Thiên 448 — Quyển 448

 Thái Bình Quảng Ký, quyển 448. Đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn. Truyện về cáo, phần 2.

 Lý Hạng Sinh — Vương Nghĩa Phương — Hà Nhượng Chi

 Thẩm Đông Mỹ — Dương Bá Thành — Diệp Pháp Thiện

 Lưu Giáp — Lý tham quân

 LÝ HẠNG SINH

 Đời Đường, khoảng đầu niên hiệu Thùy Củng, con trai của Tiều quốc công Lý Sùng Nghĩa là Hạng Sinh mắc bệnh. Vợ và con gái ngồi bên cạnh chăm sóc. Bỗng có một con cáo từ trong chăn của Hạng Sinh chạy ra, chỉ chốc lát đã không biết đi đâu mất. Mấy ngày sau Hạng Sinh chết. (Trích sách Ngũ hành ký)

 VƯƠNG NGHĨA PHƯƠNG

 Đời Đường, Vương Nghĩa Phương vốn làm Ngự sử (quan có nhiệm vụ giám sát, đàn hặc các quan), bị giáng xuống làm Tư hộ tham quân (viên quan giúp việc ở châu, coi về hộ khẩu, thuế má) ở Lai Châu. Ông bỏ quan về Ngụy Châu, sống bằng nghề dạy học.

 Bấy giờ người cùng làng là Quách Vô Vi có pháp thuật, bèn dạy Nghĩa Phương cách sai khiến cáo hoang. Nghĩa Phương tuy gọi được cáo đến, nhưng chúng không chịu phục tùng. Trái lại, bầy cáo kéo nhau đến quấy phá, thường ném ngói gạch vào ông. Có khi ông đang đọc sách thì chúng xé nát sách. Lại nghe trên không trung có tiếng nói: "Ngươi có phép thần gì mà đòi sai khiến bọn ta?" Nghĩa Phương rốt cuộc không ngăn được chúng, chẳng bao lâu thì chết. (Trích sách Triều dã thiêm tái)

 HÀ NHƯỢNG CHI

 Đời Đường, trong niên hiệu Thần Long, Hà Nhượng Chi người Lư Giang lên Lạc Dương. Gặp ngày Thượng Tỵ (ngày mồng 3 tháng 3, theo tục người ta ra bờ nước tắm gội trừ điều xấu và đi chơi xuân), ông định lên miếu Lão Quân để nhìn xuống cảnh xe ngựa, mũ áo của người sang trong thành Lạc Dương đi chơi xuân.

 Cách miếu hơn hai trăm bước về phía đông bắc có ba bốn gò đất lớn, người thời ấy gọi là các lăng mộ vua đời Hậu Hán. Vì thế bài thơ "Thất ai" của Trương Mạnh Dương có câu: "Lăng Cung, lăng Văn xa trông nhau, lăng Nguyên cây cỏ um tùm." Lăng Nguyên tức là lăng vua Quang Vũ.

 Trên một lăng có ba bốn cây bách khô, dưới gốc có tảng đá phẳng đủ cho mấy chục người ngồi. Nhượng Chi thấy một ông già dáng vẻ khác hẳn người thường, mày tóc bạc trắng, quấn khăn kiểu người man (?), mặc áo ngắn và quần, chít khăn the đen, ôm gối nhìn về phía nam mà ngâm:

 "Đồng hoang gai góc đón xuân sang,
Lầu khuê lụa là áo mới thay.
Mặt trời trên đầu lặn rồi mọc,
Người trước mắt sống đó chết đây.
Muốn biết nhà ta ở chốn nào?
Tùng bách Bắc Mang chính láng giềng."

 Chốc lát có một nhà quyền quý đi xe dát vàng ngọc, cùng mấy chục nàng hầu đẹp như hoa nắm tay nhau cười nói vui vẻ, đi ra cửa Huy An đến quán Du Lâm. Nhượng Chi lại phóng mắt nhìn phía nam phía bắc cầu Trung Kiều: liễu rủ phất trên cầu Thiên Tân, hoa thắm rực rỡ trong vườn Thượng Uyển, trên những con đường đẹp quanh cung cấm, bụi thơm cuộn lên mù mịt.

 Nhượng Chi đang than cho thân mình long đong, một mình lủi thủi, lại đã ngờ ông già ngâm thơ khi nãy không phải là người. Bỗng ông già lại ngâm: "Con gái Lạc Dương nhiều không đếm xuể, ông già cô quạnh tuổi xế biết làm sao!" Nhượng Chi vội xông lên định bắt, ông già thoắt nhảy vào trong gò, Nhượng Chi đuổi theo vào. Mới vào trong gò thì tối om, không nhìn rõ gì, ông già bị đuổi đã hiện lại nguyên hình. Rồi thấy một con cáo nhảy ra, đuôi có lửa sáng như sao băng.

 Nhượng Chi lui ra ngoài gian nhà. Phía đông cửa có một bàn tiệc, người đã đi hết. Ông thấy trên một chiếc án có chén đựng son, bút và nghiên, lại có một tờ văn thư, giấy toàn màu xám tro, chữ thì không hiểu được. Ông ghi lại đại khái những chữ còn đọc được.

 Bài thứ nhất viết (cả bài tối nghĩa, chỉ tạm dịch theo mặt chữ): "Sắc chính trùm khắp như trời che, ý thần biến hóa thay đời; trời ban xuống, đất nhận lấy ánh sáng; phun ra cái chìm đắm, nhả ra mầm mống; bờ cõi tan tác, cắt đứt gai góc, tránh lối quanh co (?); … [chữ này đọc là "mông"] … [chữ này đọc theo âm "ất lâm" ghép lại] … mù bụi u ám [chữ này đọc thanh nhập]; chim sẻ cháy, rùa đóng băng; rong ruổi mạnh mẽ, điều khiển co duỗi, nắm đuôi mà mài, động đậy lăng xăng (?); dùng công phu bí mật, nơi núi nơi hang, chặt củi hái thuốc, muôn mầm cỏ rậm mọc lên; phun ra theo phép tắc thì tốt lành; Phật, luân, duy, tát (?); trống không mà có (?); cằm nuốt nhụy vụn (?); mở đầu từ chất mộc mạc, rồi đến tương lai; tối sáng, thịnh suy, sinh diệt." (?)

 Bài thứ hai viết: "Ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) và thất diệu (bảy vì sáng: mặt trời, mặt trăng và năm hành tinh) vận hành mà sinh ra phần dư thành tháng nhuận. Thượng đế ban linh khí xuống, vào ngày đầu năm Thân (?). Rắn lột lớp da, ta cũng thoát xác thành thần (?). Chín chín, sáu sáu, thu mình, trời cởi bỏ (?). Lấy gì cho đầy họng? Hít thở khí của cõi hư không. Lấy gì che mắt cá chân? Tay áo bằng ráng chiều, vạt áo bằng mây. Thương thay kiếp người trôi nổi các ngươi, nằm san sát nơi gò hoang. Ta lại mang khí đẹp, trở về hình dáng ban đầu, đứng hầu bên tả bên hữu Thượng đế, đạo được thành trong thoáng chốc (?)." Cuối tờ đề: "Bài thi tám câu hỏi của khoa Siêu dị dành cho cáo trời." Phần văn phía sau rất dài, khó chép lại đầy đủ.

 Nhượng Chi được tờ văn thư ấy, mừng rỡ giấu vào trong áo rồi nhảy ra khỏi hang. Mấy ngày sau, sư Chí Tĩnh ở chùa Đồng Đức phía bắc sông đến thăm Nhượng Chi, nói: "Tờ văn thư ông lấy được trong gò hôm trước không phải thứ ông dùng được, giữ lại sẽ chẳng lành. Người viết nó sắp dự khoa thi của cõi trời, có thể gây họa hay ban phúc cho cả Trung Quốc. Nếu ông chịu trả lại, người ấy cũng sẽ đền đáp chẳng ít." Người ấy có dặn Chí Tĩnh: "Ta đã sắp sẵn ba trăm tấm lụa, muốn chuộc lại tờ thư này, ý ông thế nào?" Nhượng Chi nhận lời.

 Hôm sau, Chí Tĩnh mang ba trăm tấm lụa đến đưa. Nhận xong, Nhượng Chi lại lừa rằng tờ thư đã bị một người bạn qua lại mượn đi, một hai ngày nữa đòi về sẽ trả lại. Bạn bè lại khuyên Nhượng Chi: "Ông sư ấy cũng là yêu quái, sao lại trả cho nó? Lụa đã nhận rồi thì cứ chối phăng đi là xong." Sau đó Chí Tĩnh đến, Nhượng Chi chối hết, bảo tuyệt không có chuyện ấy, cũng chưa từng có tờ văn thư nào. Chí Tĩnh không nói gì, bỏ về.

 Hơn một tháng sau, Nhượng Chi vốn có người em trai ở Đông Ngô, xa cách đã hơn một năm. Một hôm người em đến, nói chuyện việc nhà, chuyện họ nội họ ngoại với Nhượng Chi rất rành mạch. Đêm thì hai anh em nằm chung giường. Được năm sáu ngày, người em bỗng hỏi: "Em nghe nói vùng này nhiều cáo làm yêu quái, có thật vậy không?" Nhượng Chi bèn kể lại chuyện của mình, lại khoe: "Một tháng trước anh lấy được một tờ văn thư của cáo hoang, nay vẫn còn đây." Người em nhất quyết không tin, bảo làm gì có chuyện ấy.

 Đến sáng sớm, Nhượng Chi mở rương lấy tờ văn thư cho em xem. Người em cầm lấy, kinh ngạc thán phục, rồi ném xuống trước mặt Nhượng Chi, hóa thành một con cáo. Chốc lát lại thấy một chàng trai trẻ đẹp, dáng như vị quan mới được bổ nhiệm, cưỡi ngựa trắng phóng nhanh về phía nam. Vừa lúc ấy có một nhà sư người Hồ từ Tây Vực đến chúc mừng: "Hay lắm! Từ nay được thường hầu bên tả bên hữu Thiên đế rồi." Chàng trai than rằng Nhượng Chi đã lừa mình. Nhượng Chi cũng sửng sốt lấy làm lạ.

 Chẳng bao lâu có lệnh vua truy bắt: kho trong cung bị trộm mất ba trăm tấm lụa cống, lần theo dấu vết thì tới chỗ này. Chốc lát có nha lại ập đến, lục túi Nhượng Chi, quả nhiên tìm thấy số lụa, đã tiêu hết mấy chục tấm. Họ bắt Nhượng Chi trị tội phạm pháp. Nhượng Chi không thể giải oan, rốt cuộc chết trong gông cùm. (Trích sách Can tử)

 THẨM ĐÔNG MỸ

 Đời Đường, Thẩm Đông Mỹ làm Viên ngoại lang (quan phụ tá dưới quan đứng đầu một ty trong các bộ), là con của Thái tử chiêm sự (quan đứng đầu cơ quan lo việc trong cung Thái tử) Thẩm Thuyên Kỳ. Trong nhà có một đứa hầu gái đã chết mấy năm, bỗng trở về nhà nói: "Tôi chết đi thành thần, nay nhớ bà chủ nên về thăm. Nhưng tôi đói lắm, xin được một bữa cơm có được không?" Người nhà bèn mời ngồi và dọn cơm cho ăn. Đứa hầu ăn uống no say rồi đi.

 Đến chiều tối, đứa đầy tớ nhỏ giở đống rơm ra, bắt được bên dưới một con cáo say mềm. Lát sau con cáo nôn ra, toàn là những món đứa hầu gái đã ăn. Người nhà bèn giết nó. (Trích sách Kỷ văn)

 DƯƠNG BÁ THÀNH

 Dương Bá Thành, đầu niên hiệu Khai Nguyên đời Đường, làm Kinh Triệu thiếu doãn (quan phó, giúp quan đứng đầu phủ Kinh Triệu, tức vùng kinh đô Trường An). Một hôm có người đến cửa, xưng là Ngô Nam. Bá Thành ra tiếp, thấy người ấy chừng hơn ba mươi tuổi, cao bảy thước (thước đời xưa, ý nói người cao lớn), dung mạo rất đẹp, bèn mời lên ngồi. Ngô Nam ăn nói hùng biện không ai sánh kịp, Bá Thành đối đáp không xuể.

 Hồi lâu, Nam xin cho người hầu lui ra để nói chuyện kín, rồi nói: "Nghe tiểu thư nhà ông hiền thục, tôi xin được làm rể." Bá Thành rất kinh ngạc, bảo Nam: "Con gái phải qua mai mối mới gả, huống chi chúng ta chỉ tình cờ quen biết, sao ông lại đường đột như vậy?" Nam nổi giận, gọi Bá Thành là "lão nô", nói: "Ta hỏi xin con gái mày, sao mày dám trái ý khinh nhờn?" và mắng chửi rất nhiều. Bá Thành không biết làm sao.

 Nam đi thẳng vào trong, cởi áo, đến gian buồng có vách ngăn nơi cô gái ngồi. Hồi lâu, Nam cùng cô gái sánh nhau bước ra. Cô gái nói: "Nay con đã lấy chồng họ Ngô, sao cha lại trách mắng?" Bá Thành biết là cáo yêu, sai hơn mười người nhà xông vào đánh, nhưng lại bị nó trị lại, nhiều người bị trát bùn đầy hai tai.

 Vì chuyện này, Bá Thành xin nghỉ hơn hai mươi ngày. Vua hỏi sao không thấy Dương Bá Thành, mọi người đều tâu rằng nhà ông bị cáo quấy phá. Vua xuống chiếu sai hơn mười người theo học phép thuật của đạo sĩ họ Diệp đến nhà ông, nhưng tất cả đều bị trát bùn vào tai, không ai trị được nó. Bá Thành lấy làm hổ thẹn.

 Khi được vua cho nghỉ, cả nhà về trang trại. Ở trang trại, con cáo lập riêng một khu gọi là "viện Ngô lang". Người nhà lén chửi nó thì đều bị nó trị, vì thế không ai dám nói gì.

 Một ngày rảnh rỗi, Bá Thành ra đồng xem người gặt lúa mạch, nghỉ dưới gốc cây. Bỗng có một đạo sĩ người rất gầy gò đến chỗ ông xin nước uống. Bá Thành nhân đó dọn cơm mời. Ăn xong, đạo sĩ hỏi: "Vì sao ông buồn rầu?" Bá Thành sợ Ngô Nam biết, ghé tai kể lại sự việc. Đạo sĩ cười nói: "Ta là tiên trên trời, đang vâng lệnh Thượng đế truy bắt bốn năm đứa thuộc loại này." Rồi xin bút. Bá Thành sai đứa đầy tớ nhỏ đi lấy, nhưng vẫn sợ con cáo hay biết nên dặn không được làm ồn.

 Bút mang đến, đạo sĩ viết ba chữ, nét chữ giống lối chữ triện cổ, sai đứa đầy tớ nhỏ mang đến chỗ Nam, đặt trước mặt nó và nói: "Tôn sư gọi ngươi." Đứa đầy tớ cầm thư vào phòng, thấy Nam đang đùa cợt với một đứa hầu gái trong nhà, liền đưa thư cho. Nam thấy thư thì bò rạp mà đi ra đến dưới gốc cây. Đạo sĩ quát: "Lão cáo hoang kia, dám đội lốt người à!" Nó liền biến thành cáo, mình đầy ghẻ lở khác thường.

 Đạo sĩ nói: "Loài này được Thiên tào (cơ quan coi việc trên trời) sai khiến, không thể giết. Nhưng vì ông, không thể tha không được." Rồi lấy roi nhỏ đánh nó một trăm roi, máu chảy khắp mặt đất. Bá Thành đem châu báu biếu đạo sĩ, đạo sĩ không nhận, lùa con cáo đi trước, mình theo sau. Đi hơn trăm bước đến bên rừng liễu thì từ từ bay lên trời, hồi lâu mới khuất hẳn.

 Bá Thành mừng lắm, cả nhà cùng chúc mừng nhau. Cô con gái ngủ chừng bằng thời gian một bữa ăn mới dậy, ngạc nhiên nói: "Con vốn ở trong buồng có vách ngăn trong thành, sao lại đến đây?" Mọi người mới biết cô bị cáo mê hoặc, tâm thần mơ màng như người đang ngủ. (Trích sách Quảng dị ký)

 DIỆP PHÁP THIỆN

 Đạo sĩ Diệp Pháp Thiện, người Quát Thương, có đạo thuật, dùng được bùa chú để trấn áp, sai khiến quỷ thần. Vua Đường Trung Tông rất trọng ông. Đầu niên hiệu Khai Nguyên, ông được mời vào hầu trong cung, chức tước lên tới Kim tử quang lộc đại phu (tước hàm danh dự rất cao, được đeo ấn vàng dây tím) và Hồng lô khanh (quan đứng đầu cơ quan coi việc lễ tiếp đón khách nước ngoài và các nghi lễ).

 Bấy giờ có một người thuộc dòng họ danh giá được bổ làm quan huyện ở vùng phía nam sông Trường Giang, sắp đi thuyền đến nhậm chức. Bạn bè, người thân bày tiệc lớn ngoài cửa Đông thành để tiễn. Viên quan cho vợ con cùng họ hàng đi xe đến trước bờ sông Tư Khê. Chiều tối, viên quan đến bên thuyền thì cỗ bàn đã bày sẵn mà vợ con chưa tới. Ông quay về nhà tìm, người nhà bảo đã đi rồi. Ông kinh hoàng không hiểu ra sao, lại ra khỏi thành hỏi người đi đường.

 Có người nói: "Vừa đến giờ ăn, tôi thấy một ông sư Bà-la-môn (ở đây chỉ nhà sư người Thiên Trúc, tức Ấn Độ) cầm phướn hoa đi trước dẫn đường, có mấy chiếc xe đi theo. Ra khỏi cửa thành thì những phụ nữ trong xe đều xuống đi theo ông sư, đồng thanh niệm Phật rồi đi về phía bắc."

 Viên quan bèn lần theo vết xe đến khu mộ hoang ở núi Bắc Mang. Ở đó có một ngôi mộ lớn, thấy xe ngựa đều đỗ nghỉ bên cạnh. Vợ ông cùng hơn hai mươi phụ nữ họ hàng đều theo một nhà sư, chắp tay đi vòng quanh mộ, miệng niệm danh hiệu Phật. Ông gọi thì ai nấy đều lộ vẻ giận dữ. Ông xông tới nắm lấy, các bà liền mắng: "Chúng ta đang theo bậc thánh, nay đang ở thiên đường, ngươi là đồ tiểu nhân nào mà dám ngăn trở?" Ngay cả bọn đầy tớ nói gì họ cũng không đáp, bọn đầy tớ cũng cùng đi vòng quanh mộ.

 Viên quan bèn bắt nhà sư người Hồ, nhưng sư biến mất. Ông bèn ép vợ và các bà ra về. Họ la hét suốt dọc đường về đến nhà, cả đêm gào khóc, không thể nói năng gì được.

 Sáng sớm, viên quan đến hỏi thầy Diệp. Thầy nói: "Đó là thiên hồ (cáo trời, loài cáo tu luyện lâu năm), có thể thông với trời. Đuổi nó đi thì được, giết thì không được. Có điều, đến giờ trai (giờ ăn trưa của nhà sư) nó ắt sẽ đến, ông hãy đưa nó cùng đến đây." Viên quan vâng lời. Thầy Diệp lại đưa bùa, bảo dán ở cửa nhà.

 Dán bùa xong, vợ và mọi người đều tỉnh lại, nói với ông: "Hôm qua chúng tôi thấy Phật đến, dẫn các thánh chúng đưa chúng tôi lên thiên đường, trong ấy vui sướng không sao tả xiết. Phật cầm hoa đi trước, chúng tôi theo sau làm pháp sự (nghi lễ cúng tụng của nhà Phật). Bỗng thấy ông đến nên mắng ông, không biết là bị yêu quái mê hoặc."

 Đến giờ trai, ông sư Bà-la-môn quả nhiên đến gõ cửa xin ăn. Vợ và các bà nghe tiếng sư thì tranh nhau chạy ra cửa, ồn ào nói: "Phật lại đến rồi!" Viên quan ngăn không được, bèn bắt sư Hồ đánh roi đến chảy máu, trói lại (?) rồi khiêng đến chỗ thầy Diệp.

 Dọc đường gặp quan huyện lệnh Lạc Dương, nhà sư kêu to là bị oan. Huyện lệnh Lạc Dương quay sang trách viên quan. Viên quan kể rõ đầu đuôi, xin cùng đến gặp thầy Diệp. Huyện lệnh không tin lời ông, nhưng bị ông nài ép cùng đi.

 Dần đến quán Thánh Chân (đạo quán, nơi đạo sĩ tu hành), sắc mặt nhà sư thảm não, không nói gì. Đến cửa thì xin tha mạng. Vào đến viện, thầy Diệp sai cởi trói, vẫn là hình ông sư Hồ. Thầy nói: "Mau hiện nguyên hình!" Con yêu van xin. Thầy nói: "Không được." Con yêu bèn vứt áo cà sa xuống đất, hóa ra là một con cáo già.

 Thầy sai đánh nó một trăm roi rồi trả lại áo cà sa, nó lại hóa thành ông sư Bà-la-môn. Thầy buộc nó phải đi ra ngoài nghìn dặm. Ông sư Hồ cúi lạy rồi đi, ra khỏi cửa liền biến mất. (Trích sách Kỷ văn)

 LƯU GIÁP

 Đời Đường, trong niên hiệu Khai Nguyên, có người Bành Thành tên là Lưu Giáp được bổ làm quan ở một huyện thuộc Hà Bắc. Trên đường đi nhậm chức, ông ngủ lại một quán trọ trong núi. Người ở đó thấy vợ Giáp đẹp, bảo: "Nơi này có thần linh, hay bắt trộm vợ đẹp của người ta. Những người qua đây trước sau phần nhiều bị nó bắt mất, nên cẩn thận đề phòng."

 Giáp cùng người nhà động viên nhau thức suốt đêm, vây quanh người vợ, lại lấy bột mì xoa khắp người và đầu vợ. Qua canh năm (khoảng 3 đến 5 giờ sáng), Giáp mừng nói: "Thần làm gì cũng chỉ trong đêm thôi, nay trời sắp sáng, còn làm gì được ta!" Rồi chợp mắt một lúc. Chốc lát nghe nói vợ đã biến mất.

 Giáp bỏ tiền lụa thuê dân làng, ai nấy cầm gậy theo vết bột mì mà đi. Ban đầu vết bột đi ra từ một cái lỗ, dần dần qua phía đông bức tường. Ở đó có một ngôi mộ cổ, trên mộ có cây dâu lớn, dưới gốc có lỗ nhỏ, vết bột dẫn vào trong. Họ bèn đào xuống, sâu hơn một trượng (chừng ba mét) thì gặp một cái hố lớn như những gian nhà liền nhau. Có một con cáo già ngồi trên án ngọc, phía trước có hai hàng hơn mười người đẹp cầm nhạc cụ, đều là con gái nhà người ta bị nó bắt trộm trước sau. Bên cạnh có mấy trăm con cáo nhỏ. Mọi người giết sạch chúng. (Trích sách Quảng dị ký)

 LÝ THAM QUÂN

 Đời Đường, có Lý tham quân (quan giúp việc ở châu, phủ) người Duyện Châu (?), được bổ chức và lên đường nhậm chức. Dọc đường, đến quán trọ ở Tân Trịnh, gặp một ông già đang đọc sách Hán thư. Lý nhân đó bắt chuyện, rồi nói đến chuyện hôn nhân. Ông già hỏi trước đây đã cưới vợ nhà nào chưa, Lý đáp chưa cưới.

 Ông già nói: "Ông là con nhà danh giá, nên chọn chỗ kết thân cho xứng. Nay nghe nói Đào Chân Ích làm Đô đốc (quan đứng đầu coi việc quân và cai quản một vùng gồm nhiều châu) ở châu ấy. Nếu ông ta ép gả con gái cho ông, ông lấy cớ gì mà từ chối? Họ Đào mà kết thông gia với họ Lý thì thiên hạ nghe sẽ rất lấy làm lạ. Tôi tuy tầm thường kém cỏi, cũng trộm lấy làm xấu hổ thay cho ông. Nay cách đây vài dặm có ông Tiêu, là người cùng họ với quan Lại bộ (bộ coi việc tuyển chọn, bổ nhiệm quan lại) Tiêu Tuyền, gia thế cũng cao sang, hiện có mấy cô con gái nhan sắc rất đẹp."

 Lý nghe vậy rất thích, bèn nhờ ông già làm mối với họ Tiêu. Ông già nhận lời ngay, đi rất lâu mới về, nói rằng ông Tiêu rất vui, đang kính cẩn chờ khách. Lý cùng đầy tớ, người đánh xe cùng đi.

 Đến nơi, thấy cổng nhà họ Tiêu thanh tĩnh nghiêm trang, dinh thự lộng lẫy, hòe cao trúc dài nối nhau chạy dài, thật là cảnh đẹp tuyệt trần. Trước hết có hai người hầu cầm ghế vàng mời ngồi. Một lát ông Tiêu ra, mặc áo sam bằng gấm Thục màu tía, chống gậy cưu (gậy có đầu chạm hình chim cưu, vật vua ban cho người già được tôn trọng), hai người mặc áo dài đỡ hai bên; râu trắng như tuyết, thần sắc và cử chỉ rất đáng kính. Lý trông thấy thì kính phục, cảm tạ mãi.

 Ông Tiêu nói: "Đây là chỗ lão già về nghỉ hưu, lâu nay đã dứt việc đời, đâu ngờ được bậc quân tử vòng đường ghé thăm." Rồi mời Lý vào nhà trong. Đồ dùng, vật trang trí lấp lánh, ở đời hiếm thấy. Rồi dọn món ngon, của ngon trên núi dưới biển bày xen nhau, nhiều thứ không biết tên.

 Ăn xong, khi đang uống rượu, ông già nói: "Lý tham quân vừa rồi muốn bàn chuyện kết thân, đã được ông nhận lời." Ông Tiêu bèn nói mấy chục câu, lời lẽ rất có phong thái người có học. Ông viết thư gửi quan huyện xin thầy bói đến chọn ngày. Chốc lát thầy bói đến, nói ngày lành chính là đêm nay. Ông Tiêu lại viết thư cho quan huyện mượn thoa cài đầu kết hoa, lụa và người làm. Chẳng bao lâu mọi thứ đều đến đủ.

 Đêm ấy cũng có quan huyện đến làm tân tướng (người giúp chủ trì nghi lễ trong đám cưới), ca hát, nhạc lễ không khác gì ngoài đời. Đến khi vào thanh lư (lều phủ vải xanh, nơi cô dâu chú rể làm lễ thành thân theo tục thời ấy), cô dâu lại xinh đẹp, Lý càng vui sướng.

 Sáng hôm sau, ông Tiêu nói: "Lý lang đi nhậm chức có hạn kỳ, không thể ở lâu." Rồi cho con gái theo chồng, với năm chiếc xe trâu nhỏ gắn núm quý, nô tì, người và ngựa ba mươi, còn đồ dùng đồ chơi khác thì không kể xiết. Người trông thấy tưởng là hạng vương phi, công chúa, ai cũng thèm muốn.

 Lý đến nhiệm sở được hai năm, đi công cán về Lạc Dương, để vợ ở nhà. Bọn tì nữ đều yêu kiều quyến rũ, làm đàn ông say mê, người qua lại phần nhiều ghé vào.

 Một hôm, tham quân Vương Ngung dắt chó sắp đi săn. Bọn tì nữ nhà họ Lý thấy chó thì rất sợ, phần nhiều chạy vội vào cửa. Ngung vốn đã ngờ bọn chúng là yêu mị, hôm ấy động lòng, liền dắt chó đi thẳng vào nhà. Cả nhà đóng chặn cửa gian nhà, không dám thở mạnh. Con chó cũng giằng xích mà sủa gào.

 Vợ Lý ở trong cửa chửi lớn: "Bọn tì nữ vừa bị chó cắn, đến giờ còn hoảng sợ. Vương Ngung, ông có việc gì mà dắt chó vào nhà người ta? Cùng làm quan đồng liêu với nhau, lẽ nào lại không nể mặt Lý tham quân chút nào sao?" Ngung đoán đó là cáo, liền quyết phá cửa thả chó vào, cắn chết cả bầy cáo. Chỉ có người vợ chết đi thân vẫn là người, nhưng cái đuôi thì không biến đi.

 Ngung đi báo với Trinh Ích (tức Đào Chân Ích). Trinh Ích đến xem xét, thấy xác các con cáo, than thở hồi lâu. Bấy giờ trời lạnh, bèn chôn chung một chỗ.

 Hơn mười ngày sau, sứ quân (cách gọi tôn kính một vị quan) họ Tiêu đến, vừa vào cửa đã gào khóc, ai cũng kinh sợ. Mấy ngày sau, ông đến chỗ Đào kêu kiện, lời lẽ xác thực, áo mũ sang trọng. Đào rất kính trọng tiếp đãi, nhân đó bắt giam Vương Ngung vào ngục.

 Vương một mực khẳng định đó là cáo, đem con chó lúc trước đến cho cắn ông Tiêu. Khi ấy ông Tiêu và Đào đang ngồi ăn với nhau. Chó đến, ông Tiêu kéo đầu chó đặt lên đầu gối, lấy tay vuốt ve rồi cho nó ăn, con chó không hề có ý vồ cắn.

 Mấy ngày sau Lý cũng trở về, gào khóc nhiều ngày, bỗng nhiên phát điên, cắn Vương đến sưng khắp người. Ông Tiêu bảo Lý: "Bọn đầy tớ đều nói người chết toàn là cáo hoang, sao mà đau xót đến thế! Ngay hôm ấy ta đã muốn khai mộ, nhưng sợ Lý lang bị mê hoặc mà không tin. Nay nên mở ra xem để làm rõ sự gian dối." Rồi sai khai mộ ra xem, thì xác nào cũng là hình người. Lý càng khóc lóc thảm thiết.

 Trinh Ích cho rằng tội của Ngung nặng, đóng gông giam lại để tra xét. Ngung lén thưa: "Tôi đã sai người mang mười vạn tiền (?) lên Đông Đô (tức Lạc Dương) lấy con chó chuyên cắn cáo, đi về chừng hơn mười ngày." Trinh Ích lại lấy thêm trăm nghìn tiền công góp vào.

 Chó đến nơi, nha lại mời ông Tiêu đến đối chất. Đào đứng ở chính sảnh chờ. Ông Tiêu vào phủ, sắc mặt ủ rũ, cử chỉ hoảng hốt, khác hẳn mọi khi. Chốc lát con chó từ ngoài chạy vào, ông Tiêu hóa thành con cáo già, chạy xuống bậc được vài bước thì bị chó cắn chết. Trinh Ích sai khám lại những xác chết trước, thì đều là cáo hoang. Ngung nhờ vậy thoát được nạn này. (Trích sách Quảng dị ký)

 Thái Bình Quảng Ký, quyển 448 (hết).

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều đình nhà Thanh sai biên soạn).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video