Thái Bình quảng ký, quyển 449. Đời Tống, nhóm Lý Phưởng biên soạn. Loài cáo, phần ba.
Trịnh Hoành Chi; Huyện lệnh Khiên Dương; Lý Nguyên Cung.
Luyện sư họ Tiêu; Người họ Lý; Minh phủ họ Vi.
Lâm Cảnh; Tạ Hỗn Chi.
TRỊNH HOÀNH CHI
Trịnh Hoành Chi đời Đường, sau làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Định Châu. Khi mới ra làm quan, ông giữ chức úy (quan ở huyện coi việc trị an, bắt trộm cướp). Ngôi nhà dành cho quan úy đã lâu không ai ở, nhà cửa đổ nát, cỏ dại mọc um tùm, hoang vắng. Hoành Chi đến nhận chức, cho phát cỏ, sửa nhà rồi dọn vào ở. Đám lại (nhân viên làm việc giấy tờ ở nha môn) cố sức can ngăn, xin ông đừng vào ở. Hoành Chi nói: "Mình làm điều ngay thẳng thì sợ gì yêu quái. Tính ta cứng cỏi, nhất định không dời đi."
Ở được hai đêm thì đến nửa đêm, khi Hoành Chi nằm một mình ở gian nhà trước, dưới thềm có đèn đuốc sáng rực. Một vị quý nhân dẫn hơn trăm người cưỡi ngựa kéo đến sân, giận dữ quát: "Kẻ nào xấc xược dám ở chỗ này!", rồi sai lôi ông xuống. Hoành Chi không đáp. Những kẻ được sai đến lôi tới gian nhà mà không dám lại gần. Hoành Chi bèn ngồi dậy. Quý nhân sai một người cao lớn bắt Hoành Chi. Người cao lớn bước lên thềm, men theo tường mà chạy, thổi tắt các ngọn đèn. Đèn tắt hết, chỉ còn một ngọn trước mặt Hoành Chi. Người cao lớn tiến lên định thổi nốt, Hoành Chi cầm kiếm chém, máu chảy vương khắp đất, người cao lớn bèn bỏ chạy.
Quý nhân dần dần tiến lại gần ép Hoành Chi. Hoành Chi mặc áo đội mũ chỉnh tề, mời hắn ngồi cùng. Hai bên chuyện trò suốt đêm, tình ý rất thân mật. Hoành Chi biết hắn không phòng bị, liền vung kiếm chém, quý nhân bị thương. Kẻ hầu hai bên đỡ hắn, vội nói: "Đại vương nay bị thương, biết làm sao đây?", rồi dìu nhau bỏ đi.
Sau đó Hoành Chi sai một trăm người phu lần theo vết máu, đến chân tường phía bắc thì thấy một cái hang nhỏ rộng chừng một tấc vuông, vết máu dẫn vào trong. Hoành Chi sai đào. Đào sâu xuống một trượng thì bắt được mấy chục con cáo lớn nhỏ, ông bắt hết. Đào thêm hơn một trượng nữa dưới hang thì gặp một hang lớn. Trong đó có một con cáo già trần trụi không còn lông, ngồi trên chiếc giường đắp bằng đất, hơn mười con cáo đứng hầu. Hoành Chi bắt hết. Cáo già nói: "Đừng hại ta, ta sẽ phù hộ cho ngươi." Hoành Chi sai chất củi dưới nhà, châm lửa, ném lũ cáo vào thiêu sạch.
Đến lượt cáo già, nó tự tát má mà van: "Ta đã sống nghìn năm, có thể thông với trời. Giết ta thì không lành, tha ta thì có hại gì?" Hoành Chi bèn không giết, mà xích nó vào cây hòe trong sân. Đầu đêm hôm ấy, có các vị thần tự xưng là thần núi rừng, sông đầm và thần các miếu nhỏ trong lùm cây đến ra mắt nó. Họ lạy hai lạy, thưa: "Không ngờ Đại vương mắc họa đến nỗi này. Chúng tôi muốn cứu Đại vương nhưng khổ nỗi chẳng có kế gì." Cáo già gật đầu. Đêm sau, các thần xã (thần đất của làng) lại đến chầu, cũng nói y như các thần núi.
Đêm sau nữa có một vị thần tự xưng là Hoàng Quyết, dẫn theo nhiều tùy tùng đến chỗ con cáo, nói: "Đại huynh sao bỗng ra nông nỗi này?" Rồi lấy tay nắm sợi xích, xích liền đứt. Con cáo cũng hóa thành người, cùng thần ấy bỏ đi. Hoành Chi chạy đuổi nhưng không kịp. Hoành Chi cho rằng cái tên Hoàng Quyết là tên đặt cho chó, bèn nghĩ: "Quanh đây có ai nuôi con chó tên Hoàng Quyết không?" Trời sáng, ông gọi các tư lại (nhân viên giúp việc ở huyện) đến hỏi. Một người thưa: "Ở kho huyện có một con chó đã già, không biết từ đâu đến. Vì nó không có đuôi nên gọi là Hoàng Quyết (nghĩa là "con vàng cụt đuôi"). Hay là con chó ấy làm yêu?"
Hoành Chi sai bắt nó. Bắt về rồi, ông cho xích lại, sắp đem nấu thì con chó nói tiếng người: "Ta thật là thần Hoàng Quyết. Ông đừng hại ta. Ta sẽ thường đi theo ông, ông sắp gặp việc lành hay việc dữ, ta đều báo trước cho ông biết. Như thế chẳng tốt sao?" Hoành Chi cho mọi người lui ra rồi nói chuyện với nó, sau đó thả ra. Con chó hóa thành người, trò chuyện với Hoành Chi đến khuya mới đi.
Hoành Chi giữ việc bắt trộm cướp. Bỗng có mấy chục tên cướp vào địa hạt, trọ ở quán khách. Thần Hoàng Quyết đến báo với Hoành Chi: "Ở chỗ nọ có bọn cướp sắp ra tay. Bắt được chúng thì ông có thể được thăng quan." Hoành Chi đánh úp, quả nhiên bắt được, nhờ thế được thăng phẩm trật. Về sau, mỗi lần Hoành Chi được bổ nhiệm, sắp được thăng chức thì thần đều báo trước. Còn khi sắp có tai họa thì thần thường bảo ông tránh đi, không lần nào không đúng. Hoành Chi được đền đáp rất nhiều. Khi Hoành Chi từ chức thứ sử Ninh Châu đổi sang Định Châu, thần từ biệt ông mà đi. Vì vậy người ta bảo lộc làm quan của Hoành Chi đã hết. Hoành Chi đến Định Châu được hai năm thì mắc bệnh phong (bệnh trúng gió, gây tê liệt), phải thôi quan. (Trích từ sách Kỷ văn (?))
HUYỆN LỆNH KHIÊN DƯƠNG
Đời Đường có một huyện lệnh huyện Khiên Dương, không rõ họ tên. Đang làm quan, ông bỗng nói muốn xuất gia, tụng niệm hết sức thành khẩn. Hơn một tháng sau, có mây năm sắc bốc lên ở nhà ông. Lại thấy một vị Bồ Tát ngồi trên lưng sư tử, gọi huyện lệnh, khen rằng: "Ngươi phát tâm lớn, sẽ đạt được thượng quả (quả vị cao nhất của người tu hành). Hãy giữ lòng cho vững, đừng thoái chí mà hỏng việc." Nói xong liền bay đi. Từ đó huyện lệnh ngồi thiền, đóng cửa nhịn ăn sáu bảy ngày. Người nhà lo sợ, e ông cố giữ như vậy sẽ tổn thọ.
Gặp lúc (?) đạo sĩ La Công Viễn từ đất Thục lên kinh, đi ngang qua vùng Lũng Thượng, con trai huyện lệnh đến hỏi ông chuyện ấy là thế nào. Công Viễn cười nói: "Đó là thiên hồ (cáo tu luyện lâu năm, có phép thông với trời). Việc này cũng dễ thôi." Rồi viết cho mấy lá bùa, bảo dùng thì sẽ khỏi. Con huyện lệnh thả bùa xuống giếng, rồi mở cửa vào, thấy cha đói lả, liền ép cha nuốt bùa. Huyện lệnh bỗng tỉnh ra, không còn nói đến chuyện tu đạo nữa.
Mấy năm sau, ông thôi quan về nhà. Nhà ông vốn ở ngoài đồng, đất bằng mênh mông nghìn dặm. Một hôm rảnh rỗi, huyện lệnh chống gậy ra cửa, từ xa thấy dưới rừng dâu có một quý nhân từ phương nam đi tới, trước sau hơn mười người cưỡi ngựa, dáng dấp như bậc vương giả. Huyện lệnh vào nhà tránh. Đoàn người ngựa liền tới cửa, báo vào: "Lưu Thành xin ra mắt."
Huyện lệnh rất kinh ngạc, vì vốn không quen biết, sao người ấy lại tìm đến. Khi gặp nhau, khách lên nhà ngồi, nói với huyện lệnh: "Ngài ban cho mối hôn nhân, tôi đâu dám không vâng." Nguyên trước kia, khi còn làm quan, huyện lệnh có một cô con gái chưa chồng mới mười tuổi, đến nay đã mười sáu. Huyện lệnh nói: "Tôi chưa từng quen biết ông, có bao giờ hứa hôn đâu?" Thành nói: "Không chịu gả cho ta thì việc cũng dễ thôi." Rồi lấy tay phải kéo miệng mà đứng (?). Lập tức cả nhà huyện lệnh rung chuyển, nước giếng và nhà xí tràn lẫn vào nhau, đồ đạc bay tứ tung. Huyện lệnh bất đắc dĩ phải bằng lòng.
Ngày cưới hẹn vào hôm sau. Thành đưa lễ đến rồi thành thân. Sau khi thành thân, hắn thường ở trong nhà, lễ vật rất hậu, lại đem của cải giúp cho nhà thêm giàu có, nên người nhà không ghét hắn.
Ít lâu sau, con huyện lệnh lên kinh xin gặp Công Viễn. Công Viễn nói: "Con cáo này ngày trước chẳng có tài gì, nay đã giỏi phù lục (bùa chú và sách phép của Đạo giáo), ta không bì kịp, biết làm sao được." Con huyện lệnh khẩn khoản nài xin, Công Viễn bèn tâu xin vua cho đi. Đến nơi, ông lập đàn ở ngoài nhà huyện lệnh chừng hơn mười bước. Thành chống gậy (?) đến chỗ đàn, mắng: "Lão đạo sĩ kia, ngươi qua lại làm gì mà chẳng kiêng nể gì cả?" Công Viễn làm phép (?), Thành đòi giao chiến.
Thành ngồi ở cửa nhà huyện lệnh, Công Viễn ngồi trên đàn. Công Viễn lấy một vật ném vào Thành, Thành ngã lăn ra đất, hồi lâu mới dậy. Thành cũng lấy vật ném lại Công Viễn, Công Viễn cũng ngã như Thành. Cứ thế qua lại mấy chục lần. Công Viễn bỗng bảo đệ tử: "Hễ hắn đánh mà ta chết, các con hãy khóc tang thật lớn. Ta sẽ dùng phép thần trói hắn." Đến khi Thành ném, Công Viễn ngã xuống đất, đệ tử òa khóc to. Thành mừng rỡ, không phòng bị nữa. Công Viễn liền sai thần đến đánh. Thành chống trả dữ dội, rồi sợ hãi, tự nói đã kiệt sức, biến thành một con cáo già.
Công Viễn đứng dậy, lấy tọa cụ (tấm vải lót ngồi của người tu hành) chụp lấy con cáo, bỏ vào một cái túi lớn, rồi cưỡi ngựa trạm về kinh. Vua Huyền Tông (?) xem con cáo, lấy làm vui cười. Công Viễn tâu: "Đây là thiên hồ, không thể giết được. Nên đày nó ra vùng biên xa ở phía đông." Rồi viết bùa đày nó sang nước Tân La (một nước cổ trên bán đảo Triều Tiên). Con cáo cầm lá bùa bay đi. Nay ở Tân La có thần Lưu Thành, người bản xứ kính cẩn thờ phụng. (Trích từ sách Quảng dị ký)
LÝ NGUYÊN CUNG
Lý Nguyên Cung đời Đường làm Lại bộ thị lang (quan phó của bộ Lại, bộ trông coi việc tuyển chọn và bổ nhiệm quan lại). Cháu gái ngoại ông là cô họ Thôi, nhan sắc tuyệt đẹp. Năm mười lăm, mười sáu tuổi, cô bỗng mắc bệnh bị yêu ma mê hoặc. Lâu sau, con cáo hiện hình thành một chàng trai trẻ, tự xưng là Hồ lang (chàng Hồ). Nhà nhiều lần mời thầy pháp mà không đuổi được.
Con trai Nguyên Cung học rộng, nhiều mưu trí, có lần hỏi: "Hồ lang cũng có học không?" Con cáo bèn bàn luận, chỗ nào cũng thấu đáo. Người con thường đem những chỗ còn ngờ hỏi con cáo, hai bên khá thân thiết vui vẻ. Ít lâu sau, cáo bảo cô Thôi: "Làm người không thể không học." Rồi dẫn một ông già đến dạy cô kinh sử. Trước sau ba năm, cô đã khá thông hiểu ý lớn của các nhà. Cáo lại dẫn một người đến dạy viết chữ. Qua một năm, cô lại nổi tiếng viết chữ đẹp.
Cáo lại nói: "Đàn bà sao lại không biết âm nhạc? Đàn không hầu, đàn tì bà chỉ là nhạc tầm thường, không bằng học đàn cầm." Rồi lại dẫn một người đến, nói người này giỏi đàn cầm, họ Hồ, là bác sĩ (chức quan dạy học) huyện Dương Địch đời Tùy. Người ấy dạy cô đủ các khúc, đến tận chỗ tinh diệu, cùng các danh khúc khác nhiều không kể xiết. Ông ta tự nói cũng giỏi khúc Quảng Lăng tán; gần đây nhiều lần gặp Trung tán (tức Kê Khang đời Tấn, từng làm Trung tán đại phu, người nổi tiếng với khúc Quảng Lăng tán), nhưng Trung tán không cho truyền khúc ấy cho người khác. Riêng khúc Ô dạ đề thì ông ta càng giỏi, truyền cho cô được hết chỗ tinh diệu.
Sau đó họ Lý hỏi chàng Hồ sao không rước vợ về nhà. Con cáo rất mừng, lạy tạ, nói: "Tôi cũng đã ấp ủ việc ấy từ lâu, sở dĩ không dám là vì thân phận mình thấp hèn." Hôm ấy nó lạy khắp người nhà, vui mừng nhảy nhót hết mực. Họ Lý hỏi: "Hồ lang muốn rước cô gái về, vậy nhà ở đâu?" Con cáo nói: "Trước cửa nhà tôi có hai cây tre lớn." Khi ấy nhà họ Lý có một vườn tre. Họ Lý bèn đi tìm, thấy giữa hai cây tre lớn có một cái lỗ nhỏ, đoán là hang cáo, liền dẫn nước đổ vào. Đầu tiên bắt được mấy con lửng và mấy chục con cáo khác. Cuối cùng có một con cáo già mặc áo xanh lục chui ra từ lỗ, đó chính là chiếc áo nó vẫn thường mặc. Người nhà mừng rỡ kêu: "Hồ lang ra rồi!" Họ giết nó, từ đó yêu quái dứt hẳn. (Trích từ sách Quảng dị ký)
LUYỆN SƯ HỌ TIÊU
Đời Đường, trong năm Khai Nguyên (niên hiệu của Đường Huyền Tông, 713–741), có một luyện sư (đạo sĩ tu luyện có đạo hạnh) họ Tiêu tu đạo, học trò tụ về rất đông. Có một người đàn bà mặc váy vàng, tự xưng A Hồ, đến theo họ Tiêu học đạo thuật. Qua ba năm, bà ta học hết phép thuật của họ Tiêu rồi một mực xin từ biệt ra đi. Họ Tiêu ra sức giữ lại. A Hồ nói: "Tôi là cáo đồng. Vốn đến đây để học phép, nay không còn phép gì để học, về lẽ không nên ở lại." Họ Tiêu muốn dùng phép giữ bà ta lại, nhưng A Hồ tùy việc mà đối đáp, họ Tiêu không bì kịp.
Họ Tiêu bèn lập đàn trên đỉnh núi Tung Sơn, khấn báo với Lão Quân (Thái Thượng Lão Quân, tức Lão Tử được Đạo giáo tôn làm vị thần tối cao). Ông tự nói mình tuy bất tài nhưng là đệ tử nhà Đạo, nay bị cáo yêu khinh nhờn, e đạo lớn sắp sụp đổ, lời lẽ rất khẩn thiết. Bốn góc đàn bỗng có khói hương bay ra, chốc lát hóa thành mây tía cao mấy chục trượng, trong mây có Lão Quân hiện ra đứng đó. Họ Tiêu lễ bái, thưa: "Chính pháp đã bị cáo yêu học mất, xin ban thêm phép để hàng phục nó." Lão Quân bèn làm phép ở trong mây. Có một vị thần đứng trong mây, dùng đao chém ngang lưng con cáo. Họ Tiêu mừng rỡ khôn xiết. Lão Quân bỗng từ trong mây bước xuống, biến thành người đàn bà mặc váy vàng rồi bỏ đi. (Trích từ sách Quảng dị ký)
NGƯỜI HỌ LÝ
Đời Đường, trong năm Khai Nguyên, có một cô gái họ Lý mồ côi từ sớm, về ở nhà cậu. Năm cô mười hai tuổi, có một con cáo muốn mê hoặc cô. Con cáo tuy không hiện hình, nhưng nói năng đối đáp rất đầy đủ. Mấy tháng sau, con cáo lại đến, giọng nói hơi khác. Người nhà cười bảo: "Đây lại là một con cáo đồng khác rồi." Con cáo cũng cười, nói: "Sao các người biết được? Con đến trước là anh Mười Bốn, còn tôi là em. Trước đây tôi muốn cưới con gái nhà họ Vi, đã may một chiếc áo cộc tay bằng lụa đỏ, anh tôi vô lễ lấy trộm mất, làm việc cưới xin của tôi không thành. Tôi luôn muốn báo thù, nay cố ý đến đây."
Nhà họ Lý bèn cảm tạ nó, xin cách trừ tai. Con cáo nói: "Ngày mai là ngày vượng tướng (ngày khí vận đang thịnh, sức mạnh lên cao) của anh Mười Bốn, ắt hắn sẽ đến đây quấy phá dữ dội. Hãy bảo cô gái bấm vào đốt thứ nhất của ngón áp út để trừ." Nói xong bỏ đi. Con cáo lớn đến đúng lúc cô gái đang ăn. Cô làm theo lời con cáo nhỏ, bấm đốt ngón tay. Con cáo lấy sáu bảy viên thuốc to bằng hạt bồ đề ném vào bát cơm của cô, ném mấy lần đều không trúng. Nó kinh ngạc than thở hết mực, nói to: "Phải vào núi Tung Nhạc học đạo mới được."
Trong đám người ngồi đó có một bà già nhặt mấy viên thuốc, rồi sợ hãi vứt đi. Có người hỏi cớ sao, bà nói: "Con cáo đồng ấy mê hoặc tôi." Con cáo khinh khỉnh mắng: "Mụ già gì thế kia! Có ai thèm dùng đến hạng ngươi!" Con cáo lớn đi rồi, con cáo nhỏ lại đến, hỏi: "Sự việc thế nào? Lời tôi nói có đúng không?" Người nhà đều cảm tạ. Nó nói: "Hơn mười ngày nữa anh tôi sẽ lại đến, phải cẩn thận. Hắn đã thông với thiên tào (các ty sở quan lại trên trời), bùa chú cấm phép không làm gì được hắn, chỉ có tôi chế ngự được. Đợi lúc hắn sắp đến, tôi sẽ lại đến đây."
Sắp đến ngày ấy, con cáo nhỏ lại đến, đưa cho cô gái một gói thuốc giống như phấn hoa thông, nói: "Ngày mai anh tôi ắt đến. Sáng sớm hãy dùng xe ngựa chở cô đi về hướng đông bắc. Nếu có người cưỡi ngựa đuổi theo thì rải thuốc này phía sau xe, sẽ tránh được tai họa." Hôm sau, nhà họ Lý làm đúng như lời con cáo, chở cô gái đi được năm sáu dặm thì có rất đông kỵ binh mặc giáp đuổi theo. Sắp bị đuổi kịp, họ liền rải thuốc. Bọn đuổi theo thấy thuốc thì dừng lại, không dám tiến lên.
Chiều tối hôm ấy, con cáo nhỏ lại đến, cười nói: "Đã thấy sức tôi chưa? Còn một phép nữa thì sẽ tránh được mãi mãi, tôi cũng không đến nữa." Nhà họ Lý lạy hai lạy, khẩn khoản cầu xin. Con cáo bảo lấy cành đào mọc về phía đông, dùng son viết lên tấm ván: "Hồ Xước, Hồ Mạc, ở châu Tề, huyện…, hương…, làng…", rồi đem tấm bùa ấy đặt ở cổng lớn và đóng đinh ở phía ngoài cổng giữa, thì ắt mãi mãi không còn yêu quái. Từ đó con cáo không đến nữa. Cô gái khi ấy còn nhỏ, chưa lấy chồng. Mấy năm sau, rốt cuộc cô mất tích. (Trích từ sách Quảng dị ký)
MINH PHỦ HỌ VI
Đời Đường, trong năm Khai Nguyên, có kẻ đến nhà một vị Minh phủ (cách gọi tôn kính đối với huyện lệnh) họ Vi, tự xưng là Tham quân (chức quan giúp việc ở châu phủ) họ Thôi, xin cưới con gái ông. Ông Vi kinh ngạc, biết đó là yêu tinh đến mê hoặc, nhưng vẫn giữ lễ mà tiễn về. Con cáo liền vào buồng sau, tự xưng là con rể. Cô gái liền khóc lóc, mê man, nói năng lảm nhảm. Ông Vi nhiều lần mời thầy pháp, con cáo lại càng nói năng ngạo mạn, không đuổi được.
Nghe nói ở núi Nga My có đạo sĩ trị được tà ma, ông Vi xin ra làm huyện lệnh ở đất Thục, mong nhờ tài của đạo sĩ trừ con cáo. Đến nơi, đạo sĩ lập đàn trị yêu. Chỉ một lát, con cáo đến đàn, bắt đạo sĩ treo lên cây lớn mà trói lại. Ông Vi vào sân hỏi: "Tôn sư sao lại ở đây?" Con cáo nói: "Hắn dám làm phép cấm, vừa rồi tôi tạm trêu hắn một chút (?)." Từ đó ông Vi đành chịu gả con gái, không còn mong gì nữa.
Người nhà nói: "Nếu muốn làm rể thì phải nộp hai nghìn quan tiền làm sính lễ." Thôi sai trải chiếu dưới mái hiên, sửa sẵn dây xâu tiền. Tiền từ trên mái rơi xuống, bọn đầy tớ gái xâu lại, vừa đúng hai nghìn quan. Hồi lâu, nhà họ Vi mới chịu hứa hôn. Thôi bảo ông Vi xin nghỉ để nhận lễ, đồng thời họp (?) bà con thân thích. Đến ngày, xe ngựa rực rỡ, người đưa dâu phong nhã hơn ba mươi người. Đến nhà họ Vi, họ đưa năm mươi tấm lụa màu (?), năm mươi tấm lụa đỏ, các thứ khác cũng tương xứng. Ông Vi bèn gả con gái cho hắn.
Được một năm, con trai ông Vi bị bệnh. Cha mẹ sai người hỏi Thôi. Thôi đáp: "Cô em gái nhỏ ở phòng chú Tám nay đã khá lớn, chú bảo gả vào nhà quyền quý. Sở dĩ con trai ông bà bị bệnh là vì cô em ấy đã vào phòng cậu ấy." Bà mẹ mắng dữ dội: "Đồ yêu cáo đồng chết tiệt! Mày công nhiên mê hoặc một đứa con gái của tao còn chưa đủ, lại còn quấy cả con trai tao. Vợ chồng tao tuổi già chỉ trông cậy vào đứa con này. Kết thông gia với lũ cáo đồng chúng mày là để tuyệt dòng nối dõi nhà tao hay sao?"
Thôi không nói gì, chỉ cười vui vẻ. Cha mẹ sớm tối lạy van, giả vờ nói: "Nếu ngươi chữa khỏi bệnh cho con trai ta thì chuyện con gái, ta thật không dám nói gì nữa." Hồi lâu, hắn mới nói: "Chữa khỏi bệnh thì dễ thôi, chỉ sợ lòng người đổi ý." Bà mẹ thề thốt nhiều lần. Hôm khác, Thôi lấy trong áo ra một tờ giấy có chữ, bảo bà mẹ viết theo, lại bảo lấy tổ chim khách đem đốt trước phòng con trai, và cầm đầu chim khách mà tự vệ thì sẽ khỏi bệnh. Bà Vi làm theo phép ấy, mấy ngày sau con trai khỏi bệnh. Cô con gái cũng bắt chước làm theo, con cáo đực cũng phải bỏ đi, vừa đi vừa mắng: "Mẹ vợ quả nhiên làm thế, giao ước giờ còn nói gì được nữa!"
Nó đi được năm ngày, khi ông Vi đang ngồi bên hiên, bỗng ngửi thấy trước sân hôi thối không chịu nổi, rồi có một cơn gió lốc từ trên không thổi xuống, con cáo họ Thôi hiện ra ở đó, áo quần rách nát, máu chảy đầm đìa. Nó nói với ông Vi: "Phu nhân của ông bất nghĩa, viết chữ quá lộ liễu, thiên tào biết chuyện, đánh gậy tôi gần chết. Nay tôi bị đày mãi ra bãi cát sa mạc, không đến đây được nữa." Ông Vi quát mắng: "Đồ yêu già cùng đường kia, sao không đi mau, còn dám ở đây lần lữa à?"
Con cáo nói: "Ông không nghĩ đến chút ơn tiền của của tôi sao? Tôi mắc tội vì trộm dùng tiền trong kho nhà trời, nay không có gì để trả nên phải chịu khổ hình thế này. Sao ông vô tình đến vậy?" Ông Vi rất cảm động trước lời ấy, nhiều lần nói lời tạ lỗi. Con cáo bồi hồi một lúc, rồi lại hóa thành gió lốc mà đi. (Trích từ sách Quảng dị ký)
LÂM CẢNH
Lâm Cảnh đời Đường, người vùng Kinh Triệu (vùng quanh kinh đô Trường An), đến ở nhờ đất Nhạn Môn, lấy việc cưỡi ngựa bắn cung, săn bắn làm nghề của mình. Quận thú (quan đứng đầu một quận) thích tài ấy, bèn chiêu mộ ông làm nha môn tướng (viên tướng coi quân hộ vệ ở phủ quan). Ông từng cùng mười mấy người phóng ngựa khỏe, cầm cung tên, binh khí, tay đeo chim cắt, dắt chó, cùng rong ruổi ngoài đồng, săn được rất nhiều nai, hươu, cáo, thỏ. Vì thế quận thú để ông muốn đi đâu tùy ý, không bắt lo việc giấy tờ.
Có một hôm, ông đi săn trên gò cao gần thành của quận, bỗng có một con thỏ vọt ra từ bụi rậm. Cảnh quất ngựa đuổi theo hơn mười dặm thì con thỏ trốn vào một cái hang trong mộ. Cảnh xuống ngựa, sai hai người lính canh bên miệng hang, còn mình tháo yên ngựa ra nghỉ.
Bỗng nghe trong mộ có tiếng nói: "Mệnh ta thuộc hành Thổ (theo thuyết ngũ hành, mọi vật thuộc một trong năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, các hành chế ngự lẫn nhau). Khắc chế Thổ là Mộc. Hôm nay ngày rơi vào can Ất, giờ ở chi Mão (?) (Ất và Mão đều thuộc hành Mộc), hai Mộc đều đang vượng, ta sắp chết chăng?" Rồi than thở hồi lâu, lại nói: "Có kẻ từ phương đông đến, ta sẽ không thoát được."
Cảnh nghe vậy lấy làm lạ, bèn nhìn vào hang, thấy một ông già mặc áo màu tía, râu trắng và dài, tay cầm một cuộn sách, trước mặt có rất nhiều xác chim khách. Cảnh liền hỏi. Ông già kinh hãi nói: "Quả nhiên kẻ gây họa cho ta đã đến." Rồi chửi mắng ầm ĩ. Cảnh im lặng tính toán: "Hang này rất nhỏ mà ông già lại ở trong đó, chẳng phải yêu quái (?) thì là gì? Nếu không thì cũng là kẻ trộm trốn ở đây." Ông liền phá hang. Ông già hóa thành một con cáo già, nằm rạp xuống đất. Cảnh bắn chết nó. Xem cuộn sách nó cầm thì thấy nét chữ rất lạ, trông giống chữ Phạn (chữ Ấn Độ cổ dùng để chép kinh Phật) mà không phải chữ Phạn, viết trên lụa trắng, dài chừng mấy chục thước. Cảnh đem đốt đi. (Trích từ sách Tuyên thất chí)
TẠ HỖN CHI
Đời Đường, trong năm Khai Nguyên, Tạ Hỗn Chi làm huyện lệnh huyện Đông Quang, nổi tiếng khắp vùng Hà Nam vì cai trị nghiêm khắc, cứng rắn. Hỗn Chi từng mở cuộc săn lớn ở phía đông huyện, giết rất nhiều cáo và sói. Mùa đông năm ấy, có hai người đến Ngự sử đài (cơ quan giám sát, tố cáo lỗi của quan lại) kiện Hỗn Chi đã giết cha và anh họ, lại tham ô của cải bừa bãi. Trung thư lệnh (quan đứng đầu Trung thư tỉnh, hàng tể tướng) Trương Cửu Linh sai Ngự sử Trương Hiểu đi tra xét, đồng thời cho xích những người tố cáo cùng đi theo.
Hiểu vốn thân với Hỗn Chi, nên báo trước cho ông biết nội dung đơn kiện để ông tự lo liệu. Hỗn Chi hỏi khắp các lý chính (trưởng làng), ai cũng nói không biết có những người ấy. Hỗn Chi cho rằng họ lừa mình, bèn theo từng điều trong đơn mà làm rõ chỗ dối trá, chờ ngày đối chất. Hiểu sắp đến Thương Châu, trước hết gửi công văn cho giam Hỗn Chi vào ngục. Hỗn Chi sai lại bày biện sứ viện (nhà dành cho quan sứ triều đình nghỉ) để đón Hiểu.
Có một lý chính đi ngang qua trước cổng chùa. Ngoài cổng có tượng Kim Cương (tượng thần hộ pháp đứng gác cổng chùa), được che bằng một gian nhà gỗ, cửa cài then giữ rất chặt. Ông nghe dưới tượng Kim Cương có tiếng người nói. Then cửa đã khóa, người không thể vào được. Lý chính bèn lại gần nghe, thấy có tiếng khấn: "Huyện lệnh vô đạo, giết cha và anh tôi. Nay hai em tôi đã lên đài kêu oan, sứ giả sắp đến nơi. Xin đại thần che chở cho được thắng kiện." Một lát sau, thấy một người mặc đồ tang chui ra từ khe cửa. Lý chính đoán đó không phải là người, bèn đi theo tìm. Người ấy thấy lý chính thì hoảng sợ chạy vào chùa, đến sau nhà xí thì mất dấu.
Lý chính về báo với Hỗn Chi. Hỗn Chi kinh ngạc hồi lâu, rồi nói: "Đầu mùa xuân ta giết rất nhiều cáo sói, hay là chúng chăng?" Đến khi Hiểu tới, cho dẫn người kiện ra, người trong huyện không ai biết họ. Người kiện lời lẽ giận dữ, tranh cãi, lý lẽ không hề chịu khuất. Hỗn Chi chưa biết phải làm sao. Có người hiểu chuyện khuyên ông tìm chó săn. Chó săn đến, thấy người kiện liền xông tới vồ đuổi. Họ nhảy thẳng lên mái nhà, hóa thành hai con cáo rồi chạy mất. (Trích từ sách Quảng dị ký)
Thái Bình quảng ký, quyển 449.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video