Thiên 454 — Quyển 454

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống, sưu tập truyện kể và chuyện lạ từ xưa), quyển thứ bốn trăm năm mươi bốn. Đời Tống, nhóm Lý Phưởng biên soạn. Loại "Cáo", phần tám.

 Trương Giản Thê; Tiết Phòng; Kế Chân;

 Lưu Nguyên Đỉnh; Trương Lập Bản; Diêu Khôn;

 Doãn Viện; Con trai họ Vi.

 TRƯƠNG GIẢN THÊ

 Trương Giản Thê người Nam Dương, cuối niên hiệu Trinh Nguyên đời Đường (niên hiệu là tên gọi các năm của một đời vua; Trinh Nguyên là niên hiệu của Đường Đức Tông, khoảng năm 785–805), sống vùng Từ Châu, Tứ Châu, lấy việc thả chim ưng đi săn làm nghề. Hôm ấy trời vừa tạnh, con ưng vồ mồi không trúng, vút bay lên mây. Giản Thê nhìn theo dấu nó, cùng đám người theo hầu chia nhau đi tìm. Chẳng mấy chốc đã đến đêm, khoảng canh một (đêm chia làm năm canh; canh một vào khoảng từ 7 đến 9 giờ tối), bất giác đi tới giữa một bãi gò hoang cũ. Bỗng thấy có ánh lửa đèn, lại gần thì ra ánh sáng phát ra từ trong một cái hang ở nấm mồ. Ông đến nhòm thì thấy một con cáo tựa ghế đang đọc một quyển sách nhỏ, bên cạnh có một bầy chuột (?) dâng nước nóng, trà, đưa hạt dẻ, hoa quả, con nào cũng chắp tay như người.

 Giản Thê giận quát lên, con cáo hoảng sợ bỏ chạy, nhặt quyển sách chui vào hang sâu tối mà trốn. Giản Thê dùng cây sào nuôi ưng khều được một quyển sách nhỏ rồi trở về. Đến canh tư (khoảng 1 đến 3 giờ sáng), ngoài nhà nghe tiếng người gọi đòi quyển sách; ra tìm thì chẳng thấy ai. Đến sáng thì mọi dấu vết đều mất cả. Từ đó đêm nào cũng đến đòi mãi không thôi. Giản Thê rất lấy làm lạ, bèn mang quyển sách vào thành định đem cho người ta xem.

 Đi còn cách thành chừng ba bốn dặm thì bỗng gặp một người bạn thân. Hai bên vái chào, bạn hỏi đi đâu. Giản Thê bèn lấy quyển sách ra kể chuyện con cáo. Người kia cũng kinh ngạc cười, cầm lấy quyển sách rồi lập tức quất ngựa phóng đi, ngoảnh lại bảo Giản Thê: "Cảm ơn đã trả lại sách cho ta." Giản Thê đuổi theo, vừa ngoặt qua chỗ rẽ thì người ấy biến thành cáo, con ngựa biến thành con hoẵng, không sao đuổi kịp. Ông quay xe vào thành tìm đến nhà người bạn, thì người bạn vốn vẫn ở nhà không hề ra ngoài, ông mới biết là con cáo đã đến cướp lại sách.

 Quyển sách ấy được đóng y hệt sách của người, giấy mực cũng giống, nhưng toàn là chữ của loài cáo, không đọc được. Giản Thê vẫn còn chép lại được ba bốn dòng ở đầu sách để đưa cho người ta xem, nay chép ở sau đây. [Thiếu chữ]

 TIẾT PHÒNG

 Cuối niên hiệu Trinh Nguyên, có Kiêu vệ tướng quân (chức tướng chỉ huy một đạo quân cấm vệ canh giữ kinh thành) Tiết Phòng ở trọ phía bắc đạo quán Long Hưng (đạo quán là nơi thờ tự, tu hành của đạo sĩ) trong phường Vĩnh Ninh. Nơi ấy có nhiều cáo thành yêu, đêm đến thì chạy ngang dọc khắp nơi, gặp người cũng chẳng kiêng sợ. Cả nhà Phòng kinh hãi, không biết làm sao. Có người bảo: "Cáo yêu sợ nhất là chó săn. Trong phủ của quan Thái úy (một trong những chức quan cao nhất triều đình) họ Lý ở nhà bên phía tây có rất nhiều chim ưng và chó săn, sao không mượn mấy con giỏi lạ, chờ đến chiều tối mà đối phó với chúng?"

 Phòng cho là rất phải, liền tìm đến con em nhà hàng xóm phía tây, kể đủ đầu đuôi. Nhà họ Lý nghe vậy vui vẻ, buộc dây ba con chó trao cho. Đêm ấy trăng sáng, Phòng thả chó ra rồi cùng người nhà lén nhìn. Thấy ba con chó đều bị thắng dây cương, ba con cáo cưỡi lên, phi chạy trong sân, đông tây nam bắc tha hồ muốn đi đâu thì đi. Đến sáng, ba con chó vì mệt lả nên nằm ngủ, không ăn. Trời vừa tối, lại bị cưỡi, chạy đá cầu giữa sân rộng; chó hơi chậm chạp một chút là bị roi vọt đủ điều (?). Phòng không biết làm thế nào, cuối cùng đành dọn nhà đi nơi khác. [Trích từ Tập dị ký]

 KẾ CHÂN

 Trong niên hiệu Nguyên Hòa đời Đường (niên hiệu của Đường Hiến Tông, khoảng năm 806–820), có Kế Chân, nhà ngụ cư ở vùng Thanh Châu, Tề Châu. Có lần ông đi về phía tây đến Trường An, tới Thiểm Châu. Chân vốn thân với một viên tòng sự (viên chức giúp việc trong phủ quan đầu châu) ở Thiểm Châu. Hôm ấy ông định từ biệt lên đường, viên tòng sự giữ lại uống rượu, đến chiều tối mới chia tay. Đi chưa được mười dặm thì ông ngật ngưỡng ngã ngựa, còn hai người đầy tớ đã đánh túi áo quần đi trước mất rồi.

 Khi Chân tỉnh rượu thì trời đã nhá nhem tối, ngựa cũng đã bỏ đi trước. Ông nhìn quanh thấy bên trái đường có lối nhỏ, có dấu nước đái ngựa, liền đi theo tìm (?), bất giác đi được mấy dặm. Bỗng thấy một cổng sơn đỏ rất cao, cây hòe cây liễu um tùm. Chân đã mất cả đầy tớ lẫn ngựa, trong lòng buồn bực, bèn gõ cổng. Cổng đã cài then, có một cậu bé ra xem. Chân hỏi: "Đây là nhà ai?" Đáp: "Là biệt thự của Lý viên ngoại lang (viên ngoại lang: chức quan phó, giúp việc trong các bộ của triều đình)." Chân xin vào yết kiến. Cậu bé vội vào báo chủ.

 Một lát sau, chủ sai người mời khách vào nghỉ ở nhà khách, rồi dẫn vào cổng. Bên trái có chỗ dành cho khách, rất sạch sẽ, thoáng đãng; bình phong bày ở đó đều vẽ sơn thủy kiểu cổ, cùng tranh của danh họa, bản đồ, sách kinh điển; nệm, giường đều sạch sẽ mà không xa hoa. Chân ngồi hồi lâu, cậu bé ra bảo: "Chủ nhân sắp ra." Chốc lát có một người đàn ông chừng năm mươi tuổi, mặc áo đỏ đeo ấn bạc (dấu hiệu của quan có phẩm trật), dáng mạo rất khôi vĩ, ra gặp. Hai bên vái nhường nhau rồi ngồi.

 Chân bèn kể rõ chuyện bạn cũ là viên tòng sự giữ lại uống rượu, dọc đường say mềm, không biết trời tối, đầy tớ ngựa đều mất cả: "Xin cho tôi ở nhờ đây một đêm có được không?" Ông Lý nói: "Chỉ e chỗ này thấp hẹp không đủ để quý khách yên nghỉ, chứ đâu có gì ngại?" Chân hổ thẹn cảm tạ. Ông Lý lại nói: "Tôi từng làm tòng sự ở đất Thục, vì bệnh mà thôi việc, nay về nghỉ ở đây." Rồi cùng bàn chuyện, lời lẽ rất nhanh nhạy, uyên bác, Chân rất mến phục.

 Ông Lý lại sai gia nhân đi tìm đầy tớ và ngựa của Chân, chốc lát đều về đủ, liền cho ở lại. Rồi bày cỗ cùng ăn, ăn xong uống mấy chén rượu rồi đi ngủ. Hôm sau, Chân dậy sớm xin đi. Ông Lý nói: "Mong được thêm một ngày hầu chuyện vui cười." Chân cảm tấm lòng ấy bèn ở lại, đến hôm sau mới từ biệt.

 Đến kinh đô, ở được hơn một tháng, có người gõ cửa, tự xưng là tiến sĩ (người đã thi đỗ hoặc đang dự khoa thi tiến sĩ để ra làm quan) Độc Cô Chiểu. Chân mời ngồi trò chuyện, thấy người ấy rất thông minh, giỏi biện luận. Người ấy nói: "Nhà tôi ở Thiểm Châu, hôm trước đi về tây có ghé Lý viên ngoại, ông ấy khen ngợi ông không ngớt, lại muốn cùng ông kết thông gia, nên sai tôi đến thăm, nói ý này, ông nghĩ thế nào?" Chân mừng rỡ nhận lời. Chiểu nói: "Nay tôi về Thiểm Châu, khi ông về phía đông thì nên ghé thăm viên ngoại lần nữa để đáp tạ tấm lòng ấy." Rồi từ biệt ra về.

 Hơn mười ngày sau, Chân trở về, đến biệt thự của viên ngoại. Ông Lý thấy Chân đến thì rất mừng. Chân liền kể lời Độc Cô Chiểu và cảm tạ. Ông Lý bèn giữ Chân ở lại mười ngày để làm lễ cưới. Người vợ nhan sắc rất đẹp, lại thông minh, dịu dàng, mềm mỏng. Chân ở lại hơn mười ngày rồi đưa vợ con về Thanh Châu, Tề Châu. Từ đó thư từ tin tức của ông Lý không hề dứt.

 Chân theo đạo Lão (đạo giáo tu luyện cầu trường sinh), sáng nào dậy cũng đọc Hoàng Đình nội cảnh kinh (một bộ kinh của Đạo giáo dạy cách tu luyện thân thể, dưỡng thần để sống lâu). Vợ họ Lý thường can rằng: "Chàng ham đạo thì sao bằng Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ Đế? Sức cầu tiên lại sao bằng Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ Đế? Hai vị ấy sang là thiên tử, giàu có cả bốn biển, vét hết của cải thiên hạ để học làm thần tiên, thế mà vẫn chết ở Sa Khâu, chôn ở Mậu Lăng (Tần Thủy Hoàng chết ở Sa Khâu khi đang đi tuần du; Mậu Lăng là lăng mộ Hán Vũ Đế). Huống chi chàng chỉ là một người áo vải (người thường dân không có chức tước), sao lại mê muội cầu tiên?" Chân quát nàng, rồi vẫn đọc hết quyển, cho rằng nàng là người hiểu đạo, cũng không ngờ là gì khác.

 Hơn một năm sau, Chân đưa cả nhà đi dự tuyển bổ quan (kỳ xét chọn của triều đình để bổ nhiệm làm quan). Đến ngoại ô Thiểm Châu, ông Lý giữ con gái ở lại, cho Chân đến kinh đô. Mùa thu năm sau, ông được trao chức tham quân (quan giúp việc, coi các việc trong phủ châu) ở Duyện Châu; vợ họ Lý theo đến nơi làm quan. Mấy năm sau ông mãn nhiệm, về đất Tề Lỗ. Lại hơn mười năm nữa, vợ họ Lý sinh được bảy con trai, hai con gái, tài năng, phẩm chất, dung mạo đều hơn người; mà nhan sắc vợ họ Lý vẫn đoan trang đẹp đẽ chẳng khác thuở trẻ. Chân càng thêm thương yêu.

 Chẳng bao lâu nàng mắc bệnh, rồi bệnh nặng. Chân chạy vạy tìm thầy thuốc, thầy cúng, không chỗ nào không đến, mà rốt cuộc không khỏi. Một hôm, nàng cho người khác lui ra, nắm tay Chân nghẹn ngào chảy nước mắt, tự nói rằng: "Thiếp tự biết cái chết đã đến, nhưng xin nén thẹn mà đem nỗi niềm sâu kín bày tỏ với chàng; mong chàng rộng lượng tha tội, để thiếp được nói hết lời." Nói xong nức nở không kìm được. Chân cũng vì nàng mà khóc, cố sức an ủi.

 Nàng mới nói: "Một lời này, thiếp tự biết sẽ bị chàng trách, nhưng nghĩ đến chín đứa con thơ vẫn còn đây, sợ làm chàng thêm vướng bận, nên mới dám mở miệng. Thiếp vốn không phải người cõi trần; mệnh trời định phải sánh đôi cùng chàng, nên được đem thân cáo hèn mọn mà làm vợ chàng hai mươi năm, chưa từng mắc một lỗi nhỏ nào, chỉ sợ có điều gì khác làm chàng lo buồn. Tấm lòng thành máu thịt của một người đàn bà, tự cho là đã dốc hết. Hôm nay thiếp đi mãi, không dám đem cái hơi tàn yêu quái mà nhờ cậy chàng. Chỉ mong chàng thương lũ con thơ dại, đầy trước mắt đều là người cõi đời, để nối dõi tông đường. Đến khi thiếp tắt hơi, xin chàng nghĩ đến các con nhỏ mà đừng coi bộ xương khô này là kẻ thù, cho được toàn vẹn thân thể chôn xuống đất, thế là ơn ban cho trăm kiếp vậy."

 Nói xong lại đau đớn khóc, nước mắt chảy ròng ròng. Chân kinh hoàng, xót thương cảm động, nghẹn ngào không nói nên lời; hai người nhìn nhau khóc hồi lâu. Nàng lấy chăn trùm kín đầu, quay lưng vào vách mà nằm. Khoảng một bữa cơm thì không còn tiếng động. Chân bèn giở chăn ra xem, thấy một con cáo chết trong chăn. Chân hết sức thương xót, vì nàng mà khâm liệm, mọi nghi thức đều theo lễ của người. Xong việc, Chân đi thẳng đến Thiểm Châu tìm nhà họ Lý, chỉ thấy toàn gò mộ hoang, gai góc, vắng lặng chẳng thấy gì. Ông buồn bã trở về nhà. Hơn một năm sau, bảy con trai hai con gái lần lượt chết hết; xem hài cốt thì đều là người. Thế mà Chân rốt cuộc vẫn không hề có lòng ghét bỏ. [Trích từ Tuyên thất chí]

 LƯU NGUYÊN ĐỈNH

 Tương truyền cáo hoang gọi là tử hồ (cáo tía), đêm đập đuôi thì lửa tóe ra. Khi sắp làm yêu quái, nó ắt đội đầu lâu người chết mà lạy sao Bắc Đẩu (chòm sao bảy ngôi ở phương bắc, được coi là chủ về sống chết); đầu lâu không rơi thì hóa thành người. Lưu Nguyên Đỉnh làm quan ở Thái Châu. Thái Châu vừa mới bị dẹp yên, ở bãi chứa lương thực có cáo phá phách dữ dội. Lưu sai lính lại bắt sống, ngày ngày thả ra ở sân đánh cầu rồi thả chó đuổi theo làm trò vui; qua một năm giết đến hàng trăm con.

 Sau bắt được một con cáo ghẻ, thả năm sáu con chó mà con nào cũng không dám đuổi, con cáo cũng không chạy. Lưu rất lấy làm lạ, sai tìm chó săn nhà các viên đại tướng; quan giám quân (quan do triều đình phái đến giám sát quân đội ở địa phương) cũng tự cưỡi con chó lớn đến, nhưng con nào cũng cụp tai đứng vây quanh canh giữ. Con cáo hồi lâu mới thong thả bước đi, leo thẳng lên sảnh, luồn qua bàn tiệc, ra phía sau sảnh (?), đến tường thành thì chốc lát biến mất. Từ đó Lưu không ra lệnh bắt cáo nữa.

 Trong các sách đạo thuật có phép riêng về thiên hồ (cáo trời), nói rằng thiên hồ chín đuôi, màu vàng ròng, làm việc ở cung mặt trời mặt trăng, có bùa phép, có ngày làm lễ tế, có thể thông suốt cả cõi âm lẫn cõi dương. [Trích từ Dậu Dương tạp trở]

 TRƯƠNG LẬP BẢN

 Đời Đường, khi thừa tướng Ngưu Tăng Nhụ làm việc ở Trung thư (cơ quan đầu não của triều đình, soạn thảo chiếu lệnh), viên quan coi bãi cỏ (nơi chứa cỏ khô nuôi ngựa của nhà nước) là Trương Lập Bản có một con gái bị yêu vật mê hoặc. Khi yêu quái đến, cô gái liền trang điểm đậm, mặc đồ lộng lẫy, ở trong phòng khuê như đang cười nói với người khác; khi nó đi thì cô gào thét khóc lóc không thôi. Lâu dần, nó thường tự xưng là Cao thị lang (thị lang: quan phó đứng đầu một bộ trong triều).

 Một hôm bỗng ngâm một bài thơ rằng: "Mũ cao, tay áo rộng, điểm trang kiểu cung nước Sở; một mình dạo bước sân vắng đón hơi mát đêm. Tự cầm trâm ngọc gõ vào khóm trúc bên thềm, hát trong trẻo một khúc, trăng sáng trắng như sương."

 Lập Bản bèn theo lời mà chép lại. Lập Bản làm bạn với nhà sư Pháp Chu; sư đến nhà, ông đưa bài thơ ra xem, nói: "Con gái tôi từ nhỏ chưa từng đọc sách, không biết vì sao lại làm được thơ." Sư Chu bèn đưa cho Lập Bản hai viên đan dược (thuốc viên luyện theo phép tiên), bảo cho con gái uống. Chưa đầy mười ngày thì bệnh tự khỏi. Cô gái kể rằng sau nhà có một khóm trúc, gần mộ thị lang Cao Khải, trong đó có hang cáo hoang. Từ khi cô bị mê hoặc mà uống thuốc, không nghe bệnh tái phát nữa. [Trích từ Hội Xương giải di lục]

 DIÊU KHÔN

 Trong niên hiệu Đại Hòa (niên hiệu của Đường Văn Tông, khoảng năm 827–835), có xử sĩ (người có học mà ở ẩn, không ra làm quan) Diêu Khôn, không cầu vinh hiển, thường lấy việc câu cá làm thú vui, sống ở phía nam núi Vạn An vùng Đông Lạc (Lạc Dương), lấy đàn và chén rượu tự vui. Bên cạnh nhà có người thợ săn thường lấy việc giăng lưới bắt cáo, thỏ làm nghề. Khôn tính nhân từ, thường bỏ tiền chuộc mà thả chúng đi; như thế cứu sống được mấy trăm con.

 Khôn trước có một trang trại đem cầm ở chùa Bồ Đề trên núi Tung; Khôn mang tiền đến chuộc. Nhà sư coi trang trại là Huệ Chiểu, vốn làm điều hung ác, thường đào giếng sâu mấy trượng ở chỗ vắng, bỏ vào mấy trăm cân hoàng tinh (một loại củ dùng làm thuốc, Đạo gia tin ăn vào thì nhẹ mình, sống lâu), muốn tìm người ăn thử để xem có biến hóa gì không. Hắn bèn chuốc rượu Khôn say mềm, ném xuống giếng, lấy cối đá chặn kín miệng giếng.

 Khôn tỉnh dậy, không có cách nào nhảy ra, đói thì chỉ ăn hoàng tinh mà thôi. Như thế mấy ngày đêm, bỗng có người ở miệng giếng gọi họ tên Khôn, bảo Khôn rằng: "Ta là cáo đây. Cảm ơn ông đã cứu sống không ít con cháu ta, nên đến chỉ cho ông. Loài cáo chúng ta có kẻ thông được lên trời: ban đầu ở hang trong mộ, nhân có lỗ hổng phía trên mà nhìn thấy sông Ngân và các vì sao, trong lòng ngưỡng mộ, tiếc thân mình không bay lên được, bèn chăm chú nhìn, dồn hết tinh thần, bỗng chốc bất giác bay ra, đạp không trung, cưỡi mây lên tận sông Ngân, gặp tiên quan mà lạy chào.

 Ông chỉ cần lắng lòng, dứt hết suy nghĩ, chăm chú nhìn vào chỗ trống, chuyên tâm tinh thành như thế, không quá ba mươi ngày sẽ tự bay ra; dù lỗ hổng nhỏ hẹp đến đâu (?) cũng không vướng." Khôn hỏi: "Ngươi căn cứ vào đâu?" Cáo đáp: "Ông không nghe Tây Thăng kinh (một bộ kinh của Đạo giáo) nói sao: thần có thể làm thân hình bay lên, cũng có thể dời núi. Ông hãy gắng sức." Nói xong bỏ đi.

 Khôn tin lời ấy, làm theo; khoảng một tháng thì bỗng nhảy vọt ra được qua lỗ của cối đá, liền gặp nhà sư. Sư vô cùng kinh hãi, xem cái giếng thì vẫn y như cũ. Sư lễ phép với Khôn, gặng hỏi đầu đuôi. Khôn bảo: "Chỉ cần ở trong ấy ăn hoàng tinh một tháng thì thân nhẹ như thần, tự bay ra được, lỗ nhỏ cũng không vướng." Sư tin là thật, sai đệ tử thả dây thòng mình xuống, hẹn đệ tử một tháng sau đến nhòm. Đệ tử làm đúng lời, hơn một tháng đến nhòm thì nhà sư đã chết trong giếng rồi.

 Khôn về nhà được hơn mười ngày, có một cô gái tự xưng là Yêu Đào đến gặp Khôn, nói mình là con nhà giàu, bị một gã trai trẻ dụ ra đi lạc, không thể trở về được nữa, xin được làm vợ Khôn. Khôn thấy nàng đẹp lộng lẫy, dung nhan quyến rũ, đến thơ văn các thể đều làm tinh tường. Khôn cũng thương yêu nàng.

 Sau Khôn đi dự kỳ thi do vua ra chiếu, đưa Yêu Đào vào kinh. Đến quán trạm Bàn Đậu, Yêu Đào không vui, lấy bút đề lên thẻ tre một bài thơ rằng: "Phấn son đã dùng lâu năm giữa cõi người, muốn bỏ phấn son lại càng thêm sầu mặt. Dù có vầng trăng Thanh Khâu (vùng đất trong truyền thuyết, quê của loài cáo chín đuôi) đêm nay, cũng chẳng còn cách nào soi lại mái tóc mây thuở trước." Nàng ngâm nga hồi lâu, Khôn cũng giật mình kinh ngạc.

 Bỗng có viên quan đứng đầu châu Tào sai người dắt con chó tốt định đem dâng Bùi Độ (vị thừa tướng nổi tiếng thời ấy), vào quán. Con chó thấy Yêu Đào thì trợn mắt, giật đứt xích, khom mình bước lên thềm. Yêu Đào cũng hóa thành cáo, nhảy lên lưng chó, móc mắt nó. Con chó hoảng sợ, nhảy vọt gào rú chạy ra khỏi quán, nhắm hướng núi Kinh mà chạy trốn. Khôn hết sức kinh hãi đuổi theo, đi được mấy dặm thì con chó đã chết, còn con cáo thì không biết đi đâu mất.

 Khôn buồn bã thương tiếc, suốt ngày không đi tiếp được. Đến đêm, có một ông già mang rượu ngon đến tìm Khôn, nói là người quen cũ. Uống xong, Khôn rốt cuộc vẫn không nhận ra quen biết từ đâu. Ông già uống xong vái dài rồi đi, nói: "Báo đáp ông như thế cũng đủ rồi. Cháu ta cũng vẫn bình yên." Rồi biến mất. Khôn mới hiểu đó là cáo. Về sau thì vắng bặt, không nghe tin gì nữa. [Trích từ Truyện ký]

 DOÃN VIỆN

 Doãn Viện từng đi thi tiến sĩ mà không đỗ, làm huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong một huyện) huyện Phổ Nguyên đất Tấn Dương. Mãn nhiệm rồi, ông lui về ở chốn đồng quê, lấy văn chương làm vui. Bỗng một hôm có người đàn ông mặc áo trắng đến yết kiến, tự xưng là con nhà họ Chu ở Ngô Hưng, nói: "Từ thuở nhỏ tôi ham học, trộm nghe ngài lấy văn học làm niềm tự hào, xin được đến hỏi những điều còn ngờ, mong ngài đừng khước từ."

 Viện liền mời vào nói chuyện, lại hỏi về lai lịch. Người ấy nói: "Nhà tôi ngụ cư ở Lam Xuyên, thuở nhỏ cùng ngài ngự sử (quan giám sát, đàn hặc các quan lại) họ Vương đến Bắc Môn; nay đã nhiều năm gửi thân ở biệt thự nhà họ Vương." Từ đó cứ bốn ngày lại đến một lần, người ấy rất nhanh nhạy giỏi biện luận, lời lẽ tung hoành, ý tứ nhã nhặn. Viện rất quý.

 Viện nhân đó nói: "Anh tài biện luận sâu sắc, có thể đi chơi khắp các quận, các nước, làm khách quý của bậc công hầu, sao lại tự chịu chìm đắm, giấu mình nơi bụi rậm?" Người ấy đáp: "Không phải tôi không muốn yết kiến công hầu, chỉ sợ sớm tối sẽ gặp tai họa bất ngờ." Viện hỏi: "Sao lại nói lời không lành như vậy?" Họ Chu đáp: "Từ đầu năm nay đến giờ, tôi nằm mộng và bói toán đều thấy điềm tận số." Viện liền lấy lời an ủi, người ấy có vẻ hổ thẹn.

 Về sau đến ngày Trùng Dương (mồng chín tháng chín âm lịch, ngày lễ lên cao uống rượu hoa cúc), có người đem biếu Viện một bình rượu nồng, họ Chu cũng đến, Viện bèn mời uống. Ban đầu hắn từ chối vì bệnh, không dám uống; rồi lại nói: "Gặp nhau ngày lễ tốt, sao dám không làm trọn niềm vui của chủ nhân?" Liền rót đầy mà uống. Khoảng một bữa cơm thì say mềm, xin về. Đi chưa được mấy chục bước, bỗng ngã xuống đất hóa thành một con cáo già, say khướt không cử động được. Viện liền giết nó.

 Nhân đó ông đi tìm biệt thự của Vương ngự sử. Có ông lão làm ruộng bảo Viện: "Vương ngự sử là tì tướng (viên tướng phụ, dưới quyền tướng chính) ở Tịnh Châu, năm trước đi đóng đồn ở Lam Xuyên, bị cáo mê hoặc mà sinh bệnh chết, đã nhiều năm rồi, mộ ở phía bắc thôn mấy chục bước." Viện liền sai gia nhân đào (?) mộ ngự sử, quả nhiên có hang. Sau Viện làm ngự sử, có kể riêng chuyện này. Bấy giờ là đầu niên hiệu Thái Hòa đời Đường. [Trích từ Tuyên thất chí]

 CON TRAI HỌ VI

 Có người con trai họ Vi ở Đỗ Lăng, nhà ở Hàn Thành, có biệt thự ở phía bắc huyện hơn mười dặm. Mùa thu năm Khai Thành thứ mười (?) (Khai Thành là niên hiệu của Đường Văn Tông), anh từ trong huyện đi chơi đến đó. Trời chiều, thấy một người đàn bà mặc áo trắng, xách một cái bầu, từ phía bắc đi lại, bảo Vi: "Thiếp ở trong làng phía bắc huyện đã nhiều năm, nhà rất nghèo, nay bị viên lý tư (viên chức coi việc trong làng) làm nhục, định kiện lên quan. Mong anh dùng giấy bút viết giúp sự việc, để thiếp cầm lên huyện, mong rửa được nỗi nhục."

 Vi nhận lời. Người đàn bà liền vái mời Vi ngồi giữa đồng, từ trong áo lấy ra một cái chén rượu, nói: "Trong bầu có rượu, mong cùng anh uống cho thật say." Rồi rót rượu mời Vi uống. Vi vừa nâng chén thì bỗng (?) có toán người cưỡi ngựa đi săn từ phía tây lại, dắt theo mấy con chó. Người đàn bà trông thấy liền chạy về phía đông mấy chục bước, hóa thành một con cáo. Vi vô cùng sợ hãi, nhìn cái chén trong tay thì là một cái đầu lâu, còn rượu thì như nước đái bò. Vi vì thế mà ốm hơn một tháng mới khỏi. [Trích từ Tuyên thất chí]

 Thái Bình quảng ký, quyển thứ bốn trăm năm mươi bốn.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video