Thái Bình quảng ký, quyển 452. Đời Tống, Lý Phưởng cùng nhiều người biên soạn. Loài cáo, phần sáu.
Nhậm thị; Lý Trường.
Nhậm thị
Nhậm thị là một nữ yêu. Có một vị sứ quân (cách gọi tôn kính các quan đứng đầu một châu) họ Vi tên Ngâm, đứng hàng thứ chín trong anh em họ, là cháu ngoại của Tín An vương Lý Y. Thuở trẻ ông sống phóng túng, ham uống rượu. Chồng của em gái họ ông (con nhà chú) gọi là Trịnh Lục, không ai nhớ tên thật. Người này sớm học võ nghệ, cũng ham rượu ham sắc, nghèo, không có nhà cửa, phải nương nhờ họ nhà vợ. Ông ta hợp ý với Ngâm, hai người cùng đi chơi, cùng ở, không lúc nào rời nhau.
Tháng sáu mùa hạ năm Thiên Bảo thứ chín đời Đường (Thiên Bảo là niên hiệu của Đường Huyền Tông; năm ấy là năm 750), Ngâm cùng Trịnh đi trên đường phố Trường An, định đến uống rượu ở phường Tân Xương (phường là khu dân cư có tường bao và cổng riêng trong thành). Đến phía nam phường Tuyên Bình, Trịnh xin từ biệt, nói có việc, xin tạm rời đi, lát nữa sẽ đến chỗ uống rượu. Ngâm cưỡi ngựa trắng đi về phía đông, Trịnh cưỡi lừa đi về phía nam. Vào đến cổng bắc phường Thăng Bình, Trịnh tình cờ gặp ba người đàn bà đi trên đường, trong đó có một người áo trắng nhan sắc rất xinh đẹp.
Trịnh thấy nàng vừa sững sờ vừa thích, thúc lừa lúc vượt lên trước, lúc lùi lại sau, muốn buông lời ghẹo mà chưa dám. Người áo trắng thỉnh thoảng liếc nhìn, ra ý như ưng thuận. Trịnh đùa: "Đẹp đến thế mà phải đi bộ, sao vậy?" Người áo trắng cười: "Có người có con vật cưỡi mà chẳng biết cho mượn, không đi bộ thì biết làm sao?" Trịnh nói: "Con vật cưỡi tồi này không đáng thay cho bước chân người đẹp. Nay xin dâng ngay cho nàng, tôi được đi bộ theo hầu là đủ rồi." Hai người nhìn nhau cười lớn. Mấy người đi cùng cũng thay nhau trêu ghẹo, dần dần đã thân mật.
Trịnh theo nàng đi về phía đông, đến vườn Lạc Du thì trời đã tối. Thấy một ngôi nhà tường đất, có cổng lớn cho xe ra vào, nhà cửa rất chỉnh tề. Người áo trắng sắp vào, ngoảnh lại nói: "Xin chàng đợi một lát." Rồi nàng vào trong. Một nữ tì đi theo ở lại chỗ giữa cổng và bức bình phong, hỏi họ tên và thứ bậc anh em của Trịnh. Trịnh nói xong cũng hỏi lại. Nữ tì đáp: "Cô nhà tôi họ Nhậm, đứng hàng thứ hai mươi." Một lát sau mời Trịnh vào. Trịnh buộc lừa ở cổng, đặt mũ lên yên. Lúc ấy mới thấy một người đàn bà hơn ba mươi tuổi ra đón, đó là chị của Nhậm thị.
Người nhà bày đèn nến, dọn cơm, nâng chén mời mấy tuần rượu. Nhậm thị thay trang phục bước ra, cùng uống say, vui hết mức. Đêm khuya thì đi ngủ. Dáng vẻ yêu kiều, nhan sắc tươi tắn, tiếng hát tiếng cười, điệu bộ cử chỉ của nàng đều diễm lệ, gần như không phải thứ người trần có được. Gần sáng, Nhậm thị nói: "Chàng nên đi thôi. Anh em thiếp có tên trong sổ Giáo phường (cơ quan quản lý ca kỹ, nhạc công của triều đình), chức vụ thuộc Nam nha (các nha môn triều đình ở phía nam hoàng thành). Sáng sớm họ dậy đi làm, chàng không thể ở lâu." Hai người hẹn ngày gặp lại rồi chia tay.
Trịnh đi đến cổng phường thì cổng còn khóa chưa mở. Bên cổng có quán bánh của một người Hồ (người gốc các nước phía tây và phía bắc Trung Hoa), đang thắp đèn, nhóm lò. Trịnh nghỉ dưới mái quán, ngồi chờ trống báo mở cổng, nhân đó trò chuyện với chủ quán. Trịnh chỉ về phía chỗ mình vừa ngủ, hỏi: "Từ đây rẽ sang đông có một cái cổng, đó là nhà ai?" Chủ quán đáp: "Chỗ ấy toàn tường đổ, đất bỏ hoang, không có nhà cửa gì cả." Trịnh nói: "Tôi vừa đi qua đó, sao lại bảo không có?" Rồi cố cãi với ông ta. Chủ quán chợt hiểu ra, nói: "À, tôi biết rồi! Trong đó có một con cáo, hay dụ đàn ông đến ngủ cùng, tôi đã thấy ba lần rồi. Nay anh cũng gặp phải sao?" Trịnh đỏ mặt giấu đi, nói: "Không có."
Trời sáng rõ, Trịnh quay lại xem chỗ ấy, thấy tường đất và cổng lớn vẫn như cũ, nhưng nhìn vào trong thì chỉ toàn cỏ dại và vườn hoang. Về đến nơi gặp Ngâm, Ngâm trách anh lỡ hẹn. Trịnh không để lộ chuyện, lấy việc khác để trả lời. Nhưng anh nhớ mãi vẻ đẹp kiều diễm của nàng, mong được gặp lại một lần, lòng luôn canh cánh không quên.
Hơn mười ngày sau, Trịnh dạo vào chợ Tây, đi vào hàng bán quần áo, thoáng thấy nàng, có nữ tì hôm trước đi theo. Trịnh vội gọi, Nhậm thị nghiêng người len lỏi giữa đám đông để tránh. Trịnh gọi liên hồi, đuổi theo đến gần, nàng mới quay lưng đứng lại, lấy quạt che phía sau, nói: "Chàng đã biết rồi, sao còn đến gần?" Trịnh nói: "Dù biết thì có gì đáng lo?" Nàng đáp: "Chuyện đáng hổ thẹn, thiếp khó mà nhìn mặt chàng." Trịnh nói: "Tôi nhớ thương tha thiết như thế, nàng nỡ bỏ tôi sao?" Nàng đáp: "Đâu dám bỏ, chỉ sợ chàng ghét bỏ thiếp thôi." Trịnh thề thốt, lời lẽ càng thêm thiết tha. Nhậm thị mới quay mắt lại, bỏ quạt xuống, vẫn rực rỡ diễm lệ như xưa.
Nàng nói với Trịnh: "Ở chốn nhân gian, loại như thiếp không phải chỉ có một, chỉ là chàng không nhận ra thôi, đừng lấy làm lạ." Trịnh xin cùng nàng nối lại cuộc vui. Nàng đáp: "Loài như thiếp bị người đời ghét bỏ, sợ hãi không vì gì khác, chỉ vì hay hại người. Thiếp thì không như thế. Nếu chàng không ghét bỏ, thiếp xin suốt đời hầu hạ chàng làm vợ." Trịnh nhận lời, rồi bàn chuyện chỗ ở. Nhậm thị nói: "Từ đây đi về phía đông, chỗ có cây lớn mọc vươn lên giữa mái nhà, ngõ cổng vắng vẻ yên tĩnh, có thể thuê mà ở. Hôm trước, người từ phía nam phường Tuyên Bình cưỡi ngựa trắng đi về phía đông chẳng phải là anh em bên vợ chàng sao? Nhà ấy có nhiều đồ đạc, có thể mượn dùng."
Lúc ấy các chú bác của Ngâm đều đi làm việc quan ở bốn phương, đồ đạc của cả ba nhà đều cất giữ ở chỗ Ngâm. Trịnh theo lời nàng tìm thuê nhà, rồi đến chỗ Ngâm mượn đồ. Ngâm hỏi mượn để làm gì. Trịnh đáp: "Mới được một người đẹp, đã thuê được nhà, nên mượn đồ để dùng." Ngâm cười: "Xem cái tướng mạo của anh thì ắt chỉ lấy được người xấu xí kỳ quặc, đẹp tuyệt sao nổi!" Ngâm cho mượn hết màn trướng, giường chiếu, rồi sai một đứa đầy tớ lanh lợi đi theo để dò xem.
Chốc lát đứa đầy tớ chạy về báo, thở hổn hển, mồ hôi đầm đìa. Ngâm ra đón hỏi: "Có người ấy thật không?" Nó đáp: "Có." Lại hỏi: "Người ấy thế nào?" Nó đáp: "Lạ lùng lắm, thiên hạ chưa từng thấy ai như thế." Họ hàng nội ngoại của Ngâm rất đông, ông lại xưa nay quen chơi bời, biết nhiều người đẹp, bèn hỏi: "So với cô kia thì ai đẹp hơn?" Đứa đầy tớ đáp: "Không cùng hạng." Ngâm đem so lần lượt với bốn năm người đẹp nhất mà ông biết, nó đều nói: "Không cùng hạng." Lúc ấy Ngô vương có cô con gái thứ sáu, là em gái bên vợ của Ngâm, đẹp mặn mà như tiên, họ hàng nội ngoại xưa nay đều xếp nàng đứng đầu. Ngâm hỏi: "So với cô thứ sáu nhà Ngô vương thì ai đẹp hơn?" Nó lại đáp: "Không cùng hạng." Ngâm vỗ tay kinh hãi: "Thiên hạ lại có người như thế sao!" Ông vội sai múc nước rửa cổ, chít khăn đầu, bôi môi cho bóng rồi đi.
Đến nơi thì Trịnh vừa ra ngoài. Ngâm vào cửa, thấy một tiểu đồng đang ôm chổi quét, một nữ tì đứng ở cửa, ngoài ra không thấy ai. Ngâm hỏi tiểu đồng, tiểu đồng cười nói: "Không có ai cả." Ngâm nhìn quanh trong nhà, thấy vạt váy đỏ thò ra dưới cửa, đến gần xem thì thấy Nhậm thị thu mình nấp sau cánh cửa. Ngâm lôi nàng ra chỗ sáng mà ngắm, thấy còn đẹp hơn lời đồn. Ngâm mê say như điên, ôm lấy nàng định cưỡng bức, nàng không chịu. Ngâm dùng sức khống chế, lúc bị ép gấp, nàng nói: "Chịu rồi, xin nới ra một chút." Ngâm buông ra thì nàng lại chống cự như cũ. Cứ như thế đến bốn lần. Ngâm dốc hết sức giữ chặt. Nhậm thị kiệt sức, mồ hôi như mưa, tự biết không thoát được, bèn buông xuôi không chống cự nữa, nhưng sắc mặt trở nên thảm đạm.
Ngâm hỏi: "Sao sắc mặt nàng không vui?" Nhậm thị thở dài: "Trịnh Lục thật đáng thương." Ngâm hỏi: "Nói thế là sao?" Nàng đáp: "Trịnh sinh có tấm thân cao sáu thước mà không che chở nổi một người đàn bà, há đáng mặt đàn ông sao! Vả lại ông từ trẻ đã hào phóng xa hoa, có được rất nhiều người đẹp, gặp hạng như thiếp đã nhiều rồi. Còn Trịnh sinh nghèo hèn, người vừa ý duy nhất chỉ có thiếp mà thôi. Ông nỡ lấy tấm lòng đã thừa thãi mà cướp đi cái chút ít của người thiếu thốn sao? Thiếp thương anh ấy nghèo đói, không tự đứng vững được, mặc áo của ông, ăn cơm của ông, nên mới bị ông ràng buộc. Nếu tự lo được miếng cơm dù chỉ là cám gạo khô, thì đâu đến nỗi này."
Ngâm vốn là người hào kiệt, có nghĩa khí cương liệt, nghe nàng nói vậy liền buông ra, sửa lại vạt áo, xin lỗi: "Tôi không dám nữa." Lát sau Trịnh về, cùng Ngâm nhìn nhau cười vui. Từ đó củi, gạo, thịt thà của Nhậm thị đều do Ngâm cấp cho. Nhậm thị thỉnh thoảng đi lại ra vào, khi xe ngựa, khi ngồi kiệu, khi đi bộ, không ở yên một chỗ. Ngâm ngày ngày cùng nàng đi chơi, rất vui vẻ, thường đùa giỡn thân mật đủ điều, chỉ chưa đến mức ăn nằm với nhau mà thôi. Vì thế Ngâm vừa yêu vừa quý nàng, không tiếc gì cả, mỗi bữa ăn, mỗi lần uống đều không quên nàng.
Nhậm thị biết ông yêu mình, nhân đó nói lời cảm tạ: "Được ông yêu quý quá mức, thiếp thật thẹn. Chỉ vì thân phận thấp hèn không đủ đền đáp ơn dày, lại không thể phụ Trịnh sinh, nên không thể chiều ý ông. Thiếp là người đất Tần, sinh trưởng ở thành Tần, nhà vốn làm nghề con hát. Họ hàng nội ngoại phần nhiều làm thiếp được người ta sủng ái, vì thế các ngõ ăn chơi ở Trường An đều có quan hệ với họ. Nếu có người đẹp nào ông ưa mà chưa có được, thiếp có thể đưa về cho ông. Xin lấy việc ấy để báo ơn." Ngâm nói: "Thế thì may quá."
Trong chợ có một người đàn bà bán áo tên là Trương Thập Ngũ Nương, da thịt trắng mịn, Ngâm vẫn thầm thích. Ông bèn hỏi Nhậm thị có quen người ấy không. Nàng đáp: "Đó là chị em họ của thiếp, đưa về dễ thôi." Hơn mười ngày sau quả nhiên nàng đưa được người ấy về. Được vài tháng thì Ngâm chán.
Nhậm thị nói: "Người ngoài chợ dễ đưa về, chưa đủ để thiếp tỏ tài. Nếu có người đẹp tuyệt sắc ở chốn thâm khuê khó mưu tính, ông cứ thử nói ra, thiếp nguyện dốc hết trí lực." Ngâm nói: "Hôm qua là tiết Hàn thực (tết ăn đồ nguội, kiêng nhóm lửa, ngay trước tiết Thanh minh), ta cùng mấy người bạn dạo chùa Thiên Phúc, thấy tướng quân Điêu Miễn bày nhạc trong điện. Có một cô thổi sênh (nhạc cụ thổi gồm nhiều ống trúc) rất giỏi, tuổi chừng mười sáu, tóc búi đôi rủ xuống ngang tai, dáng vẻ kiều diễm tuyệt trần. Nàng có biết cô ấy không?" Nhậm thị đáp: "Đó là Sủng Nô. Mẹ cô ấy là chị họ bên ngoại của thiếp, có thể tìm cách được."
Ngâm vái lạy nàng ngay dưới chiếu, Nhậm thị nhận lời. Rồi nàng ra vào nhà họ Điêu hơn một tháng. Ngâm giục hỏi nàng tính kế gì, Nhậm thị xin hai tấm lụa để làm quà đút lót, Ngâm cấp cho đủ. Hai ngày sau, Nhậm thị và Ngâm đang ăn cơm thì Miễn sai một gia nhân già dắt con ngựa ô lông xanh đến đón Nhậm thị. Nghe gọi, Nhậm thị cười nói với Ngâm: "Xong việc rồi."
Nguyên trước đó Nhậm thị đã làm cho Sủng Nô mắc bệnh, châm cứu, thuốc thang đều không đỡ. Mẹ cô và Miễn rất lo, định mời thầy cúng. Nhậm thị ngầm đút lót thầy cúng, chỉ chỗ mình ở, bảo ông ta nói rằng dời đến đó thì lành. Đến khi xem bệnh, thầy cúng nói: "Ở nhà thì bất lợi, nên ra ở tại chỗ kia, phía đông nam, để đón lấy sinh khí (khí tốt lành giúp sự sống hồi phục)." Miễn và mẹ cô xem xét chỗ ấy thì đúng là nơi có nhà Nhậm thị. Miễn bèn xin cho Sủng Nô đến ở. Nhậm thị vờ từ chối vì nhà chật hẹp, Miễn xin mãi mới chịu nhận. Thế là họ chở quần áo, đồ dùng, đồ chơi, cùng người mẹ đưa cô đến nhà Nhậm thị. Đến nơi thì bệnh khỏi. Chưa được mấy ngày, Nhậm thị ngầm dẫn Ngâm đến cho tư thông với cô. Được một tháng thì cô có mang. Người mẹ sợ, vội đưa cô về với Miễn, từ đó dứt hẳn.
Một hôm khác, Nhậm thị nói với Trịnh: "Chàng có kiếm được năm sáu nghìn tiền không? Thiếp sẽ tính cách kiếm lời cho." Trịnh nói: "Được." Bèn đi vay người, được sáu nghìn tiền. Nhậm thị nói: "Ngoài chợ có người bán ngựa, con ngựa có tì vết ở đùi, chàng có thể mua về giữ lấy." Trịnh ra chợ, quả nhiên thấy một người dắt ngựa đi bán, con ngựa có vết xanh ở đùi trái. Trịnh mua về. Anh em bên vợ đều cười chê: "Đồ bỏ đi, mua về làm gì?" Chẳng bao lâu, Nhậm thị nói: "Ngựa bán được rồi, sẽ được ba vạn tiền."
Trịnh bèn đem bán. Có người trả hai vạn, Trịnh không bán. Cả chợ đều nói: "Người kia khổ sở gì mà mua đắt thế, người này tiếc gì mà không chịu bán?" Trịnh cưỡi ngựa về, người mua theo đến tận cửa, nâng giá dần lên đến hai vạn năm nghìn. Trịnh vẫn không bán, nói: "Không đủ ba vạn thì không bán." Anh em bên vợ xúm lại mắng anh. Trịnh bất đắc dĩ phải bán, giá lên tới ba vạn (?).
Sau đó Trịnh ngầm dò hỏi người mua xem duyên cớ thế nào, thì ra ở huyện Chiêu Ứng có một con ngựa ngự (ngựa dành cho vua) bị tì vết ở đùi, đã chết ba năm, viên lại coi chuồng không kịp xoá tên trong sổ. Quan đòi bồi thường, tính ra sáu vạn tiền. Nếu mua được một con với nửa số tiền ấy thì vẫn còn lợi nhiều. Lại thêm, có ngựa bù cho đủ số thì tiền cỏ, thóc nuôi ngựa ba năm đều vào tay viên lại, mà số tiền phải bồi lại ít. Vì thế người ấy mới mua.
Nhậm thị lại vì quần áo đã cũ rách, xin áo của Ngâm. Ngâm định mua nguyên tấm lụa cho nàng, Nhậm thị không muốn, nói: "Thiếp chỉ xin áo may sẵn." Ngâm gọi một người buôn tên Trương Đại đi mua, cho anh ta gặp Nhậm thị để hỏi nàng muốn thứ gì. Trương Đại thấy nàng thì kinh hãi, nói với Ngâm: "Đây ắt là người trời, hoặc là thân thích nhà quyền quý bị lang quân lén đem đi. Vả lại đây không phải là người nên có ở nhân gian. Xin mau đưa trả về, kẻo chuốc họa." Nhan sắc của nàng làm người ta rung động đến như thế. Rốt cuộc chỉ mua áo may sẵn chứ nàng không tự khâu vá, chẳng ai hiểu vì sao.
Hơn một năm sau, Trịnh qua kỳ tuyển quan võ, được bổ làm Quả nghị úy (một chức quan võ chỉ huy binh lính trong phủ binh) ở phủ Hòe Lý, đóng tại huyện Kim Thành. Lúc ấy Trịnh đã có vợ, tuy ban ngày ra ngoài chơi bời nhưng đêm phải về ngủ ở nhà, thường ấm ức vì không được ở trọn đêm với Nhậm thị. Sắp đi nhậm chức, anh mời Nhậm thị cùng đi. Nhậm thị không muốn đi, nói: "Đi cùng nhau một tháng, mười ngày cũng chẳng đủ vui. Xin chàng tính cấp lương thực, thiếp ở yên đây chờ chàng về." Trịnh khẩn khoản nài, Nhậm thị càng không chịu.
Trịnh bèn nhờ Ngâm giúp. Ngâm cùng khuyên nhủ, lại gặng hỏi nguyên do. Nhậm thị lặng hồi lâu mới nói: "Có thầy cúng bảo năm nay thiếp đi về phía tây thì bất lợi, nên không muốn đi." Trịnh vẫn rất mê muội, không nghĩ đến điều gì khác, cùng Ngâm cười lớn: "Sáng suốt như nàng mà lại bị lời nhảm nhí mê hoặc, sao vậy?" Rồi cố nài nàng đi. Nhậm thị nói: "Nếu lời thầy cúng ứng nghiệm, thiếp uổng mạng vì chàng, có ích gì đâu?" Hai người nói: "Lẽ nào lại có chuyện như thế?" Rồi lại khẩn khoản như trước. Nhậm thị bất đắc dĩ phải đi.
Ngâm cho nàng mượn ngựa, làm lễ tiễn đưa ở Lâm Cao, vẫy tay từ biệt. Đi hai đêm thì đến Mã Ngôi. Nhậm thị cưỡi ngựa đi trước, Trịnh cưỡi lừa theo sau, nữ tì cưỡi con khác đi sau nữa. Lúc ấy người giữ chuồng ở cửa Tây đã dạy chó săn ở Lạc Xuyên được mười ngày, vừa hay gặp trên đường. Một con chó xám từ bụi cỏ vọt ra. Trịnh thấy Nhậm thị bỗng rơi xuống đất, hiện lại nguyên hình, chạy về phía nam, con chó xám đuổi theo. Trịnh chạy theo kêu la nhưng không ngăn được. Chạy hơn một dặm thì bị chó bắt.
Trịnh ngậm nước mắt, lấy tiền trong túi chuộc xác về chôn, đẽo gỗ làm dấu mộ. Ngoảnh lại thấy con ngựa đang gặm cỏ bên đường, quần áo đều rơi lại trên yên, giày tất còn treo ở bàn đạp, như cái xác ve lột. Chỉ có đồ trang sức trên đầu rơi xuống đất, ngoài ra không thấy gì nữa. Nữ tì cũng biến mất.
Hơn mười ngày sau, Trịnh về đến kinh thành. Ngâm gặp anh, mừng rỡ ra đón, hỏi: "Nàng Nhậm vẫn bình yên chứ?" Trịnh rưng rưng nước mắt đáp: "Mất rồi." Ngâm nghe cũng đau xót, hai người ôm nhau trong nhà khóc hết nỗi thương. Rồi Ngâm thong thả hỏi nàng mắc bệnh gì. Trịnh đáp: "Bị chó giết." Ngâm nói: "Chó dù dữ, sao giết nổi người?" Trịnh đáp: "Nàng không phải người." Ngâm kinh hãi: "Không phải người thì là gì?" Trịnh bấy giờ mới kể lại đầu đuôi. Ngâm kinh ngạc, than thở không thôi. Hôm sau Ngâm sai thắng xe, cùng Trịnh đến Mã Ngôi, đào mộ lên xem, khóc lớn rồi trở về. Nhớ lại những chuyện trước, chỉ có việc nàng không tự may áo là khác người thường.
Về sau Trịnh làm Tổng giám sứ (chức quan coi quản các trại nuôi ngựa của nhà nước), nhà rất giàu, có hơn mười con ngựa, sáu mươi lăm tuổi thì mất. Trong niên hiệu Đại Lịch (niên hiệu của Đường Đại Tông, khoảng năm 766–779), Thẩm Ký Tế ở Chung Lăng, từng qua lại với Ngâm, nhiều lần nghe ông kể chuyện này nên biết rất tường tận. Sau Ngâm làm Điện trung thị ngự sử (quan giám sát, giữ phép tắc trong triều) kiêm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Lũng Châu, rồi mất ở đó, không trở về.
Than ôi! Tình của một loài vật khác giống, vậy mà bị cưỡng ép vẫn không mất tiết, theo người cho đến chết, dẫu đàn bà ngày nay cũng có kẻ không bằng. Tiếc thay Trịnh sinh không phải người tinh tường, chỉ ham sắc đẹp của nàng mà không tìm hiểu tính tình. Giá như là bậc hiểu biết sâu xa, ắt sẽ thấu được lẽ biến hóa, xét rõ chỗ giao nhau giữa thần linh và con người, viết thành văn chương đẹp đẽ, truyền lại cái tình sâu kín, tinh tế, chứ không chỉ dừng ở chỗ thưởng ngoạn dáng vẻ phong tư mà thôi. Tiếc thay!
Năm Kiến Trung thứ hai (năm 781, đời Đường Đức Tông), Ký Tế từ chức Tả thập di (quan can gián, chuyên nhặt ra những điều sơ sót của nhà vua), cùng Kim Ngô tướng quân (tướng quân chỉ huy quân cấm vệ canh giữ kinh thành) Bùi Ký, Kinh Triệu thiếu doãn (phó quan đứng đầu vùng kinh đô) Tôn Thành, Hộ bộ lang trung (quan cấp trung trong bộ Hộ, bộ coi về hộ khẩu, thuế khóa) Thôi Nhu, Hữu thập di Lục Thuần, đều bị đổi đi ở vùng đông nam. Từ đất Tần đến đất Ngô, đường thủy đường bộ đều đi cùng nhau. Lúc ấy cựu Thập di Chu Phóng nhân đi du ngoạn cũng theo cùng. Họ xuôi sông Dĩnh, vượt sông Hoài, ghép thuyền trôi theo dòng, ngày thì bày tiệc, đêm thì trò chuyện, mỗi người kể ra những chuyện lạ mình biết. Các vị quân tử nghe chuyện Nhậm thị đều than thở, kinh ngạc sâu sắc, bèn mời Ký Tế chép thành truyện để ghi lại chuyện lạ. Thẩm Ký Tế soạn.
Lý Trường
Trong niên hiệu Thiên Bảo đời Đường, Lý Trường làm Tư sĩ (quan coi việc xây dựng, công trình trong một châu) ở châu Giáng, kiêm quyền việc của Tư hộ (quan coi hộ tịch, ruộng đất trong châu). Tương truyền, gian sảnh làm việc chức này xưa nay vẫn có điềm dữ: hễ có một "Khổng tử nhỏ" (?) hiện ra thì viên Tư hộ ắt chết. Thiên hạ đều truyền câu "Khổng tử của Tư hộ" (?). Từ khi kiêm chức, Trường liền ở luôn trong gian sảnh ấy. Được hơn mười ngày, đứa con trai hơn mười tuổi của ông đi nhà xí, có một người đàn bà mặc váy trắng nắm đầu nó định lôi lên tường, người nhà cứu kịp nên thoát, rồi bỗng không thấy người đàn bà ấy đâu nữa. Trường giận dữ chửi vào khoảng không, liền có mảnh ngói ném trúng tay ông.
Em họ bên ngoại của Trường họ Thôi làm việc trong quân ở châu ấy, hôm đó đến chỗ Trường, nói: "Đây chỉ là cáo hoang thôi. Đất Khúc Ốc có nhiều chim ưng, chó săn, nên đem thật nhiều về." Chốc lát lại có phân ném vào chén rượu của Thôi. Mấy ngày sau, chó săn được đưa đến, Trường đi săn lớn, bắt được mấy con cáo ranh, treo lên mái hiên. Nửa đêm nghe trên mái hiên có tiếng gọi: "Lý Tư sĩ! Chuyện quấy phá này là do bà cáo gây ra, sao lại giết oan mẹ con tôi? Tôi muốn cùng Tư sĩ uống một bữa, ngày mai hãy bày chén chờ tôi." Trường nói: "Ta đã có sẵn rượu, sáng mai cứ đến."
Đến sáng, rượu bày xong thì cáo đến, không thấy hình bóng, chỉ nghe rõ tiếng nói. Trường bèn cùng nó chuốc chén; đến lượt cáo thì chén rượu cạn sạch ngay tức khắc. Cáo uống liền khoảng ba đấu (đấu là đơn vị đo dung tích, bằng mười thăng), Trường chỉ uống được hai thăng (thăng là đơn vị đo dung tích nhỏ hơn đấu). Bỗng cáo nói: "Hôm nay say rồi, sợ thất lễ, Tư sĩ thôi uống đi. Bà cáo không đáng lo, ngày mai tôi sẽ đưa phép trừ tà đến." Hôm sau, Trường sắp vào nha môn thì chợt nghe trên mái hiên nói: "Nhận lấy phép đây." Liền có một nắm giấy rơi xuống. Trường mở ra xem, trong có một tờ thiếp, dặn trải chiếu dệt bằng cỏ bấc đèn, phía sau chiếu thì viết bùa, cách thức làm bùa ghi rất đầy đủ. Trường làm theo, từ đó yêu quái dứt hẳn. (Trích từ sách Quảng dị ký.)
Thái Bình quảng ký, quyển 452.
<Bộ Tử, loại Tiểu thuyết gia, nhánh ghi chuyện lạ, sách Thái Bình quảng ký>
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh theo lệnh vua biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video