Thiên 455 — Quyển 455

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống sưu tập truyện lạ, truyện kể dân gian), quyển 455. Đời Tống, Lý Phưởng cùng những người khác biên soạn. Mục "Hồ" (truyện về loài cáo), phần 9.

 Trương Trực Phương; Trương Cẩn; Tảm Quy.

 Cáo hóa rồng; Người dân làng Thương Chử; Người đàn bà nhà quê.

 Trương Trực Phương

 Năm Canh Dần, niên hiệu Hàm Thông đời Đường (năm 870), Tiết độ sứ (viên quan đứng đầu một trấn, nắm cả quân đội lẫn việc cai trị) quân Lư Long, mang hàm kiểm hiệu Thượng thư Tả bộc xạ (hàm danh dự, được mang danh hiệu Tả bộc xạ, một trong những chức cao nhất triều đình, nhưng không thực giữ chức), là Trương Trực Phương, dâng biểu xin về kinh chầu vua theo lễ triều kiến. Vua xuống chiếu ân cần chấp thuận.

 Trước đó, họ Trương nhiều đời cai quản đất Yên (vùng Hà Bắc, Bắc Kinh ngày nay), dân đất Yên đời đời phục ân đức của họ. Họ lấy lễ đãi những khách quý như ở đài Yên (theo tích Yên Chiêu vương xây đài vàng để chiêu mời người hiền), vỗ về những tráng sĩ như ở sông Dịch (theo tích Kinh Kha, tráng sĩ đất Yên). Đất đai màu mỡ, quân lính đông đảo, nên triều đình thường nhân nhượng, dung túng họ.

 Đến khi Trực Phương nối nghiệp, hắn vốn lớn lên trong chốn lụa là, nay ngồi ở ngôi trấn thủ một phương, chưa từng để tâm đến nỗi vui buồn của dân. Hắn say sưa rượu chè trong nhà, săn bắn quá độ ngoài đồng. Hắn thưởng hậu hĩnh cho bọn thợ săn đội mũ da mà hắn gần gũi, dồn ân sủng cho bọn kẻ hầu hèn mọn chít khăn xanh. Về cuối, ba quân oán giận dữ dội. Trực Phương dần thấy bất an. Có kẻ thân cận bày kế cho hắn, thế là hắn đem cả nhà lên phía tây về kinh. Vua Ý Tông trao cho hắn chức Tả vũ vệ đại tướng quân.

 Thế nhưng Trực Phương chỉ lo thả chim ưng, thả chó săn, chẳng chịu tự mình lo chức trách tuần tra đường sá. Hắn thường giăng lưới ngay trên đường lớn, chó lợn không sót con nào. Đầy tớ có đứa nào làm không vừa ý, hắn giết ngay. Có người nói: "Dưới chân xe vua, tức nơi kinh đô, không được tự tiện giết người." Mẹ hắn đáp: "Lại còn có ai tôn quý hơn con ta sao?" Đủ biết sự ngông cuồng, vượt phận của họ đến mức nào. Bởi vậy các quan gián (quan chuyên can ngăn, vạch lỗi) liệt kê tội trạng, dâng tờ xin giao hắn cho Đình úy (quan coi việc hình ngục cao nhất). Thiên tử không nỡ đem ra trị tội theo luật, bèn giáng làm Tư mã (chức phó quan coi việc quân) phủ Yên vương, cho chia việc ở Lạc Dương.

 Trực Phương đến Đông Đô (tức Lạc Dương) mà không chịu sửa mình, lại càng chơi bời quá quắt. Chim bay thú chạy quanh bốn phía Lạc Dương hễ thấy hắn đều nhận ra, ắt kêu inh ỏi, tru dài rồi chạy trốn.

 Có người tên Vương Tri Cổ, là cống sĩ (người được địa phương tiến cử lên kinh dự thi) của một trấn chư hầu phía đông. Anh ta tuy có chút hiểu biết về Nho học, nhưng nhiều lần thi không đỗ kỳ tuyển của Xuân quan (tức bộ Lễ, cơ quan chủ trì thi cử). Anh bèn lui về rong chơi núi sông, ngày ngày chỉ lo cưỡi ngựa đánh cầu, nâng chén uống rượu, la cà khắp xóm nam xóm bắc. Đến lúc ấy có người giới thiệu anh với Trực Phương. Trực Phương mời đến, thấy anh miệng lưỡi lanh lợi, lời lẽ phong phú, bất giác nhích chiếu lại gần để nghe. Từ đó hai người ngày ngày thân thiết với nhau.

 Tháng mười một mùa đông năm Nhâm Thìn (năm 872), một buổi sáng Tri Cổ thức dậy, căn nhà thuê lạnh tanh không khói bếp, mây sầu che kín tầm mắt, lòng buồn rười rượi chẳng vui. Anh bèn đi bộ đến phủ Trực Phương. Tới nơi thì Trực Phương đang vội vã sắp đi săn, bảo Tri Cổ: "Đi theo ta được không?" Tri Cổ vì trời rét buốt nên có vẻ ngần ngại. Trực Phương quay sang bảo đứa hầu nhỏ tóc để trái đào: "Lấy cái áo ngắn màu đen lại đây." Rồi mời Tri Cổ mặc vào. Tri Cổ mặc thêm áo gai ra ngoài. Thế rồi hai người cưỡi ngựa sóng đôi ra đi.

 Ra khỏi cửa Trường Hạ thì những hạt tuyết nhỏ bắt đầu rơi. Qua cửa ải thì tuyết dày như trút. Họ vượt sông Y về hướng đông nam, đi lên sườn phía bắc núi Vạn An, thả chim ưng, giương cung bắn chim, săn được rất nhiều. Họ dốc chén rượu, nướng vai thỏ, chẳng thấy chút giá rét mùa đông nào. Đến khi tuyết ngừng, trời tạnh, mặt trời sắp lặn, bỗng có một con cáo lớn vụt ra trước đầu ngựa Tri Cổ. Nhân hơi rượu, anh phi ngựa đuổi theo mấy dặm mà không kịp, lại lạc mất toán thợ săn. Chốc lát chim sẻ kêu chiều, khói tối mịt mù, không biết đi đâu. Anh lờ mờ nghe tiếng chuông chiều thành Lạc Dương, chỉ biết quanh quẩn trên những lối mòn của người kiếm củi và những con đường cũ.

 Chẳng mấy chốc núi sông tối đen, đã gần đến giữa canh một (canh: mỗi phần trong năm phần chia ban đêm, mỗi phần chừng hai tiếng). Nhìn ra xa thấy có ánh đuốc rất sáng, anh bèn nương theo ánh tuyết mà đi tới, chừng hơn mười dặm nữa. Đến nơi thì thấy rừng cây cao cành lá đan nhau, cổng son mở ở giữa, tường trắng chạy dài, thật chẳng khác dinh thự bậc nhất của nhà quyền quý gần cung vua. Tri Cổ đến cổng thì xuống ngựa, định đứng tựa đó chờ trời sáng.

 Chẳng bao lâu, con ngựa nhỏ giật cương, người giữ cổng nghe thấy, cách cánh cửa hỏi: "Ai đó?" Tri Cổ đáp: "Tôi là cống sĩ ở Thành Chu (tên cũ của vùng Lạc Dương), người Thái Nguyên, tên Vương Tri Cổ. Sáng nay có người bạn sắp về chỗ ở ẩn cũ ở núi Không Đồng, tôi tiễn bạn bên bờ sông Y, uống chén rượu chia tay quá chén. Rồi tôi buông cương, ngựa chạy mất không ghìm lại được, lạc đường đến đây. Rạng sáng tôi sẽ đi, mong đừng trách." Người giữ cổng nói: "Đây là trang trại của Nam Hải phó sứ Thôi trung thừa (Trung thừa: chức quan cao trong ngự sử đài, cơ quan giám sát quan lại). Ông chủ vừa vâng chiếu vua về kinh, cậu chủ lại theo đoàn quan lại địa phương lên kinh dự thi ở phía tây. Ở đây chỉ còn đàn bà con gái trong nhà, sao có thể để khách ở lâu? Tôi không dám tự quyết cho đi hay ở, xin vào thưa với bên trong."

 Tri Cổ tuy lo sợ không yên, nhưng tự nghĩ đã nửa đêm rồi, có đi thì biết đi đâu, bèn chắp tay đứng chờ. Một lát có người cầm đuốc từ trong đi ra, gõ khóa mở cửa, dẫn một bà vú già ra. Tri Cổ tiến lên vái chào, lại kể lại đầu đuôi. Bà vú nói: "Phu nhân nhắn rằng: ông chủ và cậu con đều không có nhà, theo lễ thì không có lý gì mời khách vào. Nhưng nơi ở hẻo lánh, giáp với núi rừng, là chỗ sói lang tru tréo, nếu cứ một mực từ chối thì chẳng khác gì thấy người chết đuối mà không cứu. Xin mời ở lại gian nhà ngoài (?), sáng mai có thể đi."

 Tri Cổ cảm tạ, theo bà vú vào trong. Qua mấy lớp cửa, đến gian nhà bên (?), xà cột cao rộng, màn trướng tươi đẹp. Người ta thắp đèn bạc, trải chiếu gấm, mời Tri Cổ ngồi. Rượu qua ba tuần, lại bày một mâm cỗ thịnh soạn, có thai báo, mỡ cá phường, đủ món ngon trên cạn dưới nước. Bà vú thỉnh thoảng cũng đến mời ăn. Ăn xong, bà vú lại hỏi về dòng dõi, quan tước trong họ và họ hàng nội ngoại, thông gia của Tri Cổ. Tri Cổ kể đầy đủ.

 Bà bèn nói: "Tú tài là con cháu dòng dõi quan sang, phong thái quý như vàng ngọc, tuổi đang xuân, lại giữ tiết hạnh trong sạch, thật xứng là người chồng hiền của một cô gái nết na. Phu nhân hết mực thương yêu cô con gái nhỏ sắp đến tuổi cập kê (tuổi mười lăm, tuổi cài trâm, đến tuổi lấy chồng), đã nhờ mai mối tìm đám xứng đôi từ lâu. Đêm nay là đêm gì mà gặp được người tốt thế này! Có thể kết tình thông gia hòa thuận như hai nhà Phan, Dương (hai họ đời đời kết thông gia với nhau), điềm phượng hoàng (điềm vợ chồng tốt đôi) là ở đây. Chưa biết ý ngài thế nào?"

 Tri Cổ nghiêm sắc mặt, nói: "Văn chương tôi hổ thẹn chẳng có tiếng vang như vàng, tài năng chẳng trơn bóng như ngọc, đâu dám mong lập gia thất, chỉ lo mãi chìm trong cảnh nghèo hèn. Không ngờ ân sủng lại đến với kẻ lạc đường, may mắn gặp được giữa đêm khuya. Được nghe lời lẽ trong trẻo như nơi quán nước Lỗ đón công chúa về nhà chồng, được gần khí lành như nơi lầu Tần (lầu của Lộng Ngọc, công chúa nước Tần, kết duyên với người thổi sáo thành tiên). Chuyện hai người khách lạc vào cõi tiên gặp tiên nữ ngày xưa (?) cũng chẳng sánh được với bây giờ. Ba vì sao (sao báo đêm tân hôn) chiếu xuống, chỉ sợ không đủ rạng rỡ. Nếu được gửi thân vào dòng họ lớn ấy làm đôi lứa tốt đẹp, thì chí nguyện cả đời tôi trọn vẹn ở đây rồi."

 Bà vú mừng rỡ, cười đùa mà vào thưa. Rồi lại ra truyền lời phu nhân: "Từ khi ta về làm dâu nhà họ Thôi, vẫn giữ đúng khuôn phép tốt, kính cẩn lo việc cúng tế, biết sống hòa thuận vợ chồng. Ta chỉ lo cho đứa con gái nhỏ, mong gả cho người quân tử. Nay được ngài có ý tốt như vậy, thật hợp với lòng mong mỏi bấy lâu. Gửi thư báo lên kinh, đường cũng chẳng xa. Bày lễ rước dâu linh đình trăm cỗ xe, cũng không phải là quá phận. Lòng ta mừng vui khôn xiết, chỉ biết trông chờ mà thôi."

 Tri Cổ cúi gập người đáp: "Thân phận tôi nhỏ bé như sâu cát, sắp chìm nghỉm đến nơi, vậy mà nhà quyền quý cao sang lại bỗng thương nhặt lấy. Có nước trong làm chứng, tôi xin được theo hầu. Tôi ngóng trông như hạc nghển cổ, vội vàng như vịt chạy, chỉ chờ ngày lành." Tri Cổ lại vái.

 Bà vú đùa: "Ngày nào đó áo gấm thêu chim trĩ sắp cởi, hộp gương loan xanh mở toang, dung nhan cô dâu như quầng trăng, căn phòng như mây mờ, lúc ấy liệu có nhớ đến bà già này không?" Tri Cổ tạ: "Lấy thân phàm mà được gần tiên, từ mặt đất mà được lên sông Ngân, nếu không có người tiến cử thì ai tự làm mối cho mình được? Xin khắc ghi tấm lòng thiêng liêng ấy vào dải đai, mong đến hết đời, đeo theo bên mình." Rồi lại vái.

 Lúc ấy trăng đã lặn xuống ngang sân, thật là một đêm đẹp. Bà vú mời Tri Cổ cởi áo đi nghỉ. Vừa cởi áo gai ra thì chiếc áo đen lộ ra. Bà vú trách: "Lẽ nào kẻ sĩ mặc áo tay rộng lại mặc thứ áo vạt sau ngắn của bọn võ biền, thợ săn?" Tri Cổ tạ lỗi: "Áo này mượn của người bạn chơi thân, vốn chẳng phải của tôi." Bà lại hỏi mượn của ai. Anh đáp: "Là của Trương Trực Phương bộc xạ ở Lư Long cho mượn."

 Bà vú bỗng kêu hoảng, ngã lăn ra đất, mặt xám như tro tàn. Đứng dậy, bà không ngoái lại, chạy thẳng vào nhà. Từ xa nghe tiếng quát lớn: "Phu nhân nhầm rồi! Khách trọ là đồ đảng của Trương Trực Phương!" Lại nghe tiếng phu nhân quát: "Mau đuổi đi, đừng rước thù vào nhà!" Thế là bọn tì nữ, tiểu đồng kéo nhau ùa ra, cầm đuốc, lôi gậy trắng xông lên thềm. Tri Cổ hoảng hốt (?) chạy nhảy trong sân, nhìn bốn phía xin lỗi rối rít, lời chửi mắng dồn dập kéo đến, mãi mới thoát ra được cổng. Vừa ra khỏi thì bên trong đã cài then đóng cửa, vẫn còn nghe tiếng ồn ào chưa dứt.

 Tri Cổ ngẩn người đứng bên đường, than thở hồi lâu. Định nấp vào bức tường đổ thì thấy con ngựa ở dưới đó, bèn phi ngựa đi. Nhìn xa thấy ánh lửa lớn như cháy đồng, anh thả cương chạy tới. Đến nơi thì là đoàn xe chở thóc nộp thuế đang cho trâu ăn, người ngồi sưởi lửa. Hỏi đây là đâu, thì là phía nam quán cỏ phía đông sông Y. Anh lại gối đầu lên yên ngựa chợp mắt, chừng một bữa cơm thì phương đông đã sáng rõ, lòng hơi yên, bèn vung roi ra đường lớn.

 Đến cổng thành thì đã có mấy toán kỵ binh của Trực Phương đến tìm dấu. Đến phủ, gặp Trực Phương, Tri Cổ uất ức không nói nên lời. Trực Phương an ủi. Ngồi yên rồi, Tri Cổ mới kể chuyện quái lạ giữa đêm. Trực Phương đứng dậy vỗ đùi nói: "Yêu tinh núi, ma quỷ cây cũng biết trên đời này có Trương Trực Phương sao!" Hắn giữ Tri Cổ lại, lại gọi thêm mấy chục người, đều là tay thiện xạ, bắn xuyên tấm da, tên cắm ngập đến lông. Hắn đãi họ rượu và vai lợn, rồi cùng Tri Cổ lại kéo ra phía nam.

 Đến phía bắc núi Vạn An, Tri Cổ đi trước dẫn đường. Dấu ngựa trên tuyết còn rõ, đi thẳng tới dưới rừng bách. Đến nơi thì thấy bia đá đổ nát bên những hố hoang, cỏ củi tàn tạ trong rừng rậm. Ở giữa có hơn mười ngôi mộ lớn, đều là hang ổ của cáo thỏ, bên dưới mòn thành lối đi. Trực Phương bèn sai giăng lưới bốn phía, giương cung chờ sẵn. Phía trong thì bó rơm, vác mai, vừa đào vừa hun khói. Lát sau bầy cáo xông ra, con thì cháy đầu bỏng trán, con thì mắc lưới, con thì trúng tên cắm ngập. Tổng cộng bắt được hơn trăm con cáo lớn nhỏ đem về. (Trích sách Tam thủy tiểu độc)

 Trương Cẩn

 Đạo sĩ Trương Cẩn thích phù pháp (phép dùng bùa chú để trừ tà, chữa bệnh). Ông học tuy chăm chỉ khổ công mà không thành. Có lần ông đi chơi đến chợ Hoa Âm, thấy có người bán (dưa?) (?), bèn mua ăn. Bên cạnh có một ông già, Cẩn thấy ông có vẻ đói, liền lấy cho ông ăn. Ông ăn liền hơn trăm quả. Cẩn biết ông là người lạ, càng thêm kính trọng. Lúc sắp đi, ông già bảo Cẩn: "Ta là thần thổ địa (vị thần coi giữ đất đai một vùng). Cảm tấm lòng của ngươi, ta có thứ báo đáp." Rồi ông lấy ra một cuốn sách, nói: "Đây là thuật trị hồ mị (cáo thành tinh mê hoặc người). Ngươi nên chăm chỉ làm theo." Cẩn nhận lấy, ông già cũng biến mất.

 Hôm đó Cẩn ngủ trọ ở một làng gần huyện. Nghe trong nhà có cô gái kêu khóc như người điên, ông hỏi chủ nhà. Chủ nhà đáp: "Nhà tôi có đứa con gái, gần đây mắc chứng điên. Cứ mỗi chiều xế, nó lại trang điểm, mặc quần áo đẹp, bảo là gọi chàng Hồ đến. Không phải không chữa chạy, mà chẳng làm sao được." Cẩn liền viết bùa dán ở mái hiên và cửa. Tối hôm đó nghe trên mái nhà có tiếng khóc lóc, lại chửi: "Đạo sĩ ở đâu ra mà xen vào việc nhà người khác, mau cút đi!" Cẩn nổi giận quát mắng. Hồi lâu, nó nói to: "Ta sẽ làm đầy tớ cho ngươi vậy." Rồi im bặt. Cẩn lại viết thêm mấy đạo bùa, bệnh liền khỏi hẳn. Chủ nhà biếu mấy chục tấm lụa để tạ ơn.

 Cẩn đi một mình, nay có đồ mang nặng, cần người hầu khuân vác. Ông dừng lại mấy ngày thì bỗng có hai tên đầy tớ đến gặp, tự xưng: "Chúng tôi là Đức Nhi và Quy Bảo, từng hầu hạ họ Thôi. Ông Thôi ra làm quan nơi xa nên bỏ chúng tôi lại, nay không còn nơi nào để về, xin được hầu hạ bên cạnh ông." Cẩn nhận chúng. Hai tên đều thật thà, cẩn thận, lanh lợi, rất đáng tin cậy.

 Cẩn đi về phía đông, tất cả túi sách, bùa phép, hành lý, quần áo đều giao cho Quy Bảo mang. Sắp đến cửa ải, Quy Bảo bỗng chửi lớn: "Coi ta là đầy tớ, sai khiến ta như sai cha mày!" Rồi chạy biến. Cẩn vừa sợ vừa giận, đuổi theo, nhưng nó đi nhanh như gió, thoắt cái đã không thấy đâu. Rồi Đức Nhi cũng biến mất, đồ đạc mang theo mất sạch.

 Bấy giờ vùng Tần Lũng đang có chiến tranh, cửa ải canh cấm rất ngặt, khách đi đường không có giấy tờ đều bị giết. Cẩn không dám qua ải sang phía đông, lại quay về nhà người chủ cũ, kể hết sự tình. Chủ nhà giận nói: "Làm gì có chuyện đó! Đây là tham không biết chán, lại định đến quấy ta đây mà." Rồi cho ông ở nhờ nhà một người nông dân, tuyệt nhiên không cấp phát gì. Cẩn đành bị người cày ruộng rủ cùng làm, ngày cày đêm nghỉ, khổ cực đủ đường.

 Một hôm ông nghỉ dưới gốc cây lớn, ngẩng lên thấy hai đứa trẻ nói: "Chúng ta là Đức Nhi và Quy Bảo đây. Ngươi làm đầy tớ có khổ không?" Lại nói: "Bùa phép này vốn là sách của chúng ta, mất đã lâu, nay mừng được lấy lại. Chúng ta đâu phải vô tình với ngươi!" Rồi ném trả hành lý, nói: "Mau về đi, người trong làng đang đợi ngươi viết bùa đấy!" Nói xong cười lớn bỏ đi. Cẩn lấy lại được hành lý, lại đến nhà người chủ. Lúc ấy chủ nhà mới lấy làm lạ, lại biếu thêm mấy tấm lụa, ông mới đi được. Từ đó ông thôi hẳn việc viết bùa. (Trích sách Kê thần lục)

 Tảm Quy

 Đời Đường, ở Trường An có Tảm Quy, vì mẹ mất, lại bị lửa thiêu hết của cải trong nhà, nên nghèo xơ xác. Có sáu đứa con trai gái đều còn nhỏ, Quy không có cách gì nuôi nổi. Vợ bảo Quy: "Nay nghèo khổ thế này, cả nhà ở với nhau chịu đói chịu rét, rốt cuộc không có đường sống. Thiếp muốn tự bán mình cho người ta để lấy tiền cứu chàng và các con, chàng thấy thế nào?" Quy nói: "Ta không may mất hết của cải, nay cùng quẫn hết đường, để nàng phải làm thế, ta thật không nỡ." Vợ lại nói: "Nếu không làm thế, cả nhà ắt chết đói chết rét hết." Quy mới chịu.

 Mấy ngày sau có một ông già đến cửa. Quy mời vào, kể chuyện các con đói rét và ý định bán mình của vợ. Ông già thương xót hồi lâu, rồi bảo Quy: "Nhà ta nhiều đời ở dưới núi Lam Điền. Vừa nghe người ta kể ý định của vợ anh, nay lại nghe chính anh nói, ta muốn mua vợ anh, trả mười vạn đồng tiền." Vợ chồng Quy đều bằng lòng. Hôm sau ông già đưa mười vạn tiền đến, rồi dắt vợ Quy đi, lại dặn Quy: "Khi nào các con nhớ mẹ, cứ dắt chúng đến dưới núi tìm ta, ta sẽ cho gặp."

 Ba năm sau, các con đều chết, Quy lại nghèo túng, phải đi ăn xin ở Trường An. Một hôm chợt nhớ lời ông già, Quy bèn đến dưới núi Lam Điền tìm. Bỗng thấy một ngôi chùa giữa đồng, cổng nhà lộng lẫy, trông như dinh thự nhà quyền quý. Người giữ cổng gặng hỏi, ông già cho Quy vào, bày cơm đãi, lại cho vợ ra gặp. Vợ nghe các con đều đã chết, gào khóc thảm thiết rồi tắt thở. Ông già hoảng hốt chạy vào, lại vô cùng giận dữ, định mưu hại Quy. Quy cũng sợ hãi chạy ra, ngoái lại thì ngôi nhà đã biến đâu mất, chỉ thấy vợ chết trước một ngôi mộ cổ, bên cạnh mộ có cái hang. Quy bèn xuống dưới núi gọi người cùng đào mộ, thấy một con cáo già chạy ra, mới biết vợ mình đã bị cáo già mua. (Trích sách Kỳ sự ký)

 Cáo hóa rồng

 Dưới núi Ly có một con cáo trắng quấy nhiễu người dân dưới núi, không ai trừ được. Vào niên hiệu Càn Phù đời Đường, bỗng một hôm nó xông vào suối nước nóng tự tắm. Chốc lát mây bốc sương dâng, gió lớn nổi lên, nó hóa thành một con rồng trắng bay lên trời. Về sau, mỗi khi trời âm u, thường có người thấy rồng trắng bay lượn bên núi.

 Như thế được ba năm, bỗng có một ông già đêm nào cũng đến khóc trước núi. Được mấy hôm, người ta bèn rình hỏi duyên cớ. Ông già nói: "Hồ Long (Cáo Rồng) của ta chết rồi, nên ta khóc." Người ta hỏi: "Sao lại gọi là Hồ Long, mà ông sao lại khóc?" Ông già nói: "Hồ Long là từ cáo mà thành rồng, được ba năm thì chết. Ta là con của Hồ Long." Người ta lại hỏi: "Cáo sao hóa thành rồng được?" Ông già nói: "Con cáo này bẩm thụ chính khí phương tây mà sinh ra (phương tây theo ngũ hành thuộc hành Kim, ứng với màu trắng), nên lông màu trắng. Nó không đi cùng bầy, không gần gũi cáo xứ khác, nương náu dưới núi Ly hơn mười năm. Về sau tình cờ giao hợp với một con rồng cái. Thượng đế biết chuyện, bèn cho nó làm rồng, cũng như người đời từ phàm nhân mà thành thánh vậy." Nói xong thì biến mất. (Trích sách Kỳ sự ký)

 Người dân làng Thương Chử

 "Giang Nam không có cáo hoang, Giang Bắc không có chim đa đa", đó là lời nói từ xưa. Năm Giáp Thìn, niên hiệu Thiên Phúc đời Tấn (năm 944), con chó nhà họ Tân, người dân làng Thương Chử, huyện Công An, đuổi một người đàn bà. Người đàn bà leo lên cây rồi rơi xuống, bị chó cắn chết, hóa ra là một con cáo già, đuôi dài bảy tám thước, chính là loài yêu quái (?). Vậy thì Giang Nam không thể nói là không có cáo, chỉ là hiếm thôi. Trong đất Thục, các châu Bành, Hán, Cung, Thục tuyệt nhiên không có, chỉ ở các quận miền núi thì thỉnh thoảng có, người trong làng gọi là chó hoang. Lại có loài gọi là "eo vàng", đuôi dài, đầu đen, giữa eo màu vàng sẫm; nếu nó kêu trong thôn xóm thì sẽ có việc chẳng lành. (Trích sách Bắc mộng tỏa ngôn)

 Người đàn bà nhà quê

 Người đời nói cáo có thể mê hoặc người, e rằng không phải chuyện bịa. Có người dân sống gần núi rừng. Vợ anh ta có lần một mình đi vào rừng thì có một con cáo vui vẻ vẫy đuôi, cứ quanh quẩn mấy bước bên cạnh chị, khi đi trước khi đi sau, đuổi thế nào cũng không đi. Chuyện như thế xảy ra thường xuyên. Hễ nghe chồng chị đến thì nó tránh xa, cung tên không với tới được. Một hôm, chị cùng mẹ chồng vào núi hái rau, con cáo cũng lén đi theo. Hai mẹ con trong bụi rậm hơi xa nhau một chút, con cáo liền từ trong cỏ chui ra, vẫy đuôi tiến lại, mừng rỡ như con chó nhà. Chị bèn dụ nó lại gần, lấy váy trùm lấy, gọi mẹ chồng cùng đánh, rồi khiêng về nhà. Hàng xóm đua nhau đến xem, thì thấy nó nhắm nghiền hai mắt (?), như có vẻ xấu hổ. Người ta bèn giết nó. Con cáo này tuy có điều lạ là biết mê hoặc người, nhưng chưa biến hóa được thành người; vậy chuyện nàng Nhậm thị (truyện đời Đường kể về nàng cáo hóa thành người đẹp) lẽ nào lại là chuyện bịa sao! (Trích sách Ngọc đường nhàn thoại)

 Thái Bình quảng ký, quyển 455.

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh sai biên soạn).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video