Thiên 450 — Quyển 450

 Thái Bình quảng ký, quyển 450. Đời Tống, Lý Phưởng và những người khác biên soạn. Loài cáo, phần bốn.

 Vương Bao — Viên tham quân họ Đường — Con nhà họ Điền

 Từ An — Cận Thủ Trinh — Nghiêm Gián

 Viên tham quân họ Vi — Con gái nhà họ Dương — Tiết Huýnh

 Tân Thế Phủ — Người dân Đại Châu — Người dân huyện Kỳ

 Trương Lệ

 Vương Bao

 Thời Đường, có Vương Bao người quận Ngô. Lúc trẻ, Bao theo thờ đạo sĩ Diệp Tĩnh Năng, giữa chừng bỏ dở, vào làm thái học sinh (học trò của Thái học, trường học cao nhất do triều đình lập ở kinh đô). Bao ở trường được mấy năm thì có một người đàn bà đến ngủ trọ. Bao cùng nàng kết duyên, tình ý rất thắm thiết.

 Lúc ấy Tĩnh Năng đang ở kinh đô, Bao đến thăm. Tĩnh Năng bảo: "Sao trên người ngươi lại có hơi cáo hoang?" Bao một mực nói không có. Tĩnh Năng nói: "Có đấy." Bao bèn kể đầu đuôi việc có được người đàn bà kia. Tĩnh Năng nói: "Chính là con cáo hoang già ấy."

 Lúc chia tay, Tĩnh Năng viết một lá bùa đưa cho Bao, bảo ngậm trong miệng, rồi dặn: "Về đến nhà thì nhổ ra, nó sẽ tự tìm đến đây, ta sẽ đuổi nó đi cho ngươi, đừng lo." Bao về nhà làm đúng như lời Tĩnh Năng dặn. Người đàn bà gặp lá bùa liền biến thành con cáo già, ngậm bùa chạy đi, đến chỗ Tĩnh Năng lạy tạ. Tĩnh Năng nói: "Tha cho mày một mạng, không được đến nhà họ Vương nữa." Từ đó chuyện dứt hẳn. (Trích sách Quảng dị ký)

 Viên tham quân họ Đường

 Thời Đường, ở phường Tư Cung thành Lạc Dương có một viên tham quân (chức quan phụ tá, giúp việc tham mưu và giấy tờ trong phủ, châu) họ Đường. Ông tính nết nghiêm chỉnh, ít tiếp khách. Có hai người là Triệu Môn Phúc và Khang Tam đưa danh thiếp xin gặp. Ông Đường chưa ra, sai người ra hỏi họ đến có việc gì. Môn Phúc nói: "Chỉ xin một bữa cơm thôi."

 Ông Đường sai người gác cổng ra từ chối, nói chủ không có nhà. Hai người cứ đi thẳng vào đến nhà chính. Môn Phúc nói: "Ông Đường đô quan (cách gọi tôn xưng theo chức quan) sao lại nói vắng nhà? Chẳng qua tiếc một bữa cơm mà thôi." Ông Đường xin lỗi, nói người gác cổng không báo, rồi dẫn họ ra phòng khách ngoài, sai người nhà dọn cơm. Ông ngầm dặn đầy tớ giấu thanh kiếm trong mâm, bưng đến thì đâm. Đầy tớ bưng mâm đến, ông Đường rút kiếm đâm Môn Phúc nhưng không trúng, quay sang chém Khang Tam thì trúng, nhưng Khang Tam vẫn nhảy được xuống cái ao trước sân.

 Môn Phúc chửi: "Ta với nó tuy đều là cáo, nhưng ta đã sống nghìn năm. Cáo nghìn năm thì mang họ Triệu, họ Trương; cáo năm trăm năm thì mang họ Bạch, họ Khang. Sao ông lại vô đạo giết chúng ta? Khang Tam nhất định sẽ báo thù ông, rốt cuộc không để con nhà họ Khang chết uổng đâu." Ông Đường hết lời tạ lỗi, nhờ gọi Khang Tam lên. Môn Phúc đến bên ao gọi Khang Tam, liền nghe tiếng đáp "dạ", nhưng tìm thì không thấy, chỉ còn lại cái mũi.

 Môn Phúc đi rồi, nhà họ Đường lấy nước nấu cành đào tưới vẩy khắp cửa ngõ, lại treo bùa trấn yểm. Từ đó Môn Phúc không đến nữa, nhà họ Đường cho là phép làm đã có hiệu nghiệm. Lâu sau, anh đào trong vườn chín, một ngày rảnh rỗi vợ chồng ông Đường đi xem vườn, bỗng thấy Môn Phúc đang ngồi trên cây hái anh đào ăn. Ông Đường kinh hãi nói: "Triệu Môn Phúc, mày còn dám đến à?" Môn Phúc cười đáp: "Ông dùng đồ làm từ cây đào để lừa ta, nay ta tạm hái quả đào ăn chơi. Ông có ăn không?" Rồi ném xuống mấy lần liền đưa cho ông Đường.

 Ông Đường càng sợ, bèn mời nhiều nhà sư đến lập đàn tụng chú. Môn Phúc mấy ngày liền không đến. Nhà sư ra sức tụng niệm, mong có hiệu nghiệm để lấy làm công của mình. Một hôm, sau cơn mưa chiều vừa tạnh, nhà sư đang ngồi trước cột hiên, chợt thấy một đám mây năm sắc từ phía tây bay đến, đến thẳng trước nhà chính họ Đường. Trong mây có một vị Phật dung mạo nghiêm trang, bảo nhà sư: "Ngươi đuổi cáo hoang giúp nhà họ Đường đấy à?" Nhà sư cúi đầu lạy. Cả nhà họ Đường già trẻ hết mực lễ bái, mừng vì được thấy Phật thật, lạy mời Phật giáng xuống.

 Hồi lâu Phật mới xuống, ngồi trên đàn; người nhà hầu hạ rất chu đáo. Phật bảo nhà sư: "Ngươi là người tu đạo, hãy thông suốt ra. Cần gì phải ăn chay mãi mới là đúng pháp? Ngươi ăn thịt được không? Chỉ cần hỏi lòng mình có giữ vững được hay không, thì thịt dù có ăn cũng chẳng bị lụy gì." Rồi bảo nhà họ Đường đi mua thịt. Phật tự tay bày cỗ, lần lượt đưa cho nhà sư và người nhà; mọi người đều ăn cả. Ăn xong, chợt thấy kẻ ngồi trên đàn chính là Triệu Môn Phúc. Cả nhà than thở, căm giận vì đã bị nó lừa. Môn Phúc cười nói: "Chẳng cần nhọc công trừ ta nữa, ta không đến đâu." Từ đó nó không đến nữa. (Trích Quảng dị ký)

 Con nhà họ Điền

 Thời Đường, Ngưu Túc có người cậu họ từng đi qua Mãnh Trì, nhân đó đến chơi nhà một người con họ Điền ở cách đó ba mươi dặm về phía tây bắc. Cách trang trại họ Điền hơn mười dặm là một quãng đường hiểm trở, nhiều rừng sồi. Người ta đồn trong rừng có cáo yêu qua lại, ai đi qua đó cũng phải kết bạn đông người mới dám đi.

 Người cậu đến nơi, con nhà họ Điền sai người đầy tớ già đi Mãnh Trì mua rượu và đồ nhắm. Trời chưa sáng đầy tớ đã đi, đến chiều tối vẫn chưa về. Con họ Điền lấy làm lạ. Lúc về đến nơi thì một chân đầy tớ lại bị què. Hỏi vì sao, hắn đáp: "Vừa đến rừng sồi thì bị một con cáo yêu níu chân, tôi vấp ngã nên bị thương." Hỏi làm sao thấy được yêu, đầy tớ đáp: "Vừa lúc xuống dốc, con cáo biến thành người đàn bà vội đuổi theo tôi. Tôi sợ hãi bỏ chạy, con cáo cũng chạy nhanh, đuổi kịp tôi, nên tôi ngã bị thương.

 Tôi sợ yêu quái làm hại, gượng đứng dậy đánh nó. Người đàn bà miệng chỉ van xin, lại còn gọi tôi là cáo, luôn miệng nói: 'Lạy ông cáo hoang, lạy ông cáo hoang.' Tôi cho là nó không thật (?), bèn ra tay đánh đau, nhờ vậy mới thoát được tai họa." Con họ Điền nói: "Có phải ngươi đánh người ta rồi nói bừa là cáo không?" Đầy tớ đáp: "Tôi dù đánh nó đau đến mấy, rốt cuộc nó vẫn không hiện nguyên hình, vẫn là dáng đàn bà." Con họ Điền nói: "Ắt hẳn ngươi đã đánh nhầm người ta rồi."

 Vừa vào nhà thì mặt trời lặn, thấy một người đàn bà mình mẩy đầy thương tích, đầu tóc rối bù, đi qua cửa xin nước uống. Bà nói với con họ Điền: "Tôi vừa rồi ở rừng sồi gặp một con cáo già biến thành người. Tôi không biết nó là cáo, chạy lên làm bạn để cùng đi qua rừng, nào ngờ con cáo già lại đánh tôi bị thương đến thế này. May mà con cáo già bỏ đi, tôi mới giữ được mạng. Tôi là người xóm bắc, khát quá nên xin nước uống." Con họ Điền sợ bà trông thấy tên đầy tớ, bèn cho uống nước rồi tiễn đi. (Trích Kỷ văn)

 Từ An

 Từ An là người Hạ Bì, thích đánh cá, săn bắn. Vợ An là Vương thị dung mạo rất đẹp, nhiều người biết tiếng. Mùa thu năm Khai Nguyên thứ năm (năm 717), An đi chơi Hải Châu, Vương thị ở nhà một mình ở Hạ Bì. Bỗng một hôm có một chàng trai dáng vẻ rất khôi ngô nhìn Vương thị nói: "Tiếc thay nhan sắc tươi thắm mà để uổng phí một đời." Vương thị nghe vậy thì thích, bèn cùng chàng ta tư tình, đi lại chẳng e dè gì.

 An về nhà, vợ gặp chồng mà tình nghĩa xa cách hẳn, An rất lấy làm lạ. Cứ đến chiều tối, vợ An lại trang điểm rồi ngồi một mình chỗ vắng; đến canh hai thì biến mất, sáng ra mới về, mà cũng chẳng thấy ra vào lối nào. Hôm sau An rình xem, thì thấy vợ cưỡi một cái lồng cũ bay ra, đến sáng lại trở về.

 Tối hôm ấy An nhốt vợ ở phòng khác, rồi tự giả trang làm đàn bà, giấu thanh đoản kiếm trong tay áo, cưỡi cái lồng cũ ngồi chờ. Đến canh hai, cái lồng bỗng bay đi, vào thẳng một dãy núi, đến một nơi màn trướng lộng lẫy, rượu thịt bày la liệt, có ba chàng trai đang ngồi. An chưa kịp xuống, ba chàng trai đã nói: "Nàng Vương hôm nay sao đến sớm thế?" An liền vung kiếm chém, ba chàng trai chết ngay tại chỗ ngồi. An lại cưỡi lồng, nhưng lồng không bay nữa. Đợi đến sáng mới về được. Xem lại mấy chàng trai bị giết đêm qua thì đều là cáo già. An về đến nhà, từ tối hôm ấy vợ không trang điểm nữa. (Trích Tập dị ký)

 Cận Thủ Trinh

 Hoắc Ấp tức là Lữ Châu ngày xưa, thành và hào rất kiên cố. Ở phía đông bắc nhà huyện lệnh có một tòa thành, mỗi mặt dài trăm bước, cao ba trượng, dày bảy tám thước, gọi là thành giam Chu Lệ Vương. Đó chính là chỗ sách Tả truyện chép việc muôn dân đày nhà vua đến đất Trệ (?), mà đất ấy tức là Hoắc Ấp. Vua mất, được chôn ở phía bắc thành.

 Thành đã lâu đời nên có cáo yêu đến ở. Con gái có nhan sắc, dù là nhà quan lại hay nhà dân thường, ban đêm hay bị cáo cắt tóc, vết cắt như bằng dao, người bị cắt cũng chẳng hay biết gì; chuyện ấy thường xảy ra.

 Thời Đường, người trong ấp là Cận Thủ Trinh vốn giỏi bùa chú. Ông được huyện sai giải tù nhân đến Triệu Thành. Trên đường về, đến núi Kim Cẩu Tỵ (tên một ngọn núi bên sông Phần), cách huyện năm dặm, ông thấy bên bờ tây sông Phần, sát mép nước, có một cô gái mặc áo đỏ đang giặt áo. Thủ Trinh nhìn cô; cô gái bỗng bay lên không trung qua sông, men theo sườn núi đạp trên khoảng không đến chỗ Thủ Trinh, tay níu lấy nón ông, chân đạp lên (?), định cắt tóc ông.

 Thủ Trinh đi giải tù nên tay vẫn cầm rìu, liền bổ vào cô gái. Cô rơi xuống, ông xông đến chém tiếp; cô gái chết thì hiện ra là một con cáo cái. Thủ Trinh mang con cáo về huyện, trình bày đầu đuôi sự việc, nhưng huyện lệnh không tin. Thủ Trinh về nhà, từ đó đêm nào cũng có một ông già và một bà già đi quanh nhà khóc lóc, đòi con gái. Thủ Trinh không sợ. Hơn một tháng sau, ông bà già chửi rủa rồi bỏ đi, nói: "Đồ vô lễ, giết con gái ta! Ta vẫn còn ba đứa con gái nữa, rốt cuộc cũng sẽ làm khốn mày." Từ đó chuyện dứt hẳn, mà nạn cắt tóc cũng không còn. (Trích Kỷ văn)

 Nghiêm Gián

 Thời Đường, Nghiêm Gián làm huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) ở Lạc Dương. Người chú họ của Gián qua đời, Gián đến viếng. Hơn mười ngày sau, cả nhà chú đều bỏ tang phục. Gián gọi người nhà đến hỏi, họ đáp: "Người đã khuất không cho để tang." Rồi họ kể lại lời nói, cách sắp đặt việc nhà của người chết, giống hệt như lúc còn sống. Gián ngờ đó là cáo hoang, luôn muốn trừ đi.

 Sau đó Gián đến nhà chú, vong linh liền nổi giận, dặn dò con cháu: "Đừng cho cháu thiếu phủ (cách gọi tôn xưng quan huyện úy) đến nữa. Nó chẳng giúp gì việc nhà, chỉ biết nghi ngờ thôi." Lại nói với Gián: "Ngũ lang (cậu Năm) việc công có vẻ bận rộn, không nên đến luôn."

 Về sau, Gián bất ngờ đem theo mấy chục con chim ưng xám, chim cắt, đại bàng đen, chó săn, cùng hơn một trăm người làm, ai nấy cầm khí giới, vây quanh nhà mấy vòng, rồi xông vào linh đường. Bỗng thấy một con cáo hoang trụi lông, da thịt đỏ hỏn, nằm ngửa mà đi trên mái nhà; bắn và đánh đều không trúng. Lát sau nó mở cửa nhảy ra ngoài, không thấy đâu nữa. Từ đó yêu quái dứt hẳn. (Trích Quảng dị ký)

 Viên tham quân họ Vi

 Thời Đường, viên tham quân họ Vi ở Nhuận Châu có người em ngầm có tài đức, đến anh em ruột cũng không biết. Họ Vi thường cho là em kém thông minh nên coi thường. Về sau, người em bỗng nói với các anh: "Của cải phải lấy bằng đạo, không thể cố sức mà cầu được." Các anh rất lạ lời ấy, hỏi: "Sao mày lại tiến bộ đến thế?" Người em đáp: "Nay trong ao Côn Minh có rất nhiều của quý, có thể cùng nhau đi lấy."

 Các anh bèn cùng đi. Đến ao, người em lấy tay múc nước, nước trong ao cạn khô hết, thấy vàng bạc châu báu rất nhiều. Người em bảo các anh: "Lấy đi." Các anh càng lội vào càng sâu, rốt cuộc không lấy được gì. Người em bèn nói: "Thứ này thấy được mà không lấy được, là vì mỗi người đã có phận định sẵn." Các anh than thở khen ngợi, hỏi: "Em xưa nay chẳng đi đâu, sao lại có được phép mầu như vậy?" Người em cười, không nói. Hồi lâu mới bảo: "Sang năm em sẽ được một chức quan, không phải lo nghèo túng nữa."

 Rồi người em được tuyển làm thư tá (chức lại viên lo việc giấy tờ, sổ sách) ở Nhuận Châu, bèn đi về phía đông nhậm chức, đường đi qua huyện Khai Phong. Mẹ của huyện lệnh Khai Phong bị cáo mê hoặc, các thầy pháp trước sau đều không chữa được. Có một đạo sĩ giỏi nhìn thấy điềm lạ, nói với huyện lệnh: "Gần đây tôi thấy có các đội nghi trượng (đoàn hộ vệ có cờ quạt, binh khí đi theo bậc thần tiên), ắt có người khác thường vào địa phận. Nếu gặp được người ấy, bệnh của thái phu nhân (bà mẹ quan) ắt sẽ khỏi." Huyện lệnh sai người đi đón đợi.

 Mấy hôm sau, đạo sĩ báo: "Người ấy đã đến quán trọ trong huyện, ngài nên đích thân đến yết kiến." Huyện lệnh đến gặp họ Vi, bày đủ lễ mời. Họ Vi cười nói: "Đạo sĩ ấy nói với ông phải không? Nhưng vì thái phu nhân mà ông chịu hạ mình trước người khác, cũng đáng thương. May mà ông gặp được tôi, bệnh ắt sẽ khỏi. Ngày mai, dọc đường từ cầu huyện đến nhà ông, nên dẹp bớt người qua lại, nhưng cứ để dân chúng được xem. Tôi sẽ đến đó đuổi nó đi cho. Giờ ông hãy về nhà quét dọn, đốt hương chờ đợi."

 Huyện lệnh làm đúng như lời dặn. Hôm sau họ Vi đến nhà, gặp thái phu nhân, hỏi han bệnh tình, rồi lấy cành liễu vẩy nước lên người bà. Chốc lát có một con cáo hoang trắng đã già từ trên giường bước xuống, thong thả đi đến cầu huyện thì biến mất. Huyện lệnh đem quà biếu, họ Vi đều không nhận.

 Nhậm chức được một năm, họ Vi nói với vợ: "Tháng sau ta sẽ chết. Ta chết rồi, nàng sẽ lấy viên phán ti (quan phụ trách một ty việc trong châu) ở châu này, và sẽ sinh ba người con." Mọi việc về sau đều đúng như lời. (Trích Quảng dị ký)

 Con gái nhà họ Dương

 Thời Đường có nhà họ Dương, hai con gái đều gả cho nhà họ Hồ. Chàng rể Hồ em được mẹ vợ quý mến. Chàng rể Hồ anh nói với người hầu gái: "Chàng Hồ em là cáo hoang đấy. Mẹ vợ không quý ta mà lại đi quý một con cáo hoang." Người hầu gái về thưa lại với bà chủ. Bà hỏi sao biết được, chàng Hồ anh đáp: "Nên lấy đầu chim khách treo trên cửa. Chàng Hồ em mà đến thì bảo vợ nó gọi to 'Y Kỳ thục nhục' (?), gọi đi gọi lại ba lần, ắt nó sẽ bỏ chạy." Bà họ Dương làm theo, quả nhiên chàng Hồ em bỏ chạy. Vì thế ngày nay người ta truyền nhau rằng câu "Y Kỳ thục nhục" trừ được cáo yêu, rất hiệu nghiệm. (Trích Quảng dị ký)

 Tiết Huýnh

 Thời Đường, Tiết Huýnh người Hà Đông cùng mười người bạn ăn chơi với một kỹ nữ ở Đông Đô (tức Lạc Dương), lưu luyến mấy đêm liền, mỗi người thưởng cho ả mười nghìn đồng tiền. Một đêm nọ, vào lúc nửa đêm, ả kỹ nữ bỗng đòi về. Huýnh giữ lại, bảo đợi trời sáng. Ả bồn chồn, mấy lần đòi đi, rồi ôm tiền ra cửa. Huýnh dặn người gác cổng không cho khách ra, người gác cổng không mở khóa. Ả cầm tiền đi tìm lối, đến cái lỗ thoát nước thì biến thành con cáo hoang, chui qua lỗ mà đi mất, số tiền cũng để lại. (Trích Quảng dị ký)

 Tân Thế Phủ

 Thời Đường, sau khi mẹ của Tân Thế Phủ qua đời, ở chỗ linh tọa (chỗ đặt bài vị thờ người chết) thường nghe có tiếng vong linh nói, chẳng khác gì lúc bà còn sống. Người nhà kính cẩn thờ phụng như khi bà còn sống. Người em họ bên ngoại của Thế Phủ là thầy pháp, ở kinh đô nghe chuyện này bèn đến xem. Hắn lén làm phép ở phía sau nhà Thế Phủ, rồi bước vào cửa, thấy một con cáo hoang cái trụi lông, bèn giết đi. Từ đó chuyện dứt hẳn. (Trích Quảng dã ký (?))

 Người dân Đại Châu

 Thời Đường, ở Đại Châu có một người dân có cô con gái. Anh cô đi đồn trú biên ải xa không ở nhà, chỉ có mẹ và con gái ở với nhau. Bỗng thấy một vị Bồ Tát (bậc đã giác ngộ trong đạo Phật, nguyện ở lại cứu giúp chúng sinh) cưỡi mây đến, bảo bà mẹ: "Nhà ngươi rất tốt, ta muốn đến ở, hãy mau sửa sang, ta sắp đến." Người trong làng đua nhau đến dọn dẹp, vừa xong thì Bồ Tát cưỡi mây năm sắc hạ xuống phòng ấy. Dân làng đến cúng dường (dâng lễ vật, đồ ăn để cúng Phật, Bồ Tát) rất đông.

 Bồ Tát lại dặn mọi người không được nói ra, sợ những người có lòng tin khắp bốn phương kéo đến không dứt. Dân làng vì thế răn nhau không kể chuyện này. Bồ Tát tư thông với cô con gái, cô có mang. Qua một năm, người anh trở về. Bồ Tát nói không muốn gặp đàn ông, bảo bà mẹ đuổi đi. Người con trai không vào nhà được, bèn dốc hết của cải đi tìm đạo sĩ. Lâu sau, có một đạo sĩ làm phép giúp; nhìn trộm thì thấy Bồ Tát kia là một con cáo già. Người con trai bèn cầm dao xông vào chém chết nó. (Trích Quảng dị chí)

 Người dân huyện Kỳ

 Thời Đường, ở huyện Kỳ có một người dân làng đánh xe chở cỏ và thóc nộp thuế ruộng lên phủ Thái Nguyên. Trên đường về, trời đã tối, có một người đàn bà mặc áo trắng đứng bên đường nói với anh ta: "Hôm nay thiếp từ trong thành ra, mệt lắm, xin được ngồi nhờ xe có được không?" Người dân làng đồng ý, người đàn bà liền lên xe.

 Đi chưa được ba bốn dặm, anh ta dừng lại bôi mỡ vào trục xe, chợt thấy một cái đuôi cáo thò ra từ khe xe, thõng xuống dưới càng. Người dân làng liền lấy liềm chặt đứt. Người đàn bà hóa thành con cáo trắng cụt đuôi, kêu gào chạy mất. (Trích Tuyên thất chí)

 Trương Lệ

 Thời Đường, Trương Lệ làm huyện lệnh huyện Thủy Phong, mắc bệnh bị yêu quái ám, thỉnh thoảng lại phát, người nhà không sao giữ nổi. Ông thường duỗi cánh tay phải lên, đọc chú rằng: "Nàng cáo, con khỏe (?)." Con trai ông lén cầm một cái chày sắt, khi Lệ lên cơn liền từ phía sau đánh mạnh vào, thì rơi ra một con cáo cái già. Người nhà đem nó đốt ở ngã tư đường, từ đó ông khỏi bệnh.

 Thái Bình quảng ký, quyển 450 (hết).

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh sai biên soạn, chép lại sách xưa).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video