn hơi rượu; còn con hổ thì đã vào núi. Từ đó Nhân không ở chỗ ấy nữa mà trở về kinh. (Trích Truyền kỳ)

 Trọng Tiểu Tiểu

 Vùng Lâm Thao có người dân núi tên Trọng Tiểu Tiểu, mọi người gọi là "Trọng Bò Rừng". Cả đời ông làm nghề hái lượm và săn bắn. Từ Lâm Thao về phía tây đến vùng Điệp, Đãng, Bá, Mân, ruộng tốt của mấy quận từ (loạn) An Lộc Sơn trở đi đã bị mất, thành vùng biên giới hoang vu. Vùng ấy có nhiều trúc ngưu (còn gọi là bò rừng), lông đen tuyền. Một con địch nổi sáu bảy con lạc đà; có con thịt nặng tới nghìn vạn cân (?); một chiếc sừng của nó phải hai tráng sĩ mới khiêng nổi. Chỗ nào chúng uống nước, gặm cỏ thì cây to, trúc rậm đều bị giẫm nát thành bụi. Thợ săn trước hết phóng lửa xua chúng; đợi lúc chúng chạy tán loạn thì tẩm độc vào tên, nhắm chỗ thuận tiện mà bắn. Khi đã trúng tên, họ mang nồi niêu, lương khô, lần theo dấu mà thong thả đuổi. Đến khi chất độc ngấm, con bò ngã chết như núi đổ, thịt chất như gò (một con bò cho số thịt đáng giá mấy nghìn lạng vàng; thịt tươi rất ngon, thớ như sợi chỉ đỏ).

 Trong niên hiệu Càn Ninh, Tiểu Tiểu đi săn, gặp một đàn bò ở núi Thạch Gia, liền xua chó đuổi. Đàn bò hoảng loạn chạy vào một hang sâu. Cuối hang, ở phía nam là một vách núi dựng đứng. Chó đuổi gấp, đàn bò chen lấn xô đẩy nhau. Con đi đầu trượt chân rơi xuống vực, những con theo sau không biết bạn đã rơi, cứ nối gót nhau lao tới. Ba mươi sáu con đều chết dưới vực, thịt chất không biết bao nhiêu mà kể. Dân ba châu Tần, Thành, Giai gánh mãi không hết. (Trích Ngọc đường nhàn thoại)

 Thái Bình quảng ký, quyển 434.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video