Thiên 441 — Quyển 441

 Thái Bình quảng ký, quyển 441 — đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn — Loài súc thú, phần 8

 Sư tử

 Ngụy Vũ Đế; Hậu Ngụy Trang Đế; Các chuyện lặt vặt

 Tê giác

 Tê giác thông thiên; Các chuyện lặt vặt

 Voi

 Voi trắng; Người Mạc Dao ở Lãng Châu; Voi ở trang trại Hoa Dung; Người thợ săn An Nam; Người thợ săn Hoài Nam; Tưởng Vũ

 Các chuyện lặt vặt

 Các loài thú khác

 Tiêu Chí Trung

 Sư tử

 Ngụy Vũ Đế

 Ngụy Vũ Đế (tức Tào Tháo) đi đánh Mạo Đốn, khi qua núi Bạch Lang thì gặp sư tử. Ông sai người đánh nó, nhưng người chết và bị thương rất nhiều. Ông bèn tự dẫn mấy trăm tráng sĩ thường theo hầu bên mình ra đánh. Sư tử gầm thét, lồng lộn hung dữ, những người hai bên đều hoảng sợ. Bỗng thấy một con vật từ trong rừng chạy ra, trông như con mèo rừng, nhảy lên chiếc ách xe của ông. Khi sư tử sắp lao tới, con thú ấy liền nhảy lên đầu sư tử. Sư tử lập tức nằm phục xuống, không dám ngóc dậy. Thế là giết được sư tử, bắt được một con sư tử con. Trên đường trở về, còn cách Lạc Dương ba mươi dặm (dặm: đơn vị đo đường xa thời xưa, mỗi dặm khoảng hơn nửa cây số), gà chó dọc đường đều nằm im, không con nào dám gáy hay sủa. 【Trích từ sách Bác vật chí】

 Hậu Ngụy Trang Đế

 Thời Hậu Ngụy, nước Ba Tư dâng sư tử, đến cuối niên hiệu Vĩnh An mới tới kinh đô. Trang Đế nói với Thị trung (chức quan thân cận hầu bên vua, giữ việc can gián và tư vấn) Lý Úc: "Trẫm nghe nói hổ thấy sư tử thì ắt phải phục xuống, nên tìm hổ để thử." Vua bèn ra lệnh cho các quận, huyện gần núi bắt hổ đem dâng. Huyện Củng và huyện Sơn Dương cùng gửi đến hai con hổ và một con báo. Chúng thấy sư tử thì đều nhắm mắt, không dám ngẩng lên nhìn. Trong vườn của vua vốn có một con gấu mù, tính rất hiền lành dễ bảo. Vua sai đem nó ra thử. Ngu nhân (viên quan coi vườn thú và việc săn bắn của vua) dắt con gấu mù đến. Vừa ngửi thấy hơi sư tử, nó kinh hãi nhảy chồm lên, kéo lê cả dây xích mà chạy. Vua cười lớn. 【Trích từ sách Lạc Dương già lam ký】

 Các chuyện lặt vặt

 Sách nhà Phật nói: lấy gân sư tử làm dây đàn mà gảy thì các dây đàn khác đều đứt hết (?). Ở Tây Vực có sư tử đen và sư tử "bổng" (?). Tập hiền hiệu lý (chức quan ở viện Tập Hiền, lo việc hiệu đính sách vở) Trương Hy Phục nói: xưa có cái phất trần làm bằng đuôi sư tử, mùa hè ruồi muỗi không dám đậu vào. Lại có thuyết cũ nói tô hợp hương (một loại nhựa thơm dùng làm hương liệu và làm thuốc) chính là phân sư tử. 【Trích từ sách Dậu Dương tạp trở】

 Tê giác

 Tê giác thông thiên

 Sừng tê giác thông thiên có một đường vân trắng như sợi chỉ. Lấy sừng ấy đựng gạo rồi đặt giữa bầy gà, gà muốn đến mổ gạo, nhưng vừa tới gần thì giật mình lùi lại. Vì thế người phương nam gọi nó là "hãi kê" (làm gà sợ). Có được một đoạn sừng thật dài một thước (thước: đơn vị đo chiều dài thời xưa, khoảng 30 cm), đem khắc thành hình cá, ngậm vào miệng rồi lặn xuống nước, thì nước luôn rẽ ra một khoảng vuông ba thước, có thể thở được ở dưới nước. Lấy sừng ấy làm cái que khuấy, khi nấu thuốc độc thành nước, dùng que này khuấy vào thì đều nổi lên bọt trắng, không còn độc nữa. 【Trích từ sách Bão Phác Tử】

 Các chuyện lặt vặt

 Tê giác thông thiên ắt ghét nhìn thấy bóng mình, nên thường uống nước đục. Khi nó đang tiểu tiện, người ta đuổi thì nó cũng không nhấc chân chạy. Vân trên sừng tê có hình giống đủ mọi thứ. Có sừng vân không chạy suốt, đó là sừng có tật. Vân sừng có các kiểu "đảo sáp" (cắm ngược), "chính sáp" (cắm xuôi) và "yêu cổ" (thắt giữa như trống lưng ong). Kiểu đảo sáp thì vân chạy suốt từ nửa sừng trở xuống. Kiểu chính sáp thì vân chạy suốt từ nửa sừng trở lên. Kiểu yêu cổ thì vân đứt ở giữa, không chạy suốt. Vì thế người Ba Tư gọi ngà voi là "bạch ám", gọi sừng tê là "hắc ám".

 Thầy thuốc dưới trướng Đoạn Thành Thức là Ngô Sĩ Cao từng làm việc ở quận Nam Hải. Ông gặp một chủ thuyền kể chuyện nước họ bắt tê giác như sau: trước hết trên đường núi, người ta cắm nhiều cọc gỗ giống như cọc buộc khỉ. Họ nói chân trước tê giác thẳng đơ, nó thường dựa vào cây mà nghỉ; cây mục gãy thì nó ngã, không đứng dậy được. Sừng tê còn có tên là "nô giác"; nơi nào có loại sừng ấy thì ắt có tê giác. Tê giác cứ ba sợi lông mọc chung một lỗ chân lông. Lưu Hiếu Tiêu nói: tê giác rụng sừng thì đem chôn đi, người ta lấy sừng giả đổi lấy sừng thật. 【Trích từ sách Dậu Dương tạp trở】

 Voi

 Voi trắng

 Thời Hậu Ngụy, phía nam cầu sông Lạc, bên đông đường có phường Bạch Tượng. Con voi trắng ấy do nước Can Đà La dâng vào năm Vĩnh Bình thứ hai. Trên lưng voi đặt bình phong năm màu và một giường ngồi nạm bảy thứ báu, chứa được mấy chục người, thật là vật lạ. Voi thường được nuôi ở Thừa Hoàng (sở nuôi ngựa và coi xe cộ của vua). Có lần voi phá nhà, húc đổ tường chạy ra ngoài, gặp gì liền phá (?), gặp tường thì tường cũng đổ. Dân chúng kinh sợ, chạy tán loạn khắp nơi. Thái hậu bèn dời voi về phường này. 【Trích từ sách Lạc Dương già lam ký】

 Người Mạc Dao ở Lãng Châu

 Ở Lãng Châu có một người Mạc Dao (một tộc người thiểu số ở miền nam Trung Quốc, được miễn lao dịch) sống bằng nghề đốn củi. Một lần anh đang cắt lau bên bờ sông thì có một con voi lớn bất ngờ đi tới, lấy vòi cuốn anh đặt lên lưng, đi hơn trăm dặm, vào sâu trong một vùng đầm lầy. Trong đầm có một con voi già nằm thở dốc, rên rỉ rất đau đớn. Đến nơi, voi đặt anh xuống đất. Voi già giơ chân lên, trong chân có một cái mấu tre đâm vào. Người Mạc Dao hiểu ý, lấy dây lưng buộc vào mấu tre, nhổ ra giúp nó; mủ máu chảy ra chừng năm sáu thăng (thăng: đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng một lít). Con voi nhỏ lại lấy vòi cuốn ngải xanh đến, muốn bảo anh nhét vào vết thương. Anh hái ngải, vò thật nhuyễn rồi lần lượt nhét vào, dùng hết số ngải mới đầy vết thương. Một lúc lâu, con voi bệnh đứng dậy được, đi qua đi lại, đứng một lúc rồi lại nằm xuống. Nó quay nhìn con voi nhỏ, lấy vòi chỉ về phía núi, kêu "u u". Con voi nhỏ bèn đi, chốc lát mang về một chiếc ngà. Voi bệnh thấy ngà thì gầm lớn, ý như chê không vừa lòng. Voi nhỏ lại mang ngà đi, một lúc sau đem đến một chiếc ngà lớn.

 Người Mạc Dao gọi voi là "tướng quân", nói mình chưa ăn gì, đang đói. Voi đi bẻ mấy cành hạt dẻ núi đem về, anh ăn no. Sau đó voi chở anh cùng chiếc ngà về. Đi được năm mươi dặm, voi bỗng quay trở lại. Lúc đầu anh không hiểu ý nó; hóa ra nó quay về lấy con dao anh để quên. Anh nhận được dao rồi, voi đưa anh về đến chỗ cũ, lấy đầu cọ vào người anh, vẫy tai qua lại hồi lâu rồi mới đi.

 Chiếc ngà ấy cực lớn. Anh chở đến Hồng Châu bán. Có một thương nhân người Hồ (người nước ngoài từ phương tây đến buôn bán) muốn mua, nhiều lần tự nâng giá, lên đến bốn mươi vạn tiền. Chẳng bao lâu có người khác đến cửa hàng, người Hồ vội lấy chiếu lau phủ lên ngà. Người Hồ kia hỏi: "Là của báu gì mà vội giấu không cho tôi thấy?" Chủ nhà lật chiếu ra, nói: "Chỉ là một chiếc ngà lớn thôi." Người Hồ kia thấy ngà thì biến sắc mặt, lén nói riêng với chủ nhà, hứa trả một triệu tiền, lại thêm một vạn làm tiền môi giới cho chủ nhà. Hai người Hồ đều giả vờ bỏ đi. Một lát sau người Hồ kia vác tiền đến. Người Hồ ban đầu tranh lại, nói: "Người mua ngà trước là ta. Ông chen vào giữa chợ là trái phép công. Chủ nhà nếu muốn nghìn trăm quan tiền, chẳng lẽ ta không có sao?" Hai bên cãi qua cãi lại, rồi đánh nhau. Viên chức coi chợ báo lên huyện, huyện báo lên phủ. Phủ tra hỏi đầu đuôi. Người Hồ lúc đầu không chịu nói chiếc ngà là của báu. Quan phủ nói: "Chiếc ngà này phải đem dâng thiên tử (?). Các ngươi không nói thì rốt cuộc cũng chẳng được ích gì." Quan cứ gặng mãi, người Hồ mới nói: "Trong ngà có hai con rồng uốn mình đứng đối nhau, có thể xẻ ra làm thẻ. Nước tôi rất quý loại này, đem buôn thì đáng giá mấy chục vạn vạn tiền. Ai được nó thì trở thành phú thương lớn."

 Hồng Châu bèn đem chiếc ngà, người chủ ngà và hai người Hồ cùng dâng lên triều. Thiên Hậu (tức Võ Tắc Thiên) sai xẻ ngà, quả nhiên được thẻ hình rồng. Bà nói với người chủ ngà: "Tướng mạo ngươi nghèo hèn, không thể nhận nhiều tiền của." Bèn ra chiếu cho Lãng Châu mỗi năm cấp cho anh năm mươi nghìn tiền, tiêu hết lại đến lấy, cho đến hết đời. 【Trích từ sách Quảng dị ký】

 Voi ở trang trại Hoa Dung

 Trong niên hiệu Thượng Nguyên, ở huyện Hoa Dung có con voi đi vào giữa sân một nhà nông rồi nằm xuống. Dưới chân nó có cái dằm gỗ, người nhà lấy ra giúp. Voi bèn phục xuống cho người cưỡi, đưa vào núi sâu, lấy vòi bới đất, được mấy chục chiếc ngà voi để báo đáp. 【Trích từ sách Triều dã thiêm tái】

 Người thợ săn An Nam

 Có người An Nam sống bằng nghề săn bắn. Mỗi lần ông tẩm thuốc độc vào mũi tên bắn chim thú, con nào trúng là chết. Trong niên hiệu Khai Nguyên, ông từng vào núi sâu, nằm chợp mắt dưới gốc cây, bỗng có vật gì chạm vào người. Ông giật mình dậy, thấy đó là một con voi trắng, to gấp đôi những con voi khác. Người phương nam gọi voi là "tướng quân"; ông khấn rồi lạy nó. Voi lấy vòi cuốn ông đặt lên lưng, lại nhặt cung tên, ống thuốc độc trao cho ông, rồi phóng đi hơn trăm dặm, vào một hang núi sâu, đến một bãi đá phẳng, nhìn xa khoảng mười dặm. Hai bên vách núi toàn là cây lớn, thân to như ngôi nhà lớn, mọc rậm rạp che kín cả trời. Đến bãi đá phẳng, voi run sợ, vừa đi vừa ngó. Đi được sáu bảy dặm, nó đến dựa vào một cây lớn, ngửa vòi lên phẩy vào người. Người ấy hiểu ý, mang cung tên trèo lên cây. Voi ở dưới nhìn theo. Ông trèo lên được hơn hai mươi trượng (trượng: đơn vị đo chiều dài thời xưa, bằng mười thước, khoảng 3 mét), định dừng lại, thì voi chĩa thẳng vòi lên, như bảo trèo tiếp. Ông hiểu ý, trèo thẳng lên đến sáu mươi trượng. Voi nhìn xong thì bỏ đi.

 Đêm ấy ông ngủ trên cây. Đến gần sáng, thấy trên bãi đá phẳng có hai luồng ánh mắt sáng rực. Hồi lâu thấy một con thú khổng lồ, cao hơn mười trượng, lông đen tuyền. Chốc lát trời sáng rõ, con voi lớn hôm qua dẫn hơn trăm con voi men theo núi kéo đến, nằm phục trước mặt con thú khổng lồ. Con thú vồ ăn hai con voi; ăn xong, cả bọn đều tản đi. Người ấy nghĩ ý voi là muốn mình bắn con thú, bèn bôi thuốc độc lên đầu tên, dốc sức bắn, liên tiếp trúng hai mũi. Con thú nhìn mũi tên, gầm lên, tiếng vang rung chuyển cả cây rừng. Ông cũng hét lớn để dụ nó lại. Con thú đi tìm ông; ông nấp chờ (?) nó há miệng, lại nhắm thẳng vào miệng mà bắn. Con thú gầm rống, quăng quật mình, hồi lâu mới chết. Chẳng mấy chốc thấy con voi lớn từ bãi đá đi vào, cứ một bước lại ngó một lần, đến chỗ con thú, xem kỹ thấy nó đã chết thì lấy đầu húc vào nó, ngửa mặt lên trời gầm lớn. Trong chốc lát, cả đàn voi năm sáu trăm con kéo đến đông như mây tụ, tiếng gầm thét vang xa mấy chục dặm.

 Con voi lớn đến gốc cây, quỳ gối lạy hai lạy, lấy vòi vẫy gọi người. Ông bèn trèo xuống, ngồi lên lưng nó. Voi chở ông đi trước, đàn voi theo sau. Chẳng bao lâu đến một chỗ có cây cối chất cao như gò đất. Con voi lớn lấy vòi lật đống cành cây ra, đàn voi đều cùng lật, đến chiều tối thì dọn hết; bên trong có mấy vạn chiếc ngà voi. Voi lại chở ông đi, cứ trong vòng vài chục bước là bẻ một cành cây, như để đánh dấu đường. Xong việc, chẳng mấy chốc về đến chỗ ông ngủ hôm trước, voi đặt ông xuống đất, lạy hai lạy rồi đi. Người ấy về báo với quan Đô hộ (?) (viên quan đứng đầu phủ cai quản đất An Nam). Quan Đô hộ sai người theo ông đến đó, lấy được mấy vạn chiếc ngà, khiến ngà voi ở vùng Lĩnh Biểu (vùng phía nam dãy Ngũ Lĩnh) vì thế mà rẻ hẳn. Người được sai đi đến bãi đá phẳng thì con thú khổng lồ chỉ còn lại xương. Quan Đô hộ lấy một đốt xương, phải mười người khiêng mới đem về được; xương có lỗ rộng đến mức người chui qua chui lại được. 【Trích từ sách Quảng dị ký】

 Người thợ săn Hoài Nam

 Khi Trương Cảnh Bá làm quan ở Hòa Châu, vùng Hoài Nam có nhiều voi. Trong châu có một người thợ săn thường đuổi thú trong núi. Bỗng có một đàn voi kéo đến vây lấy ông, không cho đi. Có một con voi lớn đến trước mặt, lấy vòi quấn ông đặt lên lưng. Dao gậy của ông rơi xuống, voi đều nhặt lên trả lại. Rồi voi đưa (?) thợ săn đi thẳng vào núi sâu; đàn voi tiễn đến cửa núi thì quay về. Vào núi được năm mươi dặm, đi qua một tảng đá lớn; quanh tảng đá không có gì khác, toàn là da voi, máu thịt thừa vẫn còn đó. Người thợ săn nghĩ thầm: "Chẳng lẽ ở chỗ này nó định hại (?) ta sao?" Voi cõng ông đi tiếp qua đó. Cách tảng đá năm mươi bước có một cây thông lớn. Voi áp lưng vào thân cây, người thợ săn nhờ thế trèo lên được. Cây cung rơi xuống đất, voi lại lấy vòi nhặt lên đưa cho ông. Người thợ săn rất lấy làm lạ. Voi đưa thợ săn lên xong thì chạy đi.

 Chốc lát, có một con thú màu xanh từ đám cỏ mịn phía nam cây thông đi ra, lông bờm xờm dựng đứng, nanh vuốt đáng sợ, to như cái nhà, mắt sáng như chớp, tiếng như sấm. Nó đến dừng trên tảng đá, như đang chờ đợi gì. Một lúc sau, có một con voi nhỏ hơn từ phía bắc đi tới; từ xa thấy mãnh thú, nó cúi rạp xuống, lết gối mà đi. Đến tảng đá, nó run lẩy bẩy vì sợ. Con thú thấy thế thì mừng, lấy tay chộp voi tung lên không, tung rồi lại bắt lấy, vẫn chưa ăn. Người thợ săn nhìn cảnh ấy, than rằng: "Loài súc vật ngu thế mà còn biết cầu cứu người. Vừa rồi đưa ta lên núi là muốn ta giết con thú này. Ta cảm cái ý ấy của nó, sao lại không cứu?" Bèn giương cung hết cỡ, bắn tên độc, xuyên thủng nách trái con thú. Trúng tên, con thú lao về phía thợ săn; ông lại đón bắn, xuyên thẳng vào tim, con thú ngã gục, quằn quại rồi chết. Con voi nhỏ bèn chạy về. Chẳng bao lâu, hơn hai trăm con voi kéo đến dưới gốc cây, đều quỳ mọp, lăn lộn. Người thợ săn trèo xuống; con voi đã cõng ông lúc trước lại đưa lưng đỡ ông, chở ông ra khỏi núi. Đàn voi vây quanh, kêu rống ầm ĩ, đưa ông đến một chỗ, dùng vòi phá gò đất, lấy ra số ngà cất giấu ở đó, tổng cộng hơn ba trăm chiếc, cho ông xem. Rồi lại đưa ông về chỗ gặp nhau lúc đầu; đàn voi lại đều quỳ tạ ơn rồi mới đi. Người thợ săn lấy số ngà ấy bán, được mấy vạn tiền. 【Trích từ sách Kỷ văn】

 Tưởng Vũ

 Trong niên hiệu Bảo Lịch, có người tên Tưởng Vũ, quê ở huyện Hà Nguyên, Tuần Châu. Ông vóc người cao lớn vạm vỡ, gan dạ dũng mãnh, sống một mình trong hang núi, chỉ chuyên săn bắn. Ông giỏi giương nỏ bằng chân (cách đạp chân vào nỏ để kéo dây, dùng cho loại nỏ rất cứng). Mỗi lần mang cung kẹp tên ra đi, gặp gấu, hổ, báo, không con nào không ngã chết ngay theo tiếng dây cung; mổ ra xem mũi tên thì con nào cũng bị xuyên thủng tim.

 Bỗng một hôm có vật gì gõ cửa rất gấp. Vũ nhìn qua khe cửa, thấy một con đười ươi cưỡi voi trắng. Vũ biết đười ươi biết nói tiếng người, bèn hỏi: "Ngươi cùng con voi gõ cửa nhà ta làm gì?" Đười ươi đáp: "Voi gặp nạn, biết tôi nói được tiếng người nên chở tôi đến nhờ cậy ông." Vũ hỏi: "Các ngươi khổ sở điều gì, hãy kể đầu đuôi." Đười ươi nói: "Phía nam núi này hơn hai trăm dặm có một hang đá lớn rỗng sâu. Trong hang có con rắn Ba (loài rắn khổng lồ trong truyền thuyết, nuốt được cả voi) dài mấy trăm thước, mắt lóe sáng như chớp, răng sắc như gươm. Voi đi qua đó đều bị nó nuốt, bị nạn đã đến mấy trăm con, không cách nào tránh trốn được. Nay biết ông ở núi giỏi bắn, mong ông mang tên độc đến bắn nó. Nếu trừ được tai họa này, mọi con đều sẽ tìm cách báo ơn." Con voi liền quỳ xuống đất, nước mắt tuôn như mưa. Đười ươi nói: "Nếu ông nhận lời đi, xin mang tên rồi lên lưng voi."

 Vũ cảm động trước lời ấy, tẩm thuốc độc vào tên rồi cưỡi lên voi. Đến nơi, quả thấy dưới vách hang có hai con mắt, ánh sáng chiếu xa mấy trăm bước. Đười ươi nói: "Đó là mắt rắn." Vũ nổi giận, đạp chân giương nỏ, đặt tên ngay ngắn, chỉ một phát đã trúng mắt rắn. Voi bèn chở ông chạy tránh (?). Chốc lát, trong hang vang lên như sấm gầm, con rắn vọt ra, uốn lượn quằn quại, khi cuộn khi nhảy; cây cối cỏ rác trong vòng mấy dặm đều tan nát như bị lửa đốt. Đến tối thì rắn chết. Họ bèn đến xem bên cạnh hang, xương voi và ngà voi chất cao như núi. Thế rồi có mười con voi, mỗi con dùng chiếc vòi dài cuốn một chiếc ngà đỏ, quỳ dâng cho Vũ. Vũ nhận lấy. Đười ươi cũng từ biệt mà đi. Vũ bèn dùng con voi lúc trước chở ngà về. Từ đó Vũ trở nên rất giàu có. 【Trích từ sách Truyền kỳ】

 Các chuyện lặt vặt

 Ở An Nam có loài voi biết lặng lẽ nhận ra ai phải ai trái, ai ngay ai gian. Khi đi lại trong núi, gặp người tranh chấp nhau, người có lý thì nó để yên cho đi, người gian (?) thì nó lấy vòi cuốn lên, ném lên không cao mấy trượng, rồi lấy ngà hứng lấy, lập tức nát người. Không ai dám tranh cãi gì trước nó. 【Trích từ sách Triều dã thiêm tái】

 Voi rồng (giống voi quý, to khỏe) đến sáu mươi tuổi xương cốt mới phát triển đầy đủ. Voi ở đất Kinh bây giờ màu đen, có hai ngà, gọi là "giang trư" (lợn sông). Năm Hàm Hanh thứ hai, nước Chu Trừng sai sứ dâng biểu, nói rằng nước Ha Già có voi trắng, miệng có bốn ngà, thân đi bằng năm chân (?); voi ở đâu thì đất đó ắt được mùa; lấy nước rửa ngà voi mà uống thì khỏi bệnh; xin phát binh sang đón lấy. Mật voi theo bốn mùa mà nằm ở bốn chân: mùa xuân ở chân trước bên trái, mùa hạ ở chân trước bên phải, như không có chỗ cố định. Đầu vòi voi có móng, nhặt được cả cây kim. Thịt voi có mười hai loại, chỉ có thịt ở vòi là thịt gốc của nó. Đào Trinh Bạch (tức Đào Hoằng Cảnh, nhà y dược học và đạo sĩ đời Lương) nói: mùa hè khi bào chế thuốc, nên đặt ngà voi bên cạnh thuốc. Người phương nam nói voi rất ghét tiếng chó. Thợ săn mang lương ăn lên chỗ cao, dựng chòi như tổ gấu để rình. Khi có đàn voi đi qua, họ giả tiếng chó sủa; voi đều giơ vòi gầm rống, cứ quanh quẩn canh giữ không chịu bỏ đi, có khi đến năm sáu ngày, mệt quá ngã gục, thợ săn mới xuống đâm chết. Lỗ tai voi mỏng như da trống, chỉ đâm một nhát là chết. Đốt cái xương ngang nhỏ trước ngực voi thành tro, uống với rượu, khiến người ta nổi được trên nước, lặn ngụp tự do. Ăn thịt voi khiến thân người nặng nề. Sách giải nghĩa thời xưa nói voi mang thai năm năm mới đẻ. 【Trích từ sách Dậu Dương tạp trở】

 Ở nước Hoàn Vương (tức nước Chăm Pa), voi rừng sống thành đàn; một con đực cai quản hơn ba mươi con cái. Ngà con cái chỉ dài hai thước. Các con cái thay phiên nhau tìm nước và cỏ cho con đực ăn; khi con đực nằm thì chúng vây quanh canh giữ. Voi cái chết thì cả đàn cùng đào đất chôn, gầm rống hồi lâu mới tản đi. Người trong nước ấy lại nuôi voi đã thuần, có thể sai voi đi lấy củi thay người. 【Trích từ sách Dậu Dương tạp trở】

 Các quận thuộc Quảng Châu như Triều Châu, Tuần Châu có nhiều voi rừng; ngà nhỏ mà đỏ, rất hợp để làm hốt (tấm thẻ dài quan lại cầm trên tay khi vào chầu vua). Người Triều Châu, Tuần Châu có khi bắt được voi thì tranh nhau ăn cái vòi, nói rằng vòi béo giòn, đặc biệt hợp để nướng. Có người nói thịt voi có mười hai loại; mật voi không dính vào gan, mà theo từng tháng chuyển đến các phần thịt khác nhau. Vùng đất Sở, Việt thì voi đều màu xanh đen; chỉ ở phương tây, các nước Phật Lâm (tức Đông La Mã), Đại Thực (tức Ả Rập) mới có nhiều voi trắng.

 Lưu Tuân có người họ hàng bên ngoại từng đi sứ Vân Nam, kể rằng các dòng họ giàu mạnh ở đó nhà nào cũng nuôi voi để chở nặng đi xa, giống như ở Trung Hạ (Trung Quốc) người ta nuôi trâu ngựa vậy. Vua người man (cách gọi các tộc người ngoài Trung Quốc thời xưa) mở tiệc đãi sứ nhà Hán (tức sứ thần Trung Quốc) ở lầu Bách Hoa; trước lầu cho diễn khúc múa voi. Nhạc vừa nổi lên, phường hát dắt voi vào; đầu voi buộc dây vàng, mình phủ gấm thêu, voi theo nhịp mà nhảy bước, lắc đầu vẫy đuôi đều đúng tiết tấu, giống như loại ngựa múa thời Thiên Bảo. Năm Càn Phù thứ tư đời Đường, nước Chiêm Thành dâng ba con voi đã thuần; dắt vào trước điện cho vua xem, chúng cũng biết lạy và múa. Sau đó được thả về nước. 【Trích từ sách Lĩnh biểu lục dị】

 Các loài thú khác

 Tiêu Chí Trung

 Trung thư lệnh (chức quan đứng đầu sảnh Trung thư, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh, ngang hàng tể tướng) đời Đường là Tiêu Chí Trung, năm Cảnh Vân thứ nhất làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Tấn Châu, định đến ngày Lạp (ngày tế lễ cuối năm âm lịch, thường kèm việc săn bắn để lấy thú tế) sẽ đi săn lớn, lưới bủa đã bày sẵn (?). Trước đó một ngày, có người tiều phu đốn củi ở núi Hoắc, bỗng lên cơn sốt rét không về được, đành nghỉ lại trong một hang đá, rên rỉ không ngủ được. Đêm sắp tàn, anh như nghe có tiếng người sột soạt; lúc đầu tưởng là trộm cướp đến, bèn bò vào nấp trong rừng cây. Lúc ấy trăng trên núi rất sáng. Anh thấy một người cao hơn một trượng, mũi có ba cái sừng, mình khoác da báo, mắt lóe sáng như chớp, hướng về phía hang núi mà hú một tiếng dài. Chốc lát có hổ, tê giác, hươu, lợn, cáo, thỏ, chim trĩ, chim nhạn kéo đến, đứng vây quanh rộng hơn trăm bước. Người cao lớn liền tuyên bố: "Ta là sứ giả cõi âm, phụng mệnh Bắc Đế (vị thần cai quản cõi âm). Ngày mai là ngày Lạp, Tiêu sứ quân (cách gọi tôn kính quan thứ sử) sẽ theo mùa mà đi săn. Trong các ngươi, bao nhiêu con phải chết vì tên, bao nhiêu con phải chết vì giáo, bao nhiêu con phải chết vì lưới, bao nhiêu con phải chết vì gậy, bao nhiêu con phải chết vì chó, bao nhiêu con phải chết vì chim ưng."

 Nói xong, các loài thú đều cúi rạp xuống run sợ, như muốn xin tha mạng. Con hổ già và con nai già đều quỳ gối thưa với người cao lớn: "Mạng của chúng tôi thật đã đến số. Nhưng Tiêu công là người nhân đức, không cố ý hại muôn vật, chỉ là làm theo lệ thường của mùa mà thôi. Nếu có chút cớ gì thì ông sẽ thôi không săn. Sứ giả lẽ nào không có cách gì cứu chúng tôi sao?" Sứ giả nói: "Không phải ta muốn giết các ngươi. Chỉ là nay ta vâng mệnh Bắc Đế, tuyên cho các ngươi biết tội danh, thế là việc của sứ giả ta đã xong. Từ đây tùy các ngươi tự lo liệu. Nhưng ta nghe nói anh Tư họ Nghiêm ở hang phía đông giỏi mưu kế, các ngươi có thể đến đó cầu xin." Các loài thú đều lăn lộn reo mừng. Sứ giả đi về phía đông, các thú theo hết sau lưng. Lúc ấy bệnh của người tiều phu cũng đã đỡ, anh đi theo để dòm xem.

 Đến hang phía đông, thấy có mấy gian nhà tranh, một đạo sĩ (người tu theo Đạo giáo, thường đội mũ vàng) đang nằm ngủ say, trên giá treo một tấm da hổ. Ông giật mình tỉnh dậy, thấy sứ giả thì nói: "Xa cách đã lâu, tôi thường nhớ mong. Hôm nay ngài đến đây, chẳng phải là để định tội danh cho muôn loài vào ngày Lạp sao?" Sứ giả đáp: "Đúng như ngài hỏi. Nhưng chúng đều đến cầu cứu anh Tư, anh Tư nên tính kế cho chúng." Hổ già và nai già liền quỳ gối khẩn khoản xin. Đạo sĩ nói: "Tiêu sứ quân mỗi khi sai khiến người, ắt thương xót họ đói rét. Nếu cầu được Đằng Lục (thần tuyết) cho tuyết rơi, Tốn Nhị (thần gió) cho nổi gió, thì ông ấy sẽ không đi săn nữa. Hôm qua ta nhận được thư của Đằng Lục, biết y đã góa vợ. Lại nghe nói cô Năm nhà Sách Tuyền làm ca nữ (?), vì ghen tuông mà bị đuổi rồi. Nếu các ngươi tìm được một người đẹp đem dâng cho y, thì tuyết sẽ rơi ngay. Còn Tốn Nhị thích uống rượu; nếu các ngươi tìm được rượu ngon đút lót cho y, thì gió sẽ nổi lên ngay." Có hai con cáo tự nói mình giỏi mê hoặc, có thể lấy được: "Em gái thứ ba của Thôi Tri Chi, huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) huyện Hà Đông, xinh đẹp hiền thục, yêu kiều diễm lệ; ông Lư làm tư hộ (quan coi hộ tịch, ruộng đất, thuế khóa) ở Giáng Châu giỏi ủ rượu, vợ ông sắp sinh nên ắt có rượu ngon." Nói xong chúng đi. Các loài thú đều reo mừng.

 Đạo sĩ bèn nói với sứ giả: "Nhớ khi Hàm Chất này còn ở tiên đô (kinh đô cõi tiên), nào ngờ suốt nghìn năm phải mang thân thú, buồn bực không thỏa chí. Ta có một bài thơ bày tỏ nỗi lòng." Rồi ngâm rằng: "Xưa là tiên, nay là hổ, lưu lạc nơi bờ cõi tối tăm, dãi đầy gió mưa; lại bị khoác bộ lông vằn che kín thân ta, nghìn năm nơi núi vắng chịu muôn nỗi khổ." Rồi nói tiếp: "Nhưng hạn đày của Hàm Chất này đã mãn, chỉ còn mười một ngày nữa là được trở về Tử Phủ (phủ tía, nơi các vị tiên ở). Ở đây đã lâu, sắp phải từ biệt cũng không khỏi bùi ngùi, nên đề mấy dòng lên vách, để người sau biết ta từng ở nơi này." Bèn viết lên vách phía bắc rằng: "Sau tám nghìn ức giáp tý (giáp tý: một vòng sáu mươi năm), Đan Phi tiên sinh Nghiêm Hàm Chất bị đày từ Trung Thiên (tầng trời giữa) xuống, khoác da vằn suốt sáu mươi giáp tý, ăn thịt sống uống nước khe, sống lẫn với vượn khỉ nơi cõi trần nhơ đục; năm đầu niên hiệu Cảnh Vân được thăng lên Thái Nhất (cõi trời tối cao)." Người tiều phu vốn biết đọc biết chữ, nên lén ghi nhớ lấy.

 Một lát sau, con cáo già cõng người đẹp đến; cô gái vừa mới đến tuổi cài trâm (mười lăm tuổi, tuổi con gái đến thì), lấy tay áo đỏ lau nước mắt, phấn son đã nhạt mà vẫn yêu kiều. Lại có một con cáo cõng hai bình rượu ngon, hương thơm nồng nặc. Anh Tư họ Nghiêm liền bỏ người con gái đẹp và bình rượu mỗi thứ vào một cái túi, lấy son đỏ viết một lá bùa, ngậm nước phun lên, hai cái túi liền bay đi. Người tiều phu sợ bị trông thấy, bèn tìm đường quay về. Trời chưa sáng, gió tuyết bỗng ập đến, suốt cả ngày mới dứt, và Tiêu sứ quân không đi săn nữa. 【Trích từ sách Quái lục】

 Thái Bình quảng ký, quyển 441

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video